Η σύζυγός του Φωτεινή Τσαλίκογλου, στενοί συγγενείς και φίλοι τον αποχαιρέτησαν στο Αποτεφρωτήριο, όπως ήταν και η τελευταία του επιθυμία. Μεγάλη συγκίνηση προκάλεσε η ομιλία της εγγονής του, η οποία περιέγραψε την αγάπη και την ανθρωπιά του παππού της, καθώς και τις αναμνήσεις της από αυτόν.

Ο κοινωνιολόγος, πανεπιστημιακός και πολιτικός Κωνσταντίνος Τσουκαλάς έφυγε από τη ζωή, χθες, Δευτέρα (18/08) σε ηλικία 89 ετών. 

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937, μέσα σε μια οικογένεια με βαθιές ρίζες στη νομική επιστήμη και την πολιτική. Ήταν εγγονός του καθηγητή Ποινικού Δικαίου της Νομικής Αθηνών, Κωνσταντίνου Τσουκαλά, και γιος του Άγγελου Τσουκαλά, δικηγόρου και πολιτικού που είχε διατελέσει βουλευτής Αθηνών με το Κόμμα Φιλελευθέρων, δήμαρχος Αθηναίων με τη στήριξη της ΕΔΑ, αλλά και υπουργός Δικαιοσύνης την περίοδο 1970-1973, επί δικτατορίας.

Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, συνέχισε με μεταπτυχιακά στη Φιλοσοφία του Δικαίου και την Κοινωνιολογία στα Πανεπιστήμια της Χαϊδελβέργης, του Μονάχου, του Παρισιού και του Γέιλ. Το 1974 αναγορεύτηκε διδάκτορας Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού.

Στην αρχή της διαδρομής του δικηγόρησε στην Αθήνα (1961-1968), ενώ παράλληλα εργάστηκε ως ερευνητής στο Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών και στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS).

Η ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία υπήρξε λαμπρή:

1968–1985: Τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού.

1985 και εξής: Τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

1981–1989: Επιστημονικός διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ).

1993–1996: Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΚΚΕ.

Διετέλεσε επίσης πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Κοινωνιολόγων, μέλος του Ανώτατου Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας, καθώς και επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια της Ελλάδας, της Γαλλίας, των ΗΠΑ και του Μεξικού.

Παράλληλα, ανέλαβε καίριες θεσμικές και πολιτιστικές ευθύνες. Ηγήθηκε της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη Κορυφής του ΟΗΕ για την Κοινωνική Ανάπτυξη (1994-1996), ενώ υπήρξε μέλος του Δ.Σ. του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού, πρόεδρος του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), μέλος της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας και μέλος του ερευνητικού συμβουλίου του Ολυμπιακού Μουσείου της Λωζάνης. Από το 2000 έως το 2014 υπηρέτησε ως τακτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής.

Το 2025 τιμήθηκε με την εκλογή του ως τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς έφυγε από τη ζωή αφήνοντας πίσω του μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη στην ελληνική κοινωνιολογία, την ακαδημαϊκή έρευνα και τον δημόσιο βίο της χώρας.

«Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς εξελέγη το 2025 τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, στην έδρα ‘Κοινωνιολογίας-Κοινωνικής Θεωρίας’, στη Γ’ Τάξη των Ηθικών και Κοινωνικών Επιστημών. Τα τακτικά μέλη, το ερευνητικό και διοικητικό προσωπικό της Ακαδημίας εκφράζουν τα ειλικρινή συλλυπητήριά τους προς τους οικείους και συνεργάτες του.

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς υπήρξε ένας σπουδαίος στοχαστής και μία εμβληματική προσωπικότητα στο πεδίο των Κοινωνικών Επιστημών. Περνάει στην αιωνιότητα ως ένας σημαίνων Κοινωνικός Φιλόσοφος, ο οποίος άφησε μία πολύτιμη παρακαταθήκη στην ελληνική και διεθνή κοινότητα με το πολυσχιδές ακαδημαϊκό του έργο, την οξυδερκή κριτική του θεώρηση αλλά και την καθοριστική συμβολή του ως ενεργού πολίτη, ενισχύοντας ουσιαστικά την Κοινωνία των Πολιτών. Το κενό που αφήνει στην Ακαδημία Αθηνών αλλά και στον επιστημονικό χώρο εν γένει είναι δυσαναπλήρωτο. 

Η Ακαδημία Αθηνών αναρτά μεσίστιο τη σημαία του Μεγάρου της επί τρεις ημέρες από σήμερα», αναφέρει μεταξύ άλλων το κορυφαίο πνευματικό ίδρυμα της χώρας στην ανακοίνωσή του.

Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης αναφέρθηκε τόσο στην επιστημονική παρακαταθήκη του εκλιπόντος όσο και στην προσωπική σχέση που τους συνέδεε, περιγράφοντας έναν άνθρωπο με φωτεινό πνεύμα, ευγένεια και σπάνια ικανότητα να επανεξετάζει τις απόψεις του.

«Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς κατάφερε να μείνει πάντα νέος, αναζητώντας διαρκώς νέες ερμηνευτικές προτάσεις, ενώ αυτές που είχε αναδείξει πριν από πενήντα και πλέον χρόνια ως εργαλεία για την κατανόηση της ελληνικής κοινωνίας έχουν καταστεί εδώ και δεκαετίες κοινής αποδοχής», ανέφερε ο Ευάγγελος Βενιζέλος.

«Αποχαιρετώ τον συγκάτοικό μου στο ίδιο γραφείο»

Στη δήλωσή του, ο Ευάγγελος Βενιζέλος θυμήθηκε τη συνύπαρξή τους στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και τη σχέση του Κωνσταντίνου Τσουκαλά με τον συνταγματολόγο Δημήτρη Τσάτσο.

«Αποχαιρετώ με μεγάλη θλίψη και αγάπη τον συγκάτοικό μου στο ίδιο γραφείο στη Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης, τον χρήστη της ίδιας τηβέννου, αυτής του παιδικού του φίλου και δασκάλου μου Δημήτρη Τσάτσου», σημείωσε.

«Τη συστολή και την ευγένεια στις πολιτικές διαφωνίες»

Ο Ευάγγελος Βενιζέλος στάθηκε ιδιαίτερα στο ύφος, στον χαρακτήρα και στην πνευματική γενναιότητα του Κωνσταντίνου Τσουκαλά:

«Αποχαιρετώ το φωτεινό μυαλό του, τη χάρη του λόγου του, το μοναδικό του ύφος, τη συστολή που κατά βάθος τον χαρακτήριζε, την ευγένεια με την οποία χειριζόταν τις πολιτικές διαφωνίες, την ικανότητά του να αναθεωρεί».

Κλείνοντας, έκανε προσωπική αναφορά στη σύζυγο του εκλιπόντος, Φωτεινή Τσαλίκογλου, υπογραμμίζοντας το βάρος της πνευματικής κληρονομιάς που αφήνει πίσω του:

«Η Φωτεινή, που φώτισε τη ζωή του, τώρα καλείται να διαφυλάξει μια μεγάλη παρακαταθήκη».

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937 και υπήρξε ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο ΕΚΠΑ. Δίδαξε σε πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού, διετέλεσε πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών και το 2025 εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Το έργο του επηρέασε καθοριστικά τη μελέτη του ελληνικού κράτους, της κοινωνικής διαστρωμάτωσης και της πολιτικής ιστορίας της μεταπολεμικής Ελλάδας.

Πιο αναλυτικά η δήλωση: 

«Έφυγε ένας κορυφαίος Έλληνας διανοητής, ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Τσουκαλάς. Το έργο του άνοιξε νέους δρόμους στην κατανόηση του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού. Άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην κοινωνιολογία και στην ακαδημαϊκή ζωή του τόπου.

Τον αποχαιρετούμε με σεβασμό και ευγνωμοσύνη για τη συνεισφορά του στην πνευματική αναβάθμιση της ελληνικής σκέψης. Συλλυπητήρια στους οικείους του».

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937. Ήταν εγγονός του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, καθηγητή Ποινικού Δικαίου της Νομικής Σχολής Αθηνών, και γιος του Άγγελου Τσουκαλά, δικηγόρου και πολιτικού, ο οποίος είχε διατελέσει βουλευτής Αθηνών με το Κόμμα Φιλελευθέρων, δήμαρχος Αθηναίων με την υποστήριξη της ΕΔΑ και υπουργός Δικαιοσύνης από το 1970 έως το 1973, επί στρατιωτικής χούντας.

Μετά την αποφοίτησή του από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στη Φιλοσοφία του Δικαίου και την Κοινωνιολογία στα Πανεπιστήμια της Χαϊδελβέργης και του Μονάχου στη Γερμανία, του Παρισιού στη Γαλλία και του Γέιλ στις ΗΠΑ.

Το 1974 αναγορεύθηκε διδάκτορας Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Από το 1961 έως το 1968 άσκησε τη δικηγορία στην Αθήνα, ενώ εργάστηκε ως ερευνητής στο Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών και στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS).

Από το 1968 έως το 1985 διετέλεσε τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Από το 1985 και έπειτα υπηρέτησε ως τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παράλληλα, από το 1981 έως το 1989 ήταν επιστημονικός διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ).

Το 1993 ορίστηκε πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΚΚΕ, θέση που διατήρησε έως το 1996. Είχε επίσης διατελέσει πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Κοινωνιολόγων, μέλος του Ανωτάτου Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας και επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια της Γαλλίας, των ΗΠΑ, του Μεξικού και της Ελλάδας.

Παράλληλα, είχε αναλάβει σημαντικές θεσμικές και πολιτιστικές θέσεις. Ήταν αρχηγός της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη Κορυφής του ΟΗΕ για την Κοινωνική Ανάπτυξη την περίοδο 1994-1996, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού, πρόεδρος του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, καθώς και μέλος της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας, της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και του ερευνητικού συμβουλίου του Ολυμπιακού Μουσείου της Λωζάνης.

Από το 2000 έως το 2014 ήταν τακτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής. Το 2025 εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς έφυγε από τη ζωή, έχοντας αφήσει σημαντικό αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνιολογία και στην ακαδημαϊκή ζωή της χώρας.

Είχε προηγηθεί η απόρριψη της υποψηφιότητας του Τίτου Πατρίκιου. Ο 94χρονος ποιητής, έθεσε υποψηφιότητα για την έδρα της ποίησης της Ακαδημίας Αθηνών η οποία παραμένει κενή από τον θάνατο της Κικής Δημουλά, τον Φεβρουάριο του 2020. Η υποψηφιότητά του, ωστόσο, έλαβε συνολικά 13 ψήφους με αποτέλεσμα να μην συμπληρώνεται το απαραίτητο 50+1% των μελών της, δηλαδή 19 ψήφοι, και έτσι η ψηφοφορία κρίθηκε άγονη. Εντύπωση προκάλεσε, τότε, το γεγονός ότι η ίδια η ηγεσία της Ακαδημίας είχε καλέσει τον Τίτο Πατρίκιο να θέσει εκ νέου υποψηφιότητα προκειμένου να διορθωθεί το λάθος που είχε γίνει κατά το παρελθόν, όταν επίσης δεν εξελέγη μέλος της.

Στην περίπτωση του ίσως επιδραστικότερου διεθνώς πανεπιστημιακού που έχουμε, του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, λέγεται πως εκείνο που βάρυνε στην μη επιλογή του από το “κονκλάβιο” της Ακαδημίας ήταν ότι είχε διατελέσει βουλευτής επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ και στενός πολιτικός φίλος και συνομιλητής του Αλέξη Τσίπρα. Όμως, ο πανεπιστημιακός είχε τιμήσει με την φιλία του και τον Κώστα Σημίτη, ωστόσο αυτό δεν ελήφθη υπόψη.

Τότε, μετά την απόρριψη της υποψηφιότητας, ο γνωστός οικονομολόγος και προσφάτως παραιτηθείς από υφυπουργός (στον ανασχηματισμό) Αρίστος Δοξιάδης, έγραφε:

“Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είναι, για μένα, ο πιο σημαντικός μελετητής της ελληνικής κοινωνίας της γενιάς του (έγραψε τα πρώτα σημαντικά του έργα πριν την μεταπολίτευση, και συνέχισε να παράγει πρωτότυπο έργο για περίπου σαράντα χρόνια). Οι μελέτες του για την “υπερεκπαίδευση” και για τους τζαμπατζήδες, είναι από τα πιο διεισδυτικά πράγματα που έχουν γραφτεί για τον ιδιότυπο ελληνικό καπιταλισμό. Το ότι δεν εξελέγη στην Ακαδημία Αθηνών λέει περισσότερα (δυστυχώς) για το επίπεδο των Ακαδημαϊκών παρά για τον Τσουκαλά. Κρίμα.”

Δύο χρόνια αργότερα, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς δικαιώθηκε με την εκλογή του ως μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία συνόδευσε την εκλογή αυτή με σχετική ανακοίνωση. Σιωπή, ωστόσο, για την απόριψη της υποψηφιότητάς του το 2023.

Η ανακοίνωση της Ακαδημίας

“Η Ακαδημία Αθηνών, κατά τη συνεδρίαση της Ολομέλειας της 27ης Μαρτίου 2025, εξέλεξε τον κ. Κωνσταντίνο Τσουκαλά, Ομότιμο Καθηγητή Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, τακτικό μέλος της στην προκηρυχθείσα έδρα: «Κοινωνιολογία – Κοινωνική Θεωρία», στη Γ’ Τάξη των Ηθικών και Κοινωνικών Επιστημών.

Ο κ. Τσουκαλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937. Έλαβε το πτυχίο της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1958. Συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης (1959-1960) και στα Πανεπιστήμια του Μονάχου (1960-1961), των Παρισίων (1963-1964) και στο Yale (1966). Το 1971 του απονεμήθηκε ο τίτλος του Docteur ès Lettres et Sciences Humaines από το Πανεπιστήμιο Panthéon-Sorbonne (Paris I). Το 1973 προήχθη, στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Paris VIII Vincennes, στη βαθμίδα του επίκουρου Καθηγητή, το έτος 1975 σε αυτή του Καθηγητή Α΄ βαθμίδας, ενώ το διάστημα 1980-1981 διετέλεσε Πρόεδρος του Τμήματος. Από το 1981 έως το 1985 υπηρέτησε ως Καθηγητής Κοινωνιολογίας στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και από το 1985 έως το 2004 ως Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπήρξε Επισκέπτης Καθηγητής σε πολλά Πανεπιστήμια του εξωτερικού, όπως της Γαλλίας (Paris I), των Ηνωμένων Πολιτειών (Princeton, Columbia, New York University [NYU], City University of New York), της Τουρκίας (Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου-Boğaziçi Űniversitesi), καθώς και του Μεξικού (UAM Iztapalapa). Υπήρξε επίσης ομιλητής σε πολλά επιστημονικά συνέδρια διεθνώς.

Ανέπτυξε πλούσια ακαδημαϊκή σταδιοδρομία, με εκτενές και υψηλού επιπέδου συγγραφικό και διδακτικό έργο, μέσω του οποίου αναδείχθηκε σε εξέχοντα κοινωνικό επιστήμονα. Παράλληλα, κατείχε θέσεις και αξιώματα, πολλά από τα οποία σε ηγετικό επίπεδο, σε ερευνητικά κέντρα, επιστημονικούς οργανισμούς και εταιρείες, καθώς επίσης και σε σωματεία συνδεδεμένα με δραστηριότητες της κοινωνίας των πολιτών, της οποίας υπήρξε ενεργό μέλος. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι υπήρξε -μεταξύ άλλων- επιστημονικός συνεργάτης του ιδρυθέντος από την UNESCO Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών, το οποίο, από το 1974 και μετά, είναι γνωστό ως Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (1964-1967), Γενικός Διευθυντής του ιδίου ιδρύματος (1981-1989) και Πρόεδρος του ΔΣ του (1993-1995), αρχηγός της ελληνικής αντιπροσωπείας στη διάσκεψη του ΟΗΕ για την κοινωνική ανάπτυξη (1994-1996), μόνιμο μέλος του Carrefour européen des sciences et de la culture (1985-1990) που οργανώθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση υπό την προεδρία του Jacques Delors, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Πολιτικής Επιστήμης, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Κοινωνιολόγων, Πρόεδρος του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, Πρόεδρος του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού (2017-2022). Το 2015 διετέλεσε Βουλευτής Επικρατείας.

Για το έργο του έχει λάβει σημαντικές τιμητικές διακρίσεις. Είναι Επίτιμος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κρήτης (2009), Επίτιμος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου (2011), και του έχει απονεμηθεί το Αριστείο «Ιωάννης Καποδίστριας» για τις Επιστήμες, τα Γράμματα και τις Τέχνες (Δήμος Ναυπλίου, 2021).”

Ακαδημία- κλαμπ

Ο Αντώνης Λιάκος είχε επανέλθει, μετά την πρώτη απόρριψη της υποψηφιότητας Τσουκαλά, για να στιγματίσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η Ακαδημία Αθηνών.

” Τις απόψεις μου για μεταρρυθμίσεις στην Ακαδημία Αθηνών, δεν τις εξέφρασα για πρώτη φορά τώρα με την μη-εκλογή Κ.Τσουκαλά. Τα έχω γράψει από το 2015 στο Βήμα. Σε άρθρο με τίτλο “Αλλάζοντας τον χάρτη της Παιδείας” .

“Η Ακαδημία πρέπει να επανιδρυθεί στα πρότυπα της British Academy, να στελεχωθεί με εξαιρετικούς και πρωτοπόρους επιστήμονες από Ελλάδα και εξωτερικό, με θητεία, και να γίνει ένα κυρίως ερευνητικό κέντρο το οποίο θα προκηρύσσει έρευνες, θα δέχεται προτάσεις, θα παρέχει ερευνητικές υποτροφίες και fellowships διαφορετικής διάρκειας, συγκεντρώνοντας πόρους εθνικούς και ευρωπαϊκούς, δημόσιους και ιδιωτικούς.

Είτε λέγεται νέα Ακαδημία, είτε διαφορετικά, η χώρα χρειάζεται μια καινούργια ερευνητική δομή, τουλάχιστον στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες που γνωρίζω καλύτερα, χωρίς μόνιμο προσωπικό, όπου όλοι, κρίνοντες και κρινόμενοι, θα κρίνονται, με βάση τα πεπραγμένα τους, τις προτάσεις τους και τα αποτελέσματά τους. Μια δομή επίσης η οποία θα επικοινωνεί με τον πανεπιστημιακό χώρο.”

Και δεν είναι μόνο δικές μου απόψεις, πολλοί και πολλές στον ερευνητικό χώρο τις συζητούν εδώ και πολλά χρόνια. Οι Ακαδημαϊκοί όμως φαίνεται ότι ανήκουν στην κάστα των “Ανέγγιχτων”.

Ποιός είναι ο Κ. Τσουκαλάς

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ένας από τους πλέον επιδραστικούς Έλληνες διανοούμενους, έχει μακρά πορεία στη διδασκαλία και τη συγγραφή. Γεννημένος στην Αθήνα το 1937, σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές σε Χαϊδελβέργη, Μόναχο, Παρίσι και Γέιλ. Αφυπηρέτησε από το ΕΚΠΑ το 2004, ενώ δίδαξε επί σειρά ετών σε πανεπιστήμια της Ελλάδας, της Ευρώπης και της Αμερικής. Διετέλεσε πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών και μέλος σημαντικών επιστημονικών και κοινωνικών φορέων.

Το συγγραφικό του έργο είναι πλούσιο και βαθιά θεωρητικό, με έμφαση στην κοινωνική ανάλυση και τη θεωρία της παγκοσμιοποίησης. Ανάμεσα στα πιο γνωστά του έργα συγκαταλέγονται «Ο Αόρατος Λεβιάθαν», «Η Γυμνή Βασίλισσα» και «Η επινόηση της ετερότητας», στο οποίο υπογραμμίζει:
«Όλες οι θεμελιώδεις αξιακές προδιαγραφές της νεωτερικότητας βρίσκονται σε συνεχή και εκρηκτική μετατόπιση […] Το “δικαίωμα στη διαφορά” φαίνεται να αποσυνδέεται από την κοινωνική δικαιοσύνη και το δικαίωμα στην άμεση επιβίωση […] το όνειρο για έναν καλύτερο κόσμο παραμένει ανοιχτό και ανολοκλήρωτο».

Για την προσφορά του, ο Τσουκαλάς έχει τιμηθεί ως Επίτιμος Διδάκτωρ από τα Πανεπιστήμια Κρήτης και Πελοποννήσου, ενώ έχει λάβει το Αριστείο «Ιωάννης Καποδίστριας» για τις Επιστήμες, τα Γράμματα και τις Τέχνες. Η σκέψη του ενέπνευσε και συνεχίζει να εμπνέει γενιές κοινωνιολόγων και πολιτικών επιστημόνων.

Σε παλαιότερη συνέντευξή του είχε επισημάνει με χαρακτηριστική οξυδέρκεια: «Η Ιστορία είναι πολύ πιο πανούργα από όσους πιστεύουν ότι την ελέγχουν […] Κάνουν λάθος. Η Ιστορία θα αλλάξει τα πράγματα».