Politico: Ευρωπαίοι εκφράζουν ανησυχία για την προεδρία της Κύπρου λόγω σχέσεων με Τουρκία και… SAFE

Η ουδετερότητα της Κύπρου και οι σχέσεις με την Τουρκία προκαλούν ανησυχία στις Βρυξέλλες για τη συνεργασία ΕΕ-ΝΑΤΟ, αναφέρει σε άρθρο του το Politico.  Διπλωμάτες σε ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζονται για την ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από την Κύπρο τον Ιανουάριο, σε μια περίοδο όπου η άμυνα βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας.

Η κύρια πηγή ανησυχίας είναι οι διαχρονικές εντάσεις της Κύπρου με την Τουρκία και η συμμαχία της με την Ελλάδα, που οδηγεί σε άρνηση για στενότερη στρατιωτική συνεργασία μεταξύ ΕΕ και Άγκυρας.

«Είμαστε πολύ ανήσυχοι» ότι η κυπριακή στάση απέναντι στην Τουρκία θα επηρεάσει τις ευρωπαϊκές αμυντικές προτεραιότητες, ανέφερε ανώτατος Ευρωπαίος αξιωματούχος. Έθεσε ως παραδείγματα το αίτημα της Τουρκίας να συμμετέχει σε κοινές αμυντικές προμήθειες μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος SAFE ύψους 150 δισ. ευρώ, αλλά και τη γενικότερη εμβάθυνση στη συνεργασία ΕΕ-ΝΑΤΟ.

Οι φιλοδοξίες αυτές αποτελούν τεράστια πρόκληση για ένα νησί 1,3 εκατ. κατοίκων, το οποίο παραμένει διαιρεμένο ανάμεσα στη διεθνώς αναγνωρισμένη ελληνοκυπριακή Δημοκρατία και μια τουρκοκυπριακή οντότητα που προστατεύεται από τουρκικά στρατεύματα και αναγνωρίζεται μόνο από την Άγκυρα.

Παρά ταύτα, η Κύπρος, που είχε αναλάβει ξανά την προεδρία το 2012, υποστηρίζει ότι θα προσπαθήσει να βελτιώσει τις σχέσεις.

Σε συνέντευξή του στο POLITICO, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε πως το κλειδί είναι να δεχτεί η Τουρκία τη συμμετοχή της Κύπρου στο πρόγραμμα Partnership for Peace (PfP), το οποίο θεωρείται πρώτο βήμα για ένταξη στο ΝΑΤΟ. Στη συνέχεια, η Κύπρος θα μπορούσε σταδιακά να άρει εμπόδια στη στενότερη συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας.

«Μπορούμε να φανταστούμε μια σταδιακή προσέγγιση, με βήματα από την Τουρκία για ένταξη της Κύπρου στο PfP και παράλληλα θετικές κινήσεις στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας», ανέφερε ο Χριστοδουλίδης.

Κυπριακή προεδρία και αμυντικές εξελίξεις στην ΕΕ

Η προεδρία της ΕΕ αλλάζει κάθε έξι μήνες μεταξύ των κρατών-μελών. Ο βασικός ρόλος είναι η προεδρία των συνεδριάσεων υπουργών και η εκπροσώπηση των θέσεων των χωρών στις νομοθετικές διαπραγματεύσεις με την Επιτροπή και το Ευρωκοινοβούλιο.

Κατά τη διάρκεια της προεδρίας της, η Κύπρος θα πρέπει να προωθήσει σημαντικά αμυντικά ζητήματα, όπως τα εθνικά σχέδια εφαρμογής του SAFE που απαιτούν έγκριση από το Συμβούλιο. Παράλληλα, αναμένεται να διαχειριστεί διαπραγματεύσεις με το Ευρωκοινοβούλιο για πρόσφατη πρόταση της Επιτροπής που αφορά τη μείωση γραφειοκρατίας στις αμυντικές βιομηχανίες.

«Ελπίζω οι υποχρεώσεις ανάπτυξης των αμυντικών μας δυνατοτήτων να προχωρήσουν ανεξάρτητα από το ποιος έχει την προεδρία», σχολίασε ο Επίτροπος Άμυνας Andrius Kublius.

Παρότι πρόκειται για ξεχωριστούς οργανισμούς, υπάρχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ. Έχουν 23 κοινά μέλη, έδρα στις Βρυξέλλες, ενώ εντείνεται η συνεργασία τους.

Πόλωση λόγω Τουρκίας – Προκλήσεις για την ενοποίηση άμυνας

Η τελευταία φορά που μη μέλος του ΝΑΤΟ είχε την προεδρία ήταν η Φινλανδία, το 2019, πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ο πόλεμος αυτός ανέδειξε την άμυνα ως ύψιστη προτεραιότητα για την ΕΕ και οδήγησε στην ένταξη της Φινλανδίας στη Συμμαχία. Πλέον, η Ένωση έχει τον πρώτο επίτροπο Άμυνας και καταβάλλει τεράστιες προσπάθειες για αύξηση των στρατιωτικών δαπανών των κρατών-μελών.

Κυπριακοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν τη σημασία του θέματος. «Η άμυνα και η ασφάλεια, καθώς και η στήριξη προς την Ουκρανία, θα αποτελέσουν κορυφαίες προτεραιότητες για την κυπριακή προεδρία», τόνισε η Υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μαριλένα Ραούνα.

Ωστόσο, η διαρκής αντιπαλότητα μεταξύ Κύπρου και Τουρκίας μπορεί να υπονομεύσει τις προσπάθειες ενίσχυσης των δεσμών άμυνας με την Άγκυρα.

«Χρειάζεται να δείξουμε ενότητα απέναντι στη ρωσική απειλή», δήλωσε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ, προσθέτοντας ότι ο αποκλεισμός της Τουρκίας από τα αμυντικά σχέδια της ΕΕ θα μπορούσε να υπονομεύσει αυτήν την προσπάθεια.

Το κυπριακό ζήτημα στη σκιά των ευρωπαϊκών εξελίξεων

Η περίπλοκη σχέση μεταξύ Κύπρου και Τουρκίας θα αποτελέσει βασικό θέμα κατά τη διάρκεια της κυπριακής προεδρίας. Η Λευκωσία υπογραμμίζει ότι ο αποκλεισμός της από το ΝΑΤΟ είναι ευθύνη της Τουρκίας.

«Το ότι η Κύπρος δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ δεν αποτελεί επιλογή· αν μπορούσε, θα εντασσόταν αύριο», δήλωσε η Ραούνα.

Η ανάληψη της προεδρίας συμπίπτει με αυξανόμενες πιέσεις για εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας με την Τουρκία. Η χώρα διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ μετά τις ΗΠΑ και ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανία που παράγει όπλα σύμφωνα με τα πρότυπα του ΝΑΤΟ, ενώ θεωρείται πιθανός συμμετέχων σε οποιαδήποτε ειρηνευτική αποστολή στην Ουκρανία.

Ελλάδα και Κύπρος, ωστόσο, αρνούνται να επιτρέψουν στην Τουρκία να συμμετάσχει στον European Defence Agency (EDA). Σε απάντηση, η Τουρκία μπλοκάρει τη διαμοίραση διαβαθμισμένων πληροφοριών του ΝΑΤΟ προς τον EDA – παρά τις εκκλήσεις του οργανισμού για στενότερη συνεργασία και ανταλλαγή διαβαθμισμένων δεδομένων, σύμφωνα με έγγραφο που επικαλείται το POLITICO.

“Γενικά όλοι θα ωφελούνταν αν λυνόταν αυτή η σύγκρουση”, σχολίασε ο διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. Η ελεύθερη ανταλλαγή διαβαθμισμένων πληροφοριών μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ θα επέτρεπε “βαθύτερες συζητήσεις γνωρίζοντας τι γνωρίζει ο απέναντι”.

Eμπόδια στην ενσωμάτωση Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα

Aν και η Τουρκία επιδιώκει ένταξη στην ΕΕ, οποιαδήποτε συμμετοχή της σε συμφωνίες SAFE απαιτεί ομοφωνία όλων των κρατών-μελών – όπως συνέβη πρόσφατα με τον Καναδά. Όμως ούτε η Ελλάδα ούτε η Κύπρος βλέπουν θετικά αυτήν την εξέλιξη.

“Η Κύπρος είναι κράτος μέλος υπό τουρκική κατοχή. Κατοχή ευρωπαϊκού εδάφους. Δεν μπορούν κοινοτικά κονδύλια άμυνας να κατευθυνθούν στην Τουρκία χωρίς πρόοδο,” ανέφερε χαρακτηριστικά η Ραούνα.

Aυτό δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας στους Τούρκους αξιωματούχους σχετικά με την κυπριακή προεδρία.

“Για έξι μήνες, η εμβάθυνση συνεργασίας ΕΕ-ΝΑΤΟ – ειδικά με την Τουρκία – θα παγώσει”, εκτίμησε ο πρώην πρέσβης της Τουρκίας στην ΕΕ Σελίμ Γενέλ, νυν πρόεδρος του Global Relations Forum στην Κωνσταντινούπολη.