«Αντί να ρωτάμε ‘τι θα συμβεί με τους S-400’ ίσως θα έπρεπε να ρωτάμε ‘τι συνέβη στους S-400’», αναφέρει με νόημα ο δημοσιογράφος Αμπντουλκαντιρ Σελβί και εξηγεί ότι επιχείρησε να μάθει τι έχει γίνει με το ρωσικό σύστημα που αγόρασε η Τουρκία και που βρίσκεται σήμερα.

«Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχω συγκεντρώσει, τα συστήματα S-400 έχουν πωληθεί σε τρίτη χώρα. Η πώληση θα ανακοινωθεί σήμερα. Τα συστήματα S-400 προορίζονται για μια χώρα του Κόλπου. Χθες, γίνονταν οι τελικές διευθετήσεις. Μου αναφέρθηκε ότι τα τελευταία εκκρεμή ζητήματα επιλύθηκαν μέχρι τα μεσάνυχτα. Κάποιοι λένε ότι πρόκειται για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, άλλοι αναφέρουν το Κατάρ. Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να περιμένουμε την επίσημη ανακοίνωση», γράφει ο δημοσιογράφος.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μετά τις ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους και drones αναζητεί αντιαεροπορικά συστήματα, σύμφωνα με τον αρθρογράφο. Το ίδιο κάνει και το Κατάρ μετά τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς κατά τοποθεσιών όπου βρίσκονταν στελέχη της Χαμάς στην Ντόχα τον περασμένο Σεπτέμβριο.

“Πουλήθηκαν στο Κατάρ για να πάρει η Τουρκία έξι F-35”

Το τουρκικό δίκτυο Haberturk σε ρεπορτάζ του ανέφερε πληροφορίες ότι οι τουρκικές αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο οι S-400 να πουληθούν στο Κατάρ για να ανοίξει ο δρόμος προκειμένου η Άγκυρα να παραλάβει τα πρώτα έξι μαχητικά F-35.

Ωστόσο το δίκτυο σημειώνει ότι οι Τούρκοι πιλότοι που είχαν εκπαιδευτεί στα μαχητικά πέμπτης γενιάς έχουν αποστρατευτεί και γι’ αυτό θα απαιτηθεί να εκπαιδευτούν νέοι πιλότοι.

Πώς θα γίνει η άρση των κυρώσεων

Σύμφωνα με τα τουρκικά ΜΜΕ προκειμένου να αρθούν οι κυρώσεις CAATSA σε βάρος της Τουρκίας από το Κογκρέσο ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ θα πρέπει να ενημερώσει με επιστολή του τους Αμερικανούς νομοθέτες. Αυτή η επιστολή θα πρέπει να περιλαμβάνει τρεις προϋποθέσεις: ότι οι S-400 που διαθέτει η Τουρκία θα είναι μη λειτουργικοί, ότι δεν θα αγοραστεί άλλο σύστημα S-400 από τη Ρωσία και ότι δεν αναπτυχθεί αντίστοιχη συνεργασία Ρωσίας – Τουρκίας στον αμυντικό τομέα.

Ωστόσο για να επιστρέψει η Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35 θα χρειαστεί να κατατεθεί σχετικός φάκελος από τους αρμόδιους υπουργούς των ΗΠΑ στο Κογκρέσο, το οποίο θα κληθεί να εγκρίνει την επανένταξη της Άγκυρας.

Η εφημερίδα Hurriyet σε χθεσινό ρεπορτάζ της ανέφερε ότι οι S-400 εξετάζεται να πουληθούν σε χώρα του Κόλπου. Για να προχωρήσει η πώληση με βάση τη σύμβαση που έχει υπογραφεί θα πρέπει να υπάρχει και η σύμφωνη γνώμη της Ρωσίας. Η εφημερίδα εξήγησε ότι η τουρκική πλευρά είχε κάνει αρχικές συζητήσεις με τη Μόσχα και διαπίστωσε ότι οι Ρώσοι είναι θετικοί να πουληθούν τα αντιαεροπορικά συστήματα σε χώρα του Περσικού Κόλπου.

Το σενάριο οι S-400 να παραμείνουν μη λειτουργικοί στην Τουρκία με την αφαίρεση κάποιων τμημάτων ή να αποθηκευτούν δεν προχώρησε, σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο, εξαιτίας των ΗΠΑ, που θεωρούν ότι κάτι τέτοιο δεν συμβαδίζει με την αμερικανική νομοθεσία για την άρση των κυρώσεων.

Ο Σελβί αναφέρει ότι το ερώτημα πλέον δεν είναι «τι θα απογίνουν οι S-400», αλλά «τι απέγιναν», σημειώνοντας ότι η απάντηση του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο θέμα ήταν: «Συνεχίστε να μας παρακολουθείτε».

Σύμφωνα με τον αρθρογράφο της Hürriyet, μετά τη δήλωση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ότι «θα αρθούν οι κυρώσεις CAATSA», το ζήτημα των S-400 επανήλθε στο προσκήνιο, καθώς οι κυρώσεις είχαν επιβληθεί ακριβώς λόγω της απόκτησης του ρωσικού συστήματος από την Τουρκία.

Πληροφορίες για μεταφορά στον Κόλπο

Ο αρθρογράφος της Hürriyet σημειώνει ότι το προσωπικό που θα χειριζόταν τους S-400 είχε εκπαιδευτεί στη Ρωσία και ότι η Τουρκία έχει τη δυνατότητα να θέσει τα συστήματα σε λειτουργία, ωστόσο υποστηρίζει ότι μέχρι σήμερα δεν υπήρχαν σαφείς πληροφορίες για την τύχη τους.

«Γνωρίζουμε ότι το προσωπικό που θα χρησιμοποιήσει τους S-400 εκπαιδεύτηκε στη Ρωσία. Είμαστε ενήμεροι ότι οι S-400 μπορούν να τεθούν σε λειτουργία όποτε επιθυμούμε, αλλά δεν έχουμε πληροφορίες σχετικά με την τύχη τους. Επομένως τίθεται το ερώτημα: “Εφόσον αίρονται οι κυρώσεις CAATSA, τι θα απογίνουν οι S-400;”», αναφέρει.

Ο ίδιος θέτει τα ενδεχόμενα οι S-400 είτε να έχουν ενεργοποιηθεί είτε να παραμένουν αποθηκευμένοι, αφήνοντας ανοιχτό και το σενάριο μεταφοράς τους σε άλλη χώρα.

«Ενεργοποιήθηκαν οι S-400; Ή παραμένουν στα κουτιά τους; Ή μήπως στάλθηκαν σε άλλη χώρα; Το θέμα των S-400 παραμένει ένα απόλυτο αίνιγμα», σημειώνει.

Η διαδικασία άρσης των κυρώσεων CAATSA

Ο Σελβί επικαλείται δηλώσεις του Τούρκου δημοσιογράφου Γιουνούς Πακσόι, ο οποίος ειδικεύεται σε θέματα ΗΠΑ και σύμφωνα με τον οποίο για την άρση των κυρώσεων CAATSA αρκεί ο Αμερικανός πρόεδρος να ενημερώσει σχετικά το Κογκρέσο μέσω επιστολής.

Σύμφωνα με τον Πακσόι, στην επιστολή του ο Ντόναλντ Τραμπ θα πρέπει να απαντά σε τρία βασικά ζητήματα:

– ότι οι S-400 δεν βρίσκονται σε λειτουργική κατάσταση.

– ότι οι S-400 δεν θα έπρεπε να βρίσκονται στην κατοχή της Τουρκίας.

– ότι η Τουρκία δεσμεύεται πως δεν θα αναπτύξει αντίστοιχες σχέσεις με τη Ρωσία στο μέλλον.

Ο Σελβί προσθέτει πως, εάν μέλη του Κογκρέσου δεν πειστούν πως υπάρχει συμμόρφωση με τη νομοθεσία, η διαδικασία μπορεί να οδηγηθεί σε ψηφοφορία.

Η χώρα του Κόλπου παραμένει άγνωστη

Σύμφωνα με τον αρθρογράφο της Hürriyet, οι πληροφορίες που έχει στη διάθεσή του αναφέρουν ότι η πώληση των S-400 έχει ήδη ολοκληρωθεί και ότι η ανακοίνωση αναμένεται άμεσα.

«Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έλαβα, οι S-400 πουλήθηκαν σε τρίτη χώρα. Η πώληση θα ανακοινωθεί σήμερα. Οι S-400 κατευθύνονται σε μια χώρα του Κόλπου. Χθες γίνονταν οι τελευταίες εργασίες για την επίλυση των εκκρεμοτήτων. Τα μεσάνυχτα ειπώθηκε ότι ξεπεράστηκαν και τα τελευταία εμπόδια», αναφέρει.

Ο Σελβί σημειώνει ότι ορισμένες πληροφορίες κάνουν λόγο για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ άλλες δείχνουν προς το Κατάρ, χωρίς ωστόσο να υπάρχει ακόμη επίσημη επιβεβαίωση.

«Υπάρχουν άλλοι που λένε για Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, και άλλοι που “υποδεικνύουν” το Κατάρ. Το καλύτερο είναι να περιμένουμε την επίσημη ανακοίνωση», γράφει.

Οι αναζητήσεις αμυντικών συστημάτων στον Κόλπο

Ο αρθρογράφος συνδέει το ενδιαφέρον χωρών του Κόλπου για εναλλακτικά αμυντικά συστήματα με τις πρόσφατες επιθέσεις στην περιοχή, υποστηρίζοντας ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ αναζητούν ενίσχυση της αντιαεροπορικής άμυνάς τους.

Για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναφέρει ότι υπέστησαν ισχυρό πλήγμα από τις επιθέσεις του Ιράν, ενώ για το Κατάρ σημειώνει ότι επηρεάστηκε από την ισραηλινή επίθεση.

Σύμφωνα με τον Σελβί, το Κατάρ φέρεται να αντιμετώπισε ζήτημα εμπιστοσύνης προς τα αμερικανικά συστήματα Patriot, καθώς, όπως υποστηρίζει, δεν ενεργοποιήθηκαν κατά την επίθεση επειδή το Ισραήλ ήταν καταχωρισμένο στο λογισμικό τους ως «φιλική χώρα».

Η Τουρκία κερδίζει από την αποδέσμευση

Ο αρθρογράφος της Hürriyet υποστηρίζει ότι η απομάκρυνση των S-400 θα επιτρέψει στην Τουρκία όχι μόνο να απαλλαγεί από τις κυρώσεις CAATSA, αλλά και να αποκτήσει οικονομικό όφελος από την πώληση των συστημάτων.

«Η Τουρκία, αποδεσμευόμενη από τους S-400, δεν θα απαλλαγεί μόνο από τις κυρώσεις CAATSA. Ταυτόχρονα, θα βγάλει και χρήματα πουλώντας τα», αναφέρει.

«ΝΑΤΟ 3.0» και τουρκικός απολογισμός

Στο ίδιο άρθρο, ο Σελβί σχολιάζει και τα αποτελέσματα της συνόδου του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι η ‘Αγκυρα πέτυχε μια σειρά από σημαντικές εξελίξεις.

Όπως γράφει, ενώ το βασικό σύνθημα της συνόδου ήταν το «ΝΑΤΟ 3.0», η Τουρκία πέτυχε, σύμφωνα με τον ίδιο, ένα «3-0» σε τρία κρίσιμα ζητήματα:

– ‘Αρση των κυρώσεων CAATSA

– Παροχή κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό KAAN

– Ανοιγμα του δρόμου για την πώληση μαχητικών F-35 στην Τουρκία

Σπύρος Σιδέρης

Βρίσκεται στη φράση που ακολούθησε όταν ρωτήθηκε για τα F-35, τους κινητήρες αεροσκαφών και την αμυντική συνεργασία με την Τουρκία: «Πιθανότατα θα κάνω κάτι που θα τον κάνει πολύ χαρούμενο». Η αναφορά αυτή πυροδότησε αμέσως σενάρια για ένα πιθανό αμερικανικό «δώρο» προς την Άγκυρα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις των δύο χωρών φαίνεται να εισέρχονται σε νέα φάση μετά από χρόνια εντάσεων, αμοιβαίας δυσπιστίας και πολιτικών συγκρούσεων.

Το παρασκήνιο πίσω από το «δώρο»

Οι δηλώσεις του Τραμπ συνέπεσαν με την αποκάλυψη του Reuters ότι η αμερικανική διοίκηση προετοιμάζεται να προχωρήσει στην έγκριση πώλησης 80 κινητήρων General Electric F110-GE-129 για το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος KAAN, παρά τις αντιρρήσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στο Κογκρέσο.

Η συγκεκριμένη συμφωνία, η αξία της οποίας εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 700 εκατ. δολάρια, θεωρείται κρίσιμη για το πιο φιλόδοξο πρόγραμμα της τουρκικής αεροναυπηγικής βιομηχανίας. Οι κινητήρες προορίζονται να εξοπλίσουν τις πρώτες εκδόσεις του KAAN έως ότου ολοκληρωθεί η ανάπτυξη εγχώριου συστήματος πρόωσης.

Αν και ο Τραμπ απέφυγε να αποκαλύψει τι ακριβώς εννοεί όταν μιλά για μια κίνηση που θα ικανοποιήσει την Τουρκία, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η υπόθεση των κινητήρων συνδέεται άμεσα με τις δηλώσεις του. Το γεγονός ότι επέλεξε να αναφερθεί δημόσια στο θέμα λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο της Άγκυρας ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η αμερικανική πλευρά επιδιώκει να στείλει ένα σαφές πολιτικό μήνυμα προς τον Ερντογάν.

Από την κρίση των S-400 στη σταδιακή επαναπροσέγγιση

Μόλις πριν από λίγα χρόνια ένα τέτοιο σενάριο θα φάνταζε σχεδόν αδιανόητο. Η αγορά των S-400 από την Τουρκία προκάλεσε τη σοβαρότερη κρίση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις των τελευταίων δεκαετιών. Η Άγκυρα αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των F-35, βρέθηκε αντιμέτωπη με κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA και η αμυντική συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών πέρασε σε περίοδο βαθιάς αβεβαιότητας.

Σήμερα, ωστόσο, η εικόνα εμφανίζεται διαφορετική. Η έγκριση των F-16, οι επαφές υψηλού επιπέδου, οι εξελίξεις στη Συρία και οι νέες γεωπολιτικές προτεραιότητες της Ουάσιγκτον έχουν δημιουργήσει ένα διαφορετικό περιβάλλον. Οι δημόσιες παρεμβάσεις αξιωματούχων όπως ο Τόμας Μπάρακ, ο οποίος έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει τη στρατηγική σημασία της Τουρκίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενισχύουν την εικόνα μιας σταδιακής αποκατάστασης των διαύλων συνεργασίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι διαφωνίες έχουν εξαφανιστεί. Οι S-400 παραμένουν ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα στις διμερείς σχέσεις, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν αποκλίσεις σε θέματα που αφορούν τη Συρία, την Ανατολική Μεσόγειο και ευρύτερα ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας. Ωστόσο, η αμερικανική πλευρά φαίνεται να επιδιώκει πλέον τη διατήρηση λειτουργικών αμυντικών δεσμών με την Τουρκία, ακόμη και χωρίς την επίλυση όλων των εκκρεμοτήτων.

Γιατί η Τουρκία αποκτά ξανά βαρύτητα για την Ουάσιγκτον

Πίσω από τη μεταβολή αυτή βρίσκεται η αλλαγή του διεθνούς περιβάλλοντος ασφαλείας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η αντιπαράθεση με το Ιράν και η αυξανόμενη σημασία της Μαύρης Θάλασσας έχουν αναβαθμίσει τον ρόλο της Τουρκίας στη στρατηγική σκέψη της Δύσης.

Η Άγκυρα παραμένει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ, ελέγχει κρίσιμα γεωγραφικά περάσματα και διαθέτει αυξανόμενη επιρροή σε περιοχές που εκτείνονται από τον Καύκασο έως τη Βόρεια Αφρική. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Τραμπ επέλεξε να υπογραμμίσει δημόσια το μέγεθος και τη σημασία του τουρκικού στρατού, δηλώνοντας ότι «οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν πόσο ισχυρός είναι».

Η αναφορά αυτή δεν είχε μόνο συμβολικό χαρακτήρα. Αντανακλά μια ευρύτερη αμερικανική αντίληψη σύμφωνα με την οποία η Τουρκία εξακολουθεί να θεωρείται αναγκαίος εταίρος για τη διαχείριση μιας σειράς περιφερειακών κρίσεων, παρά τις κατά καιρούς εντάσεις στις διμερείς σχέσεις.

Ο παράγοντας Ισραήλ και η εξίσωση του Ιράν

Η νέα κινητικότητα στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να διαμορφώσει μια νέα περιφερειακή ισορροπία στη Μέση Ανατολή. Παρά το γεγονός ότι οι σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ παραμένουν στρατηγικές, έχουν καταγραφεί κατά καιρούς διαφοροποιήσεις μεταξύ της Ουάσιγκτον και της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου ως προς τον τρόπο διαχείρισης ορισμένων περιφερειακών κρίσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια Τουρκία που διατηρεί λειτουργικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να θεωρηθεί χρήσιμος παράγοντας σταθερότητας για την αμερικανική στρατηγική. Η Άγκυρα διαθέτει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με πολλούς περιφερειακούς δρώντες, ενώ κατά το παρελθόν έχει αναλάβει ρόλους διαμεσολάβησης σε διεθνείς κρίσεις και διαπραγματεύσεις.

Η διάσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για το μέλλον των αμερικανοϊρανικών σχέσεων μετά τις πρόσφατες εντάσεις. Αν και η Τουρκία δεν αποτελεί άμεσο μέρος μιας ενδεχόμενης συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η γεωγραφική της θέση, οι σχέσεις της με την Τεχεράνη και η δυνατότητά της να συνομιλεί με διαφορετικά κέντρα ισχύος την καθιστούν παράγοντα που η Ουάσιγκτον δύσκολα θα ήθελε να διατηρεί σε απόσταση.

Για την αμερικανική πλευρά, ένας πιο ικανοποιημένος και συνεργάσιμος σύμμαχος στην Άγκυρα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως χρήσιμος συνομιλητής σε μελλοντικές πρωτοβουλίες αποκλιμάκωσης, αλλά και ως παράγοντας εξισορρόπησης σε ένα περιβάλλον όπου οι περιφερειακές εξελίξεις συχνά παράγουν απρόβλεπτες δυναμικές.

Η Σύνοδος της Άγκυρας και το μήνυμα του Τραμπ

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ενδέχεται να αποτελέσει την πρώτη μεγάλη ευκαιρία για να αποτυπωθεί έμπρακτα αυτή η νέα φάση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Οι δηλώσεις Τραμπ δημιούργησαν ήδη προσδοκίες στην Τουρκία ότι η Ουάσιγκτον ετοιμάζεται να προχωρήσει σε κάποια κίνηση με ουσιαστικό πολιτικό ή αμυντικό περιεχόμενο.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν το «δώρο» που προανήγγειλε ο Αμερικανός πρόεδρος αφορά τους κινητήρες για το KAAN ή κάποιο άλλο εξοπλιστικό ζήτημα. Το σημαντικότερο είναι ότι για πρώτη φορά μετά από αρκετά χρόνια η συζήτηση μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας δεν περιστρέφεται γύρω από κυρώσεις, αποκλεισμούς και κρίσεις, αλλά γύρω από πιθανές μορφές συνεργασίας.

Είτε πρόκειται για το KAAN, είτε για μια ευρύτερη πρωτοβουλία αμυντικής συνεργασίας, οι δημόσιες δηλώσεις του Τραμπ δείχνουν ότι η Τουρκία αποκτά εκ νέου αυξημένη βαρύτητα στους αμερικανικούς στρατηγικούς υπολογισμούς. Και αυτό, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο του τελικού «δώρου», είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που εκπέμπεται πριν από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.

Ο Γκιουλέρ αναφέρθηκε εκτενώς στο ζήτημα του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 και της επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών F-35, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα επιδιώκει λύση που θα διασφαλίζει τόσο την εθνική ασφάλεια όσο και τη συνεργασία με το ΝΑΤΟ.

Όπως δήλωσε: «Τα συστήματα αεράμυνας αποτελούν σήμερα μια προτεραιότητα ασφαλείας για όλες τις χώρες. Τα S-400 είναι ένα σύστημα που προμηθευτήκαμε εκείνη την εποχή για να καλύψουμε τις εθνικές μας ανάγκες αεράμυνας. Μετά την απόκτηση αυτού του συστήματος, ενημερώσαμε τους Αμερικανούς ομολόγους μας για την ιδέα μας να το χρησιμοποιήσουμε ανεξάρτητα (αυτόνομα) χωρίς να το ενσωματώσουμε στα συστήματα του ΝΑΤΟ. Ως αποτέλεσμα, εξακολουθούμε να θεωρούμε αυτήν την ιδέα ως την πιο λογική λύση. Από την άλλη πλευρά, συνεχίζουμε τις συζητήσεις μας με τις αμερικανικές αρχές σχετικά με τα F-35. Τονίζουμε σε κάθε ευκαιρία ότι η παρουσία των F-35 στο στόλο των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων θα συμβάλει σημαντικά όχι μόνο στην ασφάλεια της χώρας μας, αλλά και στο ΝΑΤΟ και στη σταθερότητα της περιοχής μας».

Αναφερόμενος στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την ένταση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, ο Τούρκος υπουργός σημείωσε ότι η Άγκυρα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και λαμβάνει μέτρα για την προστασία της εθνικής ασφάλειας.

Όπως δήλωσε: «Λαμβάνουμε τις απαραίτητες προφυλάξεις σύμφωνα με τις διεθνείς μας υποχρεώσεις και τις προτεραιότητες εθνικής ασφάλειας. Οι συγκρούσεις μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, οι οποίες επίσης θέτουν σοβαρούς κινδύνους για την παγκόσμια ειρήνη και σταθερότητα, δεν περιορίζονται στα εμπλεκόμενα μέρη. Οι αεροπορικές/πυραυλικές απειλές, η ασφάλεια των θαλάσσιων εμπορικών οδών, η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και οι πολυδιάστατοι κίνδυνοι που μπορούν να αναπτυχθούν μέσω στοιχείων του κυβερνοχώρου και των στοιχείων δι’ αντιπροσώπων αυξάνουν την αστάθεια στην εξίσωση ασφάλειας που εκτείνεται από τη Μέση Ανατολή έως την ανατολική Μεσόγειο».

Παράλληλα προειδοποίησε για τις επιπτώσεις της αστάθειας στην περιοχή. «Η Τουρκία παρακολουθεί αυτήν την κατάσταση με ψυχραιμία και ενεργεί με αντίληψη που δίνει προτεραιότητα στην πρόληψη της εξάπλωσης της έντασης. Εκτιμάται ότι η διατάραξη της σταθερότητας στην περιοχή μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των παράνομων και παράτυπων μεταναστευτικών κινήσεων και των διεθνών δραστηριοτήτων λαθρεμπορίου. Ωστόσο, γνωρίζουμε επίσης ότι οι τρομοκρατικές οργανώσεις στοχεύουν στην αύξηση των κερδών τους εκμεταλλευόμενες το κενό εξουσίας και την εσωτερική αναταραχή που μπορεί να προκύψει στην περιοχή».

Απαντώντας σε ερώτηση για το ενδεχόμενο στρατιωτικής αντιπαράθεσης με το Ισραήλ, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας επέκρινε τις ισραηλινές ενέργειες στη Γάζα και τις επιθέσεις σε γειτονικές χώρες, εκτιμώντας ωστόσο ότι η πιθανότητα άμεσης σύγκρουσης με την Τουρκία παραμένει περιορισμένη.

Όπως σημείωσε: «Γενικά, ενώ υπάρχει κίνδυνος άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης, θεωρούμε επί του παρόντος αυτή την πιθανότητα πολύ χαμηλή. Προκειμένου να αποφευχθούν πιθανές ανεπιθύμητες καταστάσεις, λειτουργούν κανάλια επικοινωνίας και συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων θεσμικών οργάνων μας, όταν είναι απαραίτητο, για να μειωθούν οι παρεξηγήσεις επί του πεδίου και ο κίνδυνος τυχαίας σύγκρουσης».

Παράλληλα υπερασπίστηκε τη στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας σε διάφορες περιοχές, υποστηρίζοντας ότι δεν αποτελεί ένδειξη επεκτατισμού. «Η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές δεν αποτελεί επίδειξη δύναμης ούτε επεκτατική προσέγγιση, αλλά απορρέει κυρίως από τα εθνικά συμφέροντα ασφάλειας, τις συμμαχικές σχέσεις και τον στόχο συμβολής στην περιφερειακή σταθερότητα. Η παρουσία αυτή εξυπηρετεί σκοπούς κοινής εκπαίδευσης, ανάπτυξης ικανοτήτων, ενίσχυσης της αποτροπής και διαχείρισης κρίσεων στην πηγή τους», τόνισε.

Ο Γκιουλέρ παρουσίασε επίσης το σχέδιο του τουρκικού συστήματος αεράμυνας «Χαλύβδινος Θόλος» («Steel Dome») το οποίο αναπτύσσεται με εγχώριες δυνατότητες. Όπως ανέφερε: «Ο Χαλύβδινος Θόλος μπορεί να περιγραφεί ως ένα ολοκληρωμένο, εγχώρια ανεπτυγμένο σύστημα αεράμυνας, σχεδιασμένο για να προστατεύει την Τουρκία από αεροπορικές απειλές, λειτουργώντας ως “ομπρέλα ασφαλείας” που καλύπτει ολόκληρο τον τουρκικό εναέριο χώρο και αντιμετωπίζοντας απειλές που κυμαίνονται από “πολύ χαμηλά έως πολύ μεγάλα βεληνεκή” και “πολύ μικρή έως μεγάλη εμβέλεια”».

Σύμφωνα με τον ίδιο, το σύστημα αναμένεται να ολοκληρωθεί σταδιακά την περίοδο 2026-2029.

Ο Τούρκος υπουργός απέκλεισε την αλλαγή στάσης της Τουρκίας ως προς τις διεθνείς συνθήκες μη διάδοσης πυρηνικών όπλων, σημειώνοντας ότι η χώρα παραμένει προσηλωμένη στις σχετικές διεθνείς δεσμεύσεις. Όπως ανέφερε: «Η κύρια προτεραιότητά μας είναι να διασφαλίσουμε την ασφάλειά μας μέσω ισχυρών συμβατικών δυνατοτήτων, επενδύσεων σε προηγμένη τεχνολογία και μιας αποτελεσματικής προσέγγισης αποτροπής. Θεωρούμε το ζήτημα των πυρηνικών όπλων ως ένα εξαιρετικά ευαίσθητο και πολύπλευρο θέμα ασφάλειας».

Οι σχετικές αναφορές περιλαμβάνονται σε απάντηση της αμερικανικής κυβέρνησης σε επιστολή του βουλευτή Κρις Πάπας και ακόμη 19 μελών του Κογκρέσου προς τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, με ημερομηνία 25 Σεπτεμβρίου την οποία δημοσιεύει η Καθημερινή. Όπως σημειώνει ο Πολ Γκουαγλιανόνε από το Γραφείο Νομοθετικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών για την απόκτηση και τη συνεχιζόμενη κατοχή των S-400 από την Τουρκία παραμένει αμετάβλητη, ενώ οι προϋποθέσεις για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 είναι σαφείς και απολύτως ευθυγραμμισμένες με το άρθρο 1245 του Αμυντικού Προϋπολογισμού του 2020.

Η τοποθέτηση αυτή επαναλαμβάνει την πάγια αμερικανική πολιτική, υπογραμμίζοντας τη σημασία της τήρησης των νομικών πλαισίων και των διεθνών δεσμεύσεων στον τομέα της αμυντικής συνεργασίας. Ταυτόχρονα, ευθυγραμμίζεται πλήρως με πρόσφατη δήλωση του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα, Τομ Μπαράκ, ο οποίος συνέδεσε ρητά για πρώτη φορά την κατοχή –και όχι απλώς τη χρήση– των ρωσικών συστημάτων από την Τουρκία με την προοπτική άρσης του αδιεξόδου.

Στην επιστολή επισημαίνεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ενημερώσει την τουρκική κυβέρνηση για τις νομικές και πολιτικές συνέπειες της απόκτησης ρωσικού αμυντικού εξοπλισμού και για τα εμπόδια που αυτό δημιουργεί στην παροχή αεροσκαφών F-35. Η Ουάσιγκτον έχει εκφράσει τη δυσαρέσκειά της για την απόκτηση των S-400 και έχει καταστήσει σαφή τα νομικά κωλύματα που απορρέουν τόσο από τον Αμυντικό Προϋπολογισμό του 2020 όσο και από τον νόμο CAATSA.

Υπενθυμίζεται ότι, βάσει του Νόμου περί Ελέγχου Εξαγωγών Όπλων, η πρόθεση πώλησης μαχητικών F-16 στην Τουρκία κοινοποιήθηκε επισήμως στο Κογκρέσο τον Ιανουάριο του 2024. Έκτοτε, ωστόσο, η Άγκυρα έχει αναθεωρήσει τη στάση της, αρνούμενη να προχωρήσει στη συμφωνηθείσα συναλλαγή, επικαλούμενη το υψηλό κόστος, ενώ στην πράξη επιδιώκει την απευθείας αγορά F-35, παρακάμπτοντας τα F-16.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ τονίζει τη σημασία της νατοϊκής σχέσης με την Τουρκία, υπογραμμίζοντας ότι η ενίσχυση του τουρκικού στόλου με F-16 θα είχε συλλογικά οφέλη για τη Συμμαχία, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Υπενθυμίζεται ότι η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στόλο F-16 στο ΝΑΤΟ μετά τις ΗΠΑ και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αεράμυνα της Συμμαχίας, έχοντας συνεισφέρει, μεταξύ άλλων, σε αποστολές αεροπορικής επιτήρησης στις Βαλτικές χώρες και με την ανάπτυξη αεροσκάφους AWACS στη Λιθουανία, στο πλαίσιο των μέτρων ενίσχυσης της νατοϊκής ασφάλειας.

Η επιστολή υπογραμμίζει τον σεβασμό της αμερικανικής κυβέρνησης στον εποπτικό ρόλο του Κογκρέσου στις διεθνείς πωλήσεις όπλων και εκφράζει τη βούληση για συνέχιση του διαλόγου, με στόχο την εξισορρόπηση της επιχειρησιακής ετοιμότητας του ΝΑΤΟ με τους περιορισμούς που θέτει η αμερικανική νομοθεσία. Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζονται και οι σαφείς ενστάσεις του Κρις Πάπας, ο οποίος έχει τονίσει ότι οποιαδήποτε πώληση F-35 στην Τουρκία χωρίς προηγούμενη πιστοποίηση συμμόρφωσης με το άρθρο 1245 θα παραβίαζε το αμερικανικό δίκαιο, θα έθετε σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ και θα έστελνε λανθασμένο μήνυμα προς συμμάχους και αντιπάλους, ιδίως στην Ανατολική Μεσόγειο.

“Πιστεύω ότι αυτά τα ζητήματα θα επιλυθούν τους επόμενους τέσσερις έως έξι μήνες”, δήλωσε ο Μπάρακ σε συνέντευξη Τύπου στην Αμπού Ντάμπι. Όταν ρωτήθηκε αν η Τουρκία πλησιάζει στο να απαλλαγεί από το ρωσικό σύστημα, απάντησε “ναι”, όπως μεταδίδει το Bloomberg.

Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Τούρκος ομόλογός του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν συζήτησαν για τα πυραυλικά συστήματα S-400 κατά τη συνάντησή τους στο Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο. Η αγορά των πυραύλων αεράμυνας από την Τουρκία πριν από σχεδόν μια δεκαετία είχε ως αποτέλεσμα την απομάκρυνσή της από το πρόγραμμα ανάπτυξης μαχητικών αεροσκαφών F-35 και οδήγησε τις ΗΠΑ να επιβάλουν κυρώσεις, γνωστές ως CAATSA, σε ορισμένες τουρκικές εταιρείες άμυνας.

Οι ΗΠΑ ισχυρίστηκαν ότι τα S-400 αποτελούν απειλή για τις δυνατότητες απόκρυψης του μαχητικού αεροσκάφους, ενώ η Άγκυρα επέμεινε ότι θα λάβει μέτρα κατά των κινδύνων αυτών, δηλώνοντας ότι δεν θα εντάξει τον ρωσικό εξοπλισμό στην αμυντική της αρχιτεκτονική που είναι ενσωματωμένη στον Οργανισμό Βορειοατλαντικού Συμφώνου, γνωστό ως ΝΑΤΟ. 

Τον Σεπτέμβριο, ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να επιτρέψει στην Τουρκία να αγοράσει F-35, λέγοντας ότι ο Ερντογάν “θα κάνει κάτι για εμάς”, χωρίς όμως να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Οι ΗΠΑ και η Τουρκία διαθέτουν τους δύο μεγαλύτερους στρατούς του ΝΑΤΟ, γεγονός που αποτελεί κίνητρο για την αποκατάσταση των σχέσεών τους. Ωστόσο, η Τουρκία έχει επίσης λόγους να διατηρήσει ισορροπημένες σχέσεις με τη Ρωσία, που είναι βασικός προμηθευτής φυσικού αερίου και αργού πετρελαίου για την οικονομία της, η οποία ανέρχεται σε 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Το άρθρο της εφημερίδας αναφέρει χαρακτηριστικά πως «η Τουρκία, η οποία θέλει να αποκτήσει αεροπορική υπεροχή έναντι της Ελλάδας, εξετάζει διάφορες επιλογές για να αντιμετωπίσει τις ελλείψεις στον στόλο της πολεμικής της αεροπορίας, ενώ μετρά και τις διαθέσεις των ΗΠΑ όσον αφορά τα μαχητικά αεροσκάφη 5ης γενιάς F-35. Αυτό που συζητείται στα λόμπι της Άγκυρας είναι ότι η Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ, έχει ζητήσει μια μοίρα F-35 και μια μοίρα F-35B από τη σύμμαχό της, τις ΗΠΑ και έχει κάνει την πρόταση «ας τα βάλουμε σε κουτιά και εσείς να τα επιθεωρήσετε» για το ρωσικής κατασκευής σύστημα αεράμυνας S-400. Θυμίζεται πως τα αντιαεροπορικά συστήματα S-400, τα οποία αγοράστηκαν από τη Ρωσία έναντι 2,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων και προκάλεσαν κρίση με τις ΗΠΑ, εξακολουθούν να βρίσκονται σε τουρκικές αποθήκες».

«Σύμφωνα με τα λόμπι, η Τουρκία έχει φέρει στο τραπέζι μια προσφορά με στόχο την επίλυση του ζητήματος των S-400, η οποία αποτελεί όρο των ΗΠΑ προκειμένου να ενταχθεί εκ νέου στο πρόγραμμα F-35. Υψηλόβαθμος αξιωματούχος της αμερικανικής πρεσβείας στην Άγκυρα, με τον οποίο επικοινώνησε η εφημερίδα, δεν αρνήθηκε τους ισχυρισμούς και δήλωσε: “Η μπάλα είναι τώρα στο γήπεδο της Τουρκίας. Οι απαιτήσεις για την αγορά των F-35 από την Τουρκία είναι γνωστές”» συνεχίζει το δημοσίευμα της «Τζουμχουριέτ».

Στη συνέχεια, η εφημερίδα θυμίζει πως «οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις στην Τουρκία το 2018 λόγω της προμήθειας του συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας S-400, αναστέλλοντας τις παραδόσεις των μαχητικών αεροσκαφών F-35. Τα 6 μαχητικά αεροσκάφη F-35A που είχαν παραχθεί για την Τουρκία παραμένουν έκτοτε σε αποθήκες.

Ο Τύπος ανέφερε ότι το κόστος ενός F-35 που παράγεται από τη Lockheed Martin είναι περίπου 130 εκατομμύρια δολάρια. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ έχουν θέσει εδώ και καιρό τον όρο ότι η Τουρκία «πρέπει να βρει λύση για τους S-400» προκειμένου να συμπεριληφθεί και πάλι στο πρόγραμμα των F-35, ενώ στον αμερικανικό Τύπο συνεχίζουν να ακούγονται απόψεις ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να πουλήσει ρωσικά συστήματα αεράμυνας σε τρίτη χώρα. Μάλιστα, το αμερικανικό περιοδικό Forbes δημοσίευσε άρθρο στο οποίο αναφέρεται ότι η Τουρκία “θα μπορούσε να πουλήσει τους S-400 σε τρίτες χώρες χωρίς να εξοργίσει τη Ρωσία”, με πιθανούς προορισμούς την Ινδία ή το Πακιστάν».

«Θα αγοράσουμε 40 από τα αεροσκάφη Block-70 Viper έτοιμα και 79 από αυτά θα κατασκευαστούν από εμάς στο δικό μας εργοστάσιο της TUSAS. Καταβάλλουμε προσπάθειες για (την απόκτηση) Eurofighter. Βρισκόμαστε σε συζητήσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία. Τόσο το Ηνωμένο Βασίλειο όσο και η Ισπανία λένε “ναι” και προσπαθούν να πείσουν τη Γερμανία. Αυτοί προσπαθούν, όχι εμείς. Εάν είναι δυνατόν, σχεδιάζουμε να αγοράσουμε 40 Eurofighter από εκεί», δήλωσε ο Γκιουλέρ, απαντώντας σε ερωτήσεις μελών της Επιτροπής Προϋπολογισμού της Τουρκικής Βουλής.

Ακόμη, ανέφερε πως «υπήρξε ένα ερώτημα σχετικά με το αν τα μαχητικά αεροσκάφη που διαθέτουμε είναι σε θέση να εκπληρώνουν τις αποστολές που είμαστε υποχρεωμένοι να εκτελούμε. Τα F-16 και τα F-4 που έχουμε επαρκούν για τις αποστολές που θα εκτελέσουμε», ωστόσο -όπως είπε- «κοιτάμε μπροστά, είχαμε αρχικά υποβάλει αίτημα για F-35», αλλά υπήρξαν κάποια προβλήματα.

Σύμφωνα με τον Γιασάρ Γκιουλέρ, το κυριότερο είναι ότι η Τουρκία έχει δύο δικά της αεροσκάφη: «Έχουμε το Hürjet -θα είναι το εκπαιδευτικό μας αεροσκάφος- αλλά θα είναι και μαχητικό αεροσκάφος. Ο κύριος στόχος μας είναι το KAAN, το εθνικό μας μαχητικό αεροσκάφος. Θα κάνει την πρώτη του πτήση στο τέλος του έτους».

Σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, συμπλήρωσε ότι «πρόκειται για ένα αεροσκάφος πέμπτης γενιάς και δεν υπάρχει κάποιος κανόνας ότι πρέπει να το ξεκινήσουμε σήμερα, να το ολοκληρώσουμε αύριο και να το βγάλουμε στον διάδρομο μεθαύριο. Θα διαθέτουμε εγχώριο κινητήρα το 2028. Θα πετάξει με τον δικό μας κινητήρα το αργότερο το 2031-2032».

Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας ρωτήθηκε επίσης για το εάν το ρωσικό σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας S-400 είναι επιχειρησιακά έτοιμο. «Εργαζόμαστε 24 ώρες το 24ωρο, 365 ημέρες το χρόνο για την ασφάλεια αυτής της χώρας. Δεν μπορούμε να πάρουμε τους S-400 και να τους παρατήσουμε στη γωνία ενός εργοστασίου. Δεν υπάρχει κάτι τέτοιο. Θα πατήσουμε το κουμπί όταν χρειαστούμε τους S-400», ήταν η απάντησή του.

Απαντώντας σε ερώτηση των Ελλήνων ανταποκριτών, εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ξεκαθάρισε ότι οποιαδήποτε νέα συναλλαγή με τη ρωσική αμυντική βιομηχανία, ενέχει τον κίνδυνο της επιβολής πρόσθετων κυρώσεων CAATSA.

Όπως σημείωσε, «η θέση μας για το σύστημα S-400 δεν έχει αλλάξει: οι ρωσικοί S-400 είναι ασύμβατοι με τον εξοπλισμό του ΝΑΤΟ, απειλούν την ασφάλεια της τεχνολογίας του ΝΑΤΟ και δεν συνάδουν με τις δεσμεύσεις της Τουρκίας ως συμμάχου του ΝΑΤΟ. Αυτή η σημαντική συναλλαγή (αγορά) από τη Ρωσία ενεργοποίησε τις κυρώσεις CAATSA βάσει της νομοθεσίας των ΗΠΑ. Προτρέπουμε την Τουρκία να μην διατηρήσει το σύστημα.

Η Τουρκία είναι σημαντικός σύμμαχος του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η απόκτηση των S-400 έρχεται σε άμεση αντίθεση με τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν όλοι οι Σύμμαχοι στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ το 2016 στη Βαρσοβία, για τη μείωση των εξαρτήσεων από τον ρωσικό εξοπλισμό. Προτρέπουμε την Τουρκία, και όλους τους εταίρους και τους συμμάχους των ΗΠΑ, να αποφύγουν μελλοντικές αγορές ρωσικών όπλων, συμπεριλαμβανομένων πρόσθετων S-400, που προσφέρουν στη Ρωσία έσοδα, πρόσβαση και επιρροή. Οποιεσδήποτε τέτοιες συναλλαγές θα μπορούσαν να υπόκεινται σε κυρώσεις CAATSA ξεχωριστά και επιπλέον αυτών που έχουν ήδη επιβληθεί».

«Ίσως παραείμαστε αυστηροί με τους Ρώσους τουρίστες. Αυτός ο άνδρας υπήρξε πολύ εξυπηρετικός», έγραψε εχθές το ουκρανικό Υπουργείο Άμυνας σε ανάρτηση του επίσημου λογαριασμού του στο Twitter. To μήνυμα συνοδευόταν από τη φωτογραφία ενός ηλικιωμένου άνδρα με μαγιό, ο οποίος ποζάρει σε μια παραλία με φόντο ένα ρωσικό πυραυλικό σύστημα S-400.

Σύμφωνα με την Daily Mail, η φωτογραφία αυτή αναρτήθηκε στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης VKontakte – κάτι αντίστοιχο του Facebook στη Ρωσία – το περασμένο Σαββατοκύριακο, μαζί με δεδομένα γεωγραφικής θέσης.

Αυτό επέτρεψε σε λαγωνικά του διαδικτύου να εντοπίσουν το S-400, ένα από τα πιο εξελιγμένα οπλικά συστήματα της Ρωσίας, σε μια αλυκή κοντά στην πόλη Γιεβπατορίγια.

Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Ιούλιο είχε ανέβει στα social media της Ρωσίας και μια άλλη φωτογραφία που περιλάμβανε στο βάθος το ίδιο οπλικό σύστημα.

Αυτή τη φορά πάντως, το ουκρανικό υπουργείο Άμυνας έσπευσε να ευχαριστήσει τους Ρώσους τουρίστες που δρουν άθελά τους ως κατάσκοποι για το Κίεβο.

«Ευχαριστούμε και συνεχίστε την καλή δουλειά», γράφει στη χθεσινή ανάρτησή του το υπουργείο.