Η Ψυχική Υγεία στο επίκεντρο: Όταν η ανθεκτικότητα γίνεται ανθρώπινο δικαίωμα

Η 10η Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο· είναι μια ημέρα στοχασμού και δράσης, μία υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε κοινωνική, περιβαλλοντική ή ανθρωπιστική κρίση, υπάρχει και μια σιωπηλή ψυχική δοκιμασία.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Το φετινό μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), «Ψυχική Υγεία σε Καταστροφές και Έκτακτες Ανάγκες: Πρόσβαση σε Υπηρεσίες για Όλους» (Access to Services – Mental Health in Catastrophes and Emergencies), στρέφει το βλέμμα σε όσους βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων — στα παιδιά, στους εφήβους, στους ηλικιωμένους, στους επαγγελματίες υγείας, στους ανθρώπους που χάνουν μέσα σε μια στιγμή τη σταθερότητα και την ασφάλειά τους.
Σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται από φυσικές καταστροφές, συγκρούσεις και κοινωνική ανασφάλεια, η ψυχική υγεία δεν είναι περιττή φροντίδα. Είναι θεμέλιο ανθεκτικότητας — για το άτομο, την κοινότητα και την κοινωνία συνολικά.

Δημιουργία υποστηρικτικού πλαισίου από το κράτος για παιδιά, εφήβους, οικογένειες

Η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, μέσα από ανάρτησή της στα κοινωνικά δίκτυα, τόνισε ότι για πρώτη φορά το υπουργείο σε συνεργασία με τη UNICEF θα προσφέρει δωρεάν υπηρεσίες πρόληψης, θεραπείας και προαγωγής ψυχικής υγείας για παιδιά, εφήβους, γονείς και εκπαιδευτικούς.
Οι σχεδιαζόμενες δράσεις θα εστιάζουν στην υποστήριξη της ψυχικής υγείας των παιδιών, στην ενδυνάμωση των οικογενειών τους, στην αντιμετώπιση ζητημάτων όπως η έμμηνος ρύση που συνδέονται με ψυχοσωματικά φορτία, καθώς και στην παροχή θεραπευτικών παρεμβάσεων σε εφήβους και νέους — με έμφαση στην απλότητα, την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα.

Αυτή η πρωτοβουλία σηματοδοτεί μια σημαντική στροφή: η ψυχική υγεία δεν προσεγγίζεται πλέον ως προνόμιο ή περιθωριακή διάσταση της υγείας, αλλά ως ουσιώδες κομμάτι της δημόσιας πολιτικής με προστασία όλων των ηλικιακών ομάδων — ειδικά των ευαλωτότερων.

Ο ρόλος της Φυσικοθεραπείας στην ψυχική ανθεκτικότητα

Σε ένα πλαίσιο όπου το στρες, το τραύμα και η ψυχοσωματική ένταση συχνά συνοδεύουν τις ψυχικές διαταραχές, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών (ΠΣΦ) υπογραμμίζει τη θεμελιώδη συμβολή της φυσικοθεραπείας στην ψυχική υγεία. Οι φυσικοθεραπευτές, ως μέλη διεπιστημονικών ομάδων, προσφέρουν πρακτικές όπως αναπνοή, ήπια άσκηση, σωματική επίγνωση και ομαδικές δραστηριότητες ευεξίας, οι οποίες ενισχύουν την αυτονομία, περιορίζουν τη σωματοποιημένη ένταση και υποστηρίζουν την επανασύνδεση του ατόμου με το σώμα του.
Επιπλέον, τονίζεται η ανάγκη συμπερίληψης των φυσικοθεραπευτών στα σχέδια αντιμετώπισης κρίσεων, η διατομεακή συνεργασία και η εκπαίδευση σε τεχνικές διαχείρισης στρες, ώστε να μην παραγκωνίζεται ο ρόλος της σωματικής φροντίδας μέσα στην ψυχική υποστήριξη.

Καταστροφές, στίγμα και η πρόκληση της κοινωνικής συνοχής

Η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία επισημαίνει ότι η Ελλάδα δεν έμεινε ανεπηρέαστη από κρίσεις όπως η πανδημία, οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και τραγικά γεγονότα όπως το δυστύχημα στα Τέμπη — γεγονότα που άφησαν βαθύ ψυχικό αποτύπωμα σε πληθυσμούς και κοινότητες.
Στην αντιμετώπιση της ψυχικής υγείας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, δεν αρκεί η διαθεσιμότητα υπηρεσιών· απαιτείται επίσης η κατάρριψη προκαταλήψεων και στερεοτύπων που στιγματίζουν όσους βιώνουν ψυχικές διαταραχές. Η ψυχική νόσος δεν πρέπει να ταυτίζεται με επικινδυνότητα ή ανία, ούτε να παραγνωρίζεται η πρόοδος της σύγχρονης θεραπείας και της κοινοτικής φροντίδας. Η διασφάλιση του ιατρικού απορρήτου, η ευαισθησία στη δημόσια συζήτηση και η αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου πρέπει να είναι αναπόσπαστα στοιχεία μιας πολιτισμένης προσέγγισης.

Σήμερα περισσότερο από ποτέ, η ψυχική υγεία δεν είναι απλώς ιατρικό ζήτημα: είναι ζήτημα βιωσιμότητας της κοινωνίας μας, μια ολιστική πρόκληση που καλούμε να αντιμετωπίσουμε συλλογικά.

Από τον λόγο στην πράξη: Η ψυχική υγεία ως πυλώνας πολιτικής

Στην Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας 2025, δεν αρκεί να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες, πρέπει να αναλάβουμε δράση. Η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ειδικά στις πιο δύσκολες συνθήκες, δεν μπορεί να αποτελεί πολυτέλεια· είναι υποχρέωση της πολιτείας και της κοινωνίας.

Με τη συνεργασία δημόσιων φορέων, επιστημονικών εταιρειών, εκπαιδευτικών οργανισμών και επαγγελματιών υγείας, μπορούμε να δώσουμε πραγματικό νόημα στο μήνυμα «Πρόσβαση για όλους, ακόμη και σε δύσκολες στιγμές». Μόνον έτσι, η ψυχική υγεία θα σταματήσει να είναι άπιαστο ιδανικό και θα γίνει ουσιώδης παράμετρος αυτής της κοινωνίας, υπέρ του κοινού καλού, της συνοχής και της αξιοπρέπειας.