RealPolitik και Διεθνές Δίκαιο στην εποχή Τραμπ- Η ισορροπία και οι “κόκκινες” γραμμές για την Ελλάδα

Από τα μέσα του 19ου αιώνα ο όρος RealPolitik διέπει τον προσανατολισμό χωρών, πολιτικών συστημάτων και εν γένει την διεθνή σκηνή, αν και στην πορεία του χρόνου έχει υποστεί αναθεωρήσεις. Επινοήθηκε από τον Γερμανό πολιτικό Λούντβιχ Φον Ροσάου και η (τότε) ουσία της αφορά το ότι ο νόμος της εξουσίας (και του ισχυροτέρου) διέπει τις σχέσεις των κρατών, ως συστατικό πολιτικής διορατικότητας, κατά ανάλογο τρόπο με το νόμο της βαρύτητας που διέπει τον φυσικό κόσμο.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Ιστορικά, από τις αρχές της RealPolitik εμφορήθηκε η πολιτική φιλοσοξία του Μπίσμαρκ αλλά και στη νεότερη ιστορία της διπλωματίας απότον Χένρι Κίσιντζερ και πολλούς άλλους.

Στις μέρες μας και με αφορμή τις εξελίξεις που δρομολογεί η κατά το “Δόγμα Μονρόε” Εθνική Στρατηγική των ΗΠΑ με την σφραγίδα του Ντόναλντ Τραμπ η συζήτηση επανέρχεται με νέους όρους.

Όταν η διοίκηση Τραμπ περιγράφει αυτή τη νέα στρατηγική με την “σκοτεινή” αφίσα του “This is our hemisphere” (αυτό είναι το δικό μας ημισφαίριο) καθιστά σαφές ότι οτιδήποτε υπάρχει στην γεωπολιτική περίμετρο των ΗΠΑ αποτελεί πρόκληση ασφαλείας και ως τέτοιο πρέπει ή να ελέγχεται πολιτικά (με φιλικές κυβερνήσεις), ή να καταλαμβάνεται στρατιωτικά, ή να εξαγοράζεται.

Η Βενεζουέλα, με την απαγωγή ή σύλληψη Μαδούρο, αποτέλεσε την αιχμή παραδειγματισμού των πάντων, η Κολομβία ακολουθεί με τον πρόεδρό της να προσκαλείται στον Λευκό Οίκο σε μία κίνηση υποταγής, το σχέδιο περιλαμβάνει το Μεξικό και την Κούβα, η δε Γροιλανδία μπήκε στο στόχαστρο με την μέθοδο της επιθετικής εξαγοράς αλλά με ανοιχτή και την στρατιωτική απειλή, και ουδείς μπορεί να προβλέψει τι άλλο έπεται. Με δεδομένο ότι ο αρκτικός κύκλος και ο βόρειος Ατλαντικός αποτελούν ζώνες ασφαλείας για τις ΗΠΑ δεν πρέπει να εκπλαγεί κανείς εάν αύριο στον ίδιο σχεδιασμό ενταχθεί π.χ η Ισλανδία ή άλλες περιοχές.

Η αμήχανη έως θετική στάση των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών ως προς την επέμβαση στη Βενεζουέλα δικαιολογήθηκε μεν λόγω του στυγνού δικτατορικού καθεστώτος Μαδούρο, ωστόσο αποτελεί διολίσθηση της ευρωπαϊκής διπλωματίας σε μια εκδοχή της RealPolitik. Ο νόμος του ισχυρού -όπως κυνικά κατέστησε σαφές και ο σύμβουλος ασφαλείας του Τραμπ, Στίβεν Μίλερ– υπερίσχυσε των θεμελιωδών ευρωπαϊκών αρχών για την ισχύ του Διεθνούς Δικαίου.

Τα αντανακλαστικά “διορθώθηκαν” στην περίπτωση της Γροιλανδίας για κάποιους βασικούς λόγους:

• Η Γροιλανδία, από την σκοπιά της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής, ανήκει στη Δανία και κατ΄επέκταση στο ΝΑΤΟ. Οποιαδήποτε στρατιωτική απειλή κατά του παγωμένου μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο συνιστά εκ των πραγμάτων απειλή της ηγεμονικής δύναμης του ΝΑΤΟ κατά κράτους-μέλους του οργανισμού. Θεωρητικά θα έπρεπε να παραπεμφθεί στα άρθρα 4,5,6 που προβλέπουν ασφαλιστικές δικλείδες, κυρώσεις, ακόμα και στρατιωτική απάντηση.
• Η Ευρώπη δεν μπορεί σε αυτή την περίπτωση να επιδείξει ανοχή όπως συνέβη έναντι της σύλληψης του δικτάτορα Μαδούρο. Και επιπλέον, μία τέτοια ανοχή θα κατέλυε οριστικά και ανεπίστρεπτα την εναπομείνουσα ανεξαρτησία της ΕΕ έναντι των ΗΠΑ.
• Τυχόν υποχώρηση ως προς τη Γροιλανδία αναιρεί κάθε προσήλωση της Ευρώπης στους κανόνες διεθνούς δικαίου με ότι αυτό συνεπάγεται για το ουκρανικό (όπου εκεί έχει καταγγελθεί η ρωσική εισβολή) και άλλα ανοιχτάμέτωπα. Η αναφορά, μεταξύ άλλων περιπτώσεων, του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα (και) στην Κύπρο, ήταν ενδιαφέρουσα.

Υπάρχει, όμως, πλέον, και η μεγάλη εικόνα.

Η θητεία Τραμπ εδραιώνει την αντίληψη ότι ο ισχυρός επιβάλλει τους κανόνες και πως το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα “Ευαγγέλιο ευχών” που προσαρμόζονται στην εκάστοτε στρατηγική του ισχυρού.

Η ενίσχυση του αναθεωρητισμού είναι προφανής.

Η ρωσική εισβολή αποκτά “ελαφρυντικά”, αν δεν δικαιολογείται πλήρως, καθώς η Μόσχα επικαλείται τους ίδιους λόγους απειλής και ασφάλειας που διέπουν την αμερικανική στρατηγική, αύριο το ίδιο θα συμβεί με μία στρατιωτική επέμβαση της Κίνας στην Ταϊβάν, για να μην ξεχνούμε πόσο “αθώα” μοιάζει η εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο με την επίκληση του πραξικοπήματος στο νησί και της Χούντας στην Αθήνα.

Είναι ακριβές ότι το Διεθνές Δίκαιο ουδέποτε νίκησε έναντι του νόμου των ισχυρότερων στις διεθνείς διενέξεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη και, ακόμα περισσότερο, η μικρή Ελλάς δεν πρέπει να το επικαλείται παντού και πάντοτε.

Εδώ, από την άλλη, υπεισέρχεται η RealPolitik.

Εφόσον έχουμε εισέλθει στην στρατηγική των …ημισφαιρίων και των περιμέτρων ασφαλείας και η ΕΕ, συνολικά, και η Ελλάδα, οφείλουν να κρατούν στο ένα χέρι το Διεθνές Δίκαιο και στο άλλο την ισχύ.Όχι, φυσικά, με την άκρως επιθετική και κυνική διάσταση που διέπει την στρατηγική των ΗΠΑ επί Τραμπ, αλλά αποτρεπτικά και στο μεγαλύτερο δυνατό επίπεδο ετοιμότητας.

Η ισορροπία είναι επικίνδυνη.

Εάν ως Ελλάδα απεμπολήσουμε ή έστω υποβαθμίσουμε την ουσία του Διεθνούς Δικαίου είναι σαν να καταργούμε την εθνική στρατηγική των τριών, τουλάχιστον, τελευταίων δεκαετιών και παραδίδουμε τα επιχειρήματά μας βορά στον αναθεωρητισμό που μας περιτριγυρίζει- είτε αφορά τον αντίπαλο Τουρκία, είτε την Ρωσία στο ουκρανικό, είτε το Ισραήλ στη Γάζα. Την ίδια ώρα που με την ενίσχυση των συμμαχιών στην Ευρώπη και τον δικό μας γεωπολιτικό περίγυρο πρέπει να προβάλλουμε τις δυνατότητες αποτροπής και απάντησης που έχουμε ως χώρα.

Από μόνα τους όλα αυτά συνιστούν επαναπροσδιορισμό της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής της χώρας και εν τέλει επαναπροσδιορισμό της εθνικής μας στρατηγικής, τουλάχιστον όσο οι ΗΠΑ (επί Τραμπ και ίσως και μετά από αυτόν) επιβάλλουν την διπλωματία των περιμέτρων ασφαλείας και το νόμο του ισχυρού. Κι αυτό επιβάλλει συνεννόηση στο εσωτερικό. Δεν αποτελεί πεδίο αποφάσεων για χρόνο που εκ των πραγμάτων υπερβαίνει την διάρκεια θητείας μιας κυβέρνησης.