Μιλώντας κατά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου του την Τετάρτη, ο Τραμπ υποστήριξε ότι το Στενό του Ορμούζ πρέπει να παραμείνει ανοιχτό για όλους και ότι κανείς δεν μπορεί να το ελέγχει, προσθέτοντας ωστόσο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «θα το επιτηρούν».

Αφού διατύπωσε την απειλή κατά του Ομάν, πρόσθεσε: «Το καταλαβαίνουν αυτό. Όλα θα πάνε καλά».

Σχετικά με το Ιράν, είπε ότι οι ΗΠΑ είτε θα καταλήξουν σε συμφωνία, είτε «θα τελειώσουν τη δουλειά» ανέφερε χαρακτηριστικά. 

«Η συμφωνία πρέπει να είναι τέλεια… Το Στενό του Ορμούζ θα πρέπει να ανοίξει άμεσα… Υπάρχει κατανόηση τώρα με το Ιράν».

Λίγο μετά ωστόσο, ανέφερε: «δεν είμαι σίγουρος ότι αν πρέπει να καταλήξουμε σε συμφωνία με το Ιράν εάν τα κράτη του Κόλπου δεν προσχωρήσουν στις Συμφωνίες του Αβραάμ». 

Επισήμανε ότι θέλει η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κατάρ και οι άλλοι να συμμετάσχουν στις Συμφωνίες του Αβραάμ. «Μας το οφείλουν» υπογράμμισε.

«Το Στενό του Ορμούζ θα είναι ανοιχτό σε όλους, κανείς δεν θα το ελέγχει… Το Ομάν θα πρέπει να συμπεριφέρεται σωστά όπως οποιοσδήποτε άλλος» ξεκαθάρισε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, απαντώντας στα σενάρια περί συνδιαχείρισης Ιράν-Ομάν. Στη σωστή, στιγμή πρόσθεσε, θα απελευθερώσουμε τα πλοία από το στενό. 

Το Ιράν θέλει να κάνει μια συμφωνία, αλλά οι ΗΠΑ δεν είναι ικανοποιημένες, διεμήνυσε ο Τραμπ λίγο πριν τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου. 

«Μέχρι στιγμής, δεν έχουν φτάσει εκεί (που θέλουμε). Δεν είμαστε ικανοποιημένοι, αλλά θα είμαστε», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους. «Ή αυτό ή θα πρέπει να τελειώσουμε τη δουλειά».

«Θέλουν απλώς να κάνουν μια συμφωνία», υποστήριξε. «Δεν νομίζω ότι έχουν άλλη επιλογή».

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ ισχυρίστηκε ότι «…ότι η Τεχεράνη πίστευε πως θα με ανάγκαζε να υποχωρήσω με καθυστερήσεις…»

«Δεν χρειαζόμαστε πετρέλαιο. Δεν χρειαζόμαστε τα στενά. Δεν χρειαζόμαστε τίποτα» επέμεινε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, παρά την αύξηση της τιμής της βενζίνης. 

«Δεν αισθάνομαι άνετα με τη Ρωσία ή την Κίνα να παίρνουν το ιρανικό απόθεμα με το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού», πρόσθεσε ο Αμερικανός πρόεδρος. 

«Δεν μιλάμε για καμία χαλάρωση των κυρώσεων ή για παροχή χρημάτων. Έχουμε τον έλεγχο των χρημάτων που ισχυρίζονται ότι είναι δικά τους. Θα διατηρήσουμε τον έλεγχο αυτών των χρημάτων».

«Όταν συμπεριφέρονται σωστά και κάνουν το σωστό, θα τους δώσουμε τα χρήματά τους» δεσμεύτηκε ο Τραμπ. «Άλλοι πόλεμοι κράτησαν περισσότερο. Της Κορέας 8 χρόνια, του Βιετνάμ 19… Εμάς λίγους μήνες». 

Ο Τραμπ είπε ότι έδωσε στο Ιράν μια ευκαιρία κατόπιν αιτήματος «κάποιου που σεβόμαστε ιδιαίτερα από το Πακιστάν, του Στρατάρχη (Ασίμ Μουνίρ)».

«Έχουμε αλλαγή καθεστώτος – ένα καθεστώς έχει φύγει, ένα άλλο καθεστώς έχει φύγει, έχουμε να κάνουμε με ένα τρίτο», είπε.

Για τον υπουργό Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ σχολίασε γελώντας «τι να πω, λατρεύει τον πόλεμο». 

Σύμφωνα με την αναφορά, ένα δεξαμενόπλοιο ανέφερε την εκδήλωση έκρηξης στο αριστερό πίσω μέρος του και κοντά στη γραμμή του νερού.

Παράλληλα, επισημαίνεται πως μέρος του καυσίμου διέρρευσε στη θάλασσα, ενώ τα μέλη του πληρώματος είναι ασφαλή.

Η βρετανική υπηρεσία ασφάλειας των θαλάσσιων μεταφορών UKMTO, ανακοίνωσε νωρίτερα πως πως ο κυβερνήτης του πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων ανέφερε πως ταχύπλοο των Φρουρών της Επανάστασης, του ιδεολογικού στρατού της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, άνοιξε πυρ προκαλώντας «σοβαρές» ζημιές στη γέφυρα, χωρίς να προηγηθεί προειδοποίηση μέσω ασυρμάτου.

Κατά την ανακοίνωση του UKMTO, δεν εκδηλώθηκε φωτιά πάνω στο πλοίο και όλα τα μέλη του πληρώματος είναι σώα.

Το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim ανέφερε με τη σειρά του ότι «ο ιρανικός στρατός επέβαλε το ναυτικό δίκαιο σε ένα πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που αγνόησε επανειλημμένες προειδοποιήσεις».

Ποιο είναι το Epaminondas

Το πλοίο με διεθνή ταυτότητα IMO: 9153862 βρίσκεται υπό τη διαχείριση της Maersk, σύμφωνα με την εταιρεία ασφάλειας Diaplous. Το μήκος του (LOA) είναι 299,9 μέτρα και το πλάτος του είναι 42,8 μέτρα.

Είχε αποπλεύσει από το λιμάνι του Jebel Ali στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με προορισμό τη Mudra της Ινδίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην ευρύτερη περιοχή παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.

Το πλοίο δέχθηκε πλήγμα όταν κανονιοφόρο των Φρουρών της Επανάστασης προσέγγισε το πλοίο χωρίς προηγούμενη επικοινωνία μέσω ασυρμάτου και στη συνέχεια άνοιξε πυρ.

Η πηγή, η οποία ζήτησε να μην κατονομαστεί επειδή το θέμα είναι «ευαίσθητο», ανέφερε ότι το Ιράν θα ήταν πρόθυμο να επιτρέψει στα πλοία να χρησιμοποιούν την άλλη πλευρά του στενού, στα ύδατα του Ομάν, χωρίς να παρεμποδίζονται από την Τεχεράνη.

Η πηγή δεν διευκρίνισε εάν το Ιράν θα συμφωνούσε επίσης να απομακρύνει τυχόν νάρκες που μπορεί να έχει τοποθετήσει σε αυτό το τμήμα της θάλασσας ή εάν θα επιτρεπόταν σε όλα τα πλοία —ακόμη και σε εκείνα που συνδέονται με το Ισραήλ— να διέρχονται ελεύθερα.

Ωστόσο, σύμφωνα με το αποκλειστικό ρεπορτάζ του πρακτορείου Reuters, η πηγή πρόσθεσε ότι η πρόταση εξαρτάται από το εάν η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη να ικανοποιήσει τα αιτήματα της Τεχεράνης.

Ο πόλεμος οδήγησε στη μεγαλύτερη διακοπή που έχει σημειωθεί ποτέ στον παγκόσμιο εφοδιασμό πετρελαίου και φυσικού αερίου, επειδή σταμάτησαν οι θαλάσσιες μεταφορές στο Ορμούζ, απ’ όπου περνά περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Εκατοντάδες δεξαμενόπλοια και άλλα πλοία, καθώς και 20.000 ναυτικοί, παραμένουν εγκλωβισμένοι εντός του Κόλπου από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος, στις 28 Φεβρουαρίου.

Σε ανακοίνωση που μεταδόθηκε από το πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, προστέθηκε:

«Όπως ανακοινώσαμε προηγουμένως, η εθνική κυριαρχία της αδελφικής και φίλης χώρας του Ομάν γίνεται σεβαστή από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν».

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν χαρακτήρισε το νέο ιρανικό έτος ως «έτος μιας ανθεκτικής οικονομίας, υπό τη σκιά της εθνικής ενότητας και της εθνικής ασφάλειας», σύμφωνα με την κρατική τηλεόραση της χώρας.

Ακόμη, σε ανακοίνωση που αναρτήθηκε στο κανάλι του στο Telegram, πρόσθεσε ότι «πιστεύουμε ακράδαντα στην ενίσχυση των σχέσεων με τις γειτονικές χώρες».

Οι επιθέσεις που έλαβαν χώρα στην Τουρκία και το Ομάν «δεν πραγματοποιήθηκαν με κανέναν τρόπο από τις ένοπλες δυνάμεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας ή άλλες δυνάμεις του Αξονα της Αντίστασης», δήλωσε ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, ο οποίος κατηγόρησε το Ισραήλ ότι προσπαθεί να «σπείρει τη διχόνοια» ανάμεσα στην Τεχεράνη και τους γείτονές της.

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν εξήρε επίσης την αντοχή και την αποφασιστικότητα των Ιρανών απέναντι στον πόλεμο, υποστηρίζοντας ότι οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ βασίστηκαν στην ψευδαίσθηση πως, εξοντώνοντας την ανώτατη ηγεσία, θα μπορούσαν να προκαλέσουν την ανατροπή της κυβέρνησης. Επαίνεσε τους Ιρανούς για τη δημιουργία ενός πανεθνικού αμυντικού μετώπου και “οχυρών” σε πόλεις, γειτονιές και τζαμιά, καταφέρνοντας ένα τόσο συντριπτικό πλήγμα που οδήγησε τον αντίπαλο σε αντιφάσεις και παράλογες δηλώσεις.

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ καλεί επίσης το Αφγανιστάν και το Πακιστάν να βελτιώσουν τις σχέσεις τους ενώ τόνισε και ότι η Τεχεράνη είναι πρόθυμη διαμεσολαβήσει.

Η γραπτή δήλωση του Χαμενεΐ με αφορμή το περσικό νέο έτος, το Νουρούζ, διαβάστηκε στην ιρανική τηλεόραση. Σημειώνεται ότι ο Χαμενεΐ δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τότε που ανέλαβε τη θέση του ανώτατου ηγέτη, μετά τη δολοφονία του πατέρα του, του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στην αρχή του πολέμου.

Στην πτήση επέβαιναν 86 ενήλικες και ένα μωρό. Η πρωτοβουλία υλοποιήθηκε για λογαριασμό του Υπουργείου Εξωτερικών, στο πλαίσιο των ενεργειών για την ασφαλή επιστροφή των Ελλήνων πολιτών στη χώρα.

Η πτήση εκτελέστηκε από το Διεθνές Αεροδρόμιο του Μουσκάτ προς το Διεθνές Αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», με αεροσκάφος Airbus A320neo της SKY express και διάρκεια περίπου 6 ώρες.

Ήδη 379 Έλληνες επέστρεψαν στις 3, 4 και 5 Μαρτίου σε ελληνικό έδαφος, έπειτα από συντονισμένες ενέργειες των διπλωματικών και προξενικών αρχών, σε συνεργασία με αεροπορικά και άλλα μεταφορικά μέσα.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδονται από αραβικά μέσα, η νέα συνάντηση προγραμματίστηκε έπειτα από διαβουλεύσεις χαμηλού προφίλ, με το Ομάν να επιβεβαιώνει τον ρόλο του ως διαύλου επικοινωνίας. Η επιλογή της Γενεύης δεν είναι τυχαία: αποτελεί ουδέτερο έδαφος και διαχρονικό κόμβο πολυμερών συνομιλιών. Οι συζητήσεις εστιάζουν κυρίως στην αποκατάσταση ενός πλαισίου ελέγχου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, με αντάλλαγμα σταδιακή χαλάρωση των κυρώσεων, χωρίς όμως να γίνεται λόγος —τουλάχιστον σε αυτή τη φάση— για πλήρη αναβίωση της συμφωνίας του 2015 με τους ίδιους όρους.

• Ο Ιρανός πρόεδρος έκανε λόγο για «θετικές και ενθαρρυντικές ενδείξεις», επιμένοντας ωστόσο ότι κάθε συμφωνία πρέπει να διασφαλίζει τα «δικαιώματα» της χώρας του στην ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική στάση παραμένει προσεκτική, με έμφαση στην ανάγκη συγκεκριμένων και επαληθεύσιμων δεσμεύσεων από την Τεχεράνη. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδα που δεν επιτρέπουν γρήγορη στρατιωτική αξιοποίηση, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει πιέσεις τόσο από το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο όσο και από συμμάχους της στη Μέση Ανατολή.

Το βασικό ερώτημα είναι τι ακριβώς διαπραγματεύονται οι δύο πλευρές. Οι ενδείξεις παραπέμπουν σε μια ενδιάμεση συμφωνία ή σε ένα «πάγωμα» ορισμένων δραστηριοτήτων, αντί για ένα πλήρες και συνολικό πακέτο. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το Ιράν θα μπορούσε να περιορίσει συγκεκριμένες πτυχές του πυρηνικού του προγράμματος —όπως το επίπεδο εμπλουτισμού ή τη χρήση προηγμένων φυγοκεντρητών— με αντάλλαγμα την απελευθέρωση δεσμευμένων κεφαλαίων ή τη χαλάρωση ορισμένων οικονομικών περιορισμών. Μια τέτοια προσέγγιση θα μείωνε άμεσα την ένταση, χωρίς όμως να λύνει οριστικά τις βαθύτερες διαφωνίες.

Για την Τεχεράνη, οι διαπραγματεύσεις συνδέονται άμεσα με την οικονομική πίεση που προκαλούν οι αμερικανικές και δυτικές κυρώσεις. Ο πληθωρισμός, η υποτίμηση του νομίσματος και η δυσκολία προσέλκυσης επενδύσεων δημιουργούν ένα εσωτερικό περιβάλλον όπου η αποκλιμάκωση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βαλβίδα αποσυμπίεσης. Ωστόσο, το ιρανικό πολιτικό σύστημα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη οικονομικής ανάσας και στη διατήρηση της εικόνας αντίστασης απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις.

• Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το διακύβευμα είναι διπλό. Από τη μία, μια συμφωνία θα μπορούσε να αποτρέψει περαιτέρω κλιμάκωση και να μειώσει τον κίνδυνο στρατιωτικής σύγκρουσης, ιδίως σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον είναι ήδη εμπλεκόμενη σε σύνθετα μέτωπα, από την Ουκρανία έως την Ασία. Από την άλλη, οποιαδήποτε παραχώρηση προς το Ιράν αποτελεί αντικείμενο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης στο εσωτερικό, ιδιαίτερα ενόψει εκλογικών αναμετρήσεων.

Σημαντικός είναι και ο παράγοντας των περιφερειακών παικτών. Το Ισραήλ παρακολουθεί με σκεπτικισμό κάθε εξέλιξη που ενδέχεται να θεωρηθεί υπερβολικά επιεικής προς την Τεχεράνη, διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μονομερών ενεργειών εάν εκτιμήσει ότι η ιρανική πυρηνική πρόοδος φτάνει σε οριακό σημείο. Παράλληλα, αραβικές χώρες του Κόλπου, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν κινηθεί σε πιο ρεαλιστική κατεύθυνση επαναπροσέγγισης με το Ιράν, βλέπουν στις συνομιλίες μια ευκαιρία σταθεροποίησης.

Οι επιπτώσεις εκτείνονται και στην αγορά πετρελαίου. Κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης τείνει να λειτουργεί κατευναστικά στις τιμές, ενώ η προοπτική επιστροφής ιρανικών ποσοτήτων στην αγορά θα μπορούσε να επηρεάσει τις ισορροπίες προσφοράς–ζήτησης. Αντίθετα, μια αποτυχία των συνομιλιών θα ενίσχυε τα σενάρια έντασης και πιθανών διαταραχών στις θαλάσσιες οδούς του Περσικού Κόλπου.

• Στρατηγικά, οι συνομιλίες στη Γενεύη δοκιμάζουν τα «όρια των παραχωρήσεων» και από τις δύο πλευρές. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποκαταστήσει ένα ελάχιστο επίπεδο ελέγχου και διαφάνειας, ενώ η Τεχεράνη αναζητά έμπρακτη αναγνώριση του ρόλου της ως περιφερειακής δύναμης. Το αποτέλεσμα δεν θα κριθεί μόνο από το περιεχόμενο των τεχνικών ρυθμίσεων, αλλά και από το κατά πόσο θα δημιουργηθεί στοιχειώδης αμοιβαία εμπιστοσύνη.

Το πιθανότερο σενάριο βραχυπρόθεσμα είναι μια μερική συμφωνία αποκλιμάκωσης, που θα «αγοράσει χρόνο» και θα αποτρέψει μια άμεση κρίση. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη σταθερότητα θα εξαρτηθεί από το αν οι δύο πλευρές μπορούν να υπερβούν τον κύκλο συμφωνιών και αποχωρήσεων που χαρακτήρισε την προηγούμενη δεκαετία. Σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις επαναπροσδιορίζουν τη θέση τους και οι περιφερειακές συγκρούσεις παραμένουν ενεργές, η πορεία των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν δεν αφορά μόνο τις δύο πρωτεύουσες. Αφορά τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Μέσης Ανατολής και τη σταθερότητα ενός συστήματος που ισορροπεί διαρκώς ανάμεσα στην αποκλιμάκωση και την κρίση.

Στο ίδιο πνεύμα, ρεπορτάζ του Axios ανέφερε πως ένας νέος γύρος θα πραγματοποιηθεί μέσα στο επόμενο διάστημα.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι διαπραγματεύσεις χαρακτηρίζονται «σοβαρές» και «προχωρούν με ταχύτερο ρυθμό από τους προηγούμενους πέντε γύρους», με ανταλλαγή μηνυμάτων και προτάσεων μεταξύ των δύο πλευρών μέσω της διαμεσολάβησης του Ομάν.

Μολονότι, πάντως, το κλίμα χαρακτηρίζεται θετικό, η Wall Street Journal μετέδωσε, επικαλούμενη την ιρανική κρατική τηλεόραση, ότι ο Αμπάς Αραγτσί, ο επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας και υπουργός Εξωτερικών της Τεχεράνης, ξεκαθάρισε στους Αμερικανούς συνομιλητές του ότι το Ιράν δεν προτίθεται να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου -ήτοι, είναι αρνητικό απέναντι στο βασικότερο αίτημα της Ουάσινγκτον. Ωστόσο, ο ίδιος εμφανίζεται να διαβεβαίωσε επίσης ότι η Τεχεράνη επιθυμεί την εξεύρεση μιας διπλωματικής λύσης, που θ’ αποτρέψει μια αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στη χώρα.

Όπως μεταδίδει η ιρανική τηλεόραση, οι συνομιλίες επικεντρώνονται σε τρόπους ενίσχυσης της διαφάνειας και της συνεργασίας, με στόχο να αμβλυνθούν οι αμερικανικές ανησυχίες σχετικά με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται το ενδεχόμενο τεχνικής ευελιξίας όσον αφορά τα επίπεδα αποθήκευσης και εμπλουτισμού ουρανίου.

Το ιρανικό πρακτορείο Tasnim ανέφερε ότι οι συνομιλίες «αφορούν αποκλειστικά το πυρηνικό ζήτημα». Από την πλευρά τους, ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν ότι στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θα πρέπει να περιλαμβάνονται και άλλα ζητήματα, όπως το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, η στήριξη της Τεχεράνης σε συμμάχους και οργανώσεις στην περιοχή, καθώς και ο τρόπος διαχείρισης των διαδηλώσεων στο εσωτερικό της χώρας.

Σύμφωνα με το Tasnim, το Ιράν «δεν πρόκειται ποτέ να αποδεχθεί τη διακοπή του εμπλουτισμού ουρανίου», αν και -όπως σημειώνεται- υπάρχει συζήτηση και εικασίες σχετικά με το επιτρεπόμενο επίπεδο εμπλουτισμού.

Ασαφείς για την ώρα οι προθέσεις του Τραμπ

Την ίδια στιγμή, δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν την Παρασκευή ότι ανώτερα στελέχη της κυβέρνησης του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ δεν διαθέτουν ακόμη σαφή εικόνα για το τι ακριβώς επιδιώκει ο Λευκός Οίκος σε περίπτωση στρατιωτικής δράσης κατά του Ιράν, την ώρα που βρίσκονται σε εξέλιξη οι διπλωματικές επαφές στο Ομάν. Οι αξιωματούχοι ανέφεραν στο NBC News ότι ο Τραμπ, αν και έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ακόμη και αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη, δεν έχει αποφασίσει τους ακριβείς στόχους μιας ενδεχόμενης στρατιωτικής επιχείρησης.

Όπως υπογράμμισαν, δεν υπάρχει σαφής οδικός χάρτης ούτε εσωτερική συναίνεση στην αμερικανική κυβέρνηση για τον ρόλο που θα διαδραματίσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες μετά από οποιαδήποτε τέτοια ενέργεια. Σε συνέντευξή του στο ίδιο τηλεοπτικό δίκτυο την Τετάρτη, ο Τραμπ δήλωσε ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, «θα έπρεπε να ανησυχεί πολύ».

Σπύρος Σιδέρης

Το αμερικανικό ειδησεογραφικό μέσο Axios αποκάλυψε ότι τουλάχιστον εννέα χώρες της περιοχής απηύθυναν μηνύματα στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, ζητώντας να μην ακυρωθεί η συνάντηση και να δοθεί χώρος στη διπλωματία. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, η Ουάσιγκτον αποδέχθηκε τελικά να προχωρήσει στη συνάντηση «σεβόμενη τις επιθυμίες των συμμάχων της στην περιοχή», σε μια ένδειξη ότι οι περιφερειακές ισορροπίες και οι φόβοι γενικευμένης αποσταθεροποίησης βάρυναν περισσότερο από τις αρχικές αντιρρήσεις της.

• Αρχικά, οι συνομιλίες είχαν προγραμματιστεί να διεξαχθούν στην Κωνσταντινούπολη, με τη συμμετοχή και άλλων χωρών της Μέσης Ανατολής ως παρατηρητών. Το Ιράν, ωστόσο, απαίτησε την αλλαγή έδρας και τη μεταφορά της διαδικασίας στη Μουσκάτ, επιμένοντας ταυτόχρονα σε διμερή μορφή των συνομιλιών. Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι μόνο έτσι θα μπορούσε να υπάρξει ουσιαστική συζήτηση αποκλειστικά για το πυρηνικό ζήτημα και την άρση των κυρώσεων, χωρίς να τεθούν στο τραπέζι άλλα θέματα, όπως το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, που αποτελούν πάγια απαίτηση της Ουάσιγκτον και των συμμάχων της.

Η αμερικανική πλευρά αντέδρασε αρχικά αρνητικά, με αξιωματούχους να δηλώνουν ότι «η επιλογή είναι αποδοχή των αρχικών όρων ή τίποτα». Για αρκετές ώρες, το σενάριο της οριστικής ακύρωσης φαινόταν το επικρατέστερο, γεγονός που πυροδότησε νέο κύμα ανησυχίας σε αραβικές πρωτεύουσες. Στο παρασκήνιο, ωστόσο, διπλωματικά κανάλια ενεργοποιήθηκαν έντονα, με χώρες όπως το Κατάρ, το Ομάν και άλλους περιφερειακούς παίκτες να ασκούν πολιτική πίεση προς την Ουάσιγκτον, φοβούμενοι ότι μια κατάρρευση των συνομιλιών θα οδηγούσε σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Το κλίμα επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο από τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος προειδοποίησε ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, «πρέπει να ανησυχεί σοβαρά», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικών επιλογών. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ παρακολουθούν στενά τις κινήσεις της Τεχεράνης και ότι δεν θα επιτρέψουν την επανεκκίνηση πυρηνικών δραστηριοτήτων που θεωρούνται απειλητικές. Οι δηλώσεις αυτές, που μεταδόθηκαν από διεθνή πρακτορεία, προκάλεσαν έντονη ανησυχία, καθώς επανέφεραν στο προσκήνιο το σενάριο μιας άμεσης σύγκρουσης.

• Λίγο μετά τις τοποθετήσεις Τραμπ, ήρθε η απάντηση από την ιρανική πλευρά. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ θα πραγματοποιηθούν κανονικά στη Μουσκάτ, ευχαριστώντας δημόσια τις αρχές του Ομάν για τη διαμεσολάβηση και την οργάνωση της διαδικασίας. Σύμφωνα με την Τεχεράνη, οι συνομιλίες θα είναι έμμεσες, με τη μεσολάβηση τρίτων, και θα επικεντρωθούν αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα και στις κυρώσεις.

Παράλληλα, η ιρανική ειδησεογραφική υπηρεσία Tasnim υποστήριξε ότι η διαφωνία δεν αφορά μόνο την αλλαγή τόπου, αλλά κυρίως την αστάθεια των αμερικανικών θέσεων. Ιρανικές πηγές κατηγόρησαν την Ουάσιγκτον ότι μεταβάλλει συνεχώς τους όρους, επηρεαζόμενη από κύκλους που τάσσονται υπέρ της στρατιωτικής λύσης και διατηρούν στενούς δεσμούς με το Ισραήλ. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τεχεράνη εμφανίζεται να επιδιώκει να διασφαλίσει ένα στενό και ελεγχόμενο διαπραγματευτικό πλαίσιο, αποφεύγοντας τη διεύρυνση της ατζέντας.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο ρόλος του Κατάρ, καθώς ο πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Θάνι, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αμπάς Αραγκτσί, κατά την οποία τονίστηκε η ανάγκη αποκλιμάκωσης και συνέχισης της διπλωματικής οδού. Το Κατάρ εμφανίζεται ως βασικός μεσολαβητής, επιδιώκοντας να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας και να αποτρέψει ένα νέο κύμα έντασης στον Περσικό Κόλπο.

• Ταυτόχρονα, έγινε γνωστό ότι ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, μαζί με τον Τζάρεντ Κούσνερ, θα μεταβούν πρώτα στη Ντόχα και στη συνέχεια στο Ομάν, επιβεβαιώνοντας ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει τις συνομιλίες ως ζήτημα υψηλής πολιτικής σημασίας.

Συνολικά, η υπόθεση της συνάντησης στη Μουσκάτ αποκαλύπτει το εύθραυστο υπόβαθρο πάνω στο οποίο κινείται σήμερα η διπλωματία στη Μέση Ανατολή. Η παρ’ ολίγον ακύρωση, η αλλαγή έδρας, οι στρατιωτικές απειλές και οι περιφερειακές πιέσεις δείχνουν ότι η επανέναρξη του διαλόγου ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι προϊόν σύγκλισης, αλλά αποτέλεσμα φόβου για το εναλλακτικό σενάριο: μια νέα φάση έντασης που θα μπορούσε να οδηγήσει όχι απλώς σε πολιτική κρίση, αλλά σε ανοιχτή σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή.