Ο βουλευτής θεωρείται ίσως ο πιό πιστός σύμμαχος του Αντώνη Σαμαρά και όχι μόνο λόγω εντοπιότητας. Και αρκετοί θεωρούν ότι δρα ως προπομπός εξελίξεων, όπως και ότι ανάλογο είναι και το “σήμα” που στέλνουν και άλλοι “σαμαρικοί” βουλευτές που περιλαμβάνονται στους “5” της ανοιχτής επιστολής με καταγγελίες για τη λειτουργία του επιτελικού κράτους αλλά και όσων συμπαρατάσσονται στην ίδια κατεύθυνση.

Σε αυτή την εικόνα αναβρασμού στην Κ.Ο της Ν.Δ που θα συνεδριάσει την προσεχή Πέμπτη πρέπει να προστεθεί και η οριστική, ως φαίνεται, απόφαση του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή να μην συμμετάσχει στο συνέδριο του κόμματος στα μέσα του μήνα.

Επανέρχεται, ως εκ τούτου, το ερώτημα τι θα πράξει τελικά ο Μεσσήνιος πολιτικός που έχει διαγραφεί από τη Ν.Δ αλλά παραμένει δραστήριος και, κατά τις πληροφορίες, πυκνώνει τις επαφές του, μεταξύ αυτών και γαλάζιοι βουλευτές που αντιδρούν στην στρατηγική του Μαξίμου.

Το πιθανότερο σενάριο, λοιπόν, είναι πώς ο κ. Σαμαράς έχει λάβει την απόφαση πώς θα δώσει λίγο ακόμα χρόνο στις εξελίξεις αλλά σκοπεύει να προχωρήσει στην ίδρυση νέου κόμματος. Χωρίς, όμως, αυτό να σημαίνει ότι θα φτάσει και ως τις εκλογές. Συνομιλητές του έχουν βγάλει το συμπέρασμα πώς εφόσον δρομολογηθούν εσωτερικές εξελίξεις στη Ν.Δ και ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν οδηγήσει το κόμμα στις εκλογές, τότε θα ανταποκριθεί σε τυχόν πρόσκληση για ενότητα της παράταξης από τον διάδοχό του. Ειδάλλως προετοιμάζεται να παρουσιάσει ψηφοδέλτια σε όλη τη χώρα και να απομειώσει τις πιθανότητες για αυτοδυναμία της Ν.Δ.

Αναμφίβολα πιστώνεται στο Νίκο Δένδια, ο οποίος εγγράφει στο πολιτικό βιογραφικό του – μετά από τον “προσωπικό (του) θρίαμβο” σε εκείνη τη συνέντευξη Τύπου με τον Τσαβούσογλου, στην Άγκυρα- , τα νέα οπλικά συστήματα που είδαμε στη στρατιωτική παρέλαση της Θεσσαλονίκης, το Μνημείο των Πεσόντων, τον σχεδιασμό για τις ένοπλες δυνάμεις του 2030, και τώρα την επιβλητική εικόνα της πρόσοψης του υπουργείου.

Ο Δένδιας κατάφερε να συγκεντρώσει στο προαύλιο του Πενταγώνου μία ενδιαφέρουσα διακομματική σύνθεση, εκπροσώπους της επιχειρηματικής ελίτ, ακόμα και τον Ευ. Βενιζέλο και τον Πάνο Καμμένο– πρόσωπα με συμβολισμό, τα οποία εσχάτως, και για εντελώς διαφορετικούς λόγους, συγκεντρώνουν τα κυβερνητικά πυρά. Υπό άλλες συνθήκες, θα ήταν εκεί και οι Κ. Καραμανλής, και Αντ. Σαμαράς, ας όψεται, όμως, που δεν θέλουν με τίποτε να βρεθούν στο ίδιο φωτογραφικό ενσταντανέ με τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Η εκδήλωση προσέφερε την δεύτερη (μετά το τρισάγιο στο Γ΄Σώμα Στρατού), σε ένα 24ωρο, ευκαιρία για μία θερμή χειραψία του πρωθυπουργού με τον υπουργό Άμυνας, λίγες ημέρες μετά την διακριτή (από την κυβερνητική γραμμή) παρέμβαση του δεύτερου για την απεργία πείνας του Πάνου Ρούτσι, και μετά, την τροπολογία για τον Άγνωστο Στρατιώτη που του “φόρτωσε” την ευθύνη για το μνημείο. Κάπως έτσι διαλύθηκαν και οι επίμονες φήμες ακόμα και για παραίτηση του- αποδείχθηκαν fake news.

Διαλύθηκαν και τα σύννεφα; Προφανώς όχι. Απλώς, Κυριάκος Μητσοτάκης και Νίκος Δένδιας δεν έχουν κανένα λόγο να ρίχνουν λάδι στη φωτιά αυτή την περίοδο. Τα μηνύματα εστάλησαν και από τις δύο πλευρές, οι γραμμές έγιναν ευδιάκριτες, ωστόσο δεν υπάρχει λόγος για κανέναν από τους δύο να τις υπερβεί.

Ο Δένδιας ήταν και θα παραμείνει –ίσως, διευρύνοντας και τη διαφορά από τους επόμενους– πρώτος στην κατάταξη δημοφιλίας των υπουργών, και ουδείς διαφωνεί ότι εάν και εφόσον προκύψει ζήτημα διαδοχής έχει τον πρώτο -μάλλον και τον… μοναδικό- ρόλο. Ακόμα και ο ‘Αδωνης Γεωργιάδης που άφησε αιχμές εναντίον του, τις προηγούμενες μέρες, κατέβασε τους τόνους.

Ο υπουργός Άμυνας έχει επενδύσει πολύ προσεκτικά στην εξασφάλιση διακομματικής αποδοχής, ενισχύει τις σχέσεις του εντός και εκτός πολιτικού συστήματος, διατηρεί ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με Καραμανλή και Σαμαρά, και “στην κατάλληλη ώρα” θα παίξει τα χαρτιά του. Θα κριθεί από τις επιδόσεις της κυβέρνησης, και τη δημοσκοπική εικόνα της Ν.Δ, το επόμενο διάστημα, εάν θα φτάσει αυτή η ώρα. Αλλιώς, όλα θα κριθούν τη βραδιά της Κυριακής των επόμενων εκλογών, ίσως και των μεθεπόμενων.

Βεβαίως, κατά πόσο ο χρόνος θα αποδειχθεί σύμμαχος ή όχι, το έχει πει ο Ρεμύ ντε Γκουρμόν, ένας Γάλλος ποιητής, εξαιρετικά δημοφιλής (επίσης) στην εποχή του: “Η πολιτική εξαρτάται από τους πολιτικούς, σχεδόν όσο ο χρόνος εξαρτάται από τους αστρονόμους”.

«51 χρόνια από την ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας, της παράταξης μέσα στην οποία μεγάλωσα και είχα την τιμή να υπηρετήσω.
Χρόνια πολλά στην παράταξή μας.
Στην παράταξη που βάζει την Ελλάδα ψηλά.
Στην παράταξη που νοιάζεται για όλους τους Έλληνες.»

Παράλληλα, ο κ. Δημητριάδης δημοσίευσε και άρθρο στο επετειακό αφιέρωμα της εφημερίδας «Το Μανιφέστο», στο οποίο αναφέρθηκε στη διαχρονική πορεία και τη συμβολή της Νέας Δημοκρατίας στη σύγχρονη Ελλάδα.

Άρθρο του Γρ. Δημητριάδη

«Η Νέα Δημοκρατία, η μεγάλη κεντροδεξιά παράταξη, φέτος συμπληρώνει 51 χρόνια πορείας και προσφοράς στον τόπο. Από την ίδρυσή της το 1974 αποτέλεσε πυλώνα σταθερότητας, εθνικής ενότητας, ενώ παράλληλα καθόρισε και την ευρωπαϊκή πορεία της πατρίδας μας”, γράφει ο Γρ. Δημητριάδης στο “Manifesto”.

Στην πολύχρονη διαδρομή της, η Νέα Δημοκρατία καθοδηγήθηκε από ηγέτες οι οποίοι άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία της χώρας. Από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή με την καθοριστική συμβολή του στην αποκατάσταση της δημοκρατίας αλλά και την είσοδο της Ελλάδας στην –τότε– ΕΟΚ, μέχρι τον Γεώργιο Ράλλη. Από τον Ευάγγελο Αβέρωφ μέχρι τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, ο οποίος εργάστηκε με διορατικότητα για τον εκσυγχρονισμό, τη δημοσιονομική εξυγίανση και τη σύγκλιση με την Ευρώπη. Από τον Μιλτιάδη Έβερτ και τον Κώστα Καραμανλή, μέχρι τον Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος κράτησε την Ελλάδα όρθια στην πιο δύσκολη οικονομική κρίση. Και, φυσικά, τον σημερινό της ηγέτη, τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο οποίος κατέστησε την Ελλάδα δύναμη σταθερότητας και αξιόπιστο εταίρο.

Η Νέα Δημοκρατία πορεύεται με σταθερές αξίες: την ελευθερία, τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ανάπτυξη με ευκαιρίες για όλους. Σε δύσκολες συγκυρίες, στάθηκε εγγυητής της ομαλότητας και της σταθερότητας.

Σήμερα, 51 χρόνια μετά, η παράταξή μας συνεχίζει να κοιτάει μπροστά. Με σεβασμό στην ιστορία της και πίστη στο μέλλον, χτίζει τις βάσεις για μια Ελλάδα δυνατή, σταθερή και ανταγωνιστική στο διεθνές περιβάλλον.

Γιατί η ιστορία της Νέας Δημοκρατίας δεν είναι μόνο οι ηγέτες και οι πολιτικές της. Είναι η κοινή μας πορεία, οι αξίες που μας ενώνουν και η ελπίδα για το αύριο. Χρόνια πολλά στην παράταξή μας. Στην παράταξη που βάζει την Ελλάδα ψηλά. Στην παράταξη που νοιάζεται για όλους τους Έλληνες».

Οι “γαλάζιοι”  βουλευτές με ερωτήσεις τους αντιδρούν και δεν κρύβουν τον προβληματισμό τους καθώς χιλιάδες  πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με το ενδεχόμενο τα ακίνητά τους να καταστούν μη άρτια και μη οικοδομήσιμα.

“Οι ρυθμίσεις αυτές έχουν σημαντικές αρνητικές συνέπειες για χιλιάδες πολίτες, ιδιοκτήτες ακινήτων ειδικά στα νησιά των Κυκλάδων. Και τούτο διότι με τον σχεδιασμό που αποτυπώνεται στο επίμαχο ΠΔ, ένα τμήμα των σημερινών οικισμών, τίθεται πλέον εκτός οικισμού, και άρα ανατρέπεται η αρτιότητα και η οικοδομησιμότητά του” τονίζει στην ερώτηση που κατέθεσε στη Βουλή ο Φίλιππος Φόρτωμας, βουλευτής Κυκλάδων της ΝΔ, ενώ παράλληλα και ο βουλευτής Αργολίδας Γιάννης Ανδριανός επισημαίνει  πως χιλιάδες ιδιοκτήτες δεν θα έχουν δικαίωμα δόμησης, καθώς πλέον τα οικόπεδα κάτω των δύο στρεμμάτων χαρακτηρίζονται μη οικοδομήσιμα χάνοντας έως και το 90% της αξίας τους.

Όπως αναφέρει στην ερώτησή του προς προς τους αρμόδιους υπουργούς “Πρόκειται για ένα βαρύ πλήγμα στους ιδιοκτήτες αυτών των οικοπέδων και θα συμβάλει στην ερήμωση των μικρών αυτών οικισμών ή στην αλλαγή του χαρακτήρα τους, καθώς ευνοεί την πώληση των ιδιοκτησιών αυτών σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές σε ιδιώτες ή εταιρείες που κατόπιν θα συνενώσουν όμορα τεμάχια γης προκειμένου να τα εκμεταλλευτούν οικοδομικά” και καλώντας τη κυβέρνηση  να αναθεωρήσει τις προβλέψεις του σχετικού ΠΔ.

Επίσης και ο βουλευτής Ηρακλείου Λευτέρης Αυγενάκης υπογραμμίζει πως “Το νέο θεσμικό πλαίσιο έχει προκαλέσει ανησυχία στην τοπική αυτοδιοίκηση, καθώς και την τοπική κοινωνία του Ηρακλείου, καθώς τίθεται εκτός ορίων οικισμοί κάτω των 2.000 κατοίκων, οι οποίοι έχουν δημιουργηθεί μετά το 1983 και άρα εγείρεται ζήτημα αρτιότητας και οικοδομησιμότητας των αντίστοιχων οικοπέδων’, αναφέρει στην ερώτησή του

Να σημειωθεί ότι οι ερωτήσεις των βουλευτών της ΝΔ, όπως επίσης των βουλευτών Κώστα Κεφαλογιάννη, Δημήτρη Καλογερόπουλου και Μάνου Κόνσολα, έχουν γίνει κατά μόνας, ενώ παράλληλα και τα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν καταθέσει επίκαιρες ερωτήσεις προς τους αρμοδιους υπουργους αντιδρώντας στο ΠΔ.

Κι ενώ στην κεντροαριστερά κυριαρχεί ο ανταγωνισμός μεταξύ του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ και του ΠΑΣΟΚ για την δεύτερη θέση, με το κόμμα του Στέφανου Κασσελάκη να εδραιώνεται δημοσκοπικά με τάση ανόδου και να αποκτά απόσταση ασφαλείας έως και τρεις μονάδες, στο Μέγαρο Μαξίμου έχουν βάλει τον πήχη στο ψυχολογικό όριο του 30%. Η συγκεκριμένη στρατηγική εδράζεται στην πρόσφατη εκλογική ιστορία, με σημείο βάσης το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών του 2019, το οποίο ήδη επικαλούνται κορυφαία στελέχη της κυβέρνησης και της Ν.Δ που ήταν 33,2%. Υπάρχει, ωστόσο, και ένας επιπλέον πολύ βασικός λόγος.

-Στις εθνικές εκλογές του 2009, όταν ο Κώστας Καραμανλής ηττήθηκε από τον Γιώργο Παπανδρέου, η Ν.Δ έλαβε 33,47%– το ιστορικά χαμηλότερο ποσοστό μετά την μεταπολίτευση. Στα δεξιά της τότε υπήρχε ένας μόνο αξιοπρόσεκτος πολιτικός σχηματισμός, ο ΛΑΟΣ του Γιώργου Καρατζαφέρη, που συγκέντρωσε 5,63% (από 3,80% στις προηγούμενες εκλογές). Όλα τα υπόλοιπα δεξιά σχήματα έλαβαν αμελητέα ποσοστά,

-Στις εθνικές εκλογές του Ιουνίου του 2012 ( είχε προηγηθεί η αναμέτρηση του Μαϊου που σηματοδότησε την ρευστοποίηση του πολιτικού τοπίου λόγω των μνημονίων) η Ν.Δ με τον Αντώνη Σαμαρά συγκέντρωσε 29,66%. Στα δεξιά της βρέθηκαν τότε οι ΑΝΕΛ του (προερχόμενου από την συντηρητική παράταξη) Πάνου Καμμένου που πήρε 7,51%, η Χρυσή Αυγή με 6,92% και ο ΛΑΟΣ με 1,59%. Αν και δεν μπορούν να γίνουν συγκρίσεις, η δεξιά και ακροδεξιά ψήφος σε αυτή την αναμέτρηση άθροισε -για πρώτη φορά- περίπου 16%,

-Στις εθνικές εκλογές του Ιανουαρίου του 2015 που έφεραν στην εξουσία τον ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα, η Ν.Δ (με τον Αντώνη Σαμαρά) συγκέντρωσε 27,81% και στα δεξιά της Χ.Α, ΑΝΕΛ και μικρότερα κόμματα άθροισαν περίπου 12%,

-Στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, η Ν.Δ (με αρχηγό τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη) έλαβε 28,09% και στα δεξιά της, η ΧΑ πήρε 6,99% (τρίτο κόμμα), οι ΑΝΕΛ 3,69%, ενώ άλλα κόμματα, όπως η ΕΚ έλαβε 3,44%.

-Στις εκλογές, τέλος, του 2019 η Ν.Δ (με τον Κυριάκο Μητσοτάκη) εκτινάχθηκε στο 39,85% και είχε στα δεξιά της την Ελληνική Λύση με 3,70% και την Χ.Α με 2,93%.

Τέσσερα χρόνια αργότερα (2023), ο Κυριάκος Μητσοτάκης όχι μόνο δεν υπέστη φθορά από την κυβερνητική του θητεία αλλά αύξησε το ποσοστό στο 41% και επήλθε η συντριβή του ΣΥΡΙΖΑ και ο πολυκερματισμός στον χώρο της αντιπολίτευσης.

Η εκλογική ιστορία, λοιπόν, δείχνει πως μετά το 2009 (33,4% με τον Κ. Καραμανλή) και έως και την πρώτη νίκη Μητσοτάκη, το 2019, η Ν.Δ κατέγραφε ποσοστά μεταξύ 27 και 30%, χωρίς, ωστόσο, να κατορθώνει να “γράψει” το …”3″ μπροστά από το τελικό εκλογικό αποτέλεσμα. Αυτό ακριβώς είναι, ως φαίνεται, το πολιτικό και ψυχολογικό όριο για την κυβερνώσα παράταξη. Απέχει μόνο τρείς μονάδες από το ποσοστό των ευρωεκλογών του 2019 αλλά είναι πάνω από τα χαμηλότερα ποσοστά της Ν.Δ στις αναμετρήσεις της προηγούμενης δεκαετίας.

Βεβαίως, τα κόμματα της αντιπολίτευσης θα συγκρίνουν το όποιο αποτέλεσμα της Ν.Δ στις ευρωεκλογές με το αποτέλεσμα (41%) των εθνικών εκλογών, μόλις ένα χρόνο νωρίτερα, ωστόσο για το Μέγαρο Μαξίμου η διαχείριση της φθοράς θα είναι αναμφίβολα ευκολότερη με ένα ποσοστό πάνω από το 30%. Ιδιαίτερα, όταν, σύμφωνα με τις δημοσκοπικές προβλέψεις, το άθροισμα των κομμάτων στα δεξιά της Ν.Δ (Ελληνική Λύση, Νίκη, Φωνή Λογικής, Σπαρτιάτες- εφόσον ο Άρειος Πάγος ανάψει το πράσινο φως να συμμετάσχουν στις εκλογές, κάτι εξαιρετικά δύσκολο- και άλλα) θα φτάσει, ίσως και ξεπεράσει το 20%.

Το γιατί σχετικά με την προτομή και την εκδήλωση ξεκινά, ως φαίνεται, από ένα ενδιαφέρον βιβλίο υπό τον τίτλο “Ο Χο τσι Μινχ και το τρενάκι της Καρατζόβας”. Η επιλογή, πάντως, προκάλεσε σχόλια, δεδομένου ότι ο ηγέτης του Βορείου Βιετνάμ ήταν ένας σκληρός, όπως αναφέρουν πολλές πηγές, κομμουνιστής, και η στήριξη της επιλογής από το υπουργείο Εξωτερικών προκάλεσε σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το σχετικό #hashtag καταγράφει χιλιάδες αναρτήσεις.

Σύμφωνα, πάντως, με πληροφορίες, κάποια κυβερνητικά στελέχη με “δεξιό αποτύπωμα”, αλλά και τοπικοί βουλευτές της Ν.Δ δυσφόρησαν με την πρωτοβουλία του υπουργού Εξωτερικών να στηρίξει την απόφαση για την τοποθέτηση της προτομής.

Όπως γράφει ο Αντώνης Γιαννάκος στο βιβλίο του:

Ο Χο Τσι Μινχ βρέθηκε στο μακεδονικό μέτωπο με τη Γαλλική Αποικιακή Στρατιά την περίοδο 1916 – 1917. Στις αρχές Ιουλίου του 1916 αναλαμβάνει μία απροσδόκητη αποστολή. Η άφιξή του στη Θεσσαλονίκη σηματοδοτεί τη γνωριμία του με την ιστορία της πόλης και των προσώπων της. Μεταξύ αυτών και του Ζακ Βεντούρα. Οι τιμές ήταν τόσο ακριβές, λες και κοιμότανε στο Παρίσι ή στη Νέα Υόρκη. Τα πανδοχεία λίγα, ο κόσμος πολύς. Αξιωματικοί, έμποροι, κατάσκοποι, δημοσιογράφοι, όλοι είχανε μαζευτεί σε αυτήν την πόλη.

Κι ο πόλεμος τραβούσε, γινόταν κάπου μακριά, έξω, στα βόρεια. Η πόλη έβλεπε στρατιώτες, μπάντες να παιανίζουν, τραυματίες, νοσοκόμες αλλά όχι μάχες. Κέρδιζε από τον πόλεμο, χωρίς να νιώθει τις συνέπειές του. Ακόμα και οι στρατιώτες που πολεμούσαν ήταν ξένοι. Ούτε μοιρολόγια, ούτε νεκροί ανάμεσα στους κατοίκους. Μόνο παρελάσεις και χρήματα. Το μόνο πράγμα που είχε φοβίσει τους κατοίκους της πόλης σε αυτόν τον πόλεμο ήταν το Ζέπελιν, και αυτό πια κείτονταν ψόφιο κουφάρι δίπλα στον πύργο της παραλίας.

Σε δηλώσεις του ο κ. Δένδιας ανέφερε: «Και κάτι το οποίο συνδέει τις δύο χώρες και δεν είναι ευρύτερα γνωστό: ο Πρόεδρος Χο Τζι Μινχ, ο ιδρυτής του Βιετνάμ, πολέμησε στο Μακεδονικό Μέτωπο την περίοδο ’16-’17 στις τάξεις του γαλλικού στρατού.

Συμφωνήσαμε, λοιπόν, να υπάρξει προτομή του στην Έδεσσα, η οποία να αναδεικνύει αυτό το γεγονός.

Και, επίσης, συζητήσαμε για τη μεταφορά της τέφρας του Έλληνα μαχητή Σαραντίδη, ο οποίος πολέμησε με τον Βιετναμικό στρατό κατά τον πόλεμο της Βιετναμικής Ανεξαρτησίας, και τον οποίο οι Βιετναμέζοι θυμούνται με αγάπη».

Ποιός ήταν

Ο Χο Τσι Μιν (Hồ Chí Minh, 19 Μαΐου 1890 – 2 Σεπτεμβρίου 1969), αποδιδόμενος και ως Χο Τσι Μινχ, ήταν Βιετναμέζος κομμουνιστής επαναστάτης και πολιτικός που διατέλεσε πρωθυπουργός (1946–1955) και πρόεδρος (1945–1969) της Λαϊκής Δημοκρατίας του Βιετνάμ (Βόρειο Βιετνάμ).

Ο Χο Τσι Μιν ηγήθηκε του κινήματος ανεξαρτησίας των Βιετμίν από το 1941 και μετά, ιδρύοντας την κομμουνιστική Λαϊκή Δημοκρατία του Βιετνάμ το 1945 και νικώντας τη Γαλλική Ένωση το 1954, στη μάχη του Ντιεν Μπιεν Φου. Έχασε πολιτική ισχύ εντός του Βόρειου Βιετνάμ στα τέλη της δεκαετίας του 1950, αλλά παρέμεινε πρόεδρος μέχρι το θάνατό του. Η πρώην πρωτεύουσα του Νοτίου Βιετνάμ, Σαϊγκόν, μετά την πτώση της στις δυνάμεις του Βορείου Βιετνάμ, μετονομάστηκε προς τιμήν του σε «πόλη Χο Τσι Μιν».

Η περιπετειώδης ζωή και η γαλλική παιδεία

Στις 5 Ιουνίου του 1911, ο Χο Τσι Μιν άφησε το Βιετνάμ με ένα γαλλικό ατμόπλοιο, το Ναύαρχος Λατούς-Τρεβίλ, εργαζόμενος ως βοηθός στα μαγειρεία. Με την άφιξή του στη Μασσαλία της Γαλλίας, υπέβαλε αίτηση εγγραφής στο Γαλλικό Σχολείο Αποικιακής Διοίκησης, η οποία όμως απορρίφθηκε. Κατά την παραμονή του στη Γαλλία, δούλεψε ως καθαριστής, σερβιτόρος και υπάλληλος σε φωτογραφείο. Πέρναγε τον περισσότερο ελεύθερο χρόνο του σε δημόσιες βιβλιοθήκες, διαβάζοντας βιβλία ιστορίας και εφημερίδες για να εξοικειωθεί με το δυτικό πολιτισμό και την πολιτική του. Ήταν η αρχή της μυθιστορηματικής ζωής του κατά τη διάρκεια της οποίας γύρισε την Ευρώπη, τη Βόρεια και Νότια Αμερική, την Ασία και την Αφρική, έμαθε άπταιστα πολλές ευρωπαϊκές και ασιατικές γλώσσες και έγινε διαδοχικά μούτσος, θαλαμηπόλος, μπόνγκος σε παγόδα βουδιστών, κηπουρός, χιονοκαθαριστής, λαντζέρης, μάγειρας, φωτογράφος, δημοσιογράφος, συγγραφέας, καθηγητής πανεπιστημίου, εκδότης, επαγγελματίας επαναστάτης, αρχηγός αντάρτικου και πρόεδρος της δημοκρατίας μιας μικρής χώρας που, κάτω από την ηγεσία του, αντιμετώπισε δύο αποικιακές υπερδυνάμεις. Το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου τον βρήκε στο Παρίσι, όπου εργαζόταν ως φωτογράφος και εντάχθηκε στην αριστερή πτέρυγα του γαλλικού σοσιαλιστικού κόμματος. Εκεί ίδρυσε οργάνωση όλων των εξορίστων αριστερών αντιαποικιοκρατών και εξέδωσε την εβδομαδιαία εφημερίδα Ο Παρίας.

Από τον Λένιν στον Μάο Τσε Τουνγκ

Το 1920, όταν διασπάστηκε το σοσιαλιστικό κόμμα, έγινε ιδρυτικό μέλος του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος και αργότερα πήρε μέρος στο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς στη Μόσχα, όπου γνωρίστηκε με τον Βλαντιμίρ Λένιν και τον Λέοντα Τρότσκι. Οι ηγετικές ικανότητες και η πλατιά μόρφωση του νεαρού επαναστάτη έκαναν εντύπωση στους Σοβιετικούς ηγέτες, που τον κάλεσαν να μείνει ένα διάστημα στη Μόσχα και να σπουδάσει στο Κομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Εργαζομένων της Ανατολής, όπως και έγινε. Κατά τη διάρκεια της τριετούς παραμονής του, είχε την ευκαιρία να συναντήσει τον Ιωσήφ Στάλιν, τον Καρλ Ράντεκ, τον Γκριγκόρι Ζινόβιεφ, τον Γκεόργκι Δημητρόφ, τον Έρνστ Τέλμαν και γενικά την αφρόκρεμα του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. Το 1924, ως βασικός εισηγητής στο 5ο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς για το αποικιακό ζήτημα, ανέπτυξε, πολύ πριν από τον Μάο Τσετούνγκ, τη θεωρία για τον επαναστατικό ρόλο της αγροτιάς των αποικιών και τη στρατηγική της «περικύκλωσης των πόλεων» από την επαναστατημένη ύπαιθρο, θεμέλιο όλων των αντάρτικων κινημάτων της Ανατολής που ακολούθησαν. Το 1925 μετέβη στην Κίνα με το ψευδώνυμο Λι Τιούι. Επίσημα, ήταν μεταφραστής του Σοβιετικού προξένου στην Κουανγκτσόου, ανεπίσημα όμως δημιούργησε την Ένωση Επαναστατικής Νεολαίας Βιετνάμ, η οποία έφερνε νεαρούς Βιετναμέζους πατριώτες στην Κίνα για πολιτική και στρατιωτική εκπαίδευση από Σοβιετικούς, στη στρατιωτική ακαδημία του Γουαμπόα.

Τον Ιούνιο του 1931 συνελήφθη από τους Άγγλους και φυλακίστηκε στο Χονγκ Κονγκ, ενώ η Ινδοκίνα εξελισσόταν μία μεγάλη αγροτική εξέγερση. Δικαστήριο των γαλλικών δυνάμεων κατοχής τον καταδίκασε ερήμην σε θάνατο, ως υποκινητή της εξέγερσης, και ζήτησε από το Λονδίνο την έκδοσή του, ώστε να εκτελεστεί στην Ινδοκίνα.

Ωστόσο οι Άγγλοι δεν έκαναν δεκτή την αίτηση και λίγο αργότερα απελευθέρωσαν τον κρατούμενο ηγέτη, ο οποίος μπήκε λαθραία στην Κίνα, μεταμφιεσμένος σε έμπορο. Στη Μόσχα, όμως, η πληροφόρηση ήταν ελλιπής και πίστευαν ότι ο ηγέτης των κομμουνιστών της Ινδοκίνας είχε εκτελεστεί από τους αποικιοκράτες. Οργανώθηκε μάλιστα μεγάλο πολιτικό μνημόσυνο προς τιμήν του, στο οποίο μίλησαν για τη ζωή και το έργο του «νεκρού» εξέχοντες κομμουνιστές από διάφορες χώρες. Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, επισκέφτηκε το στρατηγείο του Μάο Τσετούνγκ στο Γενάν και συνέχισε την οργανωτική του δραστηριότητα στη Μόσχα, όπου δίδαξε για ένα διάστημα στο πανεπιστήμιο Ιστορία των ασιατικών λαών. Το 1940, ίδρυσε πολιτικοστρατιωτικό μέτωπο των εξόριστων της Ινδοκίνας στα σύνορα με την Κίνα, με την επωνυμία Βιετμίν, ξεκινώντας ανταρτοπόλεμο εναντίον των Ιαπώνων. Εκείνη την περίοδο υιοθέτησε το επαναστατικό ψευδώνυμο Χο Τσι Μιν («Εκείνος που φωτίζει»), με το οποίο πέρασε στην ιστορία.

Το κίνημα ανεξαρτησίας

Το 1942 συνελήφθη από τους Κινέζους εθνικιστές του Κουομιντάνγκ. Επί 15 μήνες, ο Χο Τσι Μιν έμεινε κλεισμένος σε φυλακές. Τελικά, διέφυγε το θάνατο και απελευθερώθηκε έπειτα από πιέσεις συμμαχικών δυνάμεων, που ήθελαν να χρησιμοποιήσουν τις στρατιωτικές ικανότητες και τις πολύτιμες πληροφορίες των Βιετμίν εναντίον των Ιαπώνων. Με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Χο Τσι Μιν εκλέχθηκε πρόεδρος της νεαρής αυτονακηρυγμένης Δημοκρατίας του Βιετνάμ. Το 1946 οι Βιετμίν και οι Γάλλοι αποικιοκράτες υπέγραψαν τη συμφωνία των Παρισίων, με την οποία ο Χο αναγνωριζόταν πρόεδρος του Βόρειου (μόνο) Βιετνάμ, το οποίο θεωρείτο ανεξάρτητο τμήμα της γαλλικής κοινοπολιτείας, ενώ οι Γάλλοι δεσμεύτηκαν για δημοψήφισμα στο Νότιο Βιετνάμ με το ερώτημα της ένωσης με το Βορρά και της ανεξαρτητοποίησης από τη Γαλλία.

Δεν χρειάστηκε παρά ένας χρόνος για να σπάσει η συμφωνία και να αρχίσει ο σκληρός απελευθερωτικός αγώνας των Βιετμίν, που στέφθηκε με θρίαμβο, μετά τη συντριβή των Γάλλων στο Ντιέν Μπιεν Φου (8 Μαΐου 1954). Η συνθήκη της Γενεύης που ακολούθησε, διχοτόμησε το Βιετνάμ με όριο τον 17ο παράλληλο, αναγνωρίζοντας την ανεξαρτησία του (κομμουνιστικού) Βορρά. Λίγο αργότερα, οι Αμερικανοί διαδέχτηκαν τους Γάλλους στην Ινδοκίνα, πυροδοτώντας έναν νέο αιματηρό πόλεμο για την ανεξαρτησία.

Ο θάνατος του

Ο Χο Τσι Μιν πέθανε σε ηλικία 79 ετών στις 2 Σεπτεμβρίου του 1969 στο Ανόι. Ο κομμουνιστής ηγέτης υπέφερε επί αρκετούς μήνες από καρδιακά προβλήματα^[6]. Οι Times του Λονδίνου έγραψαν στη σχετική νεκρολογία «με το θάνατο του Χο Τσι Μιν, η παγκόσμια κομμουνιστική οικογένεια χάνει μια προσωπικότητα που θα πάρει τη θέση της δίπλα στον Λένιν, τον Στάλιν και τον Μάο, ως μια από τις πλέον εξέχουσες μορφές του κομμουνιστικού κινήματος». Ο Χο Τσι Μιν ή «Θείος Χο», όπως τον αποκαλούσαν σε ένδειξη αγάπης και σεβασμού οι συμπατριώτες του, άφησε την τελευταία του πνοή τη στιγμή που η θριαμβευτική νίκη των Βιετκόνγκ (όπως είχαν στο μεταξύ μετονομαστεί οι Βιετμίν) εναντίον των Αμερικανών διαγραφόταν ως βέβαιη. Έπειτα από ένα τριήμερο προσκύνημα της σορού, στην τιμητική φρουρά της οποίας εναλλάχθηκε όλη η κρατική και κομματική ηγεσία, 250.000 Βιετναμέζοι συνόδευσαν τον ηγέτη τους στην τελετή της κηδείας του, στις 8 Σεπτεμβρίου, μαζί με τον Σοβιετικό πρωθυπουργό Κοσίγκιν, τον Κινέζο αναπληρωτή πρωθυπουργό Λι Χσιέν Νιέν και μία σειρά άλλους επιφανείς παράγοντες του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. Κατά τη διάρκεια της τελετής ο Α΄ Γραμματέας του Εργατικού Κόμματος και νέος ισχυρός άνδρας του Βόρειου Βιετνάμ, Λε Ντουέν, διάβασε στο πλήθος την πολιτική διαθήκη του Χο Τσι Μιν, την οποία ο απελθών ηγέτης είχε συντάξει, προαισθανόμενος το τέλος του, ήδη στις 10 Μαΐου. Στο λιτό και μεστό αυτό κείμενο, μίλησε για τις δύο μεγάλες έγνοιες που είχε ως τις τελευταίες του στιγμές: την ενότητα του κομ

μουνισμού και τη νίκη της επανάστασης. «Έχοντας αφιερώσει όλη μου τη ζωή στην υπόθεση της Επανάστασης, όσο περήφανος νιώθω βλέποντας την ανάπτυξη του διεθνούς κομμουνιστικού και εργατικού κινήματος, τόσο θλίβομαι για τις διχογνωμίες που διαιρούν τα αδελφά κόμματα», έγραψε ο Χο Τσι Μιν, αναφερόμενος στη σινοσοβιετική διένεξη. «Εύχομαι το κόμμα μας να κάνει το καλύτερο δυνατό ώστε να συμβάλει αποτελεσματικά στην αποκατάσταση της ενότητας των αδελφών κομμάτων, στο έδαφος του μαρξισμού-λενινισμού και του προλεταριακού διεθνισμού». Όσο για τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, υπογράμμισε ότι όλες οι γέφυρες έχουν κοπεί, όλα τα καράβια της επιστροφής έχουν πυρποληθεί και η μόνη εναλλακτική λύση που υπάρχει είναι η απόλυτη, συντριπτική νίκη: «Ο αμυντικός πόλεμος που διεξάγουμε απέναντι στους Αμερικανούς εισβολείς μπορεί να τραβήξει σε μάκρος. Οι συμπατριώτες μας μπορεί να χρειαστεί να υποβληθούν σε νέες θυσίες, περιουσιών και ανθρώπινων ζωών. Σε κάθε περίπτωση, οφείλουμε να αφιερωθούμε ολόψυχα στη μάχη με τους Αμερικανούς εισβολείς ως την τελική νίκη. Τα ποτάμια μας, τα βουνά μας, το λαό μας, δεν μπορεί κανείς να μας τα πάρει! Αφού συντρίψουμε τους Γιάνκηδες, θα μπορέσουμε να χτίσουμε την πατρίδα μας δέκα φορές πιο όμορφη και ισχυρή!».

Ο θάνατος του Χο Τσι Μιν, αντιθέτως, δεν προκάλεσε συναισθήματα λύπης σε Ουάσινγκτον και Σαϊγκόν. Στο Νότιο Βιετνάμ, η μόνη εκδήλωση που επέτρεψαν οι αρχές προς τιμήν του νεκρού ηγέτη ήταν μία νεκρώσιμη ακολουθία φιλειρηνιστών βουδιστών μοναχών στη νησίδα Φουόνγκ Χοάνγκ, στο δέλτα του ποταμού Μεκόνγκ.

Με πληροφορίες από την βικιπαιδεια

Όπως προκύπτει από τις συνομιλίες που είχε το Libre, ο Νίκος Ανδρουλάκης είναι αποφασισμένος να μην ανοίξει ούτε κατ΄ ελάχιστον οποιαδήποτε συζήτηση περί μετεκλογικών συνεργασιών. “Κάτι τέτοιο θα ήταν αυτοκτονικό”, λένε συνεργάτες του προέδρου του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ.

Προσανατολίζονται, όμως, προς μία τέτοια πιθανότητα, κάτι που εκτιμούν πως πρέπει να γίνει, αναλόγως του εκλογικού αποτελέσματος, μετά την πρώτη κάλπη της απλής αναλογικής και οπωσδήποτε πριν την δεύτερη με το σύστημα ενισχυμένης αναλογικής που ψήφισε η κυβέρνηση.

Όταν τίθεται το ερώτημα για την πιθανότητα συνεργασίας με τη Ν.Δ -εφόσον είναι πρώτο κόμμα και δεν έχει καταστεί εφικτός ο στόχος της αυτοδυναμίας, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις-, απαντούν σιβυλλικά. Ο Κώστας Σκανδαλίδης, για παράδειγμα, είπε στην εκπομπή του Γιώργου Παπαδάκη (Ant1), όταν ρωτήθηκε σχετικά: “Δεν καταλαβαίνω γιατί τίθεται σε εμάς το ερώτημα. Ρωτήστε τον κ. Μητσοτάκη εάν θέλει να συνεργαστεί μαζί μας, γιατί δεν τον ρωτάτε;”.

Η εκτίμηση του συνομιλητή μας στο ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ είναι πως υπό προϋποθέσεις θα μπορούσε να προκύψει κυβέρνηση συνεργασίας με τον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ,μετά την κάλπη της απλής αναλογικής, ακόμα κι αν το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης αναδειχθεί δεύτερο κόμμα αλλά με μικρή διαφορά από τη Ν.Δ. “Γιατί δεν βγαίνει κυβέρνηση συνεργασίας, εάν, για παράδειγμα, η Ν.Δ συγκεντρώσει κοντά στο 30%, ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ κοντά στο 28%, κι εμείς 17 ή 18%;”. Εννοεί πως με άθροισμα των δύο κομμάτων που εξασφαλίζει αριθμό βουλευτών πάνω από 150 έδρες. Προφανώς πρέπει να συντρέξουν και άλλες παράμετροι, όπως το άθροισμα των πσοσοτών των κομμάτων εκτός Βουλής, ωστόσο το πολύπειρο στέλεχος θεωρεί εφικτό ένα τέτοιο σενάριο.

Εκείνο, ωστόσο, που έχει μεγάλη αξία είναι η δήλωση του σχετικά με το τι θα μπορούσε να συμβεί εάν το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ αποδεχόταν μία (νέα) συγκυβέρνηση με τη Ν.Δ. Ως προς αυτό είναι σαφής: “θα διαλυθούμε”...

Του Γιώργου Χ. Σωτηρέλη*

Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις έχουν τροφοδοτήσει έναν από καιρό έντονο πολιτικό διάλογο για κυβερνήσεις συνεργασίας. Υπάρχουν βεβαίως πολλές πτυχές και ποικίλες οπτικές γωνίες που χρωματίζουν αυτόν τον διάλογο. Ωστόσο, εκείνο που συνήθως υποτιμάται ή αποσιωπάται είναι η κρισιμότερη ίσως διάστασή του. Πρόκειται για την συνταγματική διάσταση, η οποία αφορά, ιδίως, πρώτον τα θεμιτά όρια πολιτικής αξιοποίησης του εκλογικού συστήματος, ως προς την διαμόρφωση των πολιτικών συσχετισμών, και δεύτερον τις προϋποθέσεις και τα περιθώρια σχηματισμού κυβερνήσεων συνεργασίας.

Μόνον αν αποσαφηνισθούν τα συνταγματικά δεδομένα και αποτραπεί η χειραγώγηση της εκλογικής βούλησης από μεθοδευμένες μικροκομματικές μεθοδεύσεις που τα παρακάμπτουν, είναι δυνατόν να γίνει μια καθαρή και πολιτικά έντιμη συζήτηση, όπως συμβαίνει στις προηγμένες δημοκρατικά χώρες, που έχουν επιλύσει από χρόνια τα σχετικά ζητήματα ως προς τους κανόνες της πολιτικής διαμάχης.

Ειδικότερα:

Ι. Η συζήτηση για το εκλογικό σύστημα πολύ συχνά διεξάγεται ερήμην των ορίων που θέτει το Σύνταγμα. Έχω ακούσει και διαβάσει επανειλημμένα βαρύγδουπες απόψεις δοκησίσοφων βουλευτών, δημοσιογράφων, πολιτικών αναλυτών και δημοσκόπων που αγνοούν παντελώς την σημασία που έχει για το συγκεκριμένο ζήτημα η συνταγματική αρχή της ισότητας της ψήφου. Και όμως, σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα, αυτή είναι, σε τελευταία ανάλυση, η αφετηρία από την οποία πρέπει να ξεκινά κάθε σχετική συζήτηση.

Ας τα δούμε όμως συγκεκριμένα:

Α. Όπως είναι γνωστό, η ισότητα της ψήφου απορρέει από την αρχή της πολιτικής ισότητας (σύμφωνα με την οποία κάθε πολίτης είναι ισότιμο κλάσμα της λαϊκής κυριαρχίας) και έχει δύο πτυχές: την αρχή της τυπικής – αριθμητικής ισότητας (κάθε πολίτης μία ψήφος) και την αρχή της ισοδυναμίας της ψήφου (κάθε ψήφος έχει το ίδιο βάρος ως προς την διαμόρφωση του εκλογικού αποτελέσματος).
Οι δύο αυτές πτυχές, ωστόσο, έχουν μια σημαντική διαφοροποίηση. Η πρώτη ισχύει απολύτως ενώ η δεύτερη, σύμφωνα με την θεωρία και την νομολογία, είναι επιδεκτική κάποιας σχετικοποίησης, προκειμένου να εξυπηρετηθεί η λεγόμενη κυβερνησιμότητα (η οποία δεν είναι, βέβαια, συνταγματική αρχή αλλά κανείς δεν μπορεί να παραγνωρίσει ότι αποτελεί αντικείμενο συνταγματικής μέριμνας).
Στο σημείο αυτό όμως απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή. Η σχετικοποίηση της ισοδυναμίας της ψήφου, η οποία αφορά τόσο την «εκλογική γεωγραφία» όσο και την «εκλογική αριθμητική» του εκλογικού συστήματος (δηλαδή τις εκλογικές περιφέρειες και την μέθοδο κατανομής των εδρών), τελεί υπό τρεις αυστηρές προϋποθέσεις:
α) να αιτιολογείται πλήρως και τεκμηριωμένα το αν και το πώς αυτή συνδέεται με την κυβερνησιμότητα (ή με την «διοικητική αποτελεσματικότητα» στις αυτοδιοικητικές εκλογές),
β) σε κάθε περίπτωση να μην είναι υπέρμετρη και
γ) να μην οδηγεί σε πλήρη κατάργηση της αναλογικής αντιπροσώπευσης σε συγκεκριμένες περιφέρειες.

Β. Υπό το πρίσμα αυτό, πρέπει να επισημανθεί χωρίς περιστροφές ότι το κύριο χαρακτηριστικό των εκλογικών συστημάτων που έχουν ψηφίσει οι κυβερνήσεις της Νέας Δημοκρατίας (που συνεχίζουν την ανάλογη παράδοση της ΕΡΕ) παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα συνταγματικότητας, και σε τελευταία ανάλυση δημοκρατικότητας, σε όλα τα προαναφερθέντα σημεία.

Για να μην πάμε μακριά, ας πάρουμε τα δύο τελευταία εκλογικά συστήματα που έχουν ψηφισθεί με δική της πλειοψηφία. Σε κανένα από αυτά δεν πληρούνται, ούτε καν στοιχειωδώς, οι ανωτέρω προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα, στο πρώτο (ν. 3636/2008), με το οποίο προβλέπεται άνευ ετέρου πριμοδότηση του πρώτου κόμματος με 50 έδρες ισχύουν τα εξής : α) η σχετικοποίηση της ισοδυναμίας της ψήφου είναι καταφανώς υπέρμετρη (αφού το όριο αυτοδυναμίας -37%- είναι λίγο πάνω από το ένα τρίτο -33%- των ψήφων…), β) η πριμοδότηση δίδεται στο πρώτο κόμμα ασχέτως ποσοστού (με αποτέλεσμα, στις εκλογές του 2012, η ΝΔ με 18% να λάβει το 1/3 των εδρών χωρίς καμία προοπτική αυτοδυναμίας) και γ) στις εκλογικές περιφέρειες που έχουν πάνω από τρεις έδρες η αναλογική αντιπροσώπευση των κομμάτων δεν ισχύει ούτε καν στοιχειωδώς (πχ το πρώτο κόμμα μπορεί να πάρει και τις τέσσερις έδρες μιας τετραεδρικής…). Στο δε πρόσφατο (νόμος 4654/2020), που θα ισχύσει κατά το Σύνταγμα στις μεθεπόμενες εκλογές, τα προβλήματα είναι ακριβώς τα ίδια, με μόνη διαφορά ότι για να λάβει πριμοδότηση το πρώτο κόμμα πρέπει να έχει λάβει τουλάχιστον 25% (οπότε λαμβάνει 20 έδρες και στην συνέχεια μία έδρα για κάθε επιπλέον 0,5%). Πουθενά όπως δεν αιτιολογείται το γιατί εξυπηρετεί την κυβερνησιμότητα η πριμοδότηση του πρώτου κόμματος όταν έχει τόσο χαμηλά ποσοστά, δηλαδή ποσοστά που πόρρω απέχουν από την αυτοδυναμία. Ή, για να το κάνουμε πιο συγκεκριμένο, το γιατί πχ εξυπηρετεί την κυβερνησιμότητα η πριμοδότηση ενός πρώτου κόμματος με 30% (με 30 έδρες…) όταν είναι πιθανόν να υπάρχουν άλλα κόμματα, πολιτικά συγγενή, τα οποία θα μπορούσαν, χωρίς την πριμοδότηση του πρώτου, να έχουν αυτοδυναμία (πχ αν το δεύτερο και το τρίτο κόμμα έχουν 29 και 22%, αντίστοιχα).

Γ. Οι αντισυνταγματικές ρυθμίσεις, όμως, δεν σταματούν στις ως άνω μεθοδεύσεις του εκλογικού συστήματος. Ακόμη προβληματικότερη, από συνταγματική άποψη, είναι η αυθαίρετη και μακιαβελική επιλογή των κυβερνήσεων της ΝΔ να αποκλείσουν, με αμφότερους τους νόμους (ήδη δε από το 1990, με τον ν. 1907) από την πριμοδότηση τους συνασπισμούς, εισάγοντας γι’αυτούς εξαιρετικά δυσμενή μεταχείριση σε σχέση με τα μεμονωμένα κόμματα (πχ, στο προηγούμενο παράδειγμα, αν τα κόμματα που έλαβαν 29 και 22%, αντίστοιχα, είχαν κατέλθει στις εκλογές με συνασπισμό, την πριμοδότηση δεν θα την έπαιρνε ο συνασπισμός του 51% αλλά το κόμμα που έλαβε, αυτοτελώς, 30%!!).

Η μεθόδευση αυτή των κυβερνήσεων της ΝΔ, η οποία αποσκοπεί αποκλειστικά και μόνο στο να αποτρέψει συνεργασίες αντιπολιτευόμενων κομμάτων εναντίον της, όχι μόνον αντίκειται στην δημοκρατική αρχή του άρθρου 1 του Συντάγματος αλλά συνιστά ευθέως και παραβίαση του άρθρου 52 του Συντάγματος, που επιτάσσει την ελεύθερη και ανόθευτη εκδήλωση της λαϊκής θέλησης, όπως επισήμανε παραστατικά ο Αριστόβουλος Μάνεσης, ήδη από το 1990, ως Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου στην σχετική έκθεση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής (επικαλούμενος μάλιστα και παρεμφερείς αποφάσεις του Εκλογοδικείου –για εκλογές μονοεδρικών περιφερειών– ως προς το απαράδεκτο διακριτικής μεταχείρισης συνασπισμών σε σχέση με μεμονωμένα κόμματα).

Δ. Ωστόσο, η κραυγαλέα αυτή μεθόδευση δεν είναι δυνατόν να προσβληθεί στο Εκλογοδικείο, παρά μόνον μετά από τις εκλογές. Αυτό όμως στην πράξη δεν μπορεί να συμβεί, διότι τα μεγαλύτερα κόμματα δεν αποτολμούν εν τέλει να κατέλθουν σε συνασπισμό για να μην χάσουν την πριμοδότηση (είναι χαρακτηριστικό το ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, που ήταν αρχικά συνασπισμός κομμάτων, όταν ανέβηκε ξαφνικά η εκλογική του δύναμη, στις εκλογές του 2012, έσπευσε να μετατραπεί σε ενιαίο κόμμα, για να μπορέσει να πάρει –όπως και έγινε– την πριμοδότηση, τόσο στις πρώτες όσο στις δεύτερες εκλογές του 2015.

Έτσι λοιπόν εξηγείται γιατί καμία σχετική υπόθεση δεν έχει φθάσει έως τώρα στο Εκλογοδικείο, ώστε να κριθεί, όπως αναμένεται, αντισυνταγματική… Είναι και αυτή μια δεύτερη μεθόδευση, που καθιστά την πρώτη ακόμη πιο προβληματική, διότι, σε τελευταία ανάλυση, είναι δικαστικά ανέλεγκτη…

Αλλά και για τις προαναφερθείσες υπέρμετρες και προβληματικές σχετικοποιήσεις της ισοδυναμίας της ψήφου, η εκ των υστέρων ανατροπή των εκλογικών δεδομένων, για λόγους συνταγματικότητας, αντιμετωπίζεται εξαιρετικά επιφυλακτικά –συχνά ως μη ώφειλε…– από το Εκλογοδικείο (πολλώ δε μάλλον από το ΣτΕ στις δημοτικές εκλογές, όπου υπάρχουν αντίστοιχες μεθοδεύσεις των κυβερνήσεων της ΝΔ). Είναι λοιπόν φανερό ότι συνολικά το δικαστικό μας σύστημα πάσχει πολλαπλά ως προς τον έλεγχο συνταγματικότητας των εκλογικών νόμων, κάτι που δεν συμβαίνει σε χώρες που έχουν Συνταγματικά Δικαστήρια…

Δ. Με αυτά τα δεδομένα, είναι φανερό ότι η συζήτηση για το αν η χώρα πρέπει να έχει αυτοδύναμες κυβερνήσεις ή κυβερνήσεις συνεργασίας στην χώρα μας τίθεται σε λάθος βάση. Η σωστή απάντηση, στις χώρες που έχουν πάγιο εκλογικό σύστημα και καθαρούς τους κανόνες του εκλογικού παιχνιδιού, είναι ότι αυτό εξαρτάται αποκλειστικά από το τι επιλέγει το εκλογικό σώμα.

Στην χώρα μας όμως αυτό εν πολλοίς δεν ισχύει, διότι το εκλογικό σύστημα κατά κανόνα λειτουργεί χειραγωγικά –μέσω πολλαπλών μεθοδεύσεων– και εν τέλει αλλοιώνει την βούληση του εκλογικού σώματος.

Αν λοιπόν τα μεγάλα κόμματα θέλουν να πείσουν για την αξιοπιστία και την ωριμότητά τους, το πρώτο που έχουν να κάνουν είναι να αντιμετωπίσουν το εκλογικό σύστημα με την δέουσα σοβαρότητα.

Αυτό δε σημαίνει ιδίως ότι:
Η μεν ΝΔ πρέπει να σταματήσει να βλέπει το εκλογικό σύστημα με τους παραμορφωτικούς φακούς της χειραγώγησης του εκλογικού αποτελέσματος, άλλοτε διακηρύσσοντας απροκάλυπτα –και με παράκαμψη ουσιαστικά του Συντάγματος– ότι «θα κάψει» με δεύτερες εκλογές το ισχύον σήμερα εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής (ώστε να εφαρμοσθεί το πολλαπλά μεθοδευμένο δικό της) και άλλοτε παίζοντας –με μισόλογα και διαρροές– το παιχνίδι της κολοκυθιάς, ως προς το ποσοστό αυτοδυναμίας (θέλοντας στην πραγματικότητα να το κατεβάσει περίπου στο 1/3 του εκλογικού σώματος…).
Τα δε κόμματα της κεντροαριστεράς (ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ) πρέπει να σταματήσουν να χρησιμοποιούν εργαλειακά, με μικροκομματικούς υπολογισμούς, την απλή αναλογική (όπως έγινε με τις εκλογές του 1989 και του 2019…) και να πιέσουν από κοινού προς την κατεύθυνση ενός νέου και πάγιου εκλογικού συστήματος, που θα σέβεται ταυτόχρονα τόσο την ισοδυναμία της ψήφου (κι αυτό σημαίνει ένα κατ’αρχήν αναλογικό σύστημα) όσο και την προοπτική κυβερνητικής σταθερότητας (κι αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχει κάποιας μορφής πριμοδότηση, αν ένα κόμμα ή ένας συνασπισμός κομμάτων –αδιακρίτως– αφ’ενός συγκεντρώνει ένα ποσοστό που πλησιάζει την αυτοδυναμία -πχ 44%- και αφ’ετέρου απέχει από τον δεύτερο -κόμμα ή συνασπισμό- τουλάχιστον 2%).

ΙΙ. Η συνταγματική διάσταση της συζήτησης για τις κυβερνήσεις συνεργασίας δεν αφορά, πάντως, μόνο το εκλογικό σύστημα. Πολύ σημαντικά είναι και δύο άλλα ζητήματα, τα οποία άλλοτε τίθενται αυτοτελώς και άλλοτε συνδέονται:
Α. Το πρώτο ζήτημα αφορά το ποια κόμματα μπορούν να συμμετάσχουν σε κυβερνήσεις συνεργασίας και ειδικότερα το αν νοείται τέτοια κυβέρνηση χωρίς την συμμετοχή του πρώτου κόμματος. Η απάντηση είναι απλή και αποστομωτική. Αν το Σύνταγμά μας ήθελε να αποκλείσει μια τέτοια δυνατότητα δεν θα έδινε διερευνητικές εντολές στο δεύτερο, στο τρίτο και (σε περίπτωση ισοδυναμίας) στο τέταρτο κόμμα, όταν δεν υπάρχει κοινοβουλευτική αυτοδυναμία.

Θα την προέβλεπε μόνο για το πρώτο κόμμα και αν αυτό δεν μπορούσε να πείσει τον/την Πρόεδρο ότι μπορεί να σχηματίσει κοινοβουλευτική κυβέρνηση, θα πρόβλεπε μια τελική διαβούλευση, μήπως πεισθούν τα άλλα κόμματα, και μετά εκλογές. Αντίθετα, με βάση τα ισχύοντα (άρθρο 37 Σ) τόσο κατά την διάρκεια των διερευνητικών εντολών όσο και στην τελική φάση της διαβούλευσης του/της Προέδρου της Δημοκρατίας με τα κόμματα, η μόνη προϋπόθεση για να δοθεί εντολή σχηματισμού κυβέρνησης είναι να πεισθεί ο/η Πρόεδρος ότι αυτή θα μπορέσει να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης.
Αλλά και να μην υπήρχε αυτή η τυποποίηση των διερευνητικών εντολών στο Σύνταγμά μας, θα αρκούσε για την θεμελίωση μιας τέτοιας άποψης και η απλή επίκληση της αρχής της δεδηλωμένης, που είναι η αφετηριακή στιγμή του κοινοβουλευτικού συστήματος. Πράγματι, το μόνο κριτήριο για τον διορισμό κυβέρνησης, με βάση την αρχή της δεδηλωμένης, είναι το να τεκμαίρεται, με βάση τον συσχετισμό δυνάμεων, ότι αυτή μπορεί να αποκτήσει την απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία (δηλαδή, με βάση το άρθρο 84, την πλειοψηφία των παρόντων που δεν μπορεί να είναι κατώτερη από τα 2/5 του συνόλου των βουλευτών). Αυτό άλλωστε αποδείχθηκε πρόσφατα (2015) στην Πορτογαλία, στην πρώτη κυβέρνηση (ανοχής) του σημερινού σοσιαλιστή πρωθυπουργού Κόστα, στην οποία δεν συμμετείχε το πρώτο (συντηρητικό) κόμμα, που είχε λάβει 38%.
Β. Συναφής προς αυτόν είναι και ο προβληματισμός ως προς το πρόσωπο του πρωθυπουργού και συγκεκριμένα ως προς το αν νοείται κυβέρνηση στην οποία δεν θα είναι πρωθυπουργός είτε ο αρχηγός του πρώτου κόμματος είτε ο αρχηγός του μεγαλύτερου κόμματος, αν το πρώτο δεν μετέχει στην κυβέρνηση.
Είναι αλήθεια ότι με βάση το Σύνταγμά μας –αλλά και γενικότερα με βάση την αρχή της δεδηλωμένης– τόσο η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης (αν υπάρχει κόμμα απόλυτης πλειοψηφίας) όσο και οι διερευνητικές εντολές (αν δεν υπάρχει τέτοιο κόμμα) δίδονται κατ’αρχήν στους αρχηγούς των κομμάτων.

Από εκεί και πέρα όμως, τόσο κατά το στάδιο των διερευνητικών εντολών όσο και κατά το στάδιο της τελικής διαβούλευσης του/της Προέδρου με τα κόμματα, το ζητούμενο δεν είναι το ποιος θα είναι πρωθυπουργός αλλά το αν μπορεί να σχηματισθεί κοινοβουλευτική κυβέρνηση (δηλαδή είτε κυβέρνηση απόλυτης πλειοψηφίας είτε κυβέρνηση ανοχής, που σημαίνει κυβέρνηση με πλειοψηφίας τουλάχιστον 120 βουλευτές από τους παρόντες).

Ως εκ τούτου, στην διαπραγμάτευση μεταξύ των κομμάτων όλα είναι ανοιχτά, συμπεριλαμβανομένου και του προσώπου του πρωθυπουργού. Αν η επιλογή ενός τρίτου προσώπου, που δεν ταυτίζεται με αυτό του αρχηγού του πρώτου ή του μεγαλύτερου κόμματος, κατά περίπτωση, διευκολύνει τον σχηματισμό μιας τέτοιας κυβέρνησης, τότε η επιλογή αυτή είναι συνταγματικά θεμιτή.

Στο σημείο αυτό πρέπει να τονισθεί, γενικότερα, ότι το πολίτευμά μας δεν είναι προεδρικό αλλά κοινοβουλευτικό. Άρα οι πολίτες δεν επιλέγουν κατ’αρχήν τον επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας αλλά κόμματα και βουλευτές, μέσω των οποίων αναδεικνύονται κοινοβουλευτικές κυβερνήσεις, δηλαδή κυβερνήσεις που πρέπει να έχουν την εμπιστοσύνη της Βουλής. Για να σχηματισθούν λοιπόν τέτοιες κυβερνήσεις, οι αρχηγοί των κομμάτων πρέπει να είναι διατεθειμένοι να κάνουν ένα βήμα πίσω, αποδεχόμενα και τρίτα πρόσωπα, κοινοβουλευτικά ή μη, για την θέση του πρωθυπουργού, αν αυτό βοηθά στον σχηματισμό μιας πολιτικά κατάλληλης και κοινοβουλευτικά βιώσιμης κυβέρνησης. Παρότι δε η εμπειρία προηγούμενων κυβερνήσεων ευρείας συνεργασίας, με εξωκοινοβουλευτικούς πρωθυπουργούς, δεν ήταν ιδιαίτερα επιτυχής, αυτό δεν οφειλόταν στο ότι οι πρωθυπουργοί αυτοί ήταν «δοτοί» και «δημοκρατικά ανομιμοποίητοι», όπως λέγεται συχνά, πλην άκριτα, υπό το πρίσμα μιας «δημοκρατιστικής» προσέγγισης. Αντίθετα είχαν τεράστια δημοκρατική νομιμοποίηση, για τα δεδομένα του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, δηλαδή τεράστια κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Το πρόβλημα εντοπίζεται αφ’ενός στο ότι οι κυβερνήσεις τους ήταν απότοκες εξαιρετικά ταραγμένων περιόδων και αφ’ετέρου στο ότι τα κόμματα που συμμετείχαν –ή κάποια από αυτά– όχι μόνο δεν επέδειξαν πολιτική ωριμότητα και αξιοπιστία αλλά αντίθετα υπονόμευσαν αυτές τις κυβερνήσεις με μικροπολιτικές μεθοδεύσεις.
Το ζητούμενο όμως σήμερα δεν είναι «έκτακτες» αλλά κανονικές κυβερνήσεις συνεργασίας, που θα προκύψουν μετά από έναν ευρύ προγραμματικό διάλογο και από συμφωνίες για τα πρόσωπα που θα τις συγκροτήσουν, συμπεριλαμβανομένου –αν υπάρχουν αντιρρήσεις για τους αρχηγούς– και του προσώπου του πρωθυπουργού. Έτσι γινόταν άλλωστε και στην χώρα που είχε παλαιότερα τις περισσότερες κυβερνήσεις συνεργασίας, δηλαδή στην Ιταλία, όσο υπήρχε το σύστημα της απλής αναλογικής (με αποτέλεσμα, συχνά, ο πρωθυπουργός να μην προέρχεται από το χριστιανοδημοκρατικό κόμμα, που ήταν πολύ μεγαλύτερο, αλλά από τα μικρότερα κόμματα).

Μιας δε και αναφέρθηκα στην Ιταλία, θα την χρησιμοποιήσω σαν παράδειγμα και για τον έλεγχο της συνταγματικότητας του εκλογικού συστήματος, που όπως είδαμε έχει κομβικό ρόλο για μια πολιτικά έντιμη συζήτηση ως προς τις κυβερνήσεις συνεργασίας. Η Ιταλία είναι η μόνη χώρα της δυτικής Ευρώπης στην οποία επιχειρήθηκαν, επί Μπερλουσκόνι, εκλογικές μεθοδεύσεις ανάλογες με αυτές της ΝΔ. Εκεί όμως το Συνταγματικό Δικαστήριο τις έκρινε αντισυνταγματικές. Θα επαναλάβω λοιπόν ότι στην Ελλάδα πολύ δύσκολα θα συνέβαινε κάτι τέτοιο, διότι αφ’ενός μεν δεν έχουμε Συνταγματικό Δικαστήριο, όπως όλες σχεδόν οι δημοκρατικά προηγμένες χώρες, αφ’ετέρου δε τα Δικαστήρια που ασκούν τον (κολοβό έστω, κατά τα ανωτέρω) έλεγχο συνταγματικότητας του εκλογικού συστήματος, ως εκλογοδικεία (δηλαδή το ΑΕΔ για τις βουλευτικές και το ΣτΕ για τις δημοτικές εκλογές), δεν έχουν, κατά την άποψή μου, ούτε τα «φόντα» (δηλαδή τις υποκειμενικές δυνατότητες) αλλά ούτε και τα «κότσια» (δηλαδή την τόλμη να συγκρουσθούν με μείζονες κυβερνητικές επιλογές), ώστε να αναχθούν στο ύψος ενός Συνταγματικού Δικαστηρίου…

*καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου
στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εκείνο που έχει ενδιαφέρον σε αυτές δεν είναι η πολιτική δυναμική που μπορούν -που δεν μπορούν- να εκπέμψουν τα πολιτικά πρόσωπα που συμμετείχαν, αλλά το εάν έχουν κοινό σημείο αναφοράς(…).

Μαθαίνω, λοιπόν, πως τις συγκεκεντρώσεις οργάνωσε ο πρώην υφυπουργός και βετεράνος της Ν.Δ Θανάσης Γιαννόπουλος και σε αυτές κλήθηκαν ο πρώην βουλευτής και υπουργός Θόδωρος Φορτσάκης, ο εξ Αχαϊας Νίκος Νικολόπουλος, ο πρώην υπουργός Πάνος Παναγιωτόπουλος (μου λένε πως συμμετείχε στην δεύτερη εξ αυτών μέσω skype), ο πρώην γραμματέας πολιτικού σχεδιασμού της Ν.Δ (επικεφαλής της κίνησης “Δημοκράτες”) Νίκος Καραχάλιος και άλλοι.

Οι συγκεντρώσεις δεν θα είχαν ενδιαφέρον -όχι περισσότερο από μία συνάντηση για…μπριτζ συνοδεία αρωματικού Earl Grey– εάν δεν είχαν, λιγότερο ή περισσότερο, οι περισσότεροι εκ των παραπάνω ένα πολιτικό κοινό σημείο αναφοράς. Τα ευκόλως εννοούμενα παραλείπονται…

Στο Μέγαρο Μαξίμου, πάντως, που πληροφορήθηκαν για τις συναντήσεις δεν υπήρξε κάποια…συγκίνηση, όμως, όπως λένε και στην Καλαμάτα, “μάζευε κι ας είναι και ρώγες”. Ήτοι, τους ανησυχεί το γεγονός ότι υπάρχει αναβρασμός μεταξύ των αποστράτων της Ν.Δ και κυρίως μεταξύ εκείνων που νοιώθουν εκτός παιχνιδιού λόγω των κατεθύνσεων που έχουν δωθεί κεντρικά.

Σας κρατώ το καλύτερο για το τέλος: μαθαίνω, λοιπόν, πως μετά τις δύο αυτές συγκεντρώσεις και ενόψει της επόμενης υπήρξε και αυτο-πρόταση για τον επικεφαλής της νέας κίνησης. Ποιός αυτο-προτάθηκε; Ο πρώην πρύτανης και βουλευτής Θόδωρος Φορτσάκης! Θυμίζω πως ο συμπαθής πανεπιστημιακός διορίστηκε στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας από τον πρώην πρόεδρο του κόμματος και πρώην πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά…

Τέλος, να σας μεταφέρω πως οι παραπάνω ίσως επιδιώξουν να έρθουν σε επαφή με τη νέα κίνηση Τζήμερου,Φαήλου,Μπογδάνου. Με τον τελευταίο διατηρούν, άλλωστε, επικοινωνία εδώ και καιρό…

Μιλώντας στο ρ/σ Παραπολιτικά 90.1 και ερωτηθείς για το εάν θα μπορούσε ο ΣΥΡΙΖΑ να συνεργαστεί με ένα κομμάτι της Νέας Δημοκρατίας, ο Γιώργος Τσίπρας απάντησε: «Ναι, η προσωπική μου άποψη είναι ότι στο μέλλον με αυτό το κομμάτι θα μπορούσαμε να συνεργαστούμε. Στην Ελλάδα για να αλλάξουν πράγματα χρειάζεται να υπάρξουν πολιτικές που αναγκαστικά πρέπει να έχουν μια διακομματική συναίνεση, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει και κομμάτια του δημοκρατικού κέντρου, της δημοκρατικής κεντροδεξιάς. Θα μπορούσαμε να συνεργαστούμε με ένα κομμάτι της κεντροδεξιάς που δεν θα είναι με τον κ. Μητσοτάκη. Υπάρχουν υγιείς δυνάμεις στο χώρο της κεντροδεξιάς για κάτι τέτοιο».

Ερωτηθείς αν θα μπορούσε το ΚΙΝΑΛ να είναι ένας αξιόπιστος κυβερνητικός εταίρος, απάντησε: «Οι δυνατότητες συνεργασίας δεν αποκλείονται. Θα συνεχίσουν να υπάρχουν διαφορετικές απόψεις, άρα μπορεί να υπάρχουν και αντιπαραθέσεις. Από εκεί και πέρα, για εμάς εχθρός δεν είναι το ΚΙΝΑΛ, αντίπαλος πολιτικός δηλαδή είναι αυτή η απαράδεκτη κυβέρνηση της ΝΔ. Και να σας το πάω και παραπέρα, δεν θεωρούμε αντίπαλο ούτε καν ένα κομμάτι της Κεντροδεξιάς όσο δεν είναι μαζί με τον κ. Μητσοτάκη». Όπως διευκρίνισε, «είναι προφανές ότι δεν είναι όλοι ίδιοι, εδώ υπάρχει μια πολιτική που δεν έχει μέλλον, πέρα από τη χώρα, ούτε για τη ΝΔ δεν έχει μέλλον».

Αναφορικά με το υβριστικό άρθρο του Θανάση Καρτερού, ο Γ. Τσίπρας ισχυρίστηκε ότι εννοούσε ότι «με την ορολογία και τη ρητορική του κ. Μητσοτάκη δυστυχώς επαναφερόμαστε σε πολύ κακές εποχές για την πρόσφατη ελληνική ιστορία». Ωστόσο, πρόσθεσε: «Την ουσία αυτού που γράφει την ασπάζομαι, την ουσία 100%, το πώς γράφει ο καθένας είναι άλλο θέμα».