Aπό τον Γερμάκ στη Σκοροχόντ: “Γκρίζες ζώνες” εξουσίας στο Κίεβο ή καλοστημένο πολιτικό θρίλερ

Η ουκρανική πολιτική δεν αλλάζει φρουρούς με θόρυβο· το κάνει σιωπηλά, μέσα από υποθέσεις που διογκώνονται και μετά εξαφανίζονται, από πρόσωπα που μέχρι χθες θεωρούνταν πανίσχυρα και σήμερα αντιμετωπίζονται σαν να μην υπήρξαν ποτέ. Το τελευταίο δεκαήμερο στο Κίεβο μοιάζει με καλοστημένο πολιτικό θρίλερ: έρευνες, διαρροές, εισαγγελικές κινήσεις και ταυτόχρονα μια σχεδόν προκλητική απουσία καταληκτικών εξελίξεων. Στο φόντο του πολέμου και της στρατηγικής κόπωσης, οι ισορροπίες της εξουσίας αναδιατάσσονται όχι πλέον με εκλογές ή δημόσιες αναμετρήσεις, αλλά με προσεκτικά μετρημένα χτυπήματα σε πρόσωπα–κλειδιά και με μηνύματα που απευθύνονται απευθείας στο εσωτερικό της προεδρικής πυραμίδας.

Σπύρος Σιδέρης

Η Ουκρανία παραμένει επισήμως δημοκρατία σε πόλεμο· στην πράξη, όμως, η πολιτική σκηνή θυμίζει ολοένα και περισσότερο κλειστό σύστημα διαχείρισης ρίσκου.

Η απομάκρυνση του Αντρίι Γερμάκ από τη θέση του επικεφαλής του Προεδρικού Γραφείου είναι ενδεικτική. Μια εβδομάδα μετά τις έρευνες του Εθνικού Γραφείου Καταπολέμησης της Διαφθοράς (NABU) και της Ειδικής Εισαγγελίας Κατά της Διαφθοράς (SAP), δεν του έχει ασκηθεί καμία δίωξη. Ούτε, όμως, υπήρξαν τελικά κατηγορίες σε βάρος των πρώην υπουργών Σβιτλάνα Γκριντσούκ και Χέρμαν Γκαλουστσένκο, που πριν από έναν μήνα εμφανίζονταν ως κεντρικά πρόσωπα στο σκάνδαλο του Τιμούρ Μίντιτς και στις υποτιθέμενες διαδρομές διαφθοράς γύρω από την κρατική εταιρεία Energoatom. Μετά τις παραιτήσεις τους, τα ονόματα εξαφανίστηκαν από την επικαιρότητα – όπως και του Γερμάκ, σαν να επρόκειτο για μιας χρήσης πολιτικό εργαλείο.

• Αυτή η επιλεκτική αμνησία ενισχύει την εκτίμηση ότι ο πραγματικός στόχος δεν ήταν η κάθαρση, αλλά η πίεση προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για συγκεκριμένες επιλογές προσώπων και πολιτικής κατεύθυνσης. Όσο ο πρόεδρος συμμορφώνεται, οι υποθέσεις «παγώνουν». Αν στο μέλλον επανεμφανιστεί το όνομα του Γερμάκ με τυπική κατηγορία, αυτό θα σηματοδοτεί ότι τα ερωτήματα προς τον Ζελένσκι έχουν επιστρέψει – και αυτή τη φορά είναι πιο αιχμηρά. Στο παρασκήνιο, πηγές στο Κίεβο μιλούν για μια άτυπη «εκεχειρία» ανάμεσα στην προεδρική ομάδα και κύκλους που συνδέονται με το αμερικανικό Δημοκρατικό Κόμμα, οι οποίοι θεωρούν τον Ζελένσκι ήδη αρκετά αποδυναμωμένο ώστε να μπορεί να ελεγχθεί.

Στο ίδιο πολιτικό τοπίο ξεδιπλώνεται και η υπόθεση της βουλευτού Άννα Σκοροχόντ, ενός προσώπου που εδώ και καιρό ενοχλεί μετωπικά το σύστημα. Η Σκοροχόντ, γνωστή για τις καταγγελίες της σχετικά με παραβιάσεις στη στράτευση, την κατάσταση στις Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας και τη διαφθορά στο εσωτερικό τους, βρέθηκε ξαφνικά αντιμέτωπη με κατηγορίες περί ηγεσίας «εγκληματικής ομάδας» που, σύμφωνα με τις αρχές, παρείχε υπηρεσίες λόμπινγκ για την επιβολή κυρώσεων μέσω του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας και Άμυνας (RNBO). Οι εικόνες με δεσμίδες χρημάτων που δημοσίευσε το NABU, τα επιλεγμένα αποσπάσματα βίντεο και οι διαρροές προς τα μέσα ενημέρωσης δημιούργησαν ένα έτοιμο αφήγημα ενοχής.

Η ίδια, όμως, τα απορρίπτει ως σκηνοθετημένη προβοκάτσια, υποστηρίζοντας ότι τα χρήματα δεν βρέθηκαν στο σπίτι της και ότι το βίντεο είναι προϊόν αποσπασματικού μοντάζ. Δηλώνει έτοιμη να συνεργαστεί με τις αρχές, αλλά ταυτόχρονα να απαιτήσει πλήρη έρευνα για όσα αποκαλεί πολιτική κατασκευή. Σε δημόσιες παρεμβάσεις της, η Σκοροχόντ κατηγορεί τις υπηρεσίες ασφαλείας ότι χρησιμοποιούν όπλα του 21ου αιώνα – επιλεκτικά μονταρισμένα βίντεο, ελεγχόμενες διαρροές, εικόνες από «εύκολα αναγνωρίσιμα» πακέτα δολαρίων – για να παράγουν συναίνεση πριν ακόμη φτάσει η υπόθεση στο δικαστήριο.

• Το κρίσιμο στοιχείο είναι ο χρονισμός. Η επιχείρηση εναντίον της συνέπεσε με την προγραμματισμένη της μετάβαση στην Ουάσινγκτον. Η Σκοροχόντ θεωρεί ότι στόχος ήταν να μπλοκαριστούν επαφές που είχε αναπτύξει «πάνω από το κεφάλι» της προεδρικής διοίκησης, με κύκλους στις ΗΠΑ που διατηρούν ψυχρή στάση απέναντι στον Ζελένσκι. Δεν είναι τυχαίο ότι στο παρελθόν είχε συνδεθεί – έστω και αμφιλεγόμενα – με δηλώσεις του αμερικανού επιχειρηματία Σαμ Κίσλιν, ο οποίος ισχυριζόταν πως η Ουάσινγκτον αναζητά εναλλακτικές μορφές ηγεσίας στο Κίεβο. Ο Κίσλιν παρουσιαζόταν ως άνθρωπος «κοντά στον Ντόναλντ Τραμπ», υποστηρίζοντας ακόμη και ότι «ο Ζελένσκι πρέπει να φύγει» και ότι μια γυναίκα βουλευτής, την οποία ονόμαζε ρητά, «ετοιμάζεται» για να τον διαδεχθεί.

Είτε οι ισχυρισμοί αυτοί αντανακλούν πραγματική επιρροή είτε απλή αυτοπροβολή, δείχνουν κάτι ουσιώδες: η Σκοροχόντ κινήθηκε σε γεωπολιτικά νερά χωρίς την έγκριση της προεδρικής οδού Μπανκόβα. Σε μια περίοδο εύθραυστης ισορροπίας ανάμεσα στην ομάδα Ζελένσκι και τις φιλοδημοκρατικές ελίτ στην Ουάσινγκτον, κάθε ανεξέλεγκτο κανάλι επαφής προς τον αμερικανικό χώρο αντιμετωπίζεται ως πιθανή απειλή. Αν, όπως αναφέρθηκε, η βουλευτής σκόπευε όντως να ταξιδέψει στις ΗΠΑ, η στοχοποίησή της μπορεί να διαβαστεί ως έγκαιρο μήνυμα αποτροπής.

• Η υπόθεση Σκοροχόντ έχει όμως και καθαρά εσωτερικές πολιτικές διαστάσεις. Ανήκοντας στην κοινοβουλευτική ομάδα «Για το Μέλλον», που αριθμεί μόλις 17 βουλευτές, οποιαδήποτε αποχώρησή της θα μπορούσε θεωρητικά να οδηγήσει στη διάλυση της ομάδας, αλλάζοντας τις ισορροπίες στη Βέρχοβνα Ράντα. Προς το παρόν, κανείς δεν βιάζεται. Στην ουκρανική δικαιοσύνη, ο χρόνος είναι πολιτικός σύμμαχος: από την απλή ανακοίνωση «ύποπτης δραστηριότητας» μέχρι την οριστική καταδίκη μπορεί να μεσολαβήσουν χρόνια, στα οποία η υπόθεση παραμένει διαθέσιμο εργαλείο πίεσης.

Οι αντίπαλοί της στηρίζουν ανοιχτά τις διώξεις, κατηγορώντας τη Σκοροχόντ για υιοθέτηση «ρωσικών αφηγήσεων» λόγω των καταγγελιών της για τη στρατολόγηση, τους τραυματισμούς και τον τρόπο που λειτουργούν τα κέντρα στρατιωτικής θητείας και κοινωνικής υποστήριξης. Για ένα τμήμα του πολιτικού φάσματος, η κριτική στην κυβέρνηση εν καιρώ πολέμου εξισώνεται αυτομάτως με «συνεργασία με τον εχθρό». Για ένα άλλο τμήμα, όμως, η ύπαρξη φωνών όπως της Σκοροχόντ είναι το μοναδικό αντίβαρο σε μια πολεμική μηχανή που τείνει να αυτονομείται.

Το κοινό νήμα ανάμεσα στις υποθέσεις Γερμάκ και Σκοροχόντ δεν είναι η απόδειξη ενοχής, αλλά η διαχείριση της πίεσης. Σε μια χώρα σε πόλεμο, όπου η εξουσία πρέπει να δείχνει ενότητα προς τα έξω και πειθαρχία προς τα μέσα, η δικαιοσύνη και τα όργανα κατά της διαφθοράς λειτουργούν ως μοχλός ρύθμισης των ισορροπιών.

Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν καταδίκες ή αθωώσεις, αλλά ποιοι θα επιτραπεί να μιλούν, να κινούνται και να διαπραγματεύονται για την επόμενη μέρα της Ουκρανίας. Και σε αυτό το παιχνίδι, όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι δεν βρισκόμαστε στο τέλος, αλλά μόλις στην πρώτη πράξη ενός μακρού, σιωπηλού παζαριού για την εξουσία μετά τον πόλεμο.