Οι υπερορθόδοξοι ρίχνουν την κυβέρνηση Νετανιάχου για τον νόμο περί στράτευσης

Με αφορμή τη ραγδαία επιδείνωση της εσωτερικής πολιτικής κρίσης στο Ισραήλ, η πιθανότητα διάλυσης της Κνεσέτ και προκήρυξης πρόωρων εκλογών μοιάζει πλέον περισσότερο ρεαλιστική από ποτέ. Οι κυβερνητικές διαφωνίες, οι πιέσεις των υπερορθόδοξων κομμάτων (γνωστών ως χαρέντιμ) και η αδυναμία εξεύρεσης συμβιβασμού για τον νόμο περί στρατιωτικής θητείας, συγκλίνουν σε ένα εκρηκτικό πολιτικό σκηνικό, την ώρα που ο Μπενιαμίν Νετανιάχου προσπαθεί να επιβιώσει ανάμεσα σε αντίρροπες δυνάμεις εντός του εύθραυστου κυβερνητικού του συνασπισμού.

Σπύρος Σιδέρης

Όλα τα ενδεχόμενα παραμένουν ανοικτά μετά τις ανακοινώσεις των κομμάτων Εργασία, Yisrael Beiteinu και Yesh Atid του αρχηγού της αντιπολίτευσης Γιαΐρ Λαπίντ, ότι θα καταθέσουν από κοινού την επόμενη εβδομάδα πρόταση για διάλυση της Κνεσέτ και προκήρυξη εκλογών. Η πρωτοβουλία αυτή φαίνεται να αποκτά ευρύτερη δυναμική, καθώς ακόμα και παράγοντες της υπερορθόδοξης κοινότητας, όπως οι Ασκενάζι θρησκευτικοί ηγέτες, φέρεται να έχουν δώσει εντολή στους βουλευτές τους να υπερψηφίσουν.

Η αιτία της έκρηξης βρίσκεται στο ναυάγιο των διαπραγματεύσεων μεταξύ του προέδρου της Επιτροπής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων, Γιούλι Έντελσταϊν, και των κομμάτων των χαρέντιμ για την νομοθέτηση πλήρους απαλλαγής των θρησκευόμενων φοιτητών από τη στρατιωτική θητεία.

Το κόμμα Γιούντατ Ατουρά, με τον Μοσέ Γκάφνι στην ηγεσία της κοινοβουλευτικής του ομάδας, έχει ήδη λάβει εντολές από τον ραβίνο Ντοβ Λάντο να στηρίξει τη διάλυση της Κνεσέτ, αν δεν υιοθετηθεί η απαλλαγή εντός ημερών.

Η κρίση ως εσωτερικό ρήγμα, όχι εξωτερική πίεση

Σε αντίθεση με άλλες περιόδους έντασης στο Ισραήλ που οφείλονταν κυρίως σε εξωτερικές συγκρούσεις —όπως η πόλεμος στη Γάζα—, η παρούσα κρίση εκκινεί από εσωτερικά πολιτικά ζητήματα. Ο νόμος περί στράτευσης έχει αναδειχθεί σε κρίσιμο ζήτημα για τα κόμματα των χαρέντιμ, τα οποία θεωρούν ότι απειλεί τη θρησκευτική τους ταυτότητα και τον παραδοσιακό τρόπο ζωής τους.

Τα κόμματα Shas, Degel HaTorah και Agudat Yisrael, που συγκροτούν την ενωμένη λίστα Γιούντατ Ατουρά, διαθέτουν 18 βουλευτές, αριθμός ικανός να γκρεμίσει την πλειοψηφία της κυβέρνησης Νετανιάχου, η οποία στηρίζεται σε 68 έδρες.

Ο πολιτικός εκβιασμός των χαρέντιμ δεν είναι μόνο κοινοβουλευτικός αλλά και θρησκευτικά επικυρωμένος, γεγονός που προσδίδει βαρύνουσα κοινωνική και θεολογική νομιμοποίηση στις απειλές τους.

Ο Νετανιάχου ανάμεσα σε δύο κόσμους

Ο ίδιος ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, αντιμέτωπος με κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και υπό δικαστική πίεση εντός Ισραήλ, βρίσκεται πλέον στριμωγμένος πολιτικά. Από τη μια, έχει δεσμεύσεις απέναντι στους υπερορθόδοξους, που αποτελούν στυλοβάτες του συνασπισμού. Από την άλλη, βρίσκεται αντιμέτωπος με τον λαϊκό θυμό για τις συνεχείς απαλλαγές και την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου που έκρινε τη στρατιωτική εξαίρεση αντισυνταγματική.

Το μόνο του εργαλείο, σύμφωνα με την πολιτική αναλύτρια Μοράν Αζουλάι, είναι η αναβολή, η πολιτική του χρόνου. Προσπαθεί, όπως σημειώνει η ίδια, να “τραβήξει” την κρίση μέχρι το τέλος του καλοκαιριού, ελπίζοντας σε αλλαγή των συσχετισμών.

Ωστόσο, οι προθεσμίες του Ανωτάτου Δικαστηρίου πιέζουν. Αν δεν νομοθετηθεί νέα ρύθμιση έως τότε, η εξαίρεση των θρησκευόμενων από τη στρατολογία παύει να ισχύει αυτόματα, γεγονός που θα προκαλέσει νέες εντάσεις.

Ο ρόλος του Έντελσταϊν και η εσωτερική σύγκρουση στο Λικούντ

Ο Γιούλι Έντελσταϊν, βουλευτής του Λικούντ και επικεφαλής της επιτροπής Άμυνας, έχει προκαλέσει τη δυσφορία πολλών στο κυβερνών κόμμα, καθώς θεωρείται από ορισμένους ότι προωθεί πρόωρες εκλογές, εκμεταλλευόμενος τη δυσαρέσκεια για να διαμορφώσει νέα ισορροπία δυνάμεων στο κόμμα και εντός κυβέρνησης. Παρ’ όλα αυτά, δεν αναμένεται η άμεση αντικατάστασή του, καθώς κάτι τέτοιο θα επιβάρυνε την ήδη πολύπλοκη νομική και πολιτική κατάσταση.

Η εφημερίδα «Ισραέλ Χαγιόμ» καταγράφει την εντατικοποίηση των επαφών του Νετανιάχου με ηγέτες των χαρέντιμ για την προώθηση ενός νομοσχεδίου συμβιβασμού, ωστόσο οι πιθανότητες επιτυχίας είναι περιορισμένες.

Σενάρια και εναλλακτικές πορείες

Οι αναλυτές συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι η κρίση έχει μετατραπεί σε κρίσιμο σταυροδρόμι για την πολιτική επιβίωση του Νετανιάχου. Τα δύο σενάρια που επικρατούν είναι:

1. Διάλυση της Κνεσέτ και πρόωρες εκλογές – ενδεχόμενο ενισχυόμενο από τις κινήσεις της αντιπολίτευσης αλλά και από τις απειλές των χαρέντιμ.
2. Μυστική συμφωνία και αναβολή της κρίσης – ένας σιωπηρός συμβιβασμός που θα επιτρέψει στην κυβέρνηση να επιβιώσει με αναβολή εφαρμογής του νόμου για την στρατιωτική θητεία.

Ο Γιαΐρ Λαπίντ και τα κόμματα της αντιπολίτευσης επιδιώκουν να επιταχύνουν τις εξελίξεις, ελπίζοντας σε μια εκλογική νίκη εν μέσω φθοράς της κυβερνητικής πλειοψηφίας. Οι χαρέντιμ, από την πλευρά τους, παραμένουν επιφυλακτικοί: φοβούνται ότι μια νέα κυβέρνηση ίσως είναι λιγότερο διαλλακτική απέναντί τους σε θέματα στρατολογίας.

Πολιτικό τέλος ή ελιγμός επιβίωσης;

Ο Νετανιάχου, όπως τονίζει η ανάλυση της Αζουλάι, δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο να προχωρήσει σε ανάγνωση του νομοσχεδίου διάλυσης σε πρώτη φάση, χρησιμοποιώντας το ως μέσο εκβιασμού, χωρίς να προχωρήσει στην τελική ψήφιση. Ένα είδος “πολιτικής μπλόφας” για να πιέσει τους εταίρους του να κάνουν πίσω.

Η επόμενη εβδομάδα αναμένεται καθοριστική: είτε θα δρομολογηθεί το σενάριο της κατάρρευσης του κυβερνητικού συνασπισμού, είτε θα επικρατήσει προσωρινά η λογική της αναβολής. Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, το βέβαιο είναι ότι το πολιτικό μέλλον του Ισραήλ βρίσκεται πλέον σε τεντωμένο σχοινί, με την κρίση για τον νόμο στράτευσης να έχει μετατραπεί σε δομικό ρήγμα εξουσίας.