Η έκθεση προσφέρει, για πρώτη φορά, λεπτομερή στοιχεία και δεδομένα σχετικά με την ψυχική υγεία παιδιών και νέων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ. Επισημαίνει τόσο τις αυξανόμενες ανάγκες όσο και τα κρίσιμα κενά που υπάρχουν στην ποιότητα και στην προσβασιμότητα των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Οι προκλήσεις ψυχικής υγείας αυξάνονται

Σύμφωνα με την έκθεση, ένα στα επτά παιδιά και εφήβους στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ ζει με κάποια ψυχική διαταραχή. Τα κορίτσια επηρεάζονται δυσανάλογα, καθώς μία στις τέσσερις έφηβες ηλικίας 15-19 ετών αντιμετωπίζει κάποια ψυχική διαταραχή. Η αυτοκτονία παραμένει η κύρια αιτία θανάτου μεταξύ των νέων ηλικίας 15-29 ετών.

Η εμφάνιση ψυχικών διαταραχών έχει αυξηθεί κατά ένα τρίτο τα τελευταία 15 χρόνια, ενώ οι παρεχόμενες υπηρεσίες δεν συμβαδίζουν με τις αυξανόμενες ανάγκες.

Στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ:

• 1 στις 4 χώρες δεν διαθέτει κοινοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας για παιδιά, εφήβους και νέους.
• 1 στις 5 χώρες δεν διαθέτει ειδικά διαμορφωμένη πολιτική για την ψυχική υγεία αυτών των ομάδων.
• Η ποιότητα της φροντίδας παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις στην Περιφέρεια.
• Στις χώρες της Περιφέρειας αντιστοιχεί ένας ψυχίατρος ανά 76.000 παιδιά και εφήβους.

Έκκληση για δράση και βελτίωση της ποιότητας της φροντίδας

Η έκθεση καλεί σε άμεση και συντονισμένη δράση για την κάλυψη των υφιστάμενων κενών και τη διασφάλιση πρόσβασης όλων των παιδιών και νέων σε ποιοτική, εξατομικευμένη φροντίδα ψυχικής υγείας.

Η έκθεση ορίζει εννέα βασικές δράσεις για την επίτευξη προόδου:

1. Ανάπτυξη και συντονισμός εθνικών σχεδίων δράσης, καθώς και νομοθετικών ρυθμίσεων.

2. Ενσωμάτωση κινήτρων και χρηματοδοτήσεων για τη βελτίωση της ποιότητας.

3. Καθορισμός προτύπων ποιότητας, πρωτοκόλλων και κλινικών κατευθυντήριων γραμμών.

4. Υιοθέτηση κουλτούρας συνεχούς βελτίωσης της ποιότητας της φροντίδας σε όλα τα συστήματα παροχής υπηρεσιών υγείας.

5. Επανασχεδιασμός των μοντέλων παροχής υπηρεσιών με βάση τις ανάγκες των παιδιών, των νέων και των φροντιστών.

6. Προώθηση της ενεργούς συμμετοχής και της ενδυνάμωσης των παιδιών, των νέων, των οικογενειών και των κοινοτήτων.

7. Επένδυση σε ανθρώπινο δυναμικό που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του πληθυσμού.

8. Μέτρηση των αποτελεσμάτων που έχουν σημασία για τα παιδιά και τις οικογένειές τους.

9. Ενίσχυση της έρευνας και της ανταλλαγής εμπειριών γύρω από αποδεδειγμένα αποτελεσματικές μεθόδους.

«Η έκθεση αυτή αποτελεί ένα ηχηρό κάλεσμα για δράση στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ. Κάθε παιδί και νέος έχει δικαίωμα σε υποστηρικτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας και σε ποιοτική φροντίδα. Ενεργώντας τώρα, οι χώρες μπορούν να οικοδομήσουν ανθεκτικά συστήματα που θα βοηθήσουν τις επόμενες γενιές να ευημερήσουν», δήλωσε ο Δρ João Breda, επικεφαλής του Γραφείου του ΠΟΥ για την Ποιότητα της Φροντίδας και την Ασφάλεια των Ασθενών στην Αθήνα, ειδικός απεσταλμένος και επικεφαλής του Γραφείου του ΠΟΥ στην Ελλάδα.

«Για πρώτη φορά, ο ΠΟΥ/Ευρώπης συγκεντρώνει αναλυτικά και εμπεριστατωμένα δεδομένα για την ψυχική υγεία παιδιών και νέων σε μία ενιαία έκθεση. Οι ερευνητές, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να αξιοποιήσουν αυτά τα στοιχεία για τον σχεδιασμό υπηρεσιών, τη διαμόρφωση πολιτικών και την παρακολούθηση και αξιολόγηση των παρεμβάσεων. Η έκθεση αυτή αποτελεί ορόσημο – στρέφει την προσοχή σε μια κρίσιμη προτεραιότητα που θα καθορίσει το μέλλον της περιφέρειάς μας», υπογράμμισε η Δρ Ledia Lazëri, περιφερειακή σύμβουλος για την Ψυχική Υγεία, ΠΟΥ/Ευρώπης.

Η έκθεση αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο έργο του ΠΟΥ/Ευρώπης για τη μεταρρύθμιση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και τη διασφάλιση ισότιμης και υψηλής ποιότητας φροντίδας για όλους.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Ρούλα Μαντή

Διαφορετικοί καθοριστικοί παράγοντες που σχετίζονται με τη σωματική υγεία, το υγιές περιβάλλον, την ασφάλεια τη δια βίου μάθηση και την κοινωνική σύνδεση καθώς και την πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας αναπτύσσεται, προσαρμόζεται και ανταποκρίνεται στο άγχος και τις αντιξοότητες. Αυτά δίνουν τη θέση τους σε στρατηγικές για την προώθηση και την πρόληψη σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Η βελτιστοποίηση της υγείας του εγκεφάλου με την αντιμετώπιση αυτών των καθοριστικών παραγόντων όχι μόνο βελτιώνει την ψυχική και σωματική υγεία αλλά δημιουργεί επίσης θετικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις που συμβάλλουν στη μεγαλύτερη ευημερία και βοηθούν στην πρόοδο της κοινωνίας.

Ωστόσο, καταστάσεις που επηρεάζουν τον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα γενικά εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και χαρακτηρίζονται από διαταραχές στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, βλάβη στη δομή του εγκεφάλου και/ή διαταραχή της εγκεφαλικής λειτουργίας. Αυτές περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, συγγενείς και νευροαναπτυξιακές καταστάσεις καθώς και νευρολογικές διαταραχές σε όλη τη ζωή. Η υγειονομική και κοινωνική φροντίδα για αυτές τις καταστάσεις απαιτούν πολυτομεακές και διεπιστημονικές συνεργασίες με μια ολιστική ανθρωποκεντρική προσέγγιση που επικεντρώνεται στην προώθηση, την πρόληψη, τη θεραπεία, τη φροντίδα και την αποκατάσταση και την ενεργό δέσμευση ατόμων με βιωμένη εμπειρία, των οικογενειών και των φροντιστών τους.

Πόσα χρόνια ποιοτικής ζωής θα κερδίζαμε αν εάν η κοινωνία μας αντιμετώπιζε τις ψυχικές διαταραχές και τις διαταραχές που προκαλούνται απο τη χρήση ουσιών όπως αντιμετωπίζει άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας;

Το Ινστιτούτο Υγείας McKinsey και η συνεργασία του Healthy Brains Global Initiative προσπάθησαν να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα μέσω μια σειράς ερευνών με διαδραστικά ερωτήματα.

Γιατί είναι σημαντικό να εξετάζουμε την υγεία του εγκεφάλου πιο προσεκτικά;

Η παγκόσμια επιβάρυνση των νευρολογικών και νευροαναπτυξιακών καταστάσεων είναι υψηλή, με περίπου το 70% της επιβάρυνσης σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Οι νευρολογικές παθήσεις είναι η κύρια αιτία των ετών ζωής προσαρμοσμένων στην αναπηρία (DALY) και ευθύνονται για περίπου 9 εκατομμύρια θανάτους ετησίως.

Οι μεγαλύτεροι συντελεστές νευρολογικών DALY το 2016 ήταν το εγκεφαλικό επεισόδιο (42,2%), η ημικρανία (16,3%), η άνοια (10,4%), η μηνιγγίτιδα (7,9%) και η επιληψία (5%). Η νόσος του Πάρκινσον, που προκαλείται από έναν ολοένα και πιο γηρασμένο πληθυσμό, είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη νευρολογική διαταραχή. Ο πρόωρος τοκετός, η νεογνική εγκεφαλοπάθεια και οι νευρολοιμώξεις συμβάλλουν ουσιαστικά στην υψηλή επιβάρυνση της νόσου στη Νοτιοανατολική Ασία και την Αφρική. Το 2016, οι αναπτυξιακές διαταραχές αντιπροσώπευαν το 13,3% των 29,3 εκατομμυρίων ετών που έζησαν με αναπηρία για όλες τις ασθένειες υγείας σε παιδιά κάτω των 5 ετών.

Παρά τη μεγάλη επιβάρυνση, μόνο το 28% των χωρών χαμηλού εισοδήματος έχουν ειδική πολιτική για τις νευρολογικές παθήσεις σε σύγκριση με το 64% των χωρών υψηλού εισοδήματος. Οι διαθέσιμοι πόροι για αυτές τις καταστάσεις είναι ανεπαρκείς στις περισσότερες χώρες, με απαράδεκτα υψηλά κενά θεραπείας για πολλές νευρολογικές και νευροαναπτυξιακές παθήσεις. Για παράδειγμα, σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, υπάρχουν μόνο τρεις ενήλικες νευρολόγοι ανά 10 εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ οι χώρες υψηλού εισοδήματος έχουν περίπου 160 φορές περισσότερους. Οι πόροι για την αξιολόγηση και τη φροντίδα παιδιών με νευρολογικές και νευροαναπτυξιακές παθήσεις είναι ακόμη πιο σπάνιοι.
Το MHI εξετάζει πιο προσεκτικά την πρόκληση μέσω μιας σειράς διαδραστικών δραστηριοτήτων για την επιβάρυνση της ψυχικής υγείας και τις διαταραχές εξαιτίας χρήσης ουσιών . Υπογραμμίζοντας τη σημασία και την ευκαιρία να επενδύσουμε περισσότερο στην αντιμετώπιση αυτών των συνθηκών, προωθούμε τον στόχο « να προσθέσουμε χρόνια στη ζωή και τη ζωή σε χρόνια » για άτομα με ή σε κίνδυνο για αυτές τις παθήσεις—ειδικά επειδή οι ψυχικές διαταραχές και οι διαταραχές χρήσης ουσιών είναι εξαιρετικά θεραπεύσιμες και συχνά μπορούν να προβλεφθούν

Η σχετική επιβάρυνση των συνθηκών υγείας του εγκεφάλου συνεισφέρει επιπλέον 150 εκατομμύρια χαμένα χρόνια παγκοσμίως.

Εκτιμώμενη επιβάρυνση ανά τύπο και κατάσταση, έτη ζωής προσαρμοσμένα στην αναπηρία (DALYs)

Πρόσθετες λεπτομέρειες

• Η ανάλυσή μας διαπιστώνει ότι η ψυχική επιβάρυνση και η διαταραχή χρήσης ουσιών αντιπροσωπεύουν περίπου το 15 τοις εκατό της παγκόσμιας επιβάρυνσης ασθενειών.
• Εκτός από την κύρια επιβάρυνση αυτών των καταστάσεων, υπάρχουν συνυπάρχουσες παθήσεις σωματικής υγείας που προέρχονται από διαταραχές χρήσης ουσιών (για παράδειγμα, κίρρωση από διαταραχές χρήσης αλκοόλ) ή ψυχικές διαταραχές (για παράδειγμα, κακή διαχείριση του διαβήτη από κατάθλιψη) που ονομάζουμε «σχετιζόμενη επιβάρυνση»—αντιπροσωπεύει επιπλέον 150 εκατομμύρια χρόνια ζωής, ή σχεδόν το 5 τοις εκατό της παγκόσμιας επιβάρυνσης από ασθένειες, σε σχέση με τις αρχικές εκτιμήσεις της επιβάρυνσης πρωτοπαθών ασθενειών (10 τοις εκατό της παγκόσμιας επιβάρυνσης ασθενειών).
• Με αυτήν την ολιστική θεώρηση της επιβάρυνσης, οι ψυχικές διαταραχές και οι διαταραχές χρήσης ουσιών βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο με τις καρδιαγγειακές παθήσεις ως μία από τις τρεις πρώτες πιο επιβαρυντικές καταστάσεις στην κοινωνία μας.

Το 2015, διαγνώστηκα με σοβαρή χρόνια κατάθλιψη και ψύχωση. Ήμουν στο δρόμο προς τη βελτίωση αφού έλαβα ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT) αρκετές φορές, αλλά είχα πάρει περισσότερα από 40 κιλά λόγω όλων των άλλων φαρμάκων που έπαιρνα. Αυτό κατέστησε πολύ επικίνδυνο να συνεχίσω την ECT και επιδεινώθηκε τόσο η ψυχική όσο και η σωματική μου υγεία. Καθώς αναλογίζομαι το δικό μου ταξίδι, πιστεύω ότι η ψυχική υγεία είναι πολύ συνυφασμένη με άλλες πτυχές της ζωής και για να γίνει αποτελεσματική αλλαγή στο μέλλον, πρέπει να εξεταστεί μέσω του βιοψυχοκοινωνικού μοντέλου.
Sanju Sachamuneewongse, Healthy Brains Global Initiative (HBGI), Lived Experience Council

Η κοινωνία θα μπορούσε να μειώσει περίπου το ήμισυ του φόρτου ακολουθώντας μια ολοκληρωμένη προσέγγιση με παρεμβάσεις. Εκτιμώμενο ποσό επιβάρυνσης που αντιμετωπίζεται από διάφορες παρεμβάσεις, έτη ζωής προσαρμοσμένα στην αναπηρία (DALY)

Οπτικοποίηση διαδραστικού πακέτου κύκλων που δείχνει την εκτιμώμενη επιβάρυνση των ετών ζωής προσαρμοσμένης στην αναπηρία (DALYs) σε σενάρια, επιβαρύνσεις και χώρες, ομαδοποιημένα μεταξύ ψυχικών διαταραχών και διαταραχών χρήσης ουσιών, με μέγεθος ανάλογα με την επιβάρυνση που μπορεί να απευθύνεται, με περαιτέρω χρωματική κωδικοποίηση μεταξύ του ακόλουθου τύπου παρεμβάσεων : θεραπευτική, ψυχοθεραπεία, προληπτική/συμπεριφορική και κοινωνική υποστήριξη.

Πρόσθετες λεπτομέρειες

• Ακόμα κι αν η κοινωνία δεν ανακαλύπτει νέα φάρμακα ή δεν υιοθετεί τεχνολογίες αιχμής, έχουμε τη δυνατότητα να ανακουφίσουμε ένα σημαντικό βάρος παγκοσμίως, εφαρμόζοντας παρεμβάσεις που έχουν καθιερωμένη έρευνα και στοιχεία σχετικά με την αποτελεσματικότητα.
• Δεν υπάρχει πάντα μια «ασημένια σφαίρα»: η αποτελεσματική θεραπεία γενικά χρειάζεται μια ολοκληρωμένη άποψη των παρεμβάσεων (σωματικών και ψυχικών) σε διάφορους τύπους παρέμβασης (πρόληψη ή αλλαγές συμπεριφοράς, ψυχοθεραπεία, φαρμακοθεραπεία και κοινωνική υποστήριξη). Επιπλέον, αυτό που λειτουργεί για ένα άτομο μπορεί να φαίνεται διαφορετικό από ένα άλλο άτομο ή ακόμα και με την πάροδο του χρόνου. Είναι σημαντικό να αρθούν τα εμπόδια (για παράδειγμα, το στίγμα, η προσβασιμότητα) και να ενισχυθούν τα συστήματα υποστήριξης.
• Ενώ η έρευνα για την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων της κοινωνικής υποστήριξης ήταν περιορισμένη, η κοινωνική υποστήριξη είναι σημαντική επειδή βοηθά στην παροχή μιας αξιόπιστης, συνεχούς δομής υποστήριξης για τα άτομα καθώς και μειώνει την απομόνωση και τη μοναξιά (που έχει ισχυρό αντίκτυπο στα αποτελέσματα).
• Η αντιμετώπιση του εναπομείναντος μη αντιμετωπισμένου βάρους απαιτεί τόσο καινοτομία σε νέες θεραπείες όσο και μεγαλύτερη επένδυση στην πρόληψη, την προώθηση και την ενσωμάτωση.
• Οι ψυχικές διαταραχές και οι διαταραχές χρήσης ουσιών αντιμετωπίζονται εξίσου με άλλες καταστάσεις όσον αφορά την επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων. Δείτε τη διαδραστική “Κλίμακα τι λειτουργεί: Τα οφέλη των αποδεδειγμένων παρεμβάσεων” για να δείτε πώς αυτή η βαθιά κατάδυση στην υγεία του εγκεφάλου συγκρίνεται με άλλες καταστάσεις.

Έζησα ένα ψυχωτικό επεισόδιο σε ηλικία 35 ετών που κατέληξε σε εισαγωγή στο νοσοκομείο. Μετά την αποφυλάκισή μου, είχα την τύχη να λάβω πάνω από τρία χρόνια υποστήριξης της Υπηρεσίας Πρώιμης Παρέμβασης, η οποία περιλάμβανε συντονιστή φροντίδας, ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή, οικογενειακή υποστήριξη και πρόσβαση σε υποστήριξη από ομοτίμους. Χάρη σε μια ισχυρή και έγκαιρη ανταπόκριση, όχι μόνο μπόρεσα να ανακάμψω, αλλά, το πιο σημαντικό, κατάφερα επίσης να βρω νόημα και σκοπό: τώρα εργάζομαι στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας για να βελτιώσω τα αποτελέσματα για τους άλλους.
Jason Grant, HBGI, Lived Experience Council

Η κοινωνία θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στις παρεμβάσεις στις νεαρές ηλικίες για να ανακτήσει τα χρόνια ζωής.

Επιβάρυνση σε έτη ζωής προσαρμοσμένα στην αναπηρία (DALYs) ανά ηλικιακή ομάδα και πάθηση, κλιμακούμενη ανά επιβάρυνση με δυνατότητα διεύθυνσης

Πρόσθετες λεπτομέρειες

• Ενώ η κορύφωση της επιβάρυνσης από ασθένειες εμφανίζεται συνήθως γύρω στα 50 και 60 για άλλες χρόνιες παθήσεις, η επιβάρυνση της ψυχικής διαταραχής και της διαταραχής χρήσης ουσιών κορυφώνεται στη δεκαετία του ’30, με σχεδόν το 90 τοις εκατό της κορυφής να επιτυγχάνεται στη δεκαετία του ’20.
• Αν και η πρωτογενής επιβάρυνση μειώνεται με την πάροδο του χρόνου στον πληθυσμό (συνεισφέρεται από την πρώιμη θνησιμότητα), η σχετική επιβάρυνση συνεχίζει να αυξάνεται με την ηλικία εάν δεν αντιμετωπιστεί σωστά, τονίζοντας τη σημασία του υγιούς εγκεφάλου για καλύτερη μακροζωία και συνολική ποιότητα ζωής καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
• Η πρώιμη παρέμβαση και θεραπεία όχι μόνο μπορούν να ελαχιστοποιήσουν τη σημαντική επιβάρυνση κατάντη από τα 30 και μετά, αλλά είναι και πιο οικονομικά αποδοτικές (για παράδειγμα, προληπτικά μέτρα, προγράμματα που βασίζονται στο σχολείο).

Πάλευα με σοβαρή κατάθλιψη ενώ σπούδαζα για την ιατρική σχολή και σκεφτόμουν να βάλω τέλος στη ζωή μου. Καθώς προσπαθούσα να επιστρέψω στον δρόμο, όχι μόνο συνειδητοποίησα ότι το στίγμα με είχε αναγκάσει να υποφέρω στη σιωπή, αλλά και ότι πολλοί άλλοι βίωναν παρόμοιους αγώνες. Αφού δημιουργήσαμε μια ομάδα υποστήριξης συνομηλίκων για να βοηθήσουμε άλλους μαθητές, μάθαμε πώς να ανοίγουμε ο ένας στον άλλον – τώρα νιώθω τον έλεγχο της ψυχικής μου υγείας (χωρίς καν να χρειάζομαι φαρμακευτική αγωγή) χάρη στο σημαντικό μου άλλο, το πνευματικό μου δίκτυο, την οικογένειά μου και ομάδα φροντίδας.

Godfrey Kagaayi, HBGI, Lived Experience Council

Κατά κεφαλήν ψυχική διαταραχή και διαταραχή χρήσης ουσιών που μπορεί να αντιμετωπιστεί σε όλες τις χώρες

Τι θα μπορούσε να σημαίνει η ανάκτηση ενός έτους ζωής;

Η ύπαρξη μιας κατάστασης προβληματικής υγείας του εγκεφάλου δεν αποκλείει μια ουσιαστική ζωή υψηλής ποιότητας. Αναπτύσσοντας τομείς και συστήματα για την πρόληψη και τη θεραπεία ψυχικών διαταραχών και διαταραχών χρήσης ουσιών και ανακτώντας υγιή χρόνια ζωής, είναι δυνατό όχι μόνο να ενισχυθεί η υγεία του εγκεφάλου αλλά και να βελτιωθούν άλλες διαστάσεις: πνευματική υγεία μέσω της επιδίωξης σκοπού, κοινωνική υγεία μέσω της καλλιέργειας σχέσεων και σωματική υγεία μέσω καλύτερων συνηθειών.

Όσον αφορά τα λειτουργικά αποτελέσματα για την κοινωνία, ένας χρόνος ζωής χωρίς αναπηρία στην υγεία του εγκεφάλου θα μπορούσε να σημαίνει τα εξής:

• Για τους μαθητές, υπάρχει έως και τέσσερις φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να προχωρήσουν σε μια τάξη στο γυμνάσιο, με βάση μια αμερικανική μελέτη.
• Για την παγκόσμια οικονομία, επιστρέφονται περίπου 200.000 $ οικονομικής αξίας ανά έτος ζωής κατά μέσο όρο.
• Για ορισμένα άτομα με άλλες παθήσεις υψηλού κινδύνου (για παράδειγμα, HIV), θα μπορούσαν να υπάρχουν περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες βελτίωσης στη συνολική ποιότητα ζωής κατά μέσο όρο, σύμφωνα με μια μελέτη της Ζιμπάμπουε.

Οι ψυχικές διαταραχές και οι διαταραχές χρήσης ουσιών είναι συχνά κοινές, αποτρέψιμες και θεραπεύσιμες παθήσεις υγείας που επί του παρόντος αντιπροσωπεύουν περίπου το 10 τοις εκατό της παγκόσμιας επιβάρυνσης ασθενειών. Αν το δούμε ολιστικά – για να ληφθούν υπόψη οι σχετικές, συνυπάρχουσες συνθήκες – η επιβάρυνση είναι ακόμη μεγαλύτερη: περίπου 15 τοις εκατό.

Λαμβάνοντας συστημική δράση σε πολλούς τομείς, η κοινωνία θα μπορούσε να ξεκλειδώσει πάνω από 150 εκατομμύρια χρόνια υψηλότερης ποιότητας ζωής παγκοσμίως. Επιπλέον, υπάρχει μια ουσιαστική ευκαιρία να επικεντρωθούμε στην πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση. Αν και αυτό μπορεί να μην συμβεί από τη μια μέρα στην άλλη, εάν η κοινωνία αλλάξει τη νοοτροπία στη θεραπεία των παθήσεων της υγείας του εγκεφάλου με την ίδια επείγουσα ανάγκη, δεξιότητα και συμπόνια όπως άλλες καταστάσεις υγείας, αυτές οι φιλοδοξίες για καλύτερα αποτελέσματα είναι εφικτές.