Και τα δύο ανήκουν στην κατηγορία των «προσομοιωτών βαρετών εργασιών», ένα είδος που διαρκώς μεγαλώνει και στο οποίο οι παίκτες εκτελούν καθημερινές, φαινομενικά αδιάφορες εργασίες.

«Θέλουμε να κάνουμε το Graham Norton των βιντεοπαιχνιδιών», λέει η Kirsty Rigden, διευθύνουσα σύμβουλος της FuturLab, της εταιρείας με έδρα το Brighton που δημιούργησε το PowerWash Simulator. Το να εμπνέεσαι από έναν παρουσιαστή γνωστό για τη φιλικότητά του και όχι για τη δράση, είναι μια μάλλον ασυνήθιστη φιλοδοξία για στούντιο παιχνιδιών.

Ωστόσο, όπως εξηγεί, υπάρχει μεγάλη αγορά για πιο ήπιες μορφές ψυχαγωγίας. «Ο Graham Norton δεν σε κάνει να νιώθεις χαζός, αλλά δεν χρειάζεται και να σκέφτεσαι πολύ», ανέφερε στη BBC News. «Σε κρατάει αρκετά απασχολημένο και στο τέλος λες ‘ήταν πολύ ευχάριστο’».

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του είδους αυτού είναι η χαλαρωτική επαναληπτικότητα των εργασιών. Στην περίπτωση του PowerWash Simulator, αυτό σημαίνει συνεχές καθάρισμα σε διάφορες περιοχές – από λούνα παρκ μέχρι disco – κυριολεκτικά «ξέπλυμα και επανάληψη».

«Νομίζω πως το παιχνίδι αγγίζει αυτό που νιώθουν οι άνθρωποι σήμερα – ο κόσμος είναι γεμάτος άγχος», σημειώνει η Rigden. «Μέσα από το παιχνίδι μπορείς να επικεντρωθείς σε ένα πράγμα, αφήνοντας έξω όλους τους περισπασμούς – είναι μια καθαρή μορφή διαλογισμού».

Η γοητεία της απλότητας και η δημοφιλία στα social media

Η αρχική ιδέα προήλθε από το προσωπικό ενδιαφέρον της Rigden να παρακολουθεί βίντεο στο YouTube με ανθρώπους που κάνουν πλύσεις υπό πίεση και τη «μαγεία του να βλέπεις τη βρωμιά να γίνεται καθαριότητα». Η ίδια είναι CEO της FuturLab, που βρίσκεται πίσω από τη σειρά PowerWash Simulator.

Η επιτυχία των προσομοιωτών καθαρισμού και κηπουρικής που προσφέρουν χαλάρωση και ψυχική ευεξία

Τα social media έχουν γεμίσει με influencers – μερικοί με εκατοντάδες χιλιάδες ακόλουθους – που δημιουργούν περιεχόμενο σχετικό με τον καθαρισμό. Η FuturLab δεν είναι η μόνη που αξιοποίησε αυτή την τάση. Στο Lawn Mowing Simulator, οι παίκτες ζουν την εμπειρία της περιποίησης γκαζόν στη βρετανική ύπαιθρο χρησιμοποιώντας αληθινά αδειοδοτημένα μηχανήματα.

Το σίκουελ υπόσχεται ταξίδια στα «trailer parks και δημοτικούς κήπους» της Αμερικής. Ο David Harper, ιδρυτής της εταιρείας Skyhook Games στο Λίβερπουλ, λέει πως πολλοί παίκτες χρησιμοποιούν το παιχνίδι ως «διαφυγή» από τις πιέσεις της καθημερινότητας. «Πρόκειται για την ικανοποίηση του να ξεκινάς με κάτι ακατάστατο, να μαθαίνεις τις δεξιότητες ώστε να βάλεις τάξη και μετά να απολαμβάνεις το αποτέλεσμα».

Η χαλαρή φύση αυτών των παιχνιδιών τα έχει κάνει ιδιαίτερα δημοφιλή σε YouTubers και Twitch streamers, καθώς μπορούν εύκολα να συνομιλούν με το κοινό χωρίς να απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στο gameplay. Ένα βίντεο του Αμερικανού δημιουργού Markiplier με το PowerWash Simulator από το 2021 έχει ξεπεράσει τα εννέα εκατομμύρια προβολές.

Ηρεμία, ρεκόρ και ψυχική υγεία

Η κωμικός και δημοσιογράφος παιχνιδιών Ellie Gibson ξεκίνησε να μεταδίδει live το παιχνίδι στο Twitch μετά από πρόταση φίλης. Κατέχει επίσης το Παγκόσμιο Ρεκόρ Guinness για τη μεγαλύτερη συνεχόμενη διάρκεια παιχνιδιού στο PowerWash Simulator – 24 ώρες, έξι λεπτά και 33 δευτερόλεπτα. Η εμπειρία κύλησε ομαλά, εκτός από μια «εφιαλτική» στιγμή όταν καθάριζε μια παιδική χαρά στις τέσσερις τα ξημερώματα, όπου τα έντονα χρώματα του παιχνιδιού της προκάλεσαν σχεδόν ψυχεδελική αίσθηση.

Παρ’ όλα αυτά, τόνισε πως η «ηρεμιστική» φύση του παιχνιδιού θυμίζει όσα απολαμβάνουν όσοι ασχολούνται με βιβλία ζωγραφικής ή πλέξιμο – με μόνη διαφορά ότι εδώ το τελικό αποτέλεσμα είναι ένα πεντακάθαρο φορτηγό αντί για ένα κασκόλ.

Tanto η Rigden όσο και ο Harper αναφέρουν πως πολλοί χρήστες επικοινώνησαν μαζί τους για να τους ευχαριστήσουν που τα παιχνίδια τους τους βοήθησαν σε δύσκολες περιόδους. «Το να ακούμε πως βοηθήσαμε ανθρώπους με άγχος ή ψυχική υγεία είναι πραγματικά συγκινητικό», λέει ο Harper. Αντίστοιχα, η Rigden μοιράζεται πως έλαβαν πολλά μηνύματα από άτομα που περνούσαν ακόμα και θεραπείες κατά του καρκίνου: «Είναι υπέροχο και εμψυχωτικό».

Έρευνα Πανεπιστημίου Οξφόρδης: Ανεβασμένη διάθεση μέσω gaming

Το PowerWash Simulator αποτέλεσε αντικείμενο έρευνας του Pανεπιστημίου της Οξφόρδης, σχετικά με τον αντίκτυπο των video games στην ευεξία των παικτών. Τον Μάρτιο του 2023, πάνω από 8.600 παίκτες κατέγραφαν τη διάθεσή τους κάθε δέκα λεπτά μέσω pop-up ερωτήσεων ενώ έπαιζαν μια ειδική έκδοση του παιχνιδιού.

Η έρευνα έδειξε ότι το 72% των παικτών ένιωσε βελτίωση στη διάθεση κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Ο ερευνητής Nick Ballou, αν και θεωρεί απίθανο τέτοιου είδους προσομοιωτές να αντικαταστήσουν ποτέ την ψυχοθεραπεία, πιστεύει ότι προσφέρουν μοναδικά οφέλη: «Αυτά τα παιχνίδια ταιριάζουν ιδιαίτερα σε άτομα με χαμηλή ενέργεια και απορροφούν αποτελεσματικά την προσοχή», εξηγεί. «Πιστεύω ότι μπορούν να προσφέρουν περισσότερη ενσυνειδητότητα συγκριτικά με άλλα παιχνίδια που απαιτούν γρήγορες αντιδράσεις ή συνεργασία».

Όσο για τη Rigden και την ομάδα της FuturLab, σκοπεύουν να δημιουργήσουν ένα νέο παιχνίδι εκτός του κόσμου των σαπουνόφουσκων – παραμένοντας όμως πιστοί στον στόχο τους ως «ηγέτες στα καθαρτικά video games». Όποιο κι αν είναι το επόμενο project τους, ένα στοιχείο θα παραμείνει σίγουρα: η ιδιαίτερη αλλά ταιριαστή φιλοσοφία Graham Norton που έχουν υιοθετήσει.

Ο γνωστικός επιστήμονας Φερνάν Γκομπέ, ειδικός στην ψυχολογία των επιτραπέζιων παιχνιδιών, απορρίπτει ευθέως την ιδέα ότι υπάρχει κάποιο παιχνίδι που «σε κάνει πιο έξυπνο». Ακόμη και το σκάκι, το οποίο συχνά θεωρείται συνώνυμο της υψηλής νοημοσύνης, παρουσιάζει απλώς μια μέτρια συσχέτιση με διάφορους δείκτες ευφυΐας. Κατά τον Γκομπέ, αυτό δεν σημαίνει ότι το σκάκι αυξάνει την εξυπνάδα, αλλά ότι άτομα με υψηλότερη γνωστική ικανότητα τείνουν να έλκονται περισσότερο από τέτοιες δραστηριότητες.

Αυτό δεν καθιστά τα παιχνίδια γνωστικά άχρηστα. Αντιθέτως, αναπτύσσουν δεξιότητες «ειδικού πεδίου». Ένα παιχνίδι όπως το Monopoly, για παράδειγμα, δεν σε κάνει γενικά πιο έξυπνο, αλλά μπορεί να ενισχύσει τη μαθηματική σκέψη ή την κατανόηση βασικών οικονομικών εννοιών. Κλασικά παιχνίδια στρατηγικής, όπως το σκάκι ή το Go, καλλιεργούν την εκτελεστική λειτουργία του εγκεφάλου: την ικανότητα σχεδιασμού, λήψης αποφάσεων και ελέγχου παρορμήσεων. Παράλληλα, ενισχύουν και την κοινωνική νοημοσύνη, μέσα από την αποδοχή της ήττας και τον σεβασμό του αντιπάλου.

Ωστόσο, πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι τα video games ενδέχεται να έχουν ισχυρότερη γνωστική επίδραση από τα παραδοσιακά επιτραπέζια. Ο λόγος είναι ότι απαιτούν ταυτόχρονη επεξεργασία πολλαπλών πληροφοριών και διαρκή προσαρμογή σε νέα δεδομένα. Σύμφωνα με τον καθηγητή Κερτ Σκουάιρ, ειδικό στη μάθηση μέσω παιχνιδιών, τα video games «αναγκάζουν» τον εγκέφαλο να σκέφτεται πλάγια, να δοκιμάζει νέες στρατηγικές και να επιλύει προβλήματα σε πραγματικό χρόνο.

Ο ψυχίατρος Νέιθαν Κάρολ υπογραμμίζει ότι διαφορετικά είδη παιχνιδιών καλλιεργούν διαφορετικές μορφές νοημοσύνης. Συνεργατικά παιχνίδια, όπως το Minecraft ή το Animal Crossing, ενισχύουν την κοινωνική νοημοσύνη όταν παίζονται συλλογικά. Τα παιγνίδια με ρόλους, με την εκτενή αφήγηση και το κείμενο, μπορούν να βελτιώσουν τη γλωσσική ικανότητα, ενώ παιχνίδια κατασκευής και διαχείρισης κόσμων καλλιεργούν τη λογική και χωρική σκέψη.

Τα γνωστικά οφέλη δεν περιορίζονται στην παιδική ηλικία. Μελέτες δείχνουν ότι τόσο τα παιδιά όσο και οι ηλικιωμένοι ωφελούνται από τα παιχνίδια, αρκεί να είναι κατάλληλα για την ηλικία και τις δυνατότητές τους. Στα παιδιά, τα παιχνίδια μπορούν να βελτιώσουν δεξιότητες όπως η ανάγνωση, τα μαθηματικά και η προσαρμογή σε νέες πληροφορίες. Στους μεγαλύτερους σε ηλικία, η πνευματική πρόκληση και η κοινωνική διάσταση των παιχνιδιών συμβάλλουν στη διατήρηση της μνήμης και της προσοχής.

Το τελικό συμπέρασμα είναι σαφές: τα παιχνίδια δεν σε κάνουν «πιο έξυπνο» με την απόλυτη έννοια. Μπορούν όμως να ενισχύσουν τον εγκέφαλο, να καλλιεργήσουν επιμέρους δεξιότητες και να λειτουργήσουν ως πολύτιμο εργαλείο νοητικής άσκησης σε κάθε ηλικία. Και σε αυτή τη σύγκριση, τα video games φαίνεται να έχουν ένα μικρό προβάδισμα, χάρη στη δυναμική και απαιτητική φύση τους.