Κοινωνική ανυπακοή στο Ισραήλ: Μπορεί ο “αστικός ξεσηκωμός” να ρίξει τον Νετανιάχου;

Ημέρα πρωτόγνωρη για το Ισραήλ καθώς πάνω από ένα εκατομμύριο πολίτες απείχαν από την εργασία τους, παραλύοντας τον οικονομικό ιστό της χώρας και σηματοδοτώντας μια στιγμή κοινωνικής ανυπακοής με βαθιά πολιτική διάσταση. Το γενικευμένο απεργιακό κύμα, που οργανώθηκε από το Φόρουμ Οικογενειών Αιχμαλώτων με τη στήριξη κινημάτων διαμαρτυρίας, συνδικάτων, τοπικών αρχών και κομμάτων της αντιπολίτευσης, είχε στόχο να στείλει μήνυμα στην κυβέρνηση του Μπέντζαμιν Νετανιάχου: «Σταματήστε τον πόλεμο στη Γάζα, προχωρήστε σε διαπραγματεύσεις για ανταλλαγή αιχμαλώτων». Η κινητοποίηση έπληξε όχι μόνο την οικονομία — με απώλειες δισεκατομμυρίων σε μία μόλις μέρα — αλλά κυρίως τη νομιμοποίηση της κυβέρνησης που πλέον δοκιμάζεται από το εσωτερικό.

Σπύρος Σιδέρης

Σε μια περίοδο όπου η ισραηλινή κοινωνία βρίσκεται στο μεταίχμιο ανάμεσα στην κόπωση του πολέμου και τον φόβο για την ασφάλεια, η ερώτηση είναι επίκαιρη και πιεστική: Μπορεί ένα τέτοιο κύμα πολιτικής ανυπακοής να ανατρέψει την πιο σκληροπυρηνική κυβέρνηση στην ιστορία της χώρας;

Ένα πρωτοφανές γενικό απεργιακό κύμα

Από τις πρώτες πρωινές ώρες, δεκάδες πόλεις βίωσαν το πάγωμα της καθημερινότητας. Σχολεία και υπηρεσίες υπολειτούργησαν, οι μεταφορές διαταράχθηκαν, εμπορικά καταστήματα και γραφεία έκλεισαν. Το σημαντικότερο: εκατοντάδες μεγάλες εταιρείες, ανάμεσά τους τράπεζες και πολυεθνικές με έδρα το Τελ Αβίβ, επέτρεψαν στους εργαζομένους τους να συμμετάσχουν. Η δήλωση συμπαράστασης από τη δημοτική αρχή του Τελ Αβίβ και δεκάδων τοπικών συμβουλίων έδωσε στο απεργιακό κάλεσμα τον χαρακτήρα εθνικής κινητοποίησης.

Η οικονομική ζημιά εκτιμάται σε δισεκατομμύρια σέκελ μέσα σε μόλις 24 ώρες, σύμφωνα με τις οικονομικές εφημερίδες The Marker και Globes. Όμως το μήνυμα των διοργανωτών ήταν σαφές: ο στόχος δεν ήταν το ταμείο, αλλά η πολιτική πίεση.

Η «Πλατεία των Ομήρων» στο Τελ Αβίβ

Κέντρο του κινήματος υπήρξε η λεγόμενη «Πλατεία των Ομήρων» στο Τελ Αβίβ. Εκεί πραγματοποιήθηκαν ομιλίες οικογενειών, πρώην αιχμαλώτων, επιζώντων και πολιτικών στελεχών. Οι συμβολικές δράσεις — άδειες καρέκλες για τους αγνοούμενους, κεριά και πορτρέτα — μετέτρεψαν τον δημόσιο χώρο σε ζωντανό μνημείο, που μεταφέρει συγκίνηση αλλά και οργή.

Ο γνωστός δημοσιογράφος του Channel 13 στο Ισραήλ, Ραβίντ Ντρούκερ, σχολίασε ότι «η ισραηλινή κοινωνία έδειξε πως δεν θα παραμένει σιωπηλή». Για εκείνον, το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: τερματισμός του πολέμου και διαπραγματεύσεις ανταλλαγής με τη Χαμάς. Όμως η κυβέρνηση Νετανιάχου απάντησε με σκληρότητα, μιλώντας για «εθνικό καθήκον συνέχισης της μάχης μέχρι την πλήρη νίκη».

Οικογένειες αιχμαλώτων ως νέα πολιτική δύναμη

Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι η μετατροπή των οικογενειών των αιχμαλώτων σε παράγοντα πρώτης γραμμής. Ο αναλυτής της Maariv, Μπεν Κασπίτ, τόνισε ότι δεν πρόκειται πλέον για μια «ανθρωπιστική φωνή», αλλά για έναν νέο κοινωνικό πόλο με πολιτικό βάρος. Η καθημερινή παρουσία τους στα ΜΜΕ, η ικανότητά τους να κινητοποιούν πλήθη και η ηθική τους υπεροχή μετατρέπουν το ζήτημα σε εθνική υπόθεση.

Η φράση που ακούστηκε ξανά και ξανά στην πλατεία ήταν: «Η ζωή των ομήρων πάνω από κάθε στρατιωτικό σχέδιο». Το μήνυμα συγκρούεται μετωπικά με την κυβερνητική στρατηγική για συνέχιση της χερσαίας εκστρατείας στη Γάζα.

Η αντιπολίτευση μυρίζει «αίμα»

Πολιτικές προσωπικότητες όπως ο πρώην στρατηγός και επικεφαλής του κόμματος «Δημοκράτες», Γιερ Γκολάν, βρέθηκαν στο πλευρό των απεργών. Ο Γκολάν δεν μάσησε τα λόγια του: χαρακτήρισε τον Νετανιάχου «δικτάτορα της αλήθειας» και μίλησε για μια «επικίνδυνη μπλόφα» που απειλεί την ίδια την ασφάλεια του Ισραήλ.

Στη Haaretz δήλωσε ότι «η μόνη λύση είναι να πιεστεί η κυβέρνηση με κάθε μέσο — απεργίες, διαδηλώσεις, πολιτική ανυπακοή». Η αντιπολίτευση βλέπει στην κοινωνική αναταραχή μια ιστορική ευκαιρία να προκαλέσει ρήγμα στην κυριαρχία της δεξιάς.

Η διπλή παγίδα Νετανιάχου

Ο αρθρογράφος της Yedioth Ahronoth, Ιτάμαρ Άιχνερ, σημείωσε ότι ο Νετανιάχου βρίσκεται σε διπλό αδιέξοδο: από τη μια, οι οικογένειες αιχμαλώτων και ένα όλο και πιο ανήσυχο κοινό· από την άλλη, η πολιτική του επιβίωση που στηρίζεται στον λόγο περί «στρατιωτικής νίκης».

Η επιλογή είναι σκληρή:

• Υποχώρηση στις απαιτήσεις της κοινωνίας, με τίμημα το πολιτικό του κύρος και την ενότητα της δεξιάς συμμαχίας.
• Συνέχιση του πολέμου, με κίνδυνο βαθύτερου εσωτερικού διχασμού και διεθνούς απομόνωσης.

Οικονομικές και διεθνείς επιπτώσεις

Η απεργία δεν έδειξε μόνο τη δύναμη της κοινωνίας αλλά και την εύθραυστη ισορροπία της ισραηλινής οικονομίας. Οι απώλειες δισεκατομμυρίων σε μια ημέρα είναι προειδοποίηση για το τι μπορεί να συμβεί αν το κύμα συνεχιστεί.

Παράλληλα, η διεθνής εικόνα του Ισραήλ επιδεινώνεται. Η διπλωματική απομόνωση μεγαλώνει, καθώς η Δύση ανησυχεί για τις ανθρωπιστικές συνέπειες στη Γάζα. Εάν η κυβέρνηση αγνοήσει τα εσωτερικά αιτήματα, ο Νετανιάχου κινδυνεύει να μείνει χωρίς συμμάχους εκτός αλλά και εντός συνόρων.

Πέντε σημεία που εξηγούν την κρίση

1. Το μέγεθος της ανυπακοής. Πάνω από ένα εκατομμύριο πολίτες, δεκάδες δήμοι, μεγάλοι εργοδότες. Μια πρωτοφανής κοινωνική συσπείρωση.
2. Οικογένειες αιχμαλώτων στο επίκεντρο. Από θύματα σε πρωταγωνιστές, μετατρέπουν την τραγωδία σε πολιτικό όπλο.
3. Η διπλή πίεση στον Νετανιάχου. Κοινωνία εναντίον του, αλλά και πολιτικό μέλλον δεμένο με τον πόλεμο.
4. Η οικονομική διάσταση. Το Ισραήλ δεν αντέχει απεργίες που κοστίζουν δισεκατομμύρια. Ο «δρόμος» αποδεικνύεται οικονομικό όπλο.
5. Η διεθνής σκηνή. Όσο οι εικόνες ανθρωπιστικής κρίσης στη Γάζα πολλαπλασιάζονται, τόσο η κυβέρνηση αποδυναμώνεται διεθνώς.

Τι μέλλει γενέσθαι;

Η ισραηλινή κοινωνία δείχνει έτοιμη να περάσει σε μια νέα φάση πολιτικής ανυπακοής. Αν οι κινητοποιήσεις συνεχιστούν και κλιμακωθούν, δεν αποκλείεται να οδηγήσουν σε πολιτική κρίση με αβέβαιες εξελίξεις: από παραίτηση υπουργών μέχρι πρόωρες εκλογές.

Το βέβαιο είναι πως ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη εσωτερική αμφισβήτηση της πρωθυπουργικής του καριέρας. Αν επιμείνει στο αφήγημα του «στρατιωτικού θριάμβου», ίσως βρεθεί μπροστά σε μια κοινωνία που δεν αντέχει άλλο.

Εν κατακλείδι το μεγάλο στοίχημα για το Ισραήλ είναι αν θα καταφέρει να συνδυάσει την ασφάλεια με την κοινωνική συνοχή. Η απεργία–μαμούθ αποκάλυψε ότι οι πολίτες δεν εμπιστεύονται πλέον τον Νετανιάχου να ηγηθεί μιας «πορείας προς τη νίκη». Αντίθετα, ζητούν λύση, διαπραγματεύσεις, επιστροφή των ομήρων και τέλος στη μακροχρόνια αιματοχυσία.

Η κυβέρνηση μπορεί να επιλέξει δύο δρόμους: είτε να ακούσει το μήνυμα του δρόμου, είτε να το αγνοήσει με κίνδυνο να δει την ίδια την κοινωνική βάση της να καταρρέει. Σε κάθε περίπτωση, η 17η Αυγούστου θα καταγραφεί ως ημέρα–ορόσημο: όταν η ανυπακοή δοκίμασε τις αντοχές του Ισραηλινού κράτους και ίσως άνοιξε τον δρόμο για την επόμενη πολιτική πράξη.