Το ρομπότ, που συμμετείχε στον τελικό της διοργάνωσης, επιχείρησε να σηκώσει την μπάρα πάνω από το κεφάλι του. Ωστόσο, την ώρα της προσπάθειας άρχισε να παρουσιάζει έντονη αστάθεια.

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα έχασε τον έλεγχο των κινήσεών του και έπεσε με το κεφάλι προς το τραπέζι όπου βρίσκονταν οι κριτές.

A robot "died" attempting to lift weights at the World Humanoid Robot Games in Beijing.

The robot ended up losing its balance mid-lift and crashed face-first into the judges' table.

It had to be carried out on a stretcher. pic.twitter.com/VfBGobUU4j

— Coin Bureau (@coinbureau) August 25, 2026

Οι υπεύθυνοι έσπευσαν αμέσως στο σημείο και διέκοψαν την προσπάθεια, την οποία και ακύρωσαν. Το ρομπότ απομακρύνθηκε από τον αγωνιστικό χώρο πάνω σε φορείο, σε ένα στιγμιότυπο που θύμισε περισσότερο ανθρώπινο αθλητικό τραυματισμό παρά αγώνα μεταξύ μηχανών.

Δεν είναι το πρώτο ρομπότ που «καταρρέει» σε αγώνα

Το συγκεκριμένο περιστατικό δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο στους αγώνες ανθρωποειδών ρομπότ στην Κίνα.

Λίγους μήνες νωρίτερα, κατά τη διάρκεια προετοιμασίας για τον ανθρωποειδή ημιμαραθώνιο του Πεκίνου, ένα άλλο ρομπότ έχασε την ισορροπία του σχεδόν αμέσως μετά την εκκίνηση.

Το μηχάνημα έπεσε με το κεφάλι στο έδαφος και διαλύθηκε σε αρκετά κομμάτια, ενώ τα πόδια του συνέχισαν για λίγο να κινούνται ανεξέλεγκτα. Μέλη του προσωπικού χρειάστηκε να επέμβουν για να απομακρύνουν τα εξαρτήματα από τον χώρο.

Το περιστατικό είχε σημειωθεί κατά τη διάρκεια δοκιμών στις 19 Απριλίου, ενόψει της διοργάνωσης του πρώτου ανθρωποειδούς ημιμαραθωνίου.

Μια διοργάνωση που δοκιμάζει τα όρια της ρομποτικής

Οι Παγκόσμιοι Αγώνες Ανθρωποειδών Ρομπότ αποτελούν μία από τις πιο φιλόδοξες προσπάθειες να δοκιμαστούν στην πράξη οι δυνατότητες των σύγχρονων ανθρωποειδών μηχανών.

Στη διοργάνωση συμμετέχουν ομάδες από 16 χώρες και έξι ηπείρους, αν και η συντριπτική πλειονότητα των συμμετεχόντων προέρχεται από την Κίνα.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει συνολικά 1.301 αγώνες, με τις δοκιμασίες να χωρίζονται σε αθλητικές και σε σενάρια που προσομοιώνουν πραγματικές εργασιακές δραστηριότητες.

Μεταξύ άλλων, τα ρομπότ καλούνται να αγωνιστούν σε άρση βαρών, γυμναστική, ποδόσφαιρο και διελκυστίνδα, ενώ υπάρχουν και αγωνίσματα στίβου.

Από το ποδόσφαιρο μέχρι την οικοδομή

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι δοκιμασίες που δεν αφορούν αποκλειστικά τον αθλητισμό.

Τα ανθρωποειδή ρομπότ καλούνται να εκτελέσουν εργασίες όπως η τοποθέτηση τούβλων, η συναρμολόγηση ηλεκτρικών εργαλείων και η μεταφορά δεμάτων.

Ο στόχος είναι να αξιολογηθεί κατά πόσο μπορούν να ανταποκριθούν σε πραγματικές συνθήκες εργασίας και, κυρίως, σε ποιους επαγγελματικούς τομείς θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πρώτα σε μεγάλη κλίμακα.

Τα περιστατικά με τις πτώσεις και τις αστοχίες δείχνουν, πάντως, ότι παρά τη θεαματική πρόοδο της τεχνολογίας, τα ανθρωποειδή ρομπότ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις σε θέματα ισορροπίας, συντονισμού και ελέγχου των κινήσεών τους.

Τα ανθρωποειδή ρομπότ της Κίνας φαίνεται πλέον πως μπορούν να τρέξουν ταχύτερα ακόμη και από τους κορυφαίους σπρίντερ στην ιστορία του στίβου. Το εντυπωσιακό επίτευγμα καταγράφηκε στους 2ους Παγκόσμιους Αγώνες Ανθρωποειδών Ρομπότ στο Πεκίνο, όπου δύο μηχανές κάλυψαν τα 100 μέτρα σε χρόνους καλύτερους από το παγκόσμιο ρεκόρ των 9,58 δευτερολέπτων, που κατέχει από το 2009 ο Γιουσέιν Μπολτ.

Το Tiangong Ultra, που αναπτύχθηκε από το Κέντρο Καινοτομίας Ανθρωποειδών Ρομπότ του Πεκίνου, τερμάτισε σε 9,39 δευτερόλεπτα κατά τη διάρκεια των προκριματικών, βελτιώνοντας κατά 19 εκατοστά του δευτερολέπτου την επίδοση με την οποία ο Τζαμαϊκανός σπρίντερ έγραψε ιστορία στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του Βερολίνου. Δεν ήταν, όμως, το μοναδικό ρομπότ που ξεπέρασε τον Μπολτ. Το Lightning της Honor ολοκλήρωσε την απόσταση σε 9,47 δευτερόλεπτα.

Το Lightning είχε ήδη καταγράψει σε δοκιμές μέγιστη ταχύτητα 14,5 μέτρων ανά δευτερόλεπτο, ενώ λίγο πριν από τη διοργάνωση οι μηχανικοί του προχώρησαν σε σημαντική τροποποίηση, επιμηκύνοντας τα κάτω άκρα του κατά δέκα εκατοστά, με στόχο να αυξήσουν το μήκος του διασκελισμού.

Η εξέλιξη μέσα σε μόλις έναν χρόνο είναι εντυπωσιακή. Στους αντίστοιχους αγώνες του 2025, το Tiangong Ultra είχε κατακτήσει το χρυσό μετάλλιο στα 100 μέτρα με χρόνο 21,50 δευτερόλεπτα. Μέσα σε έναν χρόνο, επομένως, κατάφερε να μειώσει την επίδοσή του κατά περισσότερο από 12 δευτερόλεπτα.

Η εντυπωσιακή ταχύτητα, ωστόσο, ανέδειξε και μία από τις σημαντικότερες αδυναμίες των σημερινών ανθρωποειδών ρομπότ: μπορούν να επιταχύνουν εντυπωσιακά, αλλά δυσκολεύονται ακόμη να σταματήσουν.

Μετά τη γραμμή του τερματισμού, τα δύο ρομπότ δεν κατάφεραν να επιβραδύνουν όπως ένας άνθρωπος και έπεσαν με ορμή πάνω στα προστατευτικά στρώματα που είχαν τοποθετήσει οι διοργανωτές αρκετά μέτρα μετά τον τερματισμό. Το Tiangong Ultra κινήθηκε προς την πλευρά των εξεδρών, αναγκάζοντας θεατές να απομακρυνθούν, ενώ το Lightning κατέρρευσε στην πίστα και χρειάστηκε να απομακρυνθεί με φορείο.

Οι επιδόσεις τους, πάντως, δεν περιορίστηκαν στα 100 μέτρα. Το ίδιο μοντέλο που επικράτησε στο σπριντ κάλυψε τα 400 μέτρα σε 39,7 δευτερόλεπτα, ξεπερνώντας και το ανθρώπινο παγκόσμιο ρεκόρ των 43,03 δευτερολέπτων του Νοτιοαφρικανού Γουέιντ Βαν Νίκερκ. Το Lightning είχε, επίσης, επικρατήσει πρόσφατα σε ημιμαραθώνιο ανθρωποειδών ρομπότ με χρόνο 50 λεπτά και 26 δευτερόλεπτα, ταχύτερα από τις επιδόσεις κορυφαίων ανθρώπων δρομέων αντοχής.

Όμως το πραγματικό στοίχημα για την κινεζική ρομποτική δεν βρίσκεται στις θεαματικές κούρσες. Το βασικό ερώτημα είναι αν τα ρομπότ μπορούν να ανταποκριθούν με την ίδια αποτελεσματικότητα σε πολύ πιο συνηθισμένες εργασίες: να συσκευάσουν ένα προϊόν, να εργαστούν σε μια αποθήκη, να φορτίσουν ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο ή ακόμη και να συνδέσουν σωστά ένα καλώδιο.

Οι πενθήμεροι Παγκόσμιοι Αγώνες Ανθρωποειδών Ρομπότ, που ξεκίνησαν το Σάββατο στο Πεκίνο, δεν περιορίζονται στις αθλητικές δοκιμασίες. Περιλαμβάνουν συνολικά 51 αγωνίσματα, εκ των οποίων 30 αθλητικές αναμετρήσεις και 21 δοκιμασίες που προσομοιώνουν πραγματικές συνθήκες εργασίας σε εργοστάσια, αποθήκες, εστιατόρια και γραφεία, αλλά και επιχειρήσεις αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών.

Σύμφωνα με τη Huawei, περισσότερο από το 40% των δοκιμασιών απαιτεί από τα ρομπότ να λειτουργήσουν πλήρως αυτόνομα, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση.

Και εκεί βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για την κινεζική βιομηχανία ρομποτικής. Γιατί όσο εντυπωσιακό κι αν είναι ένα ρομπότ που τρέχει τα 100 μέτρα ταχύτερα από τον Μπολτ, πολύ πιο δύσκολο μπορεί να αποδειχθεί το να εκτελέσει με αξιοπιστία μια απλή εργασία στον πραγματικό κόσμο.

Ένα καλώδιο που βρίσκεται σε διαφορετική γωνία, ένα αντικείμενο που έχει τοποθετηθεί λίγο πιο μακριά από όσο υπολόγιζε η μηχανή, ένα πακέτο που μετακινείται ή ένα λάθος βήμα μπορούν να μετατρέψουν μια φαινομενικά απλή διαδικασία σε σύνθετη δοκιμασία. Το ρομπότ πρέπει να αναγνωρίσει σωστά το αντικείμενο, να τοποθετήσει με ακρίβεια τα χέρια και το σώμα του, να ελέγξει τη δύναμη που ασκεί και, κυρίως, να αντιληφθεί το λάθος και να το διορθώσει χωρίς ανθρώπινη βοήθεια.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σύνδεση ενός καλωδίου. Μια κίνηση που για έναν άνθρωπο είναι σχεδόν αυτονόητη απαιτεί από ένα ανθρωποειδές μηχάνημα συνδυασμό μηχανικής όρασης, ακριβούς ευθυγράμμισης και ελεγχόμενης άσκησης πίεσης. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται ακόμη φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων, εργασία σε εστιατόρια, βιομηχανική συναρμολόγηση, φόρτωση υλικών, συσκευασία προϊόντων και εργασίες σε αποθήκες.

Οι πενθήμεροι αγώνες περιλαμβάνουν επίσης διελκυστίνδα, άρση βαρών, Τάι Τσι και παραδοσιακά κινεζικά παιχνίδια, ενώ η νεοφυής επιχείρηση Galbot έχει ανακοινώσει ότι θα παρουσιάσει έναν πλήρως αυτόνομο αγώνα τένις μεταξύ ανθρωποειδών ρομπότ. Οι μηχανές θα επιχειρήσουν να αγωνιστούν τόσο σε μονό όσο και σε διπλό, παρακολουθώντας την τροχιά της μπάλας, εκτελώντας σερβίς και επιστρέφοντας τα χτυπήματα των αντιπάλων τους.

Για τη βιομηχανία, ωστόσο, ο στόχος δεν είναι να δημιουργηθούν απλώς μηχανές που μπορούν να τρέχουν, να πηδούν ή να εντυπωσιάζουν το κοινό. Η πραγματική αξία τους θα κριθεί από το αν μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά στις συνθήκες για τις οποίες σχεδιάζονται.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Lumos Robotics, Γιου Τσάο, εκτίμησε ότι οι αγώνες μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση του εξοπλισμού και παράλληλα να λειτουργήσουν ως βιτρίνα για τον ταχύτατα αναπτυσσόμενο κλάδο. «Μόνο όταν μπορεί να εργαστεί σε πραγματικές συνθήκες αποκτά πραγματική αξία», τόνισε, επισημαίνοντας ότι «το να τρέχει και να πηδά απλώς δεν βελτιώνει την παραγωγικότητα».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Χουά Ρονγκ, επικεφαλής μάρκετινγκ της εταιρείας ρομποτικής Zeroth, υπογραμμίζοντας ότι η ουσιαστική δοκιμασία για την τεχνολογία αρχίζει μετά το τέλος των εντυπωσιακών επιδείξεων. Το κρίσιμο ερώτημα, όπως σημείωσε, είναι αν ένα ρομπότ μπορεί, αφού φτάσει στον πραγματικό χρήστη, να λύσει αξιόπιστα τα προβλήματά του.

Με άλλα λόγια, το μεγάλο τεχνολογικό στοίχημα δεν είναι πλέον αν ένα ανθρωποειδές ρομπότ μπορεί να νικήσει τον Γιουσέιν Μπολτ. Είναι αν μπορεί, χωρίς ανθρώπινη βοήθεια, να συνδέσει σωστά ένα καλώδιο.

Πηγές: ΕΡΤnews, liberal.gr, euronews, BBC

Τα ανθρωποειδή ρομπότ κινεζικής κατασκευής εντυπωσιάζουν με τις δυνατότητές τους, από ακροβατικές κινήσεις και διαχείριση κυκλοφορίας έως την παρασκευή καφέ και την εξυπηρέτηση πελατών. Πίσω από τις εντυπωσιακές επιδείξεις, όμως, εξελίσσεται ένας παγκόσμιος ανταγωνισμός για μια αγορά που η Morgan Stanley εκτιμά ότι μπορεί να φτάσει τα 5 τρισεκατομμύρια δολάρια.

🇨🇳 China está construyendo una enorme planta solar en el desierto. Se despliegan robots para instalar los paneles solares.#China #Chinatech pic.twitter.com/HM32z8j5Yt

— Hermosa China（Beautiful China） (@90Hercost) June 6, 2026

Η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες πρωταγωνιστούν στην κούρσα ανάπτυξης των ανθρωποειδών. Οι αμερικανικές εταιρείες διατηρούν ισχυρό προβάδισμα σε κρίσιμους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης και της υπολογιστικής ισχύος, ωστόσο η Κίνα διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα στη μαζική παραγωγή, στην εφοδιαστική αλυσίδα και στη συλλογή δεδομένων που απαιτούνται για την εκπαίδευση των συστημάτων.

Χιλιάδες παραγγελίες

Οι κινεζικές εταιρείες ρομποτικής υποστηρίζουν ότι η ζήτηση αυξάνεται, ιδιαίτερα καθώς η χώρα αναζητά λύσεις απέναντι στη γήρανση του πληθυσμού και την άνοδο του εργατικού κόστους.

Η Matrix Robotics, με έδρα τη Σαγκάη, έχει λάβει περίπου 1.000 παραγγελίες για το ανθρωποειδές «MATRIX-3», το οποίο κοστίζει περίπου 99.000 δολάρια. Μεταξύ των πελατών της περιλαμβάνονται αλυσίδες καφέ και ξενοδοχεία, ενώ η εταιρεία εκτιμά ότι μπορεί να παραδώσει έως και 5.000 μονάδες μέσα στο έτος, εφόσον το επιτρέψει η ζήτηση.

A humanoid robot appears to kick a boy in the chest or stomach in China, leaving him curled up on the ground. pic.twitter.com/TO2AicgvbO

— Al Arabiya English (@AlArabiya_Eng) June 5, 2026

Ανάλογες φιλοδοξίες έχει και η EngineAI από τη Σεντζέν, η οποία προωθεί ανθρωποειδή για χρήση σε υπηρεσίες φύλαξης, μουσεία και ψυχαγωγικές εκδηλώσεις. Η βασική έκδοση των ρομπότ της κοστίζει περίπου 26.600 δολάρια.

Η παραγωγή ξεπερνά τη ζήτηση

Παρά την αισιοδοξία των κατασκευαστών, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι η εμπορική αξιοποίηση των ανθρωποειδών βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.

Οι περισσότερες σημερινές εφαρμογές περιορίζονται σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα, ενώ τα ρομπότ δυσκολεύονται να λειτουργήσουν αποτελεσματικά σε σύνθετες και απρόβλεπτες συνθήκες. Αυτό περιορίζει τις δυνατότητες ευρείας υιοθέτησής τους από επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

🇨🇳Robots and quadruped robot dogs are taking a walk downstairs of a Chinese robotics company. pic.twitter.com/i9YLom3Tj8

— 🇨🇳XuZhenqing徐祯卿 (@XueJia24682) June 5, 2026

Σύμφωνα με στοιχεία του κινεζικού υπουργείου Βιομηχανίας και Τεχνολογίας Πληροφοριών, το 2025 δραστηριοποιούνταν στην Κίνα περισσότεροι από 140 κατασκευαστές ανθρωποειδών, οι οποίοι ανέπτυσσαν πάνω από 330 διαφορετικά μοντέλα. Η ταχεία επέκταση του κλάδου οδήγησε μάλιστα τις κινεζικές αρχές να προειδοποιήσουν για τον κίνδυνο δημιουργίας επενδυτικής «φούσκας», καθώς η εμπορική αξιοποίηση δεν συμβαδίζει με τους ρυθμούς ανάπτυξης.

Οι εφαρμογές του μέλλοντος

Οι ειδικοί θεωρούν ότι οι μεγαλύτερες ευκαιρίες για τα ανθρωποειδή βρίσκονται στη βιομηχανία, τις αποθήκες, τα logistics και άλλους χώρους όπου απαιτούνται επαναλαμβανόμενες ή επικίνδυνες εργασίες.

Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, τα ρομπότ αναμένεται να αναλαμβάνουν ολοένα πιο σύνθετες αποστολές σε εργοστάσια, λιμάνια και κέντρα διανομής. Παράλληλα, οι κατασκευαστές βλέπουν σημαντικές προοπτικές και στην οικιακή αγορά, αν και παραδέχονται ότι η μετάβαση σε καθημερινές χρήσεις θα απαιτήσει χρόνο.

Πρόσφατες δοκιμές υπηρεσιών καθαρισμού με ανθρωποειδή ρομπότ στο Πεκίνο έδειξαν ότι η τεχνολογία μπορεί ήδη να εκτελεί βασικές εργασίες, όπως η τακτοποίηση αντικειμένων και η διαχείριση απορριμμάτων. Ωστόσο, οι χρήστες επισημαίνουν ότι τα συστήματα παραμένουν ογκώδη και λιγότερο αποδοτικά από όσο απαιτεί η καθημερινότητα.

Η Κίνα στην κορυφή της παγκόσμιας αγοράς

Παρά τις προκλήσεις, η Κίνα διατηρεί σαφές προβάδισμα στον τομέα. Σύμφωνα με έκθεση της Barclays, τα κινεζικά ανθρωποειδή αντιπροσώπευαν περίπου το 85% της παγκόσμιας αγοράς το 2025.

Η ανάπτυξη του κλάδου ενισχύεται από την κρατική στήριξη, καθώς τα ανθρωποειδή ρομπότ περιλαμβάνονται στις τεχνολογικές προτεραιότητες του νέου πενταετούς σχεδίου της χώρας. Την ίδια ώρα, κορυφαίες κινεζικές εταιρείες όπως η AGIBOT και η Unitree καταγράφουν πωλήσεις πολλαπλάσιες από εκείνες ανταγωνιστών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Great to be back in China 🇨🇳

It’s real, I’ve seen it with my own eyes. The robots are here. #CHRS2026 pic.twitter.com/rHFHMR2OJA

— Roderick Tung (@DrRoderickTung) June 6, 2026

Οι προβλέψεις κάνουν λόγο για περισσότερες από 28.000 πωλήσεις ανθρωποειδών στην Κίνα μέσα στο 2026, ενώ οι ετήσιες αποστολές θα μπορούσαν να ξεπεράσουν το ένα εκατομμύριο μονάδες στις αρχές της επόμενης δεκαετίας.

Τα μεγάλα εμπόδια

Παρά τη συνεχή μείωση των τιμών, το κόστος εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για τη μαζική εξάπλωση των ανθρωποειδών. Αν και ορισμένα κινεζικά μοντέλα διατίθενται πλέον σε τιμές κάτω των 6.000 δολαρίων, οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν ότι παραμένουν ακριβά για ευρεία χρήση.

Εξίσου σημαντική πρόκληση αποτελεί η συλλογή και επεξεργασία μεγάλων ποσοτήτων δεδομένων που απαιτούνται για την εκπαίδευση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Οι εταιρείες επενδύουν στη συγκέντρωση δεδομένων από εργοστάσια, καταστήματα και δημόσιους χώρους, όμως η δημιουργία πραγματικά ευφυών και αυτόνομων ανθρωποειδών θεωρείται ακόμη μακροπρόθεσμος στόχος.

Όπως σημειώνουν στελέχη του κλάδου, η βιομηχανία βρίσκεται ακόμη στα πρώτα στάδια ανάπτυξής της. Η Κίνα έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να κατασκευάσει ανθρωποειδή σε μεγάλη κλίμακα. Το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι να δημιουργήσει μια αγορά αρκετά μεγάλη ώστε να απορροφήσει αυτή την παραγωγική δυναμική.

Με την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης, τα ανθρωποειδή ρομπότ αποτελούν το νέο πεδίο ανταγωνισμού στην κούρσα για την κυριαρχία στην προηγμένη τεχνολογία. Οι κατασκευαστές παρουσιάζουν διαρκώς νέα μοντέλα που μπορούν να περπατούν, να χορεύουν και να μάχονται με ολοένα και μεγαλύτερη ευελιξία.

Όμως το «ιερό δισκοπότηρο» της βιομηχανίας —ένα ρομπότ γενικής χρήσης που μπορεί να δουλεύει σε καταστήματα, γραφεία και σπίτια— απαιτεί τεράστιο όγκο δεδομένων για να μάθει πώς να αντικαθιστά τον άνθρωπο με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα. Και ολοένα και περισσότερο, αυτά τα δεδομένα προέρχονται από ανθρώπους που καταγράφουν τον εαυτό τους να εκτελεί απλές καθημερινές δουλειές.

Η αξία των «ανθρώπινων δεδομένων»

Αυτό έχει δημιουργήσει μια τεράστια ζήτηση για βίντεο πρώτου προσώπου, γνωστά ως «εγωκεντρικά δεδομένα» ή «ανθρώπινα δεδομένα». Τους τελευταίους μήνες, startups έχουν μπει δυναμικά στον χώρο, συλλέγοντας και επεξεργαζόμενες υλικό από χιλιάδες εργαζόμενους σε όλο τον κόσμο.

Ο Άριαν Σαντέγκι, αντιπρόεδρος δεδομένων ρομποτικής στην εταιρεία Micro1, εξηγεί:
«Βιομηχανία, αποθήκες, λιανεμπόριο, γηροκομεία, νοσοκομεία — θα χρειαστείς αυτού του τύπου δεδομένα σχεδόν παντού, γιατί οι κινήσεις είναι διαφορετικές σε κάθε περιβάλλον».

Κάθε εργαζόμενος λαμβάνει εξοπλισμό για να στερεώσει μια κάμερα στο κεφάλι, οδηγίες καταγραφής και μια λίστα δραστηριοτήτων όπως μαγείρεμα, καθάρισμα, κηπουρική ή φροντίδα κατοικίδιων. Αναμένεται να εναλλάσσει αποστολές και να υποβάλλει τουλάχιστον 10 ώρες βίντεο την εβδομάδα.

Παρότι οι λήψεις επικεντρώνονται σε δουλειές σπιτιού, οι εργαζόμενοι ενθαρρύνονται να πειραματίζονται:
«Αν νομίζεις ότι θα ήθελες ένα ρομπότ να το κάνει αυτό για σένα, κατέγραψέ το», λέει χαρακτηριστικά.

«Δισεκατομμύρια ώρες» δεδομένων

Η Micro1, με έδρα την Καλιφόρνια, διαθέτει περίπου 4.000 συνεργάτες σε 71 χώρες, που αποστέλλουν πάνω από 160.000 ώρες βίντεο κάθε μήνα. Και όμως, αυτό δεν αρκεί.

«Χρειάζονται πιθανότατα δισεκατομμύρια ώρες», τονίζει ο Σαντέγκι. «Δεν έχουμε καν φτάσει στις ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις — μιλάμε μόνο για απλές δουλειές».

Η ζήτηση αυτή θυμίζει την πρώιμη πορεία του ChatGPT και άλλων AI εργαλείων, που εκπαιδεύτηκαν σε τεράστιες ποσότητες δεδομένων από το διαδίκτυο. Όμως τα ρομπότ απαιτούν πολύ πιο εξειδικευμένο υλικό — κάτι που δεν υπάρχει έτοιμο online.

Έτσι, δημιουργείται μια αγορά δισεκατομμυρίων: η συλλογή και επισήμανση δεδομένων αναμένεται να φτάσει τα 10 δισ. δολάρια έως το 2030, με ετήσια ανάπτυξη περίπου 30%.

Διαφορετικά σπίτια, διαφορετικά δεδομένα

Η ποικιλία είναι κρίσιμη. Όπως επισημαίνει ο Ράβι Ρατζαλίνγκαμ της Objectways:
«Η κουζίνα στην Ινδία είναι πολύ διαφορετική από αυτή στις ΗΠΑ. Ακόμα και μια σκούπα είναι διαφορετική. Εξαρτάται πού θα χρησιμοποιήσεις τα ρομπότ».

Αυτός είναι και ο λόγος που δεδομένα συλλέγονται από όλο τον κόσμο — παρά το γεγονός ότι κάποιες εταιρείες πληρώνουν περισσότερα για υλικό από τις ΗΠΑ, λόγω της εκτίμησης ότι εκεί θα υπάρξει πρώιμη υιοθέτηση των ρομπότ.

Πώς εκπαιδεύεται ένα ρομπότ

Παραδοσιακά, τα ρομπότ εκπαιδεύονταν μέσω τηλεχειρισμού — μια ακριβή διαδικασία. Πιο πρόσφατα, χρησιμοποιήθηκαν προσομοιώσεις, αλλά αυτές δυσκολεύονται σε φυσικές αλληλεπιδράσεις, όπως το να πιάσουν ένα αντικείμενο.

Η χρήση ανθρώπινων δεδομένων προσφέρει μια πιο οικονομική ενδιάμεση λύση:
«Δεν χρειάζεται να πληρώνεις για ρομπότ — πληρώνεις για ανθρώπους και εξοπλισμό», εξηγεί αναλυτής της αγοράς.

Μεγάλοι παίκτες όπως η Tesla εκπαιδεύουν ήδη τα δικά τους ανθρωποειδή ρομπότ, ενώ εταιρείες τεχνολογίας συνδυάζουν προσομοιώσεις με πραγματικά δεδομένα.

Σύμφωνα με τη Nvidia, η ενσωμάτωση 20.000 ωρών βίντεο πρώτου προσώπου αύξησε την επιτυχία σε εργασίες όπως δίπλωμα ρούχων ή άνοιγμα μπουκαλιών πάνω από 50%.

Το τελευταίο στάδιο της αυτοματοποίησης

Το μεγάλο άλμα έγινε πριν τρία χρόνια, όταν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα οδήγησαν σε αλγορίθμους που μετατρέπουν την οπτική πληροφορία σε φυσική δράση. Τα ρομπότ άρχισαν να «αντιλαμβάνονται» τον κόσμο.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει η καθημερινότητα:
τα σπίτια είναι απρόβλεπτα — αντικείμενα, άνθρωποι, καταστάσεις αλλάζουν συνεχώς.

Όπως λέει ερευνητής του Πανεπιστημίου του Τέξας:
«Αυτό που λείπει είναι η ανθρώπινη διαίσθηση για δυνάμεις, τριβή και αβεβαιότητα».

Σήμερα, τα ρομπότ λειτουργούν κυρίως σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα, όπως εργοστάσια, με ποσοστά επιτυχίας έως 99,9%. Στο σπίτι όμως, ακόμη και απλές εργασίες έχουν επιτυχία μόλις 70–80% — πολύ χαμηλή για εμπορική χρήση.

Οι κίνδυνοι και τα όρια

Η ασφάλεια είναι κρίσιμο ζήτημα. Ένα ρομπότ που δεν μπορεί να ξεχωρίσει ένα παιχνίδι από ένα μωρό μπορεί να προκαλέσει καταστροφικά αποτελέσματα.

«Αν το ρομπότ πάρει το μωρό μου και το πετάξει στα σκουπίδια, μιλάμε για αγωγή εκατομμυρίων», λέει χαρακτηριστικά ένας ειδικός.

Οι δοκιμές με παιδιά απέχουν ακόμη πολύ.
Με τα σκυλιά όμως… έχουν ήδη ξεκινήσει.

Συμπέρασμα:
Το μέλλον των «ρομπότ-μπάτλερ» περνάει από κάτι πολύ απλό — τις καθημερινές μας κινήσεις. Κάθε φορά που σκουπίζεις, μαγειρεύεις ή τακτοποιείς, μπορεί στην ουσία να εκπαιδεύεις την επόμενη γενιά τεχνητής νοημοσύνης.

Πηγή: CNN.COM

Επιμέλεια:

Ρούλα Μαντή

Τι είναι ο εαυτός; Η ανθρώπινη κατάσταση ορίζεται από τη συνείδηση πως είμαστε ξεχωριστοί από τον κόσμο, πως παραμένουμε κατά κάποιον τρόπο το ίδιο πρόσωπο μέρα με τη μέρα – παρότι το σώμα μας αλλάζει –, και πως οι γύρω μας είναι επίσης εαυτοί. Ωστόσο, ακόμη δεν γνωρίζουμε πραγματικά τι είμαστε. Όπως εξηγούσε ο James πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, η διττή φύση του εαυτού βρίσκεται στην καρδιά του μυστηρίου: ο εαυτός είναι μοναδικός επειδή είναι ταυτόχρονα αυτός που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και το περιεχόμενο αυτής της αντίληψης.

Αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, «εγώ» μπορώ να νιώσω τα δάχτυλά μου καθώς πληκτρολογούν. Μπορώ να δω την οθόνη όπου εμφανίζονται οι λέξεις μου ή να εστιάσω στα γυαλιά μου που κινούνται μαζί με το κεφάλι μου. Το «δικό μου» αναφέρεται όχι μόνο σε μέρη του σώματος αλλά και σε αντικείμενα που φοράω, σκέψεις ή πράξεις. Αν και το δέρμα αποτελεί σημαντικό όριο μεταξύ εαυτού και μη-εαυτού, ο εαυτός είναι κάτι περισσότερο από το φυσικό σώμα – είναι επίσης ένα σύνολο ιδεών για το ποιος και τι είμαι.

Με την έλευση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης (genAI) που μπορεί να συνομιλεί άνετα σε πρώτο πρόσωπο, πολλοί αναρωτιούνται αν τέτοιες ΑΙ μπορούν κάποτε να αποκτήσουν αίσθηση εαυτού – ή αν έχουν ήδη. (Το GPT-5 της OpenAI, προς το παρόν καθησυχαστικά, δηλώνει πως δεν έχει.) Αυτή η ερώτηση είναι δύσκολη για διάφορους λόγους, κυρίως επειδή ακόμα δεν έχουμε κατανοήσει επαρκώς τον ανθρώπινο εαυτό. Παρόλα αυτά, σημαντική πρόοδος σημειώνεται μέσα από φιλοσοφικές, ψυχολογικές και νευροεπιστημονικές έρευνες – και πιο πρόσφατα μέσω μιας προσέγγισης που εξερευνούμε: την προσπάθεια δημιουργίας ή σύνθεσης αίσθησης εαυτού σε ρομπότ.

Το σώμα ως θεμέλιο της ανθρώπινης ταυτότητας

Βάσει όσων έχουμε μάθει έως τώρα, πιστεύω ότι ένα θεμελιώδες στοιχείο του ανθρώπινου εαυτού είναι πως διαθέτουμε φυσικά σώματα και ότι η εμπειρία μας πηγάζει από τη βασική διάκριση ανάμεσα σε ό,τι αποτελεί κομμάτι του «ενσώματου» εγώ και ό,τι όχι. Αν ισχύει αυτό, τότε μια αποσωματοποιημένη ΑΙ δεν θα μπορούσε ποτέ να έχει αίσθηση εαυτού παρόμοια με τη δική μας. Όμως για ρομπότ που υπάρχουν στον φυσικό κόσμο μέσω σώματος – ακόμη κι αν αυτό διαφέρει πολύ από το δικό μας –, οι πιθανότητες αλλάζουν.

Για να κατανοήσουμε το κίνητρο δημιουργίας συνθετικών εαυτών, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε πώς οι φιλόσοφοι και οι επιστήμονες προσπαθούν να διερευνήσουν τη φύση του ανθρώπινου εαυτού. Ένα μέρος του προβλήματος είναι ότι νιώθω πως υπάρχει ένα κέντρο εμπειρίας κάπου στο κεφάλι μου. Όμως αυτή η ιδέα αποδεικνύεται παραπλανητική, όπως επισημαίνει ο Daniel Dennett στο Consciousness Explained (1991), αφού οδηγεί σε άπειρη αναδρομή «εσωτερικών παρατηρητών». Σήμερα οι περισσότεροι φιλόσοφοι και νευροεπιστήμονες συμφωνούν ότι δεν υπάρχει κάποιο σταθερό «Εγώ» μέσα στο κεφάλι μας. Αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να εγκαταλείψουμε την έννοια του εαυτού ως μη επιστημονική ή απλή κοινωνική κατασκευή· αντίθετα χρειάζεται καλύτερη εξήγηση.

Αν ο εαυτός δεν είναι ένας εντοπισμένος «παρατηρητής», τότε τι είναι; Και πώς συμφιλιώνονται οι δύο πλευρές του James – ο παρατηρητής και το παρατηρούμενο; Μια προσέγγιση είναι η αποδόμηση του εαυτού: ποια ψυχολογικά φαινόμενα σχετίζονται με την αυτοαντίληψη και πώς βασίζονται σε συγκεκριμένες περιοχές ή δίκτυα του εγκεφάλου; Έτσι ο ανθρώπινος εαυτός μπορεί να αποδομηθεί, να κατανοηθεί και στη συνέχεια να ανασυντεθεί από τα επιμέρους μέρη του.

Νευροεπιστήμη: Διαταραχές αυτοαντίληψης

Για παράδειγμα, σε νευρολογικές κλινικές έχουν εντοπιστεί ασθενείς με διαταραγμένη αίσθηση ιδιοκτησίας σώματος – θεωρούν ένα χέρι ή άκρο ως ξένο. Συνήθως αυτοί έχουν υποστεί βλάβη στη δεξιά πλευρά του εγκεφάλου στην περιοχή μεταξύ κροταφικού και βρεγματικού λοβού. Ασθενείς με σχιζοφρένεια μπορεί να παρουσιάσουν διαταραχές της αίσθησης πρακτόρευσης (agency), δηλαδή σκέψεις ή πράξεις φαίνονται σαν να ελέγχονται από άλλον. Θεωρίες δείχνουν προς εγκεφαλικά δίκτυα που προβλέπουν τις αισθητηριακές συνέπειες των πράξεών μας· αυτά φαίνεται να αλλοιώνονται στους συγκεκριμένους ασθενείς.

Βλάβες στον ινσουλαίο φλοιό, μια αρχέγονη περιοχή που σχετίζεται με την ενδοδεκτικότητα (σήματα από το σώμα), μπορεί να οδηγήσουν σε αίσθηση συναισθηματικής αποσύνδεσης από τον εαυτό και σχετίζονται με διαταραχές αποπροσωποποίησης ή αποπραγματοποίησης. Άλλες βλάβες στον κροταφικό ή μετωπιαίο φλοιό επηρεάζουν την εμπειρία συνέχειας του εαυτού στον χρόνο ή την ικανότητα υιοθέτησης της προοπτικής άλλων.

Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης στην παιδική ηλικία

Μια άλλη προσέγγιση στην αποδόμηση του εαυτού αφορά την παιδική ανάπτυξη: πώς εμφανίζονται αυτά τα φαινόμενα στα πρώτα χρόνια ζωής; Η αναπτυξιακή ψυχολογία έχει βρει τρόπους να εξετάσει την αυτοαντίληψη στα νεογέννητα. Τα στοιχεία δείχνουν πως γεννιόμαστε με μια βασική διάκριση αυτο/άλλου – γνωρίζοντας τι ανήκει στο σώμα μας. Γρήγορα αποκτούμε κατανόηση της πρακτόρευσης· όμως η εμπειρία συνέχειας στον χρόνο εμφανίζεται πολύ αργότερα – ίσως όχι πριν τα τέσσερα ή πέντε χρόνια.

Ανάμεσα στις σημαντικές αλλαγές στην ανάπτυξη ξεχωρίζει η απόκτηση γλώσσας και κουλτούρας στη διαμόρφωση της ενήλικης εμπειρίας του εαυτού. Το ώριμο αίσθημα ταυτότητας βασίζεται εν μέρει σε αφηρημένες ιδέες για τον εαυτό μας που προκύπτουν από τη μνήμη ή τις μαθαίνουμε από άλλους· αυτή η αφηγηματική διάσταση αποτελεί τη βάση της ανθρώπινης ταυτότητας.

Η έννοια του «ελάχιστου» εαυτού

Η ύπαρξη απλούστερων μορφών αυτοαντίληψης στην παιδική ηλικία έχει οδηγήσει φιλόσοφους όπως οι Dennett και Shaun Gallagher στον όρο «ελάχιστος εαυτός»: μόνο οι αισθήσεις ιδιοκτησίας σώματος και πρακτόρευσης χωρίς συναίσθηση διάρκειας στον χρόνο ή αυτοαναστοχασμό. Οι νευροεπιστήμονες Jaak Panksepp και Antonio Damasio υποστηρίζουν ότι κάτι αντίστοιχο προκύπτει από υποφλοιώδεις περιοχές του εγκεφάλου – τις πρώτες που ωριμάζουν στα νεογνά και μοιάζουν με εκείνες άλλων σπονδυλωτών ζώων. Άρα πιθανόν πολλά ζώα διαθέτουν έναν τέτοιο βασικό πυρήνα αυτοαντίληψης.

Γιατί εξελίχθηκε αυτός ο «ελάχιστος» εαυτός; Επειδή οργανώνει την εμπειρία για χάρη της επιβίωσης: διαχωρίζοντας σήματα που σχετίζονται με το σώμα απ’ όσα όχι, ένα ζώο ξέρει ποια τμήματα πρέπει να προστατέψει – π.χ., δεν τρώει τον ίδιο του τον εαυτό όταν πεινάει! Επίσης ξεχωρίζει ποια γεγονότα προκαλεί μόνο του (π.χ., μια ηλεκτρική ψάρια διακρίνει αν μια διαταραχή στο ηλεκτρικό πεδίο προέρχεται από δική της κίνηση ή θήραμα). Η διάκριση αυτή αποτελεί χρήσιμο σημείο εκκίνησης για κάθε ενσώματη νοημοσύνη.

Η δομή του ανθρώπινου εγώ ως ενσώματου οργανισμού

Η πλήρης ανθρώπινη ταυτότητα χτίζεται πάνω σ’ αυτή τη βάση επειδή είμαστε περικλεισμένοι μέσα στο σώμα μας· τα νεύρα κι οι αισθήσεις μας βρίσκονται μέσα στο κρανίο μας. Αυτός ο «ελάχιστος» εαυτός μάς χαρίζει πρωτογενή εμπειρία ιδιοκτησίας σώματος κι αίσθηση πρακτόρευσης.

Dennett, στο ‘The Origin of Selves’ (1989), περιγράφει τον «ελάχιστο» ως μια οργάνωση που ξεχωρίζει/διαφυλάσσει κομμάτια του κόσμου· έτσι ο εαυτός γίνεται μια νοητή (virtual) οντότητα υλοποιούμενη μέσω σωματικών/εγκεφαλικών διεργασιών. Ο Thomas Metzinger, στο Being No One (2003), βλέπει τον ανθρώπινο εαυτό ως νοητικό μοντέλο – μια δομή που οργανώνει αντιλήψεις/μνήμες/αισθήματα σχετικά με τον ενσώματο «εμένα». Αυτό υλοποιείται από δίκτυο εγκεφαλικών περιοχών ενεργό κατά την εγρήγορση αλλά ανενεργό στη βαθιά ύπνωση ή αναισθησία.

Συνθετική προσέγγιση: Κατασκευάζοντας έναν τεχνητό εαυτό

Πολλαπλά εγκεφαλικά υποστρώματα συμμετέχουν στη συγκρότηση του εγώ – άλλα ωριμάζουν νωρίς, άλλα επικαλύπτονται με άλλα συστήματα. Αυτά συνεργάζονται ώστε να προσφέρουν συνεκτική εμπειρία ταυτότητας· διαφορετικές μορφές διαλυμένου εγώ μπορούν επίσης να φωτιστούν μέσω μελετών νευροποικιλότητας.

Πιστεύω όμως ότι αξίζει να εξετάσουμε τη λεγόμενη συνθετική προσέγγιση: κατανοούμε τον άνθρωπο προσπαθώντας να κατασκευάσουμε έναν τεχνητό εγώ. Η υπόθεση ότι ο εαυτός είναι νοητό μοντέλο ευνοεί αυτή τη στρατηγική.

Για να υπάρξει τεχνητός εγώ παρόμοιος με τον ανθρώπινο απαιτείται μίνιμουμ: ένα σύστημα με φυσικό σώμα που αισθάνεται άμεσα τον κόσμο και μπορεί να δράσει – δηλαδή ένα ρομπότ.

Ρομπότ: Η διάκριση ανάμεσα σε «εμένα» και «μη-εμένα»

Κεντρική πρόκληση: Πώς ξεχωρίζει κανείς το «εγώ» απ’ το «μη-εγώ», δηλαδή πώς οικοδομείται η βασική διάκριση μέσω αισθήσεων τόσο για το ίδιο το σώμα όσο και για τον εξωτερικό κόσμο; Τα περισσότερα ρομπότ σήμερα διαθέτουν αισθητήρες ώστε να αντιλαμβάνονται τις θέσεις των αρθρώσεων/μελών τους (αντίστοιχο της ανθρώπινης ιδιοδεκτικότητας). Κάποια έχουν απτική επιφάνεια («τεχνητό δέρμα») ώστε να αντιλαμβάνονται επαφή στα όρια τους.

Ρομπότ με κάμερες/μικρόφωνα αποκτούν κυριολεκτικά “οπτική γωνία”: Κατέχουν συγκεκριμένη θέση/στάση στον χώρο που καθορίζει τί μπορούν εκείνη τη στιγμή να αισθανθούν – κανείς άλλος δεν μπορεί τότε να βρίσκεται εκεί.

Bongard et al: Εργαστήρια έχουν δείξει πως ρομπότ μπορούν μέσω τυχαίων κινήσεων («motor babbling») να μάθουν τη δομή τους· έτσι ένα ρομπότ-αστέρι έμαθε μόνο του τις θέσεις των ποδιών/κινούταν μπροστά. Άλλα ρομπότ με αρθρωτά χέρια χρησιμοποιούν νευρωνικά δίκτυα για ανάλογες εργασίες.

Babies & Robots: Μαθαίνοντας τα όρια του σώματος

Tο motor babbling εμφανίζεται τόσο στα μωρά όσο και στα ρομπότ: Πριν αποκτήσουν στόχευση στις κινήσεις τους, αγέννητα μωρά μαθαίνουν μέσω αφής ότι αγγίζοντας τον ίδιο τους τον κορμό βιώνουν διπλή αίσθηση (και στα δάχτυλα και στο σημείο επαφής). Έτσι ήδη μετά τη γέννα ξεχωρίζουν βασικά τι ανήκει στο σώμα τους· π.χ., στρέφονται προς άγγιγμα στο μάγουλο εκτός αν έγινε απ’ το ίδιο τους το χέρι.

Kαι στους ανθρωποειδείς ρομπότ:, διπλή αφή χρησιμοποιείται για κατανόηση των σωματικών ορίων.

Mάθηση μέσω όρασης/κίνησης:

Στο εργαστήριό μου δείξαμε πως ένας προσομοιωμένος ρομπότ μαθαίνει οπτική διάκριση “εγώ/άλλος” παρακολουθώντας τα χέρια/βραχίονές του καθώς κινούνται· συσχετισμοί μεταξύ ιδιοδεκτικών σημάτων & αλλαγών εικόνας επιτρέπουν διαχωρισμό των σωματικών τμημάτων από τον υπόλοιπο κόσμο.

Eλαστικότητα αυτοαντίληψης & αίσθηση πρακτόρευσης

Kλασικό παράδειγμα ευκαμψίας:

Το rubber hand illusion (RHI):

Άτομα νιώθουν ιδιοκτησία τεχνητού χεριού όταν βλέπουν αυτό να χαϊδεύεται συγχρονισμένα με το πραγματικό τους χέρι (που είναι κρυμμένο). Εμπνευσμένη απ’ αυτό η Yuxuan Zhao, ενσωμάτωσε μοντέλο σχετικών δικτύων στον έλεγχο ανθρωποειδούς iCub· εκπαιδεύοντας μέσω motor babbling ανέπτυξε αναπαράσταση “του χεριού”. Με έκθεση σε RHI-παράλλαξη τόσο η συμπεριφορά όσο κι οι νευρωνικές αποκρίσεις ήταν ανάλογες με αυτές ανθρώπων & πιθήκων – επιβεβαιώνοντας θεωρίες για την εγκύρωση ιδιοκτησίας στο εγκέφαλο.

Αίσθηση πρακτόρευσης:

Theory of agency/comparator model: Ο εγκέφαλος προβλέπει τις αισθητηριακές συνέπειες των πράξεών μας (π.χ., αναμένουμε τους δικούς μας βηματισμούς). Διαταραχές αυτών των προβλέψεων εξηγούν φαινόμενα σχιζοφρένειας όπου πράξεις βιώνονται ως ξένες.
Μελέτες ρομπότ έδειξαν πως predictive learning επιτρέπει διάκριση “ιδίου” ειδώλου στον καθρέφτη έναντι άλλου όμοιου ρομπότ (Pablo Lanillos κ.ά.). Χρειάστηκε επέκταση θεωρίας comparator ώστε αυτό να λειτουργήσει στην πράξη – δείχνοντας πόσο χρήσιμη είναι η ρομποτική στη δοκιμή θεωριών περί αυτοαντίληψης.

Eπέκταση στη διαρκή ταυτότητα & κοινωνική κατανόηση

Η αίσθησή μας ως διαρκούς προσώπου:

Ψυχολόγοι όπως ο Endel Tulving, υποστηρίζουν ότι βασίζεται στη χωρική μνήμη γεγονότων & στη δυνατότητα “νοητικού ταξιδιού στον χρόνο”. Μελέτες απεικόνισης δείχνουν συμμετοχή κυρίως του ιππόκαμπου.
Τα παιδιά αποκτούν γραμμική έννοια χρόνου μόνο μετά την είσοδο στο σχολείο· τότε γεννιέται η αίσθηση ενός επίμονου εγώ.

Τα ρομπότ διαθέτουν χρονόμετρα & ημερολόγια αλλά χρειάζονται κάτι παραπάνω:

H ανάκληση μνήμης απαιτεί επιλογή σχετικών πληροφοριών κατάλληλων για κάθε περίσταση.
Νέα μοντέλα generative AI χρησιμοποιούνται ώστε τα ρομπότ ν’ ανακατασκευάζουν επεισοδιακές μνήμες βάσει μερικών στοιχείων όπως κάνουμε οι άνθρωποι· έτσι μπορούν τόσο ν’ “ανατρέχουν” στο παρελθόν όσο & ν’ “φαντάζονται” πιθανά σενάρια μέλλοντος.
Ενσωμάτωσή τους σε μοντέλο minimal self θα επέτρεπε σ’ ένα ρομπότ ν’ αναστοχάζεται παρελθόν & μέλλον σαν άνθρωπος.

Kοινωνικός νους & θεωρία μυαλού στα ρομπότ

Άλλη διάσταση:

Το “εγώ” ως διαφορετικό απ’ το “εσύ”. Από τριών-τεσσάρων χρονών αρχίζουμε ν’ αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο μέσα απ’ τα μάτια των άλλων.
Δυνατότητες όπως μίμηση & κοινή προσοχή αποτελούν δομικά στοιχεία κοινωνικής νόησης τόσο στους ανθρώπους όσο & στα ρομπότ.
Πειράματα “theory of mind” χρησιμοποιούνται πλέον ως benchmarks στη ρομποτική.
Ο Yiannis Demiris& συνεργάτες έδειξαν ότι ένα ανθρωποειδές μπορεί ν’ αντιστοιχήσει μοντέλο “σκελετού” πάνω σ’ έναν άνθρωπο ώστε ν’ καταλάβει καλύτερα τις κινήσεις/στόχους του άλλου & ν’ αναπτύξει δεξιότητες μίμησης μάθησης.

Eνσωμάτωση όλων των πτυχών: Αρχιτεκτονική γνώσης & αφήγησης

Το ανθρώπινο μοντέλο-εγώ ενσωματώνει όλες αυτές τις πλευρές:

Ο συντονισμός επιτυγχάνεται μέσω μιας “γνωσιακής αρχιτεκτονικής”, δηλαδή της μεγάλης κλίμακας λειτουργικής διάρθρωσης των συστημάτων εγκεφάλου.
Στην AI έχουμε αναπαράγει πολλές μεμονωμένες δεξιότητες αλλά δυσκολευόμαστε στην αξιόπιστη ολοκληρωμένη σύνθεση πραγματικού χρόνου.
Ένα πιθανό κλειδί βρίσκεται στη “στρωμάτωση”: βασικές δυνατότητες υπάρχουν απ’ τη γέννηση & αποτελούν θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζονται πιο σύνθετες νοητικές αναπαραστάσεις στις αργά ωριμάζουσες περιοχές.
Αλλη θεμελιώδης πηγή αυτοαντίληψης αποτελεί η κουλτούρα & η γλώσσα: καθώς μαθαίνουμε να μιλούμε αποκτούμε λαϊκές έννοιες περί ταυτότητας ενώ μετατρέπουμε προσωπικές μνήμες σε αφηγηματικές ιστορίες γύρω στα τέσσερα-πέντε χρόνια ζωής.
Μελέτες όπως αυτή των Peter Dominey& συνεργ., έδειξαν ότι ακόμη κι ένα ρομπότ μπορεί ν’ αποκτήσει αφηγηματικές δεξιότητες συνδέοντας λέξεις/γραμματική με αισθητηριακές εμπειρίες – διαδικασία ανάλογη με την παιδική ανάπτυξη. 

Mπορούν οι μηχανές πραγματικά να βιώσουν;

Παρά τις προσομοιώσεις συμπεριφοράς…

Πολλοί αμφισβητούν αν όλα αυτά συνεπάγονται πραγματική υποκειμενικότητα στα μηχανήματα.
Ο νευροεπιστήμονας Anil Seth, επικαλούμενος τον Thomas Nagel (“what it is like to be…”), υποστηρίζει ότι υπάρχουν βιολογικές βάσεις στην εμπειρία που δεν μπορούν ν’ αναπαρασταθούν συνθετικά.
Από ηλεκτροχημικά φαινόμενα έως μεταβολισμό & αυτοσυντήρηση (“autopoiesis”), όλα αυτά χαρακτηρίζουν τους βιολογικούς οργανισμούς αλλά όχι τα ρομπότ – χωρίς όμως σαφή σύνδεση με τη συνείδησή μας. 

Εναλλακτικά:

Ο ψυχολόγος J Kevin O’Regan προτείνει ότι η εμπειρία γεννιέται όχι μόνο στον εγκέφαλο αλλά στις δυναμικές αλληλεπιδράσεις σώματος-περιβάλλοντος (“sensorimotor contingencies”).
Έτσι κάθε ον που παράγει τέτοιες δυναμικές σχέσεις έχει εμπειρία – άρα ίσως κι ένα κατάλληλα εξοπλισμένο ρομπότ. 

Aπό τις λέξεις στην ουσία της αυτοαντίληψης

Ωστόσο: Disembodied genAIs όπως τα σημερινά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) φαίνεται πως απλώς “παίζουν ρόλους” υποκειμενικής εμπειρίας βάσει μίμησης της ανθρώπινης γλώσσας χωρίς πραγματική κατανόηση ή αίσθηση εγώ. 

Ακόμη κι έτσι όμως — όπως σημείωσε εύστοχα ένας σχολιαστής — ίσως τελικά δεν υπάρχει ισχυρή διάκριση μεταξύ παρατηρητή & παρατηρούμενου πέρα απ’ αυτή που κατασκευάζουμε μέσα στη γλώσσα. 
Με άλλα λόγια: κι εμείς είμαστε δεξιοτέχνες “role players”, οικοδομώντας & παρουσιάζοντας μια έννοια περί του ποιοι είμαστε — όμως αντίθετα από τις μηχανές χωρίς σώμα μπορούμε τελικά πάντα να θεμελιώνουμε τις αφηγηματικές πλευρές της ταυτότητάς μας στην άμεση σχέση μας με το ίδιο μας το σώμα & τον κόσμο γύρω μας.

Πηγή