Οι 12 μεγάλες “πληγές” του αγροτικού που κατέβασαν τα τρακτέρ στους δρόμους

Οι παθογένειες του αγροτικού ζητήματος δεν είναι μια κατάσταση που δημιουργήθηκε το 2025. Όμως, είναι η κατάληξη μίας σειράς αλλεπάλληλων λαθών, αστοχιών και διασύνδεσης μ΄ένα πολυπλόκαμο, ισχυρό και τεράστιο κύκλωμα απάτης, που θα συνεχίσει για καιρό ν’ αποτελεί τραύμα για την ελληνική κοινωνία. Πέρα από τις όποιες πολιτικές ευθύνες ή τις ενδεχόμενες ποινικές, θα μπορούσε να γραφτεί ολόκληρο βιβλίο για τα λάθη, τις αστοχίες ή ακόμη και τις απάτες που έγιναν εις βάρος των παραγωγών.

Της Άννας Στεργίου

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έβαλε στο στόχαστρο και  δυο πρώην υπουργούς της ΝΔ. Πρόκειται για τους Μάκη Βορίδη και τον Λευτέρη Αυγενάκη, που κυβέρνησαν μετά το 2019, οπότε και τα πρόβατα της Κρήτης, αυξήθηκαν τόσο πολύ στα χαρτιά, που δεν χωρούσαν στο νησί.

Ιδού οι δώδεκα «πληγές» των αγροτών, που οδήγησαν σε μπλόκα και αλλεπάλληλους αποκλεισμούς.

1. Καθυστερήσεις στις αποζημιώσεις για τον «Daniel».
Το πρώτο κύμα διαμαρτυρίας εκδηλώθηκε στη Θεσσαλία και σε τμήμα της Φθιώτιδας – και όχι χωρίς λόγο. Οι παραγωγοί της Θεσσαλίας, που επλήγησαν από δύο σφοδρές καταιγίδες, καθυστέρησαν δραματικά να αποζημιωθούν. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, χωράφια που αποτελούσαν πηγή ζωής μετατράπηκαν σε μάζες από λάσπη, νεκρά ζώα, που κολυμπούσαν παντού κ.ο.κ. Αυτό συνέβη το 2023 επί υπουργίας Αυγενάκη. Ωστόσο, ελάχιστα χρήματα δόθηκαν εγκαίρως. Αποζημιώσεις καταβλήθηκαν το 2025, και μάλιστα αποσπασματικά. Νοικοκυραίοι άνθρωποι βρέθηκαν μέσα σε μια νύχτα χωρίς χωράφια, δίχως ζώα ή εξοπλισμό και αποζημιώθηκαν ελάχιστα και πολύ κατόπιν εορτής. Προβλήματα αντιμετώπισαν επί μακρόν και οι ψαράδες της Μαγνησίας, καθώς η θάλασσα γέμισε φερτά υλικά. Ουσιαστικά, οι αποζημιώσεις ήρθαν πάνω από δύο χρόνια μετά, δηλαδή μέσα στο 2025 αφήνοντας τους παραγωγούς για μεγάλο διάστημα στην τύχη τους.

2. Λανθασμένες, μειωμένες και καθυστερημένες πληρωμές της ενιαίας ενίσχυσης.
Οι πληρωμές στην ενιαία ενίσχυση ήταν κουτσουρεμένες, λανθασμένες και ιδιαίτερα καθυστερημένες, μέσα στο 2025. Οι αλλεπάλληλες διαβεβαιώσεις για πληρωμές προσέκρουαν διαρκώς στο γεγονός ότι η χώρα είχε τεθεί στο στόχαστρο τόσο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας όσο και ερευνών για ξέπλυμα μαύρου χρήματος. Πολλές φορές υποσχέθηκαν στους παραγωγούς ότι θα πληρωθούν, όμως οι πληρωμές δεν έγιναν ούτε σωστά ούτε στον προβλεπόμενο χρόνο. Το αποτέλεσμα ήταν να βρίσκεται η χώρα αντιμέτωπη με ένα νέο κοινοτικό πρόστιμο, λόγω μη έγκαιρης καταβολής των επιδοτήσεων.

3. Μοιρασιές που «έβγαλαν μάτι».
Η εικόνα «ημετέρων», κουμπάρων και συναφών επιτήδειων με Ferrari, Jaguar και συναφή πολυτελή αυτοκίνητα αλλά κι επανειλημμένα κέρδη σε τυχερά παιχνίδια, δημιούργησαν θυμό κι αγωνία στον αγροτικό πληθυσμό. Τα όσα ακούστηκαν κατά τη  διάρκεια της Εξεταστικής Επιτροπής για τον ΟΠΕΚΕΠΕ ήταν μία αποκάλυψη για τον μέσο ή τον φτωχό αγρότη, απέναντι σε όσους φέρονται κατηγορούμενοι ή ύποπτοι για διασπάθιση δημόσιου χρήματος. Έλεγχοι πλημμελείς, αδιαφάνεια, παιχνίδι με τις επιδοτήσεις. Κερασάκι στην τούρτα αποτέλεσαν οι καταθέσεις των Γιώργου Ξυλούρη, Ανδρέα Στρατάκη, Καλλιόπης Σεμερτζίδου, Χρήστου Μαγειρία κ.ά. Στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας μπήκαν και δύο πρώην υπουργοί Αγροτικής Ανάπτυξης της ΝΔ, οι κ. Μάκης Βορίδης και Λευτέρης Αυγενάκης, οι οποίοι ωστόσο δεν παραπέμφθηκαν σε Προανακριτική αλλά κατέθεσαν στην Εξεταστική Επιτροπή.

4. Αδυναμία διαχείρισης της ευλογιάς.
Εκατοντάδες χιλιάδες ζώα θανατώθηκαν, ενώ η νόσος εξαπλώνεται χωρίς σαφή προοπτική περιορισμού. Άνθρωποι με σταθερό εισόδημα και επιχειρηματική δραστηριότητα βρέθηκαν ξαφνικά χωρίς πόρους. Οι ενισχύσεις που δόθηκαν ήταν καθυστερημένες και ανεπαρκείς, ενώ χάθηκαν και σημαντικά ποσά σε ζωοτροφές. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο σε πολλές περιοχές της Ελλάδας αλλά χτύπησε μέχρι στιγμής κόκκινο σε Αιτωλοακαρνανία, Λάρισα, Ξάνθη, Ροδόπη, Σέρρες κ.ά. Η Ελλάδα μετρά ήδη 450.233 θανατώσεις αιγοπροβάτων λόγω ευλογιάς. Οι παραγωγοί ζητούν εμβόλια, ενώ κτηνίατροι υποστηρίζουν ότι δεν είναι αναγνωρισμένα. Ελάχιστες περιοχές έχουν μείνει αλώβητες και ο κίνδυνος περαιτέρω εξάπλωσης παραμένει ιδιαίτερα υψηλός. Τεράστιο το πρόβλημα για όλο το κύκλωμα της αγοράς, αφού είναι ανοιχτό το ενδεχόμενο ντόμινο και σε γεωτεχνικές επιχειρήσεις. 

5. Κατασχέσεις χρημάτων από λογαριασμούς για τον ΕΛΓΑ.
Οι αγρότες είδαν τα λιγοστά χρήματα που πιστώθηκαν από την ενιαία ενίσχυση να εξαφανίζονται, λόγω κατασχέσεων για οφειλές προς τον ΕΛΓΑ για το λεγόμενο ασφάλιστρο της παραγωγής τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, διαπιστώθηκε ότι αφαιρέθηκαν περισσότερα χρήματα απ’ όσα είχαν καταβληθεί, καθώς στο μεταξύ είχε αλλάξει το καθεστώς της προαιρετικής ασφάλισης (20%). Το αποτέλεσμα ήταν να μη μείνει ούτε ευρώ στους λογαριασμούς παραγωγών που ήδη βρίσκονταν σε απόγνωση.

6. Μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ.
Οι αγρότες θεώρησαν απαράδεκτη τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, αφενός διότι είναι ένας οργανισμός που δεν έχει την παραμικρή σχέση με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και αντίθετος σε φιλοσοφία και λογική από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, αφετέρου γιατί αποδυναμώνεται το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και καθίσταται αδύνατη οποιαδήποτε ουσιαστική συζήτηση για αγροτική πολιτική. Κατά την άποψή τους, η προσάρτηση αυτή δεν είναι απλώς μια διοικητική μεταφορά, αλλά αδυναμία άσκησης γεωργικής πολιτικής, αφήνοντας και το ΥΠΑΑΤ τελικά μετέωρο. Πολύ περισσότερο, που η χώρα παράγει διατροφικά ελλείμματα σε βασικά είδη τροφίμων, όπως είναι τα γαλακτοκομικά και το κρέας.

7. Εγκληματική αδιαφορία για τις σπάνιες (αυτόχθονες) φυλές.
Το ζήτημα των σπάνιων φυλών πυροδότησε ακόμη μεγαλύτερη ένταση, καθώς δεν έγινε καμία ουσιαστική προσπάθεια προστασίας των κοπαδιών. Χάθηκαν δύο σπάνιες φυλές: η φυλή Πελαγονίας και η φυλή Ρουμλουκιού. Το γεγονός αυτό λειτούργησε πολλαπλασιαστικά στον αγροτικό κόσμο. Πρώτον, γιατί η φυλή Πελαγονίας βρισκόταν σε εγκατάσταση του ΕΛΓΟ–ΔΗΜΗΤΡΑ, δηλαδή οργανισμού εποπτευόμενου από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Και δεύτερον, γιατί ο άνθρωπος που εξέτρεφε επί δεκαετίες ζώα της φυλής Ρουμλουκιού μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο Γιαννιτσών με συμπτώματα εγκεφαλικού. Ο άνθρωπος σώθηκε αλλά το κοπάδι του όχι. Υπάρχει μόνο μία πιθανότητα επειδή ο κτηνοτρόφος Κώστας Θεοφίλου πριν μερικά χρόνια είχε δώσει σ΄ έναν νεαρό τότε ζώα για να εκθρέψει να έχουν μείνει ελάχιστα ζώα σε κάποια δομή ή στην Καστοριά ή σε άλλη περιοχή, που πρέπει ν΄ αναζητηθούν.

8. Αδυναμία απομάκρυνσης εμπλεκόμενων στελεχών.
Οι αγρότες διερωτώνται πόσοι και ποιοι από τους δημόσιους υπαλλήλους και τα διοικητικά στελέχη που φέρονται να εμπλέκονται στο κύκλωμα με τα πλαστά πιστοποιητικά, τις ανύπαρκτες ιδιοκτησίες και τις δηλώσεις-μαϊμού παραμένουν ακόμη στις θέσεις τους. Αναρωτιούνται γιατί, μέχρι σήμερα, δεν «κόπηκαν κεφάλια» και γιατί πρόσωπα σε καίριες θέσεις εξακολουθούν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, παρά τις αποκαλύψεις. Και γιατί κάποιοι απ΄ αυτούς βρέθηκαν ξαφνικά και στην ΑΑΔΕ.

9. Αλαλούμ με την πληρωμή του Μέτρου 23.
Το Μέτρο 23 ενεργοποιείται σε έκτακτες περιπτώσεις και υποτίθεται ότι προσφέρει άμεση ρευστότητα σε γεωργούς που πλήττονται από φυσικές καταστροφές. Στην προκειμένη περίπτωση, ενεργοποιήθηκε μετά την 1η Ιανουαρίου 2024 για την κάλυψη ζημιών και τη διασφάλιση της συνέχισης της αγροτικής δραστηριότητας. Ωστόσο, το χάος με τις πληρωμές ήταν τέτοιο, που ο ΟΠΕΚΕΠΕ αναγκάστηκε να εκδώσει ανακοίνωση διευκρινίσεων. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, δεσμεύθηκαν ΑΦΜ δικαιούχων μετά από διασταυρώσεις μεταξύ Ε9 και ΟΣΔΕ 2024, όπου υπήρχε απόκλιση άνω των 5 στρεμμάτων. Στην ίδια ανακοίνωση τονιζόταν ότι οι παραγωγοί θα πληρώνονταν στα τέλη Δεκεμβρίου, μετά τον έλεγχο των δεσμευμένων ΑΦΜ, αφήνοντας για ακόμη μία φορά την αγροτική κοινότητα σε καθεστώς αναμονής.

10. Προβλήματα με το monitoring.
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι παραγωγοί διαμαρτύρονται ότι το σύστημα ψηφιακού ελέγχου είτε δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα είτε λειτουργεί με σοβαρές παθογένειες. Χωράφια καλλιεργούμενα, ακόμη και με εκτροφές, «διαβάζονται», όπως λένε, ως δασικές εκτάσεις και χαρακτηρίζονται ως μη επιλέξιμα. Τα παράπονα για το διάβασμα των ψηφιακών χαρτών από αγρότες είναι επανειλημμένα. Ανεξάρτητα αν έγιναν λάθη ή όχι με το monitoring, ουδείς απάντησε στους παραγωγούς, αν είχαν δίκιο ή όχι και για ποιο λόγο τα χωράφια τους κρίθηκαν μη επιλέξιμα.  

11. Απόγνωση για το Μέτρο 11 των βιολογικών.
Τεράστιο ήταν το πρόβλημα και για όσους συμμετείχαν στο Μέτρο 11 των βιολογικών καλλιεργειών. Μαζί με τους επιτήδειους, την πλήρωσαν και οι συνεπείς παραγωγοί. Ορισμένες εταιρείες πιστοποίησης βρέθηκαν εκτός, ωστόσο το πρόβλημα δεν επιλύθηκε ουσιαστικά και η καχυποψία αλλά και το ζήτημα με το θέμα των βιολογικών παρέμεινε.

12. Το αγκάθι των οικολογικών σχημάτων.
Τα οικολογικά σχήματα υπήρξαν η απόλυτη σπαζοκεφαλιά, με αποτέλεσμα να μη μπορούν να πληρωθούν. Η εταιρεία που τα σχεδίασε φαίνεται πως δεν είχε επαφή με την ελληνική πραγματικότητα, αντί να μειώσει την πολυπλοκότητα δημιούργησε πάνω από 80 οικολογικά σχήματα, ταλαιπωρώντας παραγωγούς, γεωτεχνικούς, υπηρεσίες και υπουργείο. Όπως παραδέχθηκε και ο καθηγητής Γιώργος Ζαλίδης, που διετέλεσε για σύντομο χρονικό διάστημα πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ, στην κατάθεσή του στην Εξεταστική Επιτροπή, τα οικολογικά σχήματα δεν είχαν καμία ουσιαστική σχέση με τις συνθήκες της ελληνικής γεωργίας. Όμως, το πρόβλημα το λούστηκαν για μία ακόμη φορά πρώτοι οι παραγωγοί.