Μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών, σύμφωνα με το alfavita.gr, έρχεται από την Αίγυπτο, όπου οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν έναν εντυπωσιακά διατηρημένο βυζαντινό οικισμό ηλικίας περίπου 1.600 ετών, κρυμμένο για αιώνες κάτω από την άμμο της Δυτικής Ερήμου εντείνοντας το ενδιαφέρον της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας και των ταξιδιωτών.

Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε στην όαση Ντάκλα, στη δυτική επαρχία της Νέας Κοιλάδας, φέρνοντας στο φως μια ολόκληρη πόλη με εξαιρετικά διατηρημένες κατοικίες, δρόμους, δημόσιους χώρους και υποδομές που προσφέρουν μια μοναδική εικόνα της καθημερινής ζωής κατά την περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Ο οικισμός παρουσιάζει οργανωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό, με φαρδιούς δρόμους που διασταυρώνονται κάθετα, δημιουργώντας πλατείες και κοινόχρηστους χώρους. Στην περιφέρειά του εντοπίστηκαν δύο παρατηρητήρια και ένα ισχυρά οχυρωμένο κτίριο, στοιχεία που μαρτυρούν τη στρατηγική σημασία της πόλης.

Υπήρχαν ακόμη και φούρνοι

Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν επίσης κατοικίες με θολωτές στέγες, φούρνους αρτοποιίας, κουζίνες, πέτρινους μύλους και άλλες εγκαταστάσεις που αποτυπώνουν την καθημερινότητα των κατοίκων τον 4ο αιώνα μ.Χ.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα εκατοντάδες κινητά ευρήματα που ανασύρθηκαν από την ανασκαφή, όπως κεραμικά αγγεία, δοχεία αποθήκευσης ελαίων και αρωμάτων, λυχνάρια και εργαλεία άλεσης, τα οποία φωτίζουν την οικονομική δραστηριότητα και τις συνήθειες της τοπικής κοινωνίας.

Σημαντικά ευρήματα κεραμικής και αλληλογραφία

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει μια συλλογή περίπου 200 επιγραφών πάνω σε θραύσματα κεραμικής, γραμμένων τόσο στα ελληνικά όσο και στα κοπτικά. Τα κείμενα περιλαμβάνουν εμπορικές συναλλαγές, προσωπική αλληλογραφία και διοικητικές καταγραφές, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για την οργάνωση και τη λειτουργία της κοινότητας.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής της ανασκαφικής αποστολής, Μαχμούντ Μασούντ, ο οικισμός διατηρεί όλα τα χαρακτηριστικά μιας πλήρως οργανωμένης πόλης της εποχής, ενώ οι ειδικοί εκτιμούν ότι πρόκειται για μία από τις πιο ολοκληρωμένες μαρτυρίες της βυζαντινής παρουσίας στις απομακρυσμένες οάσεις της Αιγύπτου.

Η περιοχή βρίσκεται ήδη στον προσωρινό κατάλογο της UNESCO για ένταξη στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς, γεγονός που ενισχύει τη σημασία της νέας ανακάλυψης.

Η ανασκαφή αναδεικνύει μια λιγότερο γνωστή περίοδο της αιγυπτιακής ιστορίας, όταν η χώρα αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες επαρχίες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Εκείνη την εποχή ο Χριστιανισμός είχε πλέον κυριαρχήσει, οι πόλεις γνώριζαν μεγάλη ανάπτυξη και η Αίγυπτος διαδραμάτιζε καθοριστικό οικονομικό και πολιτιστικό ρόλο στην ανατολική Μεσόγειο.
Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι τα νέα ευρήματα θα συμβάλουν ουσιαστικά στην κατανόηση της κοινωνικής, οικονομικής και θρησκευτικής ζωής των κατοίκων της βυζαντινής Αιγύπτου, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην έρευνα για την ιστορία της περιοχής.

«Η Ελένη Αρβελέρ ήτανε μια κορυφαία προσωπικότητα από κάθε άποψη. Ήταν η επιστήμων η οποία η οποία έφερε το Βυζάντιο στο προσκήνιο και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό. Είναι πάρα πολύ αυτό το οποίο έκανε, με την εξής έννοια, ότι στην πραγματικότητα ανέδειξε την μεγάλη ιστορική διαχρονία του ελληνικού πολιτισμού, της ελληνικής παρουσίας, της ελληνικής ταυτότητας. Ανέδειξε το Βυζάντιο ως μέρος της πολιτισμικής κληρονομιάς και της ελληνικής ταυτότητας. Αυτό λοιπόν για την εποχή της ήταν εξαιρετικά σπουδαίο» τόνισε η Υπουργός, σημειώνοντας ακόμη, ότι «η Αρβελέρ δεν ήταν μόνο η πολύ σοβαρή και η πολύ καταρτισμένη επιστήμων».

«Ήταν δασκάλα και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, αν σκεφτεί κανείς τους εκατοντάδες μαθητές της, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν την επιστήμη, θεραπεύουν την επιστήμη σε όλο τον κόσμο. Ήταν μία προσωπικότητα η οποία δημιούργησε προϋποθέσεις για να την αναφέρει κανείς ως οικουμενική Ελληνίδα. Ήταν η προσωπικότητα η οποία παρενέβαινε στα πάντα. Δεν ήταν κλεισμένη μέσα στον επιστημονικό της θύλακα. Ταυτίστηκε με την ιστορία αλλά ήταν ο άνθρωπος ο οποίος είχε θέση, γνώση, λόγο, ακεραιότητα στον δημόσιο λόγο πλέον. Την ενδιέφεραν απολύτως αυτά που συνέβαιναν γύρω της, τα δημόσια πράγματα και παρενέβαινε πολλές φορές με οξύτητα μη χαριζόμενη σε κανέναν, ακόμα και σε ανθρώπους με τους οποίους είχε συνεργαστεί, με τους οποίους είχε δουλέψει μαζί» «Προσωπικά για μένα η Ελένη ήταν ένας πολύτιμος άνθρωπος. Τα τελευταία 25 χρόνια είχα μια συνεχή επικοινωνία μαζί της.

Είχαμε συνεργαστεί πολύ στενά και όταν ήμουν γενική γραμματέας, αλλά και στη συνέχεια στο ενδιάμεσο, τώρα, τα τελευταία χρόνια, λόγω των πολλών ιδιοτήτων που είχε στους φορείς και στα θέματα του Υπουργείου Πολιτισμού, κυρίως όμως διότι ήταν ο άνθρωπος ο οποίος όταν σήκωνες το τηλέφωνο ή όταν της έλεγες θέλω να σε δω γιατί θέλω τη γνώμη σου για κάτι, ανταποκρινόταν στο δευτερόλεπτο.

Ποτέ δεν κράτησε καμία απόσταση από οποιονδήποτε φίλο, λιγότερο φίλο που ήθελε τη γνώμη της. Για μένα, πραγματικά ήταν ένα μεγάλο σχολείο και είναι εξαιρετικά μεγάλη τιμή που βρέθηκε στη ζωή μου» συνέχισε η κ. Μενδώνη.

«Ήταν ένας άνθρωπος με πολύ καθαρό λόγο, πολύ οξεία όποτε χρειαζόταν, αλλά και πολύ καλή, πολύ καλή φίλη. Ήταν ένας άνθρωπος ο οποίος είχε μια γενναιοδωρία συναισθημάτων, την οποία προσέφερε πραγματικά απλόχερα κάθε φορά που ένας άνθρωπος επιζητούσε την στήριξή του. Ήταν πάντοτε κοντά στους ανθρώπους, κοντά στους φίλους της. Και φυσικά, η κάθε της λέξη ήταν και μία συμβουλή, μία καθοδηγητική παραίνεση» συμπλήρωσε η Υπουργός.

Σχετικά με την υπόθεση των φωτογραφιών των 200 εκτελεσθέντων της Καισαριανής και ως προς τις διαδικασίες και τους χρόνους που απαιτούνται για τον έλεγχο της αυθεντικότητας του υλικού, ερωτηθείσα η κ. Υπουργός ανέφερε ότι το υπουργείο Πολιτισμού κινήθηκε σε πάρα πολύ γρήγορους χρόνους και πως το χθεσινό δελτίο Τύπου ανέδειξε όλα όσα μπορούν να γίνουν. «Είναι μία υπόθεση η οποία προφανώς μας απασχολεί με τον πιο σοβαρό τρόπο. Υπάρχουν νομικές ιδιαιτερότητες. Οι άνθρωποί μας, οι άνθρωποι του υπουργείου Πολιτισμού, θα πάνε τις επόμενες 2-3 μέρες στη Γάνδη, στο Βέλγιο, από κει και πέρα θα μπορέσουμε να πούμε κάτι περισσότερο» είπε καταλήγοντας.

Όπως ενημερώνει ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, κατά τις εργασίες συντήρησής τους, η αρχαιολόγος Δρ. Αναστασία Κουμούση, διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αχαΐας, εντόπισε στο δεύτερο στρώμα τοιχογράφησης, το οποίο, βάσει τεχνοτροπικών κριτηρίων, χρονολογείται με ασφάλεια στα μέσα του 15ου αιώνα, τη μοναδική προσωπογραφία του τελευταίου αυτοκράτορα του Βυζαντίου Κωνσταντίνου ΙΑ’ Παλαιολόγου.

«Το έργο που υλοποιούν οι Εφορείες Αρχαιοτήτων του υπουργείου Πολιτισμού», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, «στο πλαίσιο της συντήρησης και αποκατάστασης των μνημείων, αποδεικνύεται, για ακόμη μια φορά, εξαιρετικά σημαντικό, καθώς φέρνει στο φως μοναδικές αρχαιολογικές μαρτυρίες που συνδέονται με ιστορικά πρόσωπα». Σύμφωνα με την κ. Μενδώνη, «Το επιστημονικό προσωπικό των Εφορειών του ΥΠΠΟ, με μεγάλη εμπειρία, υψηλή κατάρτιση και σφαιρική γνώση τόσο των ιστορικών γεγονότων, όσο και των αρχαιολογικών δεδομένων, είναι σε θέση να τεκμηριώσει, μετά από ενδελεχή μελέτη, κάθε εύρημα που έρχεται στο φως. Στην προκειμένη περίπτωση το πορτραίτο συνδέεται με τον τελευταίο αυτοκράτορα του Βυζαντίου και αφορά στη μοναδική εν ζωή προσωπογραφία του. Ο ζωγράφος πρέπει να απέδωσε τα προσωπογραφικά χαρακτηριστικά του τελευταίου αυτοκράτορα του Βυζαντίου ΙΑ΄ Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, από ιδία αντίληψη, δηλαδή το πρότυπό του να μην ήταν ένα επίσημο αυτοκρατορικό πορτραίτο, όπως συνηθιζόταν, αλλά ο ίδιος ο αυτοκράτορας».

Όπως αναφέρει η ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, στην τοιχογραφία απεικονίζεται η μορφή ενός ώριμου άνδρα που φέρει αυτοκρατορικά “διάσημα” (πολυτελή λώρο πάνω από τον ανοιχτόχρωμο σάκκο, διάλιθο στέμμα) και κρατά σταυροφόρο σκήπτρο. Ο χρυσοκέντητος πορφυρός του μανδύας διακοσμείται με μετάλλια, στα οποία εγγράφονται δικέφαλοι αετοί με στέμμα ανάμεσα στις κεφαλές τους, διακριτικό των μελών της οικογένειας των Παλαιολόγων. Η παρουσία των δικέφαλων αετών στο ένδυμα της μορφής, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα insignia, αποτελούσαν ένα εικονογραφημένο μήνυμα που επέτρεπε στον θεατή να ταυτοποιήσει αδιαμφισβήτητα τον άντρα με αυτοκράτορα.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, ο αυτοκράτορας που απεικονίζεται είναι ιστορικό πρόσωπο και ταυτίζεται με τον Κωνσταντίνο ΙΑ’ Παλαιολόγο, αδελφό των χορηγών της ανακαίνισης της Μονής, των δεσποτών Δημήτριο και Θωμά. Είναι η τελευταία χρονολογικά σωζόμενη προσωπογραφία αυτοκράτορα στη βυζαντινή μνημειακή ζωγραφική και το μοναδικό πορτρέτο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, σύγχρονο με τη σύντομη βασιλεία του (6 Ιανουαρίου 1449-29 Μαΐου 1453). Ως πορτρέτο δεν είναι ιδεαλιστικό ή τυποποιημένο. Πρόκειται για αυθεντική προσωπογραφία, που αποδίδει με ακρίβεια τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά του τελευταίου βυζαντινού αυτοκράτορα. Είναι μια μορφή γήινη, ένας ώριμος άντρας, με λεπτό πρόσωπο και εξατομικευμένα χαρακτηριστικά, που αποπνέει ηρεμία και ευγένεια.

Στον Μυστρά απ’ όπου πιθανότατα προερχόταν ο ζωγράφος που εικονογράφησε το δεύτερο στρώμα του Καθολικού, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος είχε ζήσει πέντε χρόνια ως δεσπότης, πριν στεφθεί αυτοκράτορας. Το αυτοκρατορικό πορτραίτο συνδέεται με τη γνωστή από τις γραπτές πηγές γενναιόδωρη χορηγία των αδελφών του στη μονή, μετά τη λήξη του πρώτου μεταξύ τους εμφυλίου πολέμου (1449-1450), που επιτεύχθηκε με τη «διαιτησία» του Κωνσταντίνου, όπως αναφέρει ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης.