Όπως έχω γράψει, και όπως ρητώς έχουν δηλώσει τόσο ο Έλληνας πρωθυπουργός όσο και ο Τούρκος πρόεδρος, οι δύο χώρες σε αυτή τη φάση συμφωνούν σίγουρα ότι δεν επιθυμούν επιδιαιτησία τρίτου στις μεταξύ τους σχέσεις. Και είναι σαφές πώς εννοούν τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο τελευταίος έχει αποδείξει ότι εννοεί την “επίλυση διαφορών” κατά τρόπο που πόρρω απέχει από τα συμφέροντα Ελλάδας και Τουρκίας και, περισσότερο όσον αφορά εμάς, το διεθνές δίκαιο.

Όμως, είναι ελάχιστα πιθανό να αποφύγουν προσεχώς μία ενεργότερη, ίσως και καθοριστική, εμπλοκή των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή μας και ειδικότερα στα ελληνοτουρκικά.

Ας δούμε το μεγάλο κάδρο:

Προ ημερών, Ερντογάν και Αλ Σίσι υπέγραψαν μία θηριώδη συμφωνία που δεν αφορά μόνο στρατιωτικούς εξοπλισμούς ύψους 350 δισ. ευρώ, αλλά το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Τουρκίας- Αιγύπτου αποφάσισε να αναβαθμίσει τη σχέση τους σε “στρατηγική συνεργασία”. Υπενθυμίζουμε ότι μέχρι πριν μερικά χρόνια Τουρκία και Αίγυπτος βρίσκονταν σε κατάσταση ακήρυχτου ψυχρού πολέμου.

Στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, διαμορφώνονται συγκεκριμένοι και αρκετά περίπλοκοι συσχετισμοί που δεν πρέπει να διαλανθάνουν της προσοχής μας.

1. Η Τουρκία αποκτά στρατηγική σχέση με την Αίγυπτο και την ίδια ώρα ενισχύει την επιρροή της στη Λιβύη, τόσο με την “επίσημη” κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και με τη Βεγγάζη. Επίσης, η Άγκυρα είναι επισήμως (με την υποστήριξη Τραμπ) τοποτηρητής στο νέο καθεστώς Αλ Σάρρα στη Συρία και επιχειρεί να εμφανιστεί ως διαμεσολαβητής με τους Παλαιστίνιους μέσω και του Συμβουλίου Ειρήνης του Τραμπ. Την ίδια ώρα βρίσκεται σε κατάσταση “πολεμικής ετοιμότητας” με το Ισραήλ- οι δύο χώρες θεωρούν η μία την άλλη περίπου ως υπαρξιακή απειλή. Η κοινή δήλωση των Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι για αναβάθμιση των σχέσεων σε στρατηγική εταιρική σχέση, ερμηνεύονται στο Τελ Αβίβ ως ένδειξη δυνητικής αλλαγής ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Ισραηλινοί αναλυτές και πρώην αξιωματικοί ασφαλείας, μάλιστα, όπως ο απόστρατος ταξίαρχος Αμίρ Αβίβι, μιλούν ανοιχτά για την ανάγκη προετοιμασίας απέναντι σε ένα σενάριο ταυτόχρονης αντιπαράθεσης με δύο οργανωμένους στρατούς.

2.Η Ελλάδα διατηρεί, αν και με σαφή προβλήματα (Μονή Σινά κ.α), την συνεργασία της με την Αίγυπτο, με την οποία έχει συμφωνήσει και σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες, ενώ προβάλλει ως αιχμή του γεωπολιτικού της δόρατος την στρατηγική (αμυντική) σχέση της με το Ισραήλ, την τριμερή με την συμμετοχή και της Κύπρου, τις σχέσεις της με τον Λίβανο, ενώ, στον αντίποδα, η επιρροή της στη Λιβύη είναι σχεδόν μηδενική.

Στην άλλη άκρη του γεωπολιτικού νήματος, συμβαίνουν τα εξής:

Chevron και ExxonMobil, οι δύο αμερικανικοί κολοσσοί που αποτελούν τον μοχλό της πολιτικής Τραμπ για το “drilling” και τον σχεδιασμό προώθησης του LNG, δεν αποτελούν πιά ένα ελληνικό …προνόμιο. Οι δύο εταιρείες έχουν συνάψει συμβόλαια για έρευνα και εξόρυξη υδρογονανθράκων σε ολόκληρη την Levant Basin της ν.α Μεσογείου.

Η Chevron:

Ισραήλ: Λειτουργεί τα κολοσσιαία κοιτάσματα φυσικού αερίου Leviathan και Tamar, με παραγωγή και εξαγωγές σε Αίγυπτο και Ιορδανία. Η Chevron απέκτησε αυτά τα περιουσιακά στοιχεία μέσω της εξαγοράς της Noble Energy και έχει προχωρήσει σε επεκτάσεις.

Κύπρος: Συμμετέχει στο κοίτασμα Aphrodite, με σχέδια ανάπτυξης και εξαγωγών προς Αίγυπτο, με πρώτη παραγωγή το 2031.

Αίγυπτος: Λειτουργεί δύο μπλοκ εξερεύνησης και συμμετέχει σε κοινοπραξία για υπεράκτια μπλοκ στη Μεσόγειο.

Συρία: Πρόσφατα υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας (MoU) με τη Syrian Petroleum Company και την καταριανή UCC Holding για υπεράκτιες έρευνες πετρελαίου και αερίου, σε περιοχή μεταξύ μεγάλων ανακαλύψεων σε Ισραήλ και Αίγυπτο.

Τουρκία: Συμφωνίες με την κρατική TPAO για έρευνες και παραγωγή σε Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο, στο πλαίσιο παγκόσμιας συνεργασίας.

Η ExxonMobil:

Αίγυπτος: Απόκτηση δικαιωμάτων εξερεύνησης σε μπλοκ Masry και Cairo υπεράκτια, στο Δέλτα του Νείλου, με σεισμικές έρευνες και γεωτρήσεις.

Ελλάδα: Συμμετοχή σε μπλοκ εξερεύνησης υπεράκτια Κρήτης και Ιονίου Πελάγους (Block 2), με 60% μερίδιο σε κοινοπραξία με Energean και Helleniq Energy, και σχέδια γεωτρήσεων από το 2026-2027.

Κύπρος: Λειτουργεί μπλοκ εξερεύνησης, όπως το Glaucus.

Τουρκία: Μνημόνιο συνεργασίας (MoU) με την TPAO για έρευνες σε Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο, μέσω της θυγατρικής ESSO

Ερώτηση: Ποιά σοβαρή υπερδύναμη θα άναβε “πράσινο φως” στις δύο μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες της που επιχειρούν παγκοσμίως να εμπλακούν σε μία περιοχή αμφιβόλου σταθερότητας που δυνητικά μπορεί να αποτελέσει πόλο απρόβλεπτης περιφερειακής αποσταθεροποίησης;

Θα ήταν, φυσικά, αφελές να πιστέψει κανείς ότι Chevron και ExxonMobil αναλαμβάνουν το ρίσκο αυτών των φαραωνικών “πρότζεκτ” χωρίς να είναι σε συνεννόηση με τον Λευκό Οίκο. Και, αν λάβει κανείς υπ΄όψιν του τις συχνές επισκέψεις αρμοδίων αμερικανών αξιωματούχων στην περιοχή μας (και στην Αθήνα) επιβεβαιώνει την αφέλεια του προηγούμενου ερωτήματος.

Σε αυτή την πραγματικά μεγάλη εικόνα, λοιπόν, ο “εξορκισμός” για μία αμερικανική επιδιαιτησία, γενικώς στην περιοχή και ειδικώς στα ελληνοτουρκικά, δεν μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από “ευχή”. Ή ακριβέστερα, το μόνο που μπορούμε να “ευχόμαστε” είναι να εκδηλωθεί κατά τρόπο σχετικά ελεγχόμενο και με τις μικρότερες συνέπειες. Γι’ αυτό επιβάλλεται να είμαστε προετοιμασμένοι.

Για τις ΗΠΑ το σοβαρότερο θέμα είναι οι σχέσεις του Ισραήλ με την Τουρκία και, πράγματι, είναι δύσκολο να εξομαλυνθούν. Μπορούν, όμως, να διατηρηθούν σε ένα πλαίσιο ψυχρότητας και ετοιμότητας χωρίς να καταλήξουν σε συμπλοκή.

Η Ελλάδα ταυτίζεται με το Ισραήλ κυρίως επειδή θεωρεί ότι γεωπολιτικά, οικονομικά και αμυντικά μπορεί ένας τέτοιος άξονας να εξισορροπήσει την επιθετικότητα της Άγκυρας. Η Αθήνα εκτιμά, παράλληλα, ότι το Τελ Αβίβ είναι ο αναγκαίος προθάλαμος για ένα προβάδισμα ισχύος και για συμμετοχή από καλή θέση στις όποιες γεωπολιτικές ανακατάξεις.

Ακούγεται σωστό, δεν θα είναι, όμως, αρκετό, εφόσον ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώξει να βάλει την δική του σφραγίδα για να εξυπηρετήσει τον γενικότερο ενεργειακό και γεωπολιτικό του σχεδιασμό. Τότε, και ίσως να μην αργήσει πολύ, είναι πιθανό να ζητήσει από την Ελλάδα και την Τουρκία “να τα βρουν”. Με αυτόν τον κυνικό τρόπο που εκείνος αντιλαμβάνεται.

Προεκλογικά ο Τραμπ είχε προσπαθήσει να εμφανιστεί σαν μεγάλος υπέρμαχος των κρυπτονομισμάτων, σε πλήρη αντίθεση με την πολιτική της κυβέρνησης Μπάιντεν. Δεσμεύτηκε μάλιστα να καταστήσει τις ΗΠΑ «παγκόσμια υπερδύναμη του Bitcoin».

Άνοδος κατά 25% για τη μετοχή του ομίλου ΜΜΕ του Τραμπ

Η μετοχή του ομίλου μέσων μαζικής ενημέρωσης του Ντόναλντ Τραμπ «εκτοξεύτηκε», καταγράφοντας άνοδο άνω του 25% κατά το άνοιγμα της συνεδρίασης του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης την Τετάρτη. Στην πορεία της συνεδρίασης ενισχύθηκε έως σχεδόν 35% προτού αρχίσει να επιβραδύνεται.

Του Γιάννη Λούλη

Η φθίνουσα πολιτική συμμετοχή των Αμερικανών στις κάλπες τα τελευταία χρόνια, θεωρήθηκε σωστά ως κρίση του πολιτικού συστήματος. Πολύ περισσότερο μάλιστα, που οι απέχοντες ήσαν κυρίως νεότερες γενιές, δηλαδή εκείνες που αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά του μέλλοντος. Αυτές οι γενιές ένιωθαν αποκομμένες από ένα παθογενές πολιτικό σύστημα.

Την ίδια ώρα όμως, παρατηρώντας την πρόσφατη εκλογή μάχη, θα ήταν σοβαρό λάθος να θεωρήσουμε την τωρινή εκρηκτική εκλογική συμμετοχή στις προεδρικές εκλογές, που είναι η μεγαλύτερη του αιώνα μας, ως δείγμα πολιτικής υγείας. Αντίθετα παραπέμπει σε βαθιά παθογένεια. Άλλωστε εδώ και χρόνια, η πολιτική επιστήμη σε διαχρονικές αναλύσεις της είχε καταλήξει πως ξαφνικές εκρήξεις εκλογικής συμμετοχής δεν αποτελούν απαραίτητα θετική εξέλιξη.

Και τούτο συμβαίνει διότι είναι εστία βαθύτατης πόλωσης. Αυτό ίσχυσε απολύτως στις τελευταίες αμερικανικές εκλογές. Ενώ ένα είναι το σίγουρο: Ο Τραμπ δεν είναι η κεντρική πηγή της κρίσης. Αλλά το σύμπτωμά της.
Τούτη τη φορά οι δημοσκοπήσεις δεν έπεσαν κραυγαλέα έξω όπως το 2016. Ταυτόχρονα όμως, αν και κατέγραψαν τη φθορά του Τραμπ, υπερτίμησαν τη δυναμική του Μπάιντεν. Οι κρίσιμες πολιτείες που έδωσαν στον τελευταίο τους εκλέκτορες που χρειάζονταν για να εκλεγεί, αποδείχτηκαν πολύ πιο οριακές από εκείνες που κατέγραφαν οι δημοσκοπήσεις. Ο

Μπάιντεν κέρδισε τις τρεις πολιτείες που έχασε άκρως οριακά η Χίλαρι Κλίντον, συν τη Γεωργία, σε ένα αγχώδες και ατελείωτο θρίλερ. Επίσης οι αντοχές του Τραμπ, δημοσκοπικά υποτιμήθηκαν. Εκεί πάντως που οι δημοσκοπήσεις και οι εκτιμήσεις πολλών ειδικών έπεσαν έξω, ήταν σε ένα άλλο πεδίο: Διαψεύσθηκε το σενάριο για το διαβόητο «μπλε κύμα» (με το μπλε να είναι το χρώμα των Δημοκρατικών) σύμφωνα με το οποίο θα σάρωναν οι Δημοκρατικοί το Κογκρέσο και τη Γερουσία.

Η τελευταία ως θεσμός, είναι κρισιμότατη για να μπορεί ο όποιος πρόεδρος να ασκεί απρόσκοπτα την πολιτική του. Αυτό το μπλε κύμα δεν έφτασε ποτέ στην ακτή! Οι Δημοκρατικοί υποχώρησαν στο Κογκρέσο. Και είναι πολύ πιθανό να χάσουν και τη Γερουσία, αν σε λίγες ημέρες δεν κερδίσουν δύο έδρες στη Γεωργία.

Το μήνυμα των εκλογών το συνέλαβε πολύ καλά ο M. Jackett στο AP News. Έγραψε:

«Ο Τραμπ μπορεί να έχασε αλλά δεν έχασε ο τραμπισμός». Η απόρριψη του Τραμπ ήταν προσωπική (αν και οι αντοχές του ήσαν τελικά πολύ ισχυρές). Όμως οι Δημοκρατικοί περιορίστηκαν τελικά μόνο στην ήττα του ίδιου του Τραμπ, όχι στη δημιουργία του μπλε ρεύματος.

Και τούτο διότι ούτε το Δημοκρατικό Κόμμα ούτε ο αδύναμος επικοινωνιακά και ουσιαστικά Μπάιντεν, εξέφραζαν οτιδήποτε σύγχρονο, ριζοσπαστικό, και προοδευτικό. Αρκέστηκαν απλώς στο αναμάσημα ενός άγευστου πολιτικού μείγματος. Με αιχμή μόνο τον τραμπισμό. Απέναντι λοιπόν από τον Τραμπ δεν παρουσιάστηκε ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα με αιχμές, λόγου χάριν, μία οικονομική πολιτική τολμηρής αναδιανομής του πλούτου, ούτε, λόγου χάριν, ένα σύστημα υγείας που να καλύπτει όλους τους πολίτες.

Αυτός λοιπόν ο άγευστος χυλός δεν συγκινούσε. Ο Μπάιντεν, προφανώς και ως εικόνα, ταυτιζόταν απόλυτα με το χυλό του. Γι’ αυτό ούτε και ο ίδιος συγκινούσε. Ήταν κυρίως ένα ευκαιριακό όχημα αποδοκιμασίας του Τραμπ. Τίποτα άλλο.

Κομβικός είναι εδώ ένας δημοσκοπικός δείκτης: Από τους ψηφοφόρους του Μπάιντεν μετά τη νίκη του, οι ευτυχείς για το ότι κέρδισε ο ίδιος, περιορίζονταν στο 57%. Αντίθετα οι ευτυχείς για την ήττα του Τραμπ σκαρφάλωναν στο 73%. Άλλωστε στη μάχη για το χρίσμα του Δημοκρατικού Κόμματος, οι ψηφοφόροι που ήσαν μέλη του ήσαν πιο κοντά στις ριζοσπαστικές θέσεις του Σάντερς. Όμως οι περισσότεροι επέλεγαν τον Μπάιντεν για μόνο ένα λόγο: Διότι πίστευαν πως ο χυλός που εκπροσωπούσε είχε περισσότερες πιθανότητες να οδηγήσει στην ήττα του Τραμπ! Εκείνο όμως που πολλοί στο Δημοκρατικό Κόμμα δεν υπολόγισαν, ήταν πως μια νίκη του Μπάιντεν, ως απλό όχημα αποδοκιμασίας και απόρριψης του Τραμπ, τελικά δεν θα συνοδεύονταν από ένα νικηφόρο ρεύμα του Δημοκρατικού Κόμματος στη Γερουσία και το Κογκρέσο.
Όμως το ποιος ελέγχει τη Γερουσία στην Αμερική είναι κομβικό για τον εκάστοτε πρόεδρο. Αν την ελέγχει, μπορεί άνετα να εφαρμόσει την ατζέντα του. Αν όχι, ουσιαστικά δεν μπορεί να κυβερνήσει! Ο ασπόνδυλος και κατά βάσιν βαθύτατα συντηρητικός Ομπάμα, δεν έκανε γρήγορα τις αναγκαίες τομές όταν πλειοψηφούσε στο Κογκρέσο και τη Γερουσία. Έσερνε τα βήματά του φοβισμένα.

Για να προσκρούσει στη συνέχεια στη Γερουσία που κέρδισαν γρήγορα οι Ρεπουμπλικανοί και να παραλύσει κυβερνητικά. Ο Μπάιντεν, ως προσωπικότητα, είναι άλλωστε παθογενώς ισορροπιστής. Εάν μάλιστα χάσει τη Γερουσία, θα κυβερνά «με το ένα χέρι, καθώς το άλλο θα είναι δεμένο στην πλάτη του», όπως έγραφαν οι Financial Times.
Η Αμερική, ούτως ή άλλως, θα συνεχίσει να βιώνει τη βαθιά πόλωσή της. Ιδίως με έναν πολιτικά αδύναμο Μπάιντεν. Τα δίπολα σύγκρουσης θα είναι ανάμεσα σε ηλικίες (νέοι εναντίον ηλικιωμένων), σε χρώμα (λευκοί και οι άλλοι), σε μόρφωση (με ή χωρίς πανεπιστημιακή μόρφωση), σε γεωγραφικές περιοχές. Συν το ότι ήδη ένα σημαντικό κομμάτι του εκλογικού σώματος, δηλαδή το 77% των Ρεπουμπλικανών ψηφοφόρων, υιοθετούν την άποψη του Τραμπ ότι οι τωρινές εκλογές έχουν κλαπεί!

Η εποχή Μπάιντεν, ως συνέχεια της γκρίζας προς σκοτεινής εποχής Ομπάμα, δεν προσφέρεται λοιπόν για αισιόδοξες εκτιμήσεις.

Το να επισημανθεί η πιθανότητα μιας χαμένης ευκαιρίας, θα ήταν κάτι αφελές. Διότι η περιγραφή της εποχής Μπάιντεν ως ευκαιρίας, είναι εντελώς εξωπραγματική. Ο Μπάιντεν δεν πρόκειται να φορολογήσει τον μεγάλο πλούτο. Να κάνει αναδιανομή εισοδήματος. Να προχωρήσει σε τολμηρές ρήξεις στον τομέα της υγείας. Να συγκρουστεί με τα λόμπι. Ταυτόχρονα, οι πρώτες επιλογές του στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας σε πρόσωπα, είναι φανερό πως διαιωνίζουν τις πρακτικές του διαβόητου National Security State (Πεντάγωνο, υπηρεσίες Ασφαλείας και Πληροφοριών). Τούτο επί Μπους και Ομπάμα πρωταγωνίστησε σε ακραία άνομες πρακτικές: πολέμους, βασανιστήρια, παράνομες παρακολουθήσεις, δολοφονικά drones κ.λπ. Ήδη κάποιοι διορισμοί, προκαλούν ανησυχίες, όπως διατύπωσε ο διάσημος αναλυτής, πανεπιστημιακός και συγγραφέας Andrew Bacevich. Με τον νέο υπουργό Εξωτερικών, που επέλεξε ο Μπάιντεν, να έχει υπάρξει θερμός θιασώτης της εισβολής στο Ιράκ. Κάτι άλλωστε που ίσχυσε και για τον ίδιο τον Μπάιντεν.
Ας κλείσουμε όμως με μια γενικότερη απεικόνιση των δεδομένων. Σε ένα πολύ εύστοχο άρθρο της, η Nesrine Malik προσδιορίζει το πολιτικό σύστημα της Αμερικής ως σπασμένο (broken). Η παρατήρηση είναι ακριβέστατη. Έτσι άλλωστε το βλέπουν και πολλοί Αμερικανοί. Κυρίως οι ξεχασμένοι και ευάλωτοι πολίτες. Οι νέοι. Κάποιοι από αυτούς προσελκύστηκαν από τον Τραμπ ως δήθεν ανατροπέα αυτού του σπασμένου συστήματος. Αν και βεβαίως είναι κατεξοχήν προϊόν του συστήματος αυτού. Και ο Μπάιντεν; Η πρόκληση γι’ αυτόν θα ήταν το να κάνει βαθιές τομές και να επιδιορθώσει το σπασμένο σύστημα. Φυσικά τούτο δεν θα γίνει. Ο πολιτικός χυλός που εκφράζει αποκλείεται να τον οδηγήσει στην κατεύθυνση αυτή. Το ίδιο ισχύει άλλωστε και για το κατεστημένο του κόμματος που τον στηρίζει. Στο ερώτημα λοιπόν, εάν ο Μπάιντεν μπορεί να είναι φορέας τολμηρών αλλαγών, η απάντηση είναι προφανής. Και το αποτέλεσμα είναι επίσης δεδομένο. Η κρίση στην Αμερική θα διαιωνιστεί. Με κίνδυνο να προκύψει στην πορεία κάποιος άλλος Τραμπ.

Ο Γιάννης Λούλης είναι επικοινωνιολόγος, πολιτικός αναλυτής και συγγραφέας πολλών βιβλίων. Το τελευταίο του είναι το: Άνομος κόσμος: Πώς φθάσαμε στην εποχή Τραμπ, Καστανιώτης, 2019. Για όλα τα βιβλία του: johnloulis.gr.

Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα των Συντακτών