Όπως έχω γράψει, και όπως ρητώς έχουν δηλώσει τόσο ο Έλληνας πρωθυπουργός όσο και ο Τούρκος πρόεδρος, οι δύο χώρες σε αυτή τη φάση συμφωνούν σίγουρα ότι δεν επιθυμούν επιδιαιτησία τρίτου στις μεταξύ τους σχέσεις. Και είναι σαφές πώς εννοούν τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο τελευταίος έχει αποδείξει ότι εννοεί την “επίλυση διαφορών” κατά τρόπο που πόρρω απέχει από τα συμφέροντα Ελλάδας και Τουρκίας και, περισσότερο όσον αφορά εμάς, το διεθνές δίκαιο.

Όμως, είναι ελάχιστα πιθανό να αποφύγουν προσεχώς μία ενεργότερη, ίσως και καθοριστική, εμπλοκή των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή μας και ειδικότερα στα ελληνοτουρκικά.

Ας δούμε το μεγάλο κάδρο:

Προ ημερών, Ερντογάν και Αλ Σίσι υπέγραψαν μία θηριώδη συμφωνία που δεν αφορά μόνο στρατιωτικούς εξοπλισμούς ύψους 350 δισ. ευρώ, αλλά το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Τουρκίας- Αιγύπτου αποφάσισε να αναβαθμίσει τη σχέση τους σε “στρατηγική συνεργασία”. Υπενθυμίζουμε ότι μέχρι πριν μερικά χρόνια Τουρκία και Αίγυπτος βρίσκονταν σε κατάσταση ακήρυχτου ψυχρού πολέμου.

Στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, διαμορφώνονται συγκεκριμένοι και αρκετά περίπλοκοι συσχετισμοί που δεν πρέπει να διαλανθάνουν της προσοχής μας.

1. Η Τουρκία αποκτά στρατηγική σχέση με την Αίγυπτο και την ίδια ώρα ενισχύει την επιρροή της στη Λιβύη, τόσο με την “επίσημη” κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και με τη Βεγγάζη. Επίσης, η Άγκυρα είναι επισήμως (με την υποστήριξη Τραμπ) τοποτηρητής στο νέο καθεστώς Αλ Σάρρα στη Συρία και επιχειρεί να εμφανιστεί ως διαμεσολαβητής με τους Παλαιστίνιους μέσω και του Συμβουλίου Ειρήνης του Τραμπ. Την ίδια ώρα βρίσκεται σε κατάσταση “πολεμικής ετοιμότητας” με το Ισραήλ- οι δύο χώρες θεωρούν η μία την άλλη περίπου ως υπαρξιακή απειλή. Η κοινή δήλωση των Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι για αναβάθμιση των σχέσεων σε στρατηγική εταιρική σχέση, ερμηνεύονται στο Τελ Αβίβ ως ένδειξη δυνητικής αλλαγής ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Ισραηλινοί αναλυτές και πρώην αξιωματικοί ασφαλείας, μάλιστα, όπως ο απόστρατος ταξίαρχος Αμίρ Αβίβι, μιλούν ανοιχτά για την ανάγκη προετοιμασίας απέναντι σε ένα σενάριο ταυτόχρονης αντιπαράθεσης με δύο οργανωμένους στρατούς.

2.Η Ελλάδα διατηρεί, αν και με σαφή προβλήματα (Μονή Σινά κ.α), την συνεργασία της με την Αίγυπτο, με την οποία έχει συμφωνήσει και σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες, ενώ προβάλλει ως αιχμή του γεωπολιτικού της δόρατος την στρατηγική (αμυντική) σχέση της με το Ισραήλ, την τριμερή με την συμμετοχή και της Κύπρου, τις σχέσεις της με τον Λίβανο, ενώ, στον αντίποδα, η επιρροή της στη Λιβύη είναι σχεδόν μηδενική.

Στην άλλη άκρη του γεωπολιτικού νήματος, συμβαίνουν τα εξής:

Chevron και ExxonMobil, οι δύο αμερικανικοί κολοσσοί που αποτελούν τον μοχλό της πολιτικής Τραμπ για το “drilling” και τον σχεδιασμό προώθησης του LNG, δεν αποτελούν πιά ένα ελληνικό …προνόμιο. Οι δύο εταιρείες έχουν συνάψει συμβόλαια για έρευνα και εξόρυξη υδρογονανθράκων σε ολόκληρη την Levant Basin της ν.α Μεσογείου.

Η Chevron:

Ισραήλ: Λειτουργεί τα κολοσσιαία κοιτάσματα φυσικού αερίου Leviathan και Tamar, με παραγωγή και εξαγωγές σε Αίγυπτο και Ιορδανία. Η Chevron απέκτησε αυτά τα περιουσιακά στοιχεία μέσω της εξαγοράς της Noble Energy και έχει προχωρήσει σε επεκτάσεις.

Κύπρος: Συμμετέχει στο κοίτασμα Aphrodite, με σχέδια ανάπτυξης και εξαγωγών προς Αίγυπτο, με πρώτη παραγωγή το 2031.

Αίγυπτος: Λειτουργεί δύο μπλοκ εξερεύνησης και συμμετέχει σε κοινοπραξία για υπεράκτια μπλοκ στη Μεσόγειο.

Συρία: Πρόσφατα υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας (MoU) με τη Syrian Petroleum Company και την καταριανή UCC Holding για υπεράκτιες έρευνες πετρελαίου και αερίου, σε περιοχή μεταξύ μεγάλων ανακαλύψεων σε Ισραήλ και Αίγυπτο.

Τουρκία: Συμφωνίες με την κρατική TPAO για έρευνες και παραγωγή σε Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο, στο πλαίσιο παγκόσμιας συνεργασίας.

Η ExxonMobil:

Αίγυπτος: Απόκτηση δικαιωμάτων εξερεύνησης σε μπλοκ Masry και Cairo υπεράκτια, στο Δέλτα του Νείλου, με σεισμικές έρευνες και γεωτρήσεις.

Ελλάδα: Συμμετοχή σε μπλοκ εξερεύνησης υπεράκτια Κρήτης και Ιονίου Πελάγους (Block 2), με 60% μερίδιο σε κοινοπραξία με Energean και Helleniq Energy, και σχέδια γεωτρήσεων από το 2026-2027.

Κύπρος: Λειτουργεί μπλοκ εξερεύνησης, όπως το Glaucus.

Τουρκία: Μνημόνιο συνεργασίας (MoU) με την TPAO για έρευνες σε Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο, μέσω της θυγατρικής ESSO

Ερώτηση: Ποιά σοβαρή υπερδύναμη θα άναβε “πράσινο φως” στις δύο μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες της που επιχειρούν παγκοσμίως να εμπλακούν σε μία περιοχή αμφιβόλου σταθερότητας που δυνητικά μπορεί να αποτελέσει πόλο απρόβλεπτης περιφερειακής αποσταθεροποίησης;

Θα ήταν, φυσικά, αφελές να πιστέψει κανείς ότι Chevron και ExxonMobil αναλαμβάνουν το ρίσκο αυτών των φαραωνικών “πρότζεκτ” χωρίς να είναι σε συνεννόηση με τον Λευκό Οίκο. Και, αν λάβει κανείς υπ΄όψιν του τις συχνές επισκέψεις αρμοδίων αμερικανών αξιωματούχων στην περιοχή μας (και στην Αθήνα) επιβεβαιώνει την αφέλεια του προηγούμενου ερωτήματος.

Σε αυτή την πραγματικά μεγάλη εικόνα, λοιπόν, ο “εξορκισμός” για μία αμερικανική επιδιαιτησία, γενικώς στην περιοχή και ειδικώς στα ελληνοτουρκικά, δεν μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από “ευχή”. Ή ακριβέστερα, το μόνο που μπορούμε να “ευχόμαστε” είναι να εκδηλωθεί κατά τρόπο σχετικά ελεγχόμενο και με τις μικρότερες συνέπειες. Γι’ αυτό επιβάλλεται να είμαστε προετοιμασμένοι.

Για τις ΗΠΑ το σοβαρότερο θέμα είναι οι σχέσεις του Ισραήλ με την Τουρκία και, πράγματι, είναι δύσκολο να εξομαλυνθούν. Μπορούν, όμως, να διατηρηθούν σε ένα πλαίσιο ψυχρότητας και ετοιμότητας χωρίς να καταλήξουν σε συμπλοκή.

Η Ελλάδα ταυτίζεται με το Ισραήλ κυρίως επειδή θεωρεί ότι γεωπολιτικά, οικονομικά και αμυντικά μπορεί ένας τέτοιος άξονας να εξισορροπήσει την επιθετικότητα της Άγκυρας. Η Αθήνα εκτιμά, παράλληλα, ότι το Τελ Αβίβ είναι ο αναγκαίος προθάλαμος για ένα προβάδισμα ισχύος και για συμμετοχή από καλή θέση στις όποιες γεωπολιτικές ανακατάξεις.

Ακούγεται σωστό, δεν θα είναι, όμως, αρκετό, εφόσον ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώξει να βάλει την δική του σφραγίδα για να εξυπηρετήσει τον γενικότερο ενεργειακό και γεωπολιτικό του σχεδιασμό. Τότε, και ίσως να μην αργήσει πολύ, είναι πιθανό να ζητήσει από την Ελλάδα και την Τουρκία “να τα βρουν”. Με αυτόν τον κυνικό τρόπο που εκείνος αντιλαμβάνεται.

Στη διάρκεια της χρονιάς που πέρασε, λοιπόν, παρατηρούνται τα εξής:

Πρώτον, η Ν.Δ διατηρείται περίπου στο αποτέλεσμα των ευρωεκλογών του 2023 στην Εκτίμηση Ψήφου (λίγο κάτω από το 30%) εκκινώντας πιά από μία βάση (Πρόθεση Ψήφου) μεταξύ 22 και 24%. Σε αυτούς τους 12 μήνες σημείωσε απώλειες έως και δύο μονάδες ανάλογα με την επιβαρυντική γι’ αυτήν συγκυρία (συλλαλητήρια για τα Τέμπη, εξεταστική για την τραγωδία, σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ, εξεταστική για το ίδιο θέμα), τις οποίες ανακτούσε χάρη στην επικοινωνιακά προωθητική δύναμη κάποιων γεγονότων (ανακοινώσεις του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ, ενεργειακές συμφωνίες κ.ά).

Η γενική τάση δείχνει μία κυβέρνηση επταετίας συχνά αμήχανη και πάντως κουρασμένη, χωρίς μεταρρυθμιστική πνοή. Ούτε μία στιγμή, ωστόσο, σε αυτό το διάστημα δεν κινδύνεψε να χάσει το άνετο προβάδισμά της απέναντι στο δεύτερο κόμμα και γενικότερα μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση. Ο στόχος, ωστόσο, για αυτοδυναμία φαίνεται πολύ μακρινός.

Δεύτερον, το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης εμφανίζεται να έχει χάσει πέντε μονάδες από τον Δεκέμβριο πέρυσι που είχε φτάσει περίπου στο 18,5%, η δε διαφορά μεταξύ του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ, από περίπου 11 μονάδες άνοιξε στις 15 μονάδες. Παρά την σκληρή και συχνά τεκμηριωμένη και ουσιαστική αντιπολίτευση, τις νομοθετικές παρεμβάσεις που ενίοτε υιοθετούνται από την κυβέρνηση, και το οικονομικό πρόγραμμα που ανακοίνωσε στη ΔΕΘ ο Νίκος Ανδρουλάκης το ΠΑΣΟΚ υποχωρεί αντί να αναπτύσσει δυναμική διακυβέρνησης. Ο στόχος για νίκη έστω και με μία ψήφο μοιάζει, αυτή τη στιγμή, ουτοπικός.

Τρίτον, το άθροισμα των κομμάτων της κεντροαριστεράς (ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά) πλησίαζε πέρυσι τέτοια εποχή το 28%, δημοσκοπικά τα κόμματα αυτά συγκροτούσαν ένα άτυπο μπλοκ ανταγωνιστικό στη Ν.Δ, σήμερα θυμίζουν πλίνθους και κέραμους ατάκτως ερριμμένους παρά την γενικόλογη και ως φαίνεται ατελέσφορη συζήτηση περί συμπόρευσης. Η αδυναμία συνεννόησής τους ενισχύει, αν μη τι άλλο, το κυβερνών κόμμα και δημιουργεί την εντύπωση της παντελούς απουσίας αντίπαλου δέους. Κι αυτό, μέχρις ώρας, ευνοεί το κυβερνητικό αφήγημα περί πολιτικής σταθερότητας.

Τέταρτο, δύο κόμματα καταγράφουν σημαντική άνοδο τον τελευταίο χρόνο: η Πλεύση Ελευθερίας που διπλασιάζει το δημοσκοπικό ποσοστό της, περίπου από το 5% στο 10% (αν και κατά τη διάρκεια της χρονιάς είχε εκτιναχθεί έως και το 15%), και η Ελληνική Λύση που ανεβαίνει σταθερά και εμφανίζει στο ίδιο διάστημα αύξηση του ποσοστού της κατά 4 μονάδες (από το 7% στο 11%+). Εάν συνυπολογίσει κανείς και την εδραίωση της Φωνής Λογικής σε ποσοστά πάνω από το 3% που είναι το κατώφλι για εκπροσώπηση στη Βουλή, το συγκεκριμένο “αντισυστημικό μπλοκ” (με τις διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες) αθροίζει περίπου 25%!

Πέμπτο, την ίδια περίοδο η λεγόμενη γκρίζα ζώνη των μετρήσεων εκτινάσσεται κατά περίπου 5 μονάδες και φτάνει πιά στο 25% (ένας στους τέσσερις πολίτες), ενώ τον τελευταίο καιρό ενισχύεται σταθερά η επιλογή “άλλο κόμμα”, κάτι που αποκτά ενδιαφέρον διότι πλέον εκτιμάται πώς δεν αναφέρεται γενικά σε κάποιο από τα μικρότερα εξωκοινοβουλευτικά κόμματα αλλά παραπέμπει σε προσδοκία ενόψη της ίδρυσης ή πιθανής ίδρυσης νέων πολιτικών φορέων (Τσίπρας, Καρυστιανού, Σαμαράς).

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΨΗΦΟΥ ΣΕ 12 ΜΗΝΕΣ

ΚΟΜΜΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2024 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2025 ΜΕΤΑΒΟΛΗ

Ν.Δ 30,2 29,7 -0,5
ΠΑΣΟΚ 18,6 13,6 -5
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ 7,8 11,9 +4,1
ΚΚΕ 7,9 8,6 +0,7
ΣΥΡΙΖΑ 6,6 4,5 -2,1
ΦΩΝΗ ΛΟΓΙΚΗΣ 6,3 4,0 -2,3
ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ 5,8 10,1 +4,3
ΚΙΝΗΜΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 5,1 2,4 -2,7
ΝΙΚΗ 4,1 2,6 -1,5
ΜΕΡΑ 25 2,8 3,1 +0,3
ΝΕΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ 1,6 1,2 -0,4
ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ 1,7 1,2 -0,5
ΑΛΛΟ 1,6 7,0 +5,4

Η ΓΚΡΙΖΑ ΖΩΝΗ

Λευκό/Άκυρο 2,6 2,9 +0,3
Αποχή 5,2 4,7 -0,5
Αναποφάσιστοι 13,2 18,3 +5,1
Σύνολο γκρίζας ζώνης 21,0 25,9 +4,9
ΑΛΛΟ ΚΟΜΜΑ 1,2 5,2 +4,0

Οι τρεις περιοχές του πολιτικού χάρτη και οι απρόβλεπτες μεταβλητές για το 2026

Τα στοιχεία οδηγούν σε ένα ασφαλές συμπέρασμα: ο πολιτικός χάρτης αποκτά τρεις “περιοχές”.

Μερίδα του εκλογικού σώματος επιλέγει, έστω και δυσφορώντας, το αφήγημα περί πολιτικής σταθερότητας που εκφωνεί η κυβέρνηση επειδή δεν διακρίνει ισχυρή αντι-πρόταση διακυβέρνησης που να το αφορά. Μία άλλη, περίπου ίσης δημοσκοπικής εμβέλειας, οχυρώνεται στα κόμματα διαμαρτυρίας και διαχείρισης της απογοήτευσης ή και του θυμού της. Μία τρίτη παραμένει σε κατάσταση αναμονής, μεταξύ παραίτησης και χαμηλών προσδοκιών ή ελπίδας ότι κάτι θα προκύψει ώστε να σπάσει την “παγωμένη λίμνη”.

Σε αυτό το τοπίο, οι απρόβλεπτες μεταβλητές θα είναι, δίχως άλλο, τα νέα κόμματα που προσώρας βρίσκονται υπό σχεδιασμό ή υπό σκέψη. Το κόμμα του Αλέξη Τσίπρα, για παράδειγμα, εμφανίζεται δημοσκοπικά με βάση εκκίνησης ποσοστό μεταξύ του 9-11% που, όμως, προσβλέπει σε μία περίπου διπλάσια δυνητική δεξαμενή ψηφοφόρων. Εφόσον κάτι τέτοιο επιβεβαιωθεί στις πρώτες μετρήσεις μετά την ίδρυσή του (η οποία, σύμφωνα με πληροφορίες, επιταχύνεται) είναι πιθανό να “τρυπήσει” τον πολιτικό χάρτη, ιδιαίτερα στην περίπτωση που βρεθεί στη δεύτερη θέση πάνω από το ΠΑΣΟΚ.

Σε μία τέτοια περίπτωση το “παιχνίδι” αλλάζει και στη θέση του Νίκου Ανδρουλάκη, ο οποίος σήμερα αδυνατεί να προβληθεί στην “καταλληλότητα για πρωθυπουργός” ως αντίπαλος του Κυριάκου Μητσοτάκη, θα βρεθεί ο πρώην πρωθυπουργός. Κάτι τέτοιο θα προκαλέσει σημαντικές μετακινήσεις από ολόκληρο το φάσμα της κεντροαριστεράς και αριστεράς, πιθανώς και τμήματος του κέντρου, και θα αλλάξει άρδην την παραπάνω εικόνα.

Η δεύτερη μεταβλητή θα είναι ένα κόμμα Καρυστιανού, αν και οι μέχρι τώρα δηλώσεις της επικεφαλής του κινήματος για τα Τέμπη απεκδυθεί εντελώς τον συγκεκριμένο ρόλο και μετακινηθεί ανταγωνιστικά στο επίκεντρο της πολιτικής. Η βάση εκκίνησης για ένα τέτοιο κόμμα φτάνει και το 14% και η δυνητική δεξαμενή ψήφων εκτιμάται διπλάσια.

Με βάση όλα τα παραπάνω, η Ν.Δ μπορεί μεν να ελπίζει σε συσπείρωση της εκλογικής της βάσης λόγω της επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα (αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο), μπορεί, όμως, να χάσει ψηφοφόρους στα δεξιά της ειδικά στην περίπτωση που προστεθεί και η τρίτη μεταβλητή ενός κόμματος Σαμαρά, ή, έστω, η (αρνητική) αποστασιοποίηση του Κ. Καραμανλή.

Από την άλλη, το κόμμα Τσίπρα θα σαρώσει το τοπίο που καταλαμβάνει ο άλλοτε ενιαίος ΣΥΡΙΖΑ και θα προκαλέσει σοβαρούς τριγμούς στο ασθμαίνων ΠΑΣΟΚ. Η βραδιά της Κυριακής των πρώτων εκλογών -που πιθανότατα θα οδηγήσουν σε δεύτερες- θα είναι θρυαλλίδα εξελίξεων, ακόμα και διασπάσεων, και μπορεί να οδηγήσει είτε σε οριακή τρίτη θητεία του Κυριάκου Μητσοτάκη και εκκίνηση ενός νέου διπόλου είτε σε συνεργατικά σχήματα.