Ρούλα Μαντή

Η ανησυχία για το μέλλον της δημοκρατίας είναι εμφανής, με αποκορύφωμα πάνω από το 
80% των πολιτών στη Γαλλία που εκφράζουν ανησυχία για την άμεση πορεία της δημοκρατίας.

Σε μεγάλο μέρος της ηπείρου, οι πολίτες προσδιορίζουν την εξάπλωση της παραπληροφόρησης ως την νούμερο ένα απειλή για τη δημοκρατία, με τον υπερβολικό κομματισμό και την άνοδο του εξτρεμισμού να κατατάσσονται σταθερά μεταξύ των τριών κορυφαίων δημοκρατικών ανησυχιών των Ευρωπαίων .

Τα δεδομένα και τα ποιοτικά ευρήματα του Open European Dialogue (OED) μιας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας που εδώ και πάνω από δέκα χρόνια φέρνει σε δομημένο διάλογο περισσότερους από 600 εκλεγμένους πολιτικούς από 40 κοινοβούλια δείχνουν ότι η κρίση δεν αφορά μόνο τα πρόσωπα ή την ηγεσία. Αφορά κάτι βαθύτερο: τη φθίνουσα συλλογική μας ικανότητα να σκεφτόμαστε και να αποφασίζουμε μαζί.

Το ενδιαφέρον είναι ότι, όταν οι πολίτες ερωτώνται τι θα βελτίωνε την πολιτική, η απάντηση είναι σχεδόν παγκόσμια: «καλύτεροι πολιτικοί». Νέα κόμματα εμφανίζονται, υποσχόμενα ανανέωση και διαφορετική κουλτούρα διακυβέρνησης, αλλά συχνά αναπαράγουν γρήγορα τις ίδιες παθογένειες. Ο κύκλος της ελπίδας και της απογοήτευσης επαναλαμβάνεται, αφήνοντας τη δημοκρατία εγκλωβισμένη σε μια μόνιμη φθορά.

Ίσως, λοιπόν, το πρόβλημα να μην είναι τα πρόσωπα.

Η εμπειρία του OED υποστηρίζει ότι αυτό που κλονίζεται σήμερα δεν είναι μόνο η εμπιστοσύνη στους θεσμούς, αλλά η ίδια η συλλογική νοημοσύνη της δημοκρατίας: η ικανότητά της να μετατρέπει τη διαφωνία σε κοινή κατανόηση και τα σύνθετα προβλήματα σε βιώσιμες πολιτικές λύσεις. Σε ένα περιβάλλον κατακερματισμένης πληροφορίας, επιθετικής ρητορικής και διαρκούς σύγκρουσης, η δημοκρατία δυσκολεύεται να επιτελέσει τη βασική της λειτουργία: τη συλλογική λήψη νοήματος.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του πολιτικού χρειάζεται επαναπροσδιορισμό. Όχι ως σωτήρα ή απλό διαχειριστή εξουσίας, αλλά ως μεσίτη γνώσης της κοινωνίας. Ως πρόσωπο που βρίσκεται στο σημείο τομής ανάμεσα στις εμπειρίες των πολιτών, τη γνώση των ειδικών, τις συγκρουόμενες αξίες και τη θεσμική δύναμη. Έναν ρόλο που απαιτεί κατανόηση της πολυπλοκότητας, ικανότητα σύνθεσης και ουσιαστική διάθεση για ακρόαση.

Το πρόβλημα, όπως καταγράφεται και στις διακομματικές συναντήσεις πολιτικών του OED, είναι ότι το σημερινό πολιτικό περιβάλλον σπάνια επιτρέπει σε έναν πολιτικό να λειτουργήσει έτσι χωρίς κόστος. Ο διακομματικός διάλογος συχνά τιμωρείται, η συνεργασία παρερμηνεύεται ως αδυναμία και η σκέψη σε βάθος χάνεται μέσα στον επικοινωνιακό θόρυβο.

Κι όμως, όταν δημιουργούνται σκόπιμα σχεδιασμένοι χώροι πολιτικής σκέψης, τα αποτελέσματα είναι άμεσα. Πολιτικοί από διαφορετικά κόμματα δηλώνουν πιο πρόθυμοι να συνεργαστούν, καλύτερα εξοπλισμένοι για να αντιμετωπίσουν σύνθετες προκλήσεις και πιο ανοιχτοί σε νέες ιδέες. Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο σχεδιασμός των πολιτικών διαδικασιών επηρεάζει καθοριστικά την ποιότητα της δημοκρατίας.

Η πραγματική δημοκρατική πρόκληση δεν είναι να περιμένουμε τον επόμενο «καλύτερο πολιτικό» που θα διορθώσει ένα δυσλειτουργικό σύστημα. Είναι να σχεδιάσουμε συστήματα που επιτρέπουν σε κανονικούς ανθρώπους να επιτελούν έναν εξαιρετικό ρόλο. Να επαναπροσδιορίσουμε τις πολιτικές υποδομές τους χώρους, τις διαδικασίες και τις κουλτούρες που ενισχύουν τη συλλογική νοημοσύνη αντί να την υπονομεύουν.

Σε μια Ευρώπη που δοκιμάζεται από την πόλωση και την πολυπλοκότητα, η αποτελεσματική δημοκρατική διακυβέρνηση δεν είναι απλώς ζήτημα αξιών. Είναι στρατηγική αναγκαιότητα. Και ίσως η μεγαλύτερη ευκαιρία της να μη βρίσκεται στην αναζήτηση ισχυρών προσώπων, αλλά στην οικοδόμηση ενός πλουραλισμού που μπορεί να παράγει πραγματικές, βιώσιμες λύσεις.

«Ο Ανοικτός Ευρωπαϊκός Διάλογος άλλαξε πραγματικά τα πράγματα για μένα. Μερικές από τις λύσεις για τις οποίες είμαι πιο περήφανος προέκυψαν απευθείας από αυτές τις ειλικρινείς συζητήσεις. Οι άνθρωποι που γνώρισα δεν είναι απλώς ονόματα στις επαφές μου πλέον. Είναι άνθρωποι που μπορώ να καλέσω όταν έχω κολλήσει.» 

— Άνταμ Σλάπκα, Υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Πολωνίας, πρώην ηγέτης του κόμματος Νοβοτσέσνα, πρώην μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής του Ανοικτού Ευρωπαϊκού Διαλόγου.

Σε ένα βίντεο στο οποίο εμφανίζεται με κίτρινα γράμματα η φράση ‘ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ‘, ο Χάρις, ο οποίος θα γίνει ο νεότερος πρωθυπουργός της Ιρλανδίας, ενημέρωσε τους 95.000 ακολούθους του για το ότι υπήρξε ένας “ισχυρογνώμων και κυκλοθυμικός έφηβος”, οργισμένος από την έλλειψη μαθησιακής βοήθειας προς τον αυτιστικό αδελφό του.

Ο Χάρις, ο οποίος κάποιες φορές χαρακτηρίζεται “Ο Taoiseach (“Τίσεκ”, όπως αποκαλείται ο πρωθυπουργός στην Ιρλανδία) του TikTok” είναι ένας από τους πρωτοστάτες ευρωπαίους πολιτικούς που χρησιμοποιούν την κινεζικής ιδιοκτησίας πλατφόρμα εκτιμώντας ότι η ανάγκη προσέγγισης των νεότερων ψηφοφόρων υπερτερεί των ανησυχιών για την ασφάλεια.

Με τις ευρωεκλογές να πλησιάζουν τον Ιούνιο, οι σύγχρονοι πολιτικοί προσέχουν να μην παραχωρούν έδαφος σε περιθωριακά κόμματα που εκμεταλλεύονται επιτυχώς τη μορφή του σύντομου βίντεο.

Αλλά το TikTok βρίσκεται όλο και περισσότερο υπό προσεκτική εξέταση στη Δύση λόγω του φόβου ότι τα δεδομένα των χρηστών από την εφαρμογή η οποία ανήκει στην εδρεύουσα στο Πεκίνο εταιρεία ByteDance θα μπορούσαν να καταλήξουν στα χέρια της κινεζικής κυβέρνησης.

Για παράδειγμα, οι γερμανικές υπηρεσίες ασφαλείας έχουν προειδοποιήσει κατά της χρήσης της εφαρμογής λόγω της ανησυχίας ότι πιθανόν να προωθεί δεδομένα στην κινεζική κυβέρνηση ή να χρησιμοποιείται για να επηρεάσει τους χρήστες.

Αμερικανοί βουλευτές επιδιώκουν την πώληση της πλατφόρμας από τον Κινέζο ιδιοκτήτη της ή την απαγόρευσή της από τα app stores. Ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν έχει μοιραστεί την ανησυχία του με τον Κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ.

Ο Μακρόν με 4 εκ ακόλουθους

Το TikTok λέει ότι οι προειδοποιήσεις για την ασφάλεια είναι αδικαιολόγητες και ότι δεν συγκεντρώνει περισσότερες πληροφορίες σε σχέση με άλλες εφαρμογές.

Σε μια προσπάθεια να κατευνάσει τις ανησυχίες η πλατφόρμα εγκαινίασε τον περασμένο χρόνο μια ιστοσελίδα στο Δουβλίνο για να συγκεντρώνει τα δεδομένα των ευρωπαίων χρηστών και προσέλαβε μια εταιρία ασφαλείας ως ενδιάμεσο για να επιτηρεί τη ροή των δεδομένων.

Η ByteDance διαψεύδει ότι χρησιμοποιεί το προϊόν της για κατασκοπεία, ενώ η κινεζική κυβέρνηση έχει επίσης διαψεύσει κάθε τέτοια πρόθεση.

Ο 37χρονος Χάρις ήταν από τους πρώτους πολιτικούς που το υιοθέτησε τον Μάρτιο του 2021 παράγοντας βίντεο τα οποία ποικίλαν — από μια λήψη διάρκειας 60 δευτερολέπτων με μουσική επένδυση μέχρι οπτικό υλικό που δείχνει τον ίδιο να φτιάχνει τσάι παρακολουθώντας ποδόφαιρο.

Ένας άλλος πιστός του TikTok είναι ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος από το 2020 που άρχισε να χρησιμοποιεί την πλατφόρμα, έχει αποκτήσει 4 εκατομμύρια ακολούθους.

Στη Γερμανία, είναι νέα η τάση να χρησιμοποιούν αυτή την πλατφόρμα μεγαλύτερης ηλικίας πολιτικοί με τον υπουργό Υγείας Καρλ Λάουτερμπαχ να γίνεται τον Μάρτιο ο πρώτος υπουργός της χώρας που ανοίγει λογαριασμό.

“Επανάσταση στο TikTok: ξεκινάει σήμερα”, έγραψε.

“Δεν μπορούμε να αφήσουμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στο AfD”, σχολίασε αναφερόμενος στο ακροδεξιό κόμμα “Εναλλακτική για τη Γερμανία”, το οποίο έφθασε να είναι το δεύτερο δημοφιλέστερο στη χώρα. Τον Φεβρουάριο, ο καγκελάριος Όλαφ Σολτς επίσης πρότεινε να ανοίξει η κυβέρνησή του λογαριασμό στο TikTok.

Αντίθετα, οι πρωτοκλασάτοι υπουργοί στη Γερμανία έχουν παρουσία σε άλλα social media. Για παράδειγμα, ο ίδιος ο Σολτς, οι υπουργοί Οικονομικών, Οικονομίας και Εξωτερικών, έχουν όλοι λογαριασμό στο Instagram, όπως άλλωστε και ο Λάουτερμπαχ.

Η προσέγγιση των νέων ψηφοφόρων είναι ιδιαίτερα επιτακτική καθώς στη Γερμανία τα 16χρονα μπορούν να ψηφίσουν στις ευρωεκλογές τον Ιούνιο.

 Ο καγκελάριος Σολτς μπήκε στο TikTok στην προσπάθειά του να προσελκύσει τους νεαρούς ψηφοφόρους

Ο Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σολτς έστειλε σήμερα την πρώτη του ανάρτηση στο TikTok εισερχόμενος και εκείνος στο κλαμπ των δυτικών πολιτικών που έχουν παραμερίσει τις ανησυχίες για θέματα ασφαλείας και χρησιμοποιούν αυτή την κινεζικής ιδιοκτησίας πλατφόρμα.

“Δεν θα χορέψω. Το υπόσχομαι#TikTok”, έγραψε ο Σολτς στο X.

Η πρώτη του ανάρτηση στο TikTok, την οποία έκανε από τον νέο του λογαριασμό TeamBundeskanzler (Ομάδα Καγκελαρίου) είναι ένα βίντεο με μουσική υπόκρουση από φαγκότο που δείχνει έναν χαρτοφύλακα πάνω σε έναν καναπέ προτού στραφεί ο φακός στον Γερμανό καγκελάριο που κάθεται στο γραφείο του.

“Το Ομοσπονδιακό Γραφείο Τύπου διευρύνει το εύρος των πληροφοριών του για πολίτες που όλο και περισσότερο χρησιμοποιούν το TikTok για να πληροφορούνται για την πολιτική και να συζητούν γι’αυτά τα θέματα”, ανέφερε ανακοίνωση του κυβερνητικού εκπροσώπου Στέφεν Χεμπεστράιτ.

Η παρουσία του Σολτς στο TikTok στοχεύει κυρίως στους νέους, σύμφωνα με την ανακοίνωση.

Μέχρι αργά σήμερα το πρωί ο λογαριασμός του Σολτς μετρούσε 615 ακολούθους, απέχοντας πολύ από τους 411.000 και πλέον που καυχιέται ότι διαθέτει το ακροδεξιό κόμμα “Εναλλακτική για τη Γερμανία” (AfD), το οποίο είναι πολύ ενεργό στην πλατφόρμα.

Πανικός στα κυρίαρχα κόμματα

Ανάμεσα στα γερμανικά κόμματα, το AfD κυριαρχεί στο TikTok. Το κόμμα έχει 411.000 ακολούθους και ο επικεφαλής του ευρωψηφοδελτίου του κόμματος Μαξιμίλιαν Κρα έχει 41.000.

“Έτσι όλα τα άλλα δημοκρατικά κόμματα πανικοβάλλονται κατά κάποιο τρόπο τώρα για να μην αφήσουν αυτή τη σημαντική πλατφόρμα στους νέους ψηφοφόρους αυτού του ριζοσπαστικού κόμματος”, δήλωσε ο πολιτικός σύμβουλος Γιοχάνες Χίλιε.

Σε ένα βίντεο ο Κρα ενθαρρύνει μαθητές σχολείου να αντιμετωπίζουν τους αριστερούς δασκάλους. Σε ένα άλλο, ο Κρα παρέχει συμβουλές για ραντεβού σε νέους άνδρες λέγοντάς τους να μη βλέπουν πορνό ή να ψηφίζουν Πράσινους. “Οι αληθινοί άνδρες είναι δεξιοί, οι αληθινοί άνδρες έχουν ιδανικά, οι αληθινοί άνδρες είναι πατριώτες”, τους λέει.

Οι πολιτικοί των κυρίαρχων κομμάτων που θέλουν να μιμηθούν αυτή την προσέγγιση αντιμετωπίζουν δίλημμα γιατί είναι επιπλέον καχύποπτοι ως προς τη χρήση μιας πλατφόρμας που προέρχεται από μια αυταρχική χώρα.

Ο Λάουτερμπαχ πάντως λέει ότι μπορεί να έχει επιφυλάξεις σχετικά με το TikTok αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα την αποτελεσματικότητά του. “Δεν νομιμοποιώ την πλατφόρμα με το να τη χρησιμοποιώ”, εξηγεί.

Για να αποφευχθούν διαρροές δεδομένων, αγόρασε μάλιστα διαφορετική συσκευή τηλεφώνου για αποκλειστική χρήση TikTok.

Η ομάδα του Μακρόν εξηγεί ότι ο Γάλλος πρόεδρος βλέπει ως δύο ξεχωριστά θέματα τη χρησιμότητα του TikTok και την αναγκαιότητα για ρύθμιση.

“Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε αυτό τον πληθυσμό, η μεγάλη πλειονότητα του οποίου δεν παρακολουθεί ειδήσεις στην τηλεόραση ή δεν διαβάζει εφημερίδα”, είπε στο Reuters ένας σύμβουλος που δεν θέλησε να κατονομαστεί.

Τον περασμένο χρόνο η Βρετανία και η Αυστρία απαγόρευσαν τη χρήση του TikTok από τα υπηρεσιακά τηλέφωνα των κυβερνητικών υπαλλήλων. Αλλά γίνεται όλο και δυσκολότερο να αγνοήσει κανείς το TikTok.

Μια έκθεση του Ινστιτούτου Reuters Για τη Μελέτη της Δημοσιογραφίας διαπίστωσε τον περασμένο χρόνο ότι όλο και λιγότεροι άνθρωποι εμπιστεύονται τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και όλο και περισσότεροι στρέφονται στο TikTok για τις ειδήσεις.

Το TikTok εμφανίζεται ως το ταχύτερα αναπτυσσόμενο μέσο κοινωνικής δικτύωσης στην έκθεση και χρησιμοποιείται από το 20% των 18 με 24 ετών χρηστών για ειδήσεις.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο ο πιο υψηλόβαθμος υπουργός που έχει σημαντική παρουσία στο TikTok είναι ο υπουργός Άμυνας, ο Γκραντ Σαπς.

Όταν ανακοινώθηκε η απαγόρευση του TikTok στις κυβερνητικές συσκευές ο Σαπς απάντησε στην πλατφόρμα με ένα βίντεο κλιπ από την ταινία του 2013 “Ο Λύκος της Γουόλ Στριτ”, όπου ο Λεονάρντο ΝτιΚάπριο αναφωνεί: “Δεν ξεκουμπίζομαι!”.

Ο Σαπς πρόσθεσε ότι δεν έχει χρησιμοποιήσει ποτέ το TikTok σε κυβερνητική συσκευή και ότι η απαγόρευση είναι λογική.

Το Βέλγιο απαγόρευσε από τους υπουργούς και τους δημόσιους υπαλλήλους να εγκαθιστούν το TikTok στις υπηρεσιακές τους συσκευές αλλά οι πολιτικοί το αντιπαρέρχονται αυτό χρησιμοποιώντας την εφαρμογή από ξεχωριστές συσκευές.

Οι πολιτικοί του συγκυβερνώντος κόμματος των Πρασίνων αναρτούν βίντεο στο TikTok με συσκευές που είναι συνδεδεμένες μόνο στο 4G και δεν έχουν εγκατεστημένες άλλες εφαρμογές και τις συσκευές δεν τις έχουν οι ίδιοι οι πολιτικοί αλλά οι υπάλληλοί τους.

Τα τηλέφωνα προσβλήθηκαν το 2019 και 2020 και εμφάνισαν ίχνη του λογισμικού που έχει αναπτυχθεί από την ισραηλινή εταιρεία NSO κατά την διάρκεια ελέγχων των γαλλικών υπηρεσιών ασφαλείας, σύμφωνα με την ιστοσελίδα.

Ποιος θα κυβερνήσει τη Γερμανία- Τα σενάρια της τελευταίας στιγμής πριν τις κάλπες

Οι πέντε υπουργοί είναι ο Ζαν-Μισέλ Μπλανκέ (Παιδείας), η Ζακλίν Γκουρό (Εδαφικής Συνοχής, υπουργείο Εσωτερικών), Ζυλιέν Ντεναρμαντί (Γεωργίας από το 2020, Πόλης και Στέγης προηγουμένως), Εμανουέλ Ουαργκόν (Στέγης, Οικολογικής Μετάβασης προηγουμένως) και Σεμπαστιέν Λεκορνύ (Υπερπόντιων Εδαφών).

Ο διπλωμάτης ανήκει στην διπλωμαιτκή υπηρεσία του Μεγάρου των Ηλυσίων και συνεργάζεται για διεθνή θέματα με τον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν.

Ερευνα που δημοσιεύθηκε στις 18 Ιουλίου από κοινοπραξία 17 διεθνών μέσων ενημέρωσης αποκάλυψε ότι το λογισμικό Pegasus, το οποίο αναπτύχθηκε από τον ισραηλινό όμιλο NSO έχει επιτρέψει την διείσδυση και κατασκοπεία στα τηλέφωνα 180 δημοσιογράφων, 600 πολιτικών, 85 ακτιβιστών για τα ανθρώπινα δικαιώματα και 65 διευθυντών επιχειρήσεων σε διάφορες χώρες.

Η δημοσιογραφική ερευνητική δουλειά βασίσθηκε σε κατάλογο 50.000 τηλεφωνικών αριθμών που έχουν επιλέξει οι πελάτες της NSO από το 2016 και περιήλθε στην κατοχή της οργάνωσης Forbidden Stories και της Διεθνούς Αμνηστίας.

Πλήθος αγωγών έχει κατατεθεί στην Γαλλία απο θύματα του λογισμικού.

Το Μαρόκο έχει κατηγορηθεί ότι χρησιμοποίησε το λογισμικό, γεγονός που διαψεύδει η Ραμπάτ κάνοντας λόγο για «ισχυρισμούς ψευδείς και αβάσιμους» και πυροδοτώντας δικαστικές έρευνες στην Γαλλία, την Ισπανία και την Γερμανία.