Σύμφωνα με την ΕΡΤ το πακέτο περιλαμβάνει επίσης πρόταση Σύστασης του Συμβουλίου για την αντιμετώπιση του αποκλεισμού από τη στέγη, επικαιροποιημένη Εγγύηση για το Παιδί και ενισχυμένη στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία έως το 2030.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι «η φτώχεια και ο αποκλεισμός είναι προκλήσεις που μπορούμε και πρέπει να ξεπεράσουμε», περιγράφοντας το πακέτο ως έκφραση των αξιών της αξιοπρέπειας, της ευκαιρίας και της ισότητας.

Θέσεις εργασίας, στέγη, παιδιά

Η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος για τα Κοινωνικά Δικαιώματα Ρωξάνα Μίντζατου παρουσίασε τη στρατηγική γύρω από τρεις προτεραιότητες. Πρώτον, χαρακτήρισε την πρόσβαση σε ποιοτικές θέσεις εργασίας ως τον «πιο αποτελεσματικό δρόμο εξόδου από τη φτώχεια». Δεύτερον, πρόληψη του αποκλεισμού από τη στέγη. Τρίτον, προστασία των παιδιών, εκ των οποίων ένα στα τέσσερα στην ΕΕ ζει σε συνθήκες φτώχειας. Η Κομιαιόν υπολογίζει ότι σήμερα είναι θύματα της φτώχειας περίπου 19 εκατομμύρια.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην εργασιακή φτώχεια, καθώς εκτιμάται ότι 16 εκατομμύρια εργαζόμενοι στην ΕΕ αδυνατούν να φτάσουν το τέλος του μήνα παρά το ότι έχουν μισθό, ενώ πάνω από 50 εκατομμύρια ενεργοί ηλικιακά Ευρωπαίοι παραμένουν εκτός αγοράς εργασίας. 

Η Κομισιόν ανακοίνωσε ότι έως το τέλος του 2026 θα ξεκινήσει διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους για πιθανή νομοθετική πρωτοβουλία υπέρ των αποκλεισμένων από την αγορά εργασίας.

Υπερχρεωμένα νοικοκυριά

Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της σημερινής συνέντευξης Τύπου ήρθε από ερώτηση δημοσιογράφου για το αν θα προστατευτούν νοικοκυριά που αδυνατούν να αποπληρώσουν το στεγαστικό δάνειό τους και κινδυνεύουν να χάσουν το σπίτι τους λόγω τραπεζικής εκτέλεσης.

Η Επίτροπος Μίντζατου παραδέχτηκε ότι το νέο νομικό εργαλείο, μια πρόταση Σύστασης του Συμβουλίου, είναι «ήπιο», δηλαδή μη δεσμευτικό για τα κράτη μέλη. Ωστόσο, τόνισε ότι οι Συστάσεις «λειτουργούν» και «διαμορφώνουν τις πολιτικές και τη συμπεριφορά των κυβερνήσεων», παραπέμποντας στο παράδειγμα της Εγγύησης για το Παιδί.

Το κείμενο της Σύστασης περιλαμβάνει ρητή αναφορά στις εξώσεις και τα στεγαστικά δάνεια, καλώντας τα κράτη μέλη να εισαγάγουν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, συμβουλευτικές υπηρεσίες χρέους, στοχευμένη συνδρομή ενοικίου και μεσολάβηση για την αποφυγή απώλειας της κατοικίας. Τα μέτρα αυτά δεν επιβάλλονται από τις Βρυξέλλες, αλλά αποτελούν «πολιτική κατεύθυνση» που, μετά τη συμφωνία με το Συμβούλιο, αναμένεται να ενσωματωθεί στις εθνικές νομοθεσίες, διευκρίνησε.

Παιδική φτώχεια και αναπηρία

Η Ευρωπαϊκή Εγγύηση για το Παιδί θα αποκτήσει ένα νέο ψηφιακό εργαλείο: την Κάρτα Εγγύησης για το Παιδί, που θα βοηθά τις αρχές να διαπιστώνουν αν κάθε παιδί λαμβάνει πράγματι τις υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης ή φροντίδας που δικαιούται. Παράλληλα, ανακοινώθηκε η στόχευση να δημιουργηθεί «Συμμαχία κατά της Φτώχειας» με τη συμμετοχή επιχειρήσεων και φιλανθρωπικών οργανισμών.

Για τα 90 εκατομμύρια άτομα με αναπηρία στην ΕΕ, η Επίτροπος Χάντζα Λαχμπίμπ (, που απουσίαζε λόγω ταξιδιού στην Κύπρο, ανακοίνωσε μέσω γραπτού μηνύματός της την ευρεία εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Κάρτας Αναπηρίας και την ίδρυση Συμμαχίας για την Ανεξάρτητη Διαβίωση.

Οι ελλείψεις σε λιπάσματα –που έχουν ενταθεί από τον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ— έχουν ήδη μειώσει την παραγωγικότητα του αγροτικού τομέα, δήλωσε ο Ντε Κρο στο Reuters.

Αυτό πιθανόν θα πλήξει τις σοδειές αργότερα φέτος, πρόσθεσε ο πρώην πρωθυπουργός του Βελγίου.

«Η επισιτιστική ανασφάλεια θα κορυφωθεί σε μερικούς μήνες – και δεν υπάρχουν πολλά που να μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό», δήλωσε, αναφέροντας επίσης άλλες επιπτώσεις της κρίσης, όπως οι ενεργειακές ελλείψεις.

«Ακόμα κι αν ο πόλεμος σταματούσε αύριο, αυτές τις επιπτώσεις ήδη τις έχουμε και θα οδηγήσουν πάλι περισσότερα από 30 εκατ. ανθρώπους στη φτώχεια», δήλωσε.

Το μεγαλύτερο μέρος των λιπασμάτων παγκοσμίως παράγεται στη Μέση Ανατολή και το ένα τρίτο των παγκόσμιων προμηθειών περνά από το Στενό του Ορμούζ.

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ προειδοποίησαν ότι ο πόλεμος θα οδηγήσει ανοδικά τις τιμές των τροφίμων, επιβαρύνοντας ακόμα περισσότερο τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς του κόσμου.

Ο Ντε Κρο δήλωσε ότι οι παράπλευρες επιπτώσεις της κρίσης έχουν ήδη εξαφανίσει, σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 0,5% με 0,8% του παγκόσμιου ΑΕΠ. «Πράγματα που χρειάζονται δεκαετίες για να χτιστούν, χρειάζονται οκτώ εβδομάδες πολέμου για να καταστραφούν», δήλωσε.

Η κρίση επιδεινώνει επίσης τις ανθρωπιστικές προσπάθειες καθώς συρρικνώνεται η χρηματοδότηση και αυξάνονται οι ανάγκες σε περιοχές όπου ήδη αντιμετωπίζουν επείγουσες καταστάσεις, όπως το Σουδάν, η Γάζα και η Ουκρανία.

«Θα αναγκαστούμε να πούμε σε κάποιους ανθρώπους, λυπούμαστε πραγματικά αλλά δεν μπορούμε να σας βοηθήσουμε», δήλωσε.

«Άνθρωποι που επιβιώνουν στηριζόμενοι στη βοήθεια δεν θα το έχουν αυτό και θα οδηγηθούν σε μια ακόμα πιο ευάλωτη κατάσταση».

Νίκος Γιαννόπουλος

Το γενικό συμπέρασμα είναι το ακόλουθο: Η φτώχεια προκαλεί χρόνιο στρες λόγω αβεβαιότητας εισοδήματος, περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και διατροφικές ελλείψεις, απελευθερώνοντας κορτιζόλη που διαταράσσει τον εγκέφαλο και αυξάνει την κατάθλιψη κατά 1,5-2 φορές σε χαμηλά εισοδήματα.

Η όλη προσπάθεια αντιμετώπισης των οικονομικών δυσχερειών έχει, όπως προκύπτει, οδυνηρές συνέπειες για την ψυχική υγεία καθώς επιβαρύνει ιδιαίτερα τον εγκέφαλο και μειώνει τη σεροτονίνη, ουσία πολύτιμη για την ψυχική μας ευεξία.

Στην Ελλάδα το 66,8% δηλώνει υποκειμενική φτώχεια και βιώνει ματαίωση και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Όταν διαβάζει κανείς για χαμηλή αυτοεκτίμηση συμπεραίνει ότι η κατάθλιψη είναι προ των πυλών αν η κατάσταση δεν αλλάξει. Η έλλειψη αυτοεκτίμησης, το να μην αγαπάς τον εαυτό σου με λίγα λόγια, αποτελεί προπομπό της κατάθλιψης σε πολλές περιπτώσεις.

Σκεφτείτε όμως κάτι ακόμα. Οι μηχανισμοί που συνδέουν την ανέχεια με την κατάθλιψη έχουν σαφή συσχέτιση και με τις κοινωνικές συναναστροφές. Η υλική στέρηση περιορίζει τις κοινωνικές επαφές και την ψυχαγωγία, εντείνοντας την μοναξιά , ενώ το στίγμα φτώχειας οδηγεί σε ντροπή και σε τάση αποφυγή βοήθειας.

Αν θέλουμε να ξεναγηθούμε επίσης σε περισσότερο ιατρικά μονοπάτια θα πούμε ότι η ανησυχία για την οικονομική ασφάλεια ενεργοποιεί τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA), απελευθερώνοντας υπερβολική κορτιζόλη (όπως γράφτηκε και παραπάνω) που συρρικνώνει τον ιππόκαμπο (υπεύθυνο για μνήμη) και μειώνει τον όγκο του κατά 10-20% σε καταστάσεις χρόνιου στρες.

Ομως, ας μείνουμε καλύτερα στο κοινωνικό κομμάτι. Αφού αποδείξαμε ότι η φτώχεια συνδέεται με ποικίλους τρόπους με την κατάθλιψη, καλό θα είναι να διαπιστώσουμε αν υπάρχουν μηχανισμοί που μπορούν να αποτρέψουν αυτή τη δυσάρεστη σύνδεση.

Το πρώτο δίκτυο που μπορεί να βοηθήσει αποφασιστικά είναι φυσικά η οικογένεια, οι δικοί μας άνθρωποι που θα μας συμπαρασταθούν και θα μας δώσουν κουράγιο. Ομως το οικογενειακό πλέγμα προφανώς και δεν είναι αρκετό αν μιλάμε για καταστάσεις φτώχειας. Δεν υπάρχουν οικογένειες με τα μισά μέλη τους φτωχά και τα άλλα σε καλή οικονομική κατάσταση, η φτώχεια βιώνεται από το σύνολο του νοικοκυριού.

Σ’ αυτές τις πολύ συνηθισμένες περιπτώσεις χρειάζεται να ενεργοποιηθούν κοινοτικά δίκτυα, σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, τα οποία όμως στην Ελλάδα δεν είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένα λόγω έλλειψης πόρων.

Η έλλειψη τέτοιων δικτύων επιδεινώνει την κατάθλιψη σε φτωχά νοικοκυριά, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο κοινωνικού αποκλεισμού. Οσο μεγαλώνει αυτός, τα μέλη του νοικοκυριού βυθίζονται περισσότερο μέσα στον κυκεώνα της κατάθλιψης και της απελπισίας αντιλαμβανόμενα ότι δεν υπάρχουν βιώσιμες λύσεις στον ορίζοντα.

Ακόμα και πιο “ήπια” κοινωνικά φαινόμενα όπως είναι αυτό της ανεργίας, έστω και προσωρινής, μπορεί να επιδεινώσει μία καταθλιπτική κατάσταση. Η εργασία παρέχει ρουτίνα και κοινωνική θέση· και όπως γίνεται κατανοητό η απουσία της οδηγεί σε αίσθημα ματαιότητας, χαμηλή αυτοεκτίμηση και θυμό. Για τη χαμηλή αυτοεκτίμηση ήδη επισημάναμε την επικινδυνότητά της. Το αίσθημα ματαιότητας, ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει παρά τις προσπάθειες του υποκειμένου, ενοχοποιείται επίσης.

Μία ολική αντιμετώπιση του φαινομένου θα μπορούσε να εστιάσει σε τρεις μεγάλους στόχους:

• Στην οικονομική παρέμβαση, για παράδειγμα μέσω του μηχανισμού του βασικού ελάχιστου εισοδήματος που μπορεί να μειώσει τα ποσοστά του στρες, της ανασφάλειας και τελικά της κατάθλιψης.
• Στη θεραπευτική παρέμβαση με δωρεάν ψυχοθεραπείες CBT (γνωσιακή-συμπεριφορική) και ίδρυση ομάδων υποστήριξης σε κοινοτικό επίπεδο οι οποίες θα μπορούσαν να σπάσουν την απομόνωση.
• Στην κοινωνική παρέμβαση μέσα από τοπικά δίκτυα τα οποία θα μπορούσαν να προσφέρουν άμεση ανακούφιση σε πολύ φτωχά νοικοκυριά.

Το κλειδί βρίσκεται στο να εφαρμοστούν και τα τρία είδη παρεμβάσεων ταυτόχρονα, ακόμα και με διαφορετικά μοντέλα-παραδείγματα για να παραχθεί το καλύτερο δυνατό αποτελέσμα τόσο στον παράγοντα της φτώχειας όσον και σ’ αυτόν της ψυχικής υγείας. 

Όπως αναφέρουν τοπικοί αξιωματούχοι, η μόλυνση του νερού φέρεται να προκλήθηκε από διαρροή που εντοπίστηκε σε κύριο αγωγό παροχής πόσιμου νερού κοντά σε ένα αστυνομικό φυλάκιο της Μπαγκιράθπουρα, σε σημείο όπου είχε κατασκευαστεί τουαλέτα. Ισχυρίστηκαν ότι η διαρροή οδήγησε σε μόλυνση της παροχής νερού.

Ο Σράβαν Βέρμα, ένας διοικητικός υπάλληλος της περιοχής, δήλωσε ότι οι αρχές έχουν αναπτύξει ομάδες γιατρών για ελέγχους πόρτα-πόρτα και διανέμουν δισκία χλωρίου για να βοηθήσουν στον καθαρισμό του νερού.

Η πόλη Ιντόρε είχε τη φήμη της πιο καθαρής πόλης της Ινδίας και βρισκόταν στην κορυφή της εθνικής κατάταξης καθαριότητας τα τελευταία οκτώ χρόνια.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα της Telegraph, θα υποστηρίξουν ότι οι αυξανόμενες αποπληρωμές εξωτερικού χρέους παραλύουν τους εθνικούς προϋπολογισμούς, αναγκάζοντας τα έθνη να εκτρέπουν κρίσιμα κεφάλαια από έργα υγείας, εκπαίδευσης και ανάπτυξης.

Τα κράτη της Αφρικής βιώνουν φτώχεια γεγονός που δεν δημιουργεί συνθήκες ανάπτυξης. Ανάμεσα στα κράτη με τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι: το Νότιο Σουδάν, η Ισημερινή Γουινέα, η Μαδαγασκάρη, η Κεντροαφρικανή Δημοκρατία, το Μπορούντι, το Μαλάουι και η Σιέρρα Λεόνε. Ακραία φτώχεια όμως μοιράζονται η Νιγηρία και το Κογκό κι ακολουθούν η Τανζανία και η Μοζαμβίκη.

Αυτή η οικονομική πίεση, υποστηρίζουν, αποτελεί βασική αιτία της φτώχειας που τροφοδοτεί υψηλά ποσοστά μετανάστευσης προς την Ευρώπη. Ωστόσο, οικονομικοί αναλυτές, θεωρούν πως η επίτευξη ουσιαστικής ελάφρυνσης είναι πλέον πιο περίπλοκη από ό,τι στο παρελθόν.

Ένα σημαντικό μέρος του τρέχοντος χρέους οφείλεται σε ιδιώτες δανειστές, οι οποίοι συχνά αντιστέκονται στη συμμετοχή τους στην αναδιάρθρωση, σε αντίθεση με την κυβέρνηση και τους πολυμερείς πιστωτές που συμμετείχαν σε προηγούμενες πρωτοβουλίες ελάφρυνσης του χρέους.

Ενώ η δυναμική για δράση αυξάνεται, παραμένει αβέβαιο εάν τα έθνη της G20 θα δεσμευτούν για τις συστημικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την αντιμετώπιση αυτής της κλιμακούμενης κρίσης.

Το 2024 καταγράφηκε αύξηση του φτωχού πληθυσμού στην Ελλάδα, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ενώ το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα υποχώρησε περαιτέρω ως ποσοστό του εθνικού ορίου κινδύνου φτώχειας. Πρόκειται για ανησυχητική εξέλιξη που απομακρύνει τη χώρα από τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις και θέτει σοβαρά κοινωνικά ζητήματα.

Από τις 28 Σεπτεμβρίου 2022, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει προχωρήσει σε Σύσταση για την επάρκεια του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος, τονίζοντας την ανάγκη για μέτρα που διασφαλίζουν την ενεργό κοινωνική ένταξη και τη μείωση της φτώχειας, στο πλαίσιο της 14ης αρχής του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων και με ορίζοντα το 2030.

Ωστόσο, η Ελλάδα, όπως υποστηρίζει η βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ, συνεχίζει να υστερεί σημαντικά:

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ (16/4/2025), το κατώφλι της φτώχειας για το 2024 διαμορφώνεται, όπως τονίζει:

Στα 6.510 ευρώ ετησίως για μονοπρόσωπο νοικοκυριό

Στα 13.671 ευρώ για νοικοκυριά με δύο ενήλικες και δύο εξαρτώμενα παιδιά ηλικίας κάτω των 14 ετών.

Την ίδια στιγμή, το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα παραμένει:

Στα 2.592 ευρώ ετησίως για μονοπρόσωπο νοικοκυριό

Στα 5.184 ευρώ για τετραμελή οικογένεια.

Γίνεται εύκολα αντιληπτό, ότι τα επίπεδα του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος στην Ελλάδα, όχι απλά δεν προσεγγίζουν το εθνικό όριο κινδύνου φτώχειας όπως συνιστά το ευρωπαϊκό Συμβούλιο αλλά κινείται σε ανεπίτρεπτα χαμηλά όρια που αυξάνουν τη φτώχεια.

Η Τομεάρχης Κοινωνικής Συνοχής και Πρόνοιας και βουλεύτρια Α’ Θεσσαλονίκης Κατερίνα Νοτοπούλου, με την επίκαιρη ερώτησή της ρωτά την αρμόδια Υπουργό:

1) Γιατί, παρά τα δεδομένα για την αύξηση των φτωχών του πληθυσμού κατά 80.000, το 2024 η κυβέρνηση εξακολουθεί να μην ευθυγραμμίζεται με τις συστάσεις του ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την εφαρμογή των αρχών του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων;

2) Εν όψει των ευρωπαϊκών στόχων για τη μείωση της φτώχειας κατά 15 εκατομμύρια ως το 2030, πότε σχεδιάζει η κυβέρνηση να συνδέσει αυτόματα τα ποσά του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος με ένα ενδεικτικό και εφικτό επίπεδο στο 80% του εθνικού κινδύνου φτώχειας ή κατωφλιού φτώχειας, στο οποίο φαίνεται μέχρι σήμερα να έχουν καταλήξει άλλες ευρωπαϊκές Αρχές;

«Το γεγονός ότι τίθενται εκ νέου ο εμπορικός πόλεμος και οι δασμοί αυτή τη στιγμή της ζωής του πλανήτη είναι ένας παραλογισμός», δήλωσε ο Μακρόν από το βήμα του συνεδρίου αυτού των Ηνωμένων Εθνών που διεξάγεται στη Σεβίλλη, στη νότια Ισπανία.

Χωρίς να κατονομάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον πρόεδρό τους, ο Μακρόν επέκρινε κυρίως τους τελωνειακούς δασμούς που έχουν αποφασιστεί κατά «των χωρών που είναι έτοιμες να αρχίσουν την οικονομική τους απογείωση».

Δήλωσε ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου θα πρέπει να «ανασχεδιαστεί» ώστε να «ευθυγραμμιστεί με τους στόχους μας στην καταπολέμηση των ανισοτήτων» και με τους «κλιματικούς μας στόχους».

«Ωστόσο εμείς πρέπει να αποκαταστήσουμε την ελευθερία, τη δικαιοσύνη στο διεθνές εμπόριο, πολύ περισσότερο από τα εμπόδια και τους δασμούς που εξετάζονται από τους ισχυρότερους και που συχνά χρησιμοποιούνται ως μέσα εκβιασμού, καθόλου ως εργαλεία εξισορρόπησης», κατήγγειλε ο Γάλλος πρόεδρος.

Ο αρχηγός του γαλλικού κράτους έκανε τη διαπίστωση ότι, εκτός από αυτόν τον εμπορικό πόλεμο, «η αμερικανική αποχώρηση από τις χρηματοδοτήσεις» για την ανάπτυξη “επηρεάζει” την κατάσταση. Ειδικότερα, οι «εντάσεις στα δημόσια οικονομικά» σε πολλές πλούσιες χώρες «έχουν θέσει μεγαλύτερους περιορισμούς στην ικανότητα χρηματοδότησης της διεθνούς αλληλεγγύης», παραδέχτηκε.

Τάχθηκε για μια ακόμη φορά υπέρ μιας μεταρρύθμισης του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος ώστε να καταστεί δυνατή ταυτόχρονα η καταπολέμηση της φτώχειας και της υπερθέρμανσης του πλανήτη, βασική αρχή που βρίσκεται στο επίκεντρο του Συμφώνου του για την πρόοδο, τους λαούς και τον πλανήτη (Pacte pour le progrès, les peuples et la planète /4P), που θεσπίστηκε στο Παρίσι το 2023 και στο οποίο συμμετέχουν σήμερα 73 χώρες.

Σχεδόν οι μισές γεωτρήσεις – κύρια πηγή πόσιμου νερού για τους κατοίκους της Καμπούλ– έχουν στερέψει, ενώ η ετήσια άντληση υπερβαίνει σήμερα τον φυσικό ρυθμό αναπλήρωσης κατά 44 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως. Αν αυτή η τάση συνεχιστεί, όλοι οι υδροφορείς της Καμπούλ ενδέχεται να στερέψουν έως το 2030, απειλώντας άμεσα τη βιωσιμότητα της πόλης.

The international humanitarian organisation Mercy Corps has issued a stark warning that seven million residents of Kabul face a life-threatening water crisis. https://t.co/hTkNNUcunb pic.twitter.com/afWhJZDtdn

— Afghanistan International English (@AFIntl_En) June 7, 2025

«Θα πρέπει να υπάρξει μια δεσμευτική προσπάθεια για την καλύτερη τεκμηρίωση της κατάστασης αυτής και θα πρέπει να επιστήσουμε τη διεθνή προσοχή στην ανάγκη αντιμετώπισης της κρίσης», δήλωσε ο Ντέιν Κάρι, επικεφαλής της Mercy Corps στο Αφγανιστάν. «Οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τις κοινότητές τους εξαιτίας της έλλειψης νερού — κι αυτό σημαίνει περισσότερη μετανάστευση και μεγαλύτερη δυστυχία» τόνισε.

Η έκθεση υπογραμμίζει επίσης τη μόλυνση των υδάτων ως άλλη μια σημαντική πρόκληση. Μέχρι και το 80% των υπόγειων υδάτων της Καμπούλ θεωρείται μη ασφαλές, με υψηλά επίπεδα λυμάτων, αλατότητας και αρσενικού.

Η εξασφάλιση νερού έχει μετατραπεί σε καθημερινό αγώνα για τους κατοίκους. Ορισμένα νοικοκυριά δαπανούν έως και το 30% του εισοδήματός τους για νερό, ενώ πάνω από τα 2/3 έχουν χρέη σχετιζόμενα με το νερό.

«Η λειψυδρία είναι από τα πιο σκληρά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε», λέει η Ναζίφα, δασκάλα από την Καμπούλ. «Δεν υπάρχουν πηγάδια με επαρκές και ποιοτικό νερό, ειδικά για τα φτωχά νοικοκυριά» προσθέτει.

The Guardian reported that Kabul could become the first modern city in the world to completely run out of water.
Read more here https://t.co/Vvw5220Esu#TOLOnews_English pic.twitter.com/KW4A53wYAq

— TOLOnews English (@TOLONewsEnglish) June 8, 2025

Ορισμένες ιδιωτικές εταιρείες επωφελούνται από την κρίση, σκάβοντας νέα πηγάδια και αντλώντας μεγάλες ποσότητες δημόσιων υπόγειων υδάτων, τα οποία στη συνέχεια πωλούν το νερό στους κατοίκους της πόλης σε υπερβολικές τιμές.

«Συνηθίζαμε να πληρώνουμε 500 αφγάνι κάθε 10 ημέρες για να γεμίζουμε τα δοχεία μας από τα βυτιοφόρα νερού. Τώρα, η ίδια ποσότητα νερού μας κοστίζει 1.000 αφγάνι», λέει η δασκάλα.

«Η κατάσταση χειροτερεύει τις τελευταίες δύο εβδομάδες. Φοβόμαστε ότι θα ακριβύνει και άλλο» προσθέτει.

Από το 2001, ο πληθυσμός της Καμπούλ έχει επταπλασιαστεί, γεγονός που ασκεί τεράστια πίεση στα υδάτινα αποθέματα. Η έλλειψη κεντρικής διακυβέρνησης έχει επίσης επιδεινώσει την κρίση.

Πώς οι περικοπές στη χρηματοδότηση επιδεινώνουν την κρίση νερού

Στις αρχές του 2025, το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων του ΟΗΕ ανακοίνωσε ότι έχει λάβει μόλις 8,4 εκατομμύρια δολάρια από τα 264 εκατ. που απαιτούνται για προγράμματα ύδρευσης στο Αφγανιστάν. Επιπλέον 3 δισεκατομμύρια δολάρια σε διεθνή χρηματοδότηση για την ύδρευση και την αποχέτευση έχουν παγώσει από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία τον Αύγουστο του 2021. Η πρόσφατη κίνηση των ΗΠΑ να μειώσουν περισσότερο από 80% τη χρηματοδότηση της USAID έχει επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση.

«Όλα βασίζονται στην εξωτερική βοήθεια», σημειώνει ο Κάρι. «Μπορούμε να ρίξουμε εκατομμύρια σε προσωρινές λύσεις, αλλά χωρίς μακροπρόθεσμες επενδύσεις το πρόβλημα θα συνεχίσει να υπάρχει» επισημαίνει.

«Το νερό είναι ανθρώπινο δικαίωμα και φυσικός πόρος του Αφγανιστάν. Δεν είναι πολιτικό ζήτημα. Πονάει η ψυχή μου όταν βλέπω τα λουλούδια και τα δέντρα στον κήπο να ξεραίνονται. Αλλά τι να κάνουμε; Ζούμε υπό στρατιωτικό καθεστώς – δεν μπορούμε καν να απευθυνθούμε στην κυβέρνηση» λέει η Ναζίφα.

Ένα πιθανό έργο για την αντιμετώπιση της κρίσης είναι ο αγωγός του ποταμού Παντσίρ, που θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες 2 εκατομμυρίων κατοίκων. Η μελέτη ολοκληρώθηκε στα τέλη του 2024 και αναμένεται η έγκριση του προϋπολογισμού, με την κυβέρνηση να αναζητά επιπλέον χρηματοδότηση πέραν των 170 εκατ. Δολαρίων που απαιτούνται.

«Δεν έχουμε χρόνο για χάσιμο. Αν δεν δράσουμε άμεσα, δεν θα υπάρχει επιστροφή. Οι κάτοικοι της Καμπούλ καλούνται να διαλέξουν ανάμεσα σε φαγητό ή νερό – και όμως, είναι πρόθυμοι να επενδύσουν το ελάχιστο που έχουν σε βιώσιμες λύσεις» δηλώνει ο Δρ. Νατζιμπουλά Σαντίντ, ερευνητής στη διαχείριση υδάτων.

Aκόμη και οι ίδιοι οι λογογράφοι βαρέθηκαν τα ίδια και τα ίδια. Γιατί πώς γίνεται ενώ μειώνεται η ανεργία, ενώ όλο και περισσότεροι έχουν το «προνόμιο» της απασχόλησης, οι Ελληνες μισθωτοί να έχουν τη χαμηλότερη αγοραστική ικανότητα στο πλαίσιο της Ε.Ε., να δουλεύουν περισσότερες ώρες και να μη μειώνεται το ποσοστό των εργαζόμενων φτωχών την τελευταία δεκαπενταετία;

Η εργασία που προσφέρεται σε μια οικονομία δεν αποτελεί ικανό παράγοντα διεξόδου από την εισοδηματική φτώχεια, απαντά ο οικονομολόγος Βλάσης Μισσός, και στην εξαιρετική ανάλυσή του στο τριμηνιαίο τεύχος 54 του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) –που αξίζει τον κόπο σε ένα διάλειμμα των δημόσιων εμφανίσεών τους να το διαβάσουν και οι κυρίες των δύο κοινωνικών υπουργείων, Ν. Κεραμέως και Σ. Ζαχαράκη– τεκμηριώνει γιατί οι νέες θέσεις εργασίας που δημιουργούνται αντιστοιχούν σε χαμηλότερες αποδοχές και σχετικά περισσότερες ώρες εργασίας. Γιατί τα βελτιωμένα ποσοστά απασχόλησης δεν συνάδουν με τη βελτίωση της ζωής των εργαζομένων.

H οικονομική και στατιστική ανάλυση αποδεικνύει ότι κατά το 2022 το 23,1% των εργαζομένων (περίπου 1 στους 4) υπολογίζεται ότι διαβιοί με διαθέσιμο εισόδημα χαμηλότερο από το κατώφλι της φτώχειας του 2009. Το 2015, περίπου το 40% των εργαζομένων όλων των κατηγοριών ζούσε με διαθέσιμο εισόδημα μικρότερο του ορίου φτώχειας του 2009, ενώ μέχρι και το 2022 η επίδραση της μακράς ύφεσης της ελληνικής οικονομίας στα εισοδήματα των εργαζομένων δεν είχε επανέλθει στα προ κρίσης επίπεδα.

Οταν, επομένως, ένας στους τέσσερις, παρότι εργάζεται είτε ως μισθωτός είτε ως αυτοαπασχολούμενος παραμένει εργαζόμενος φτωχός (in-work poverty), το ατομικό διαθέσιμο εισόδημά του δεν του επιτρέπει να ξεπεράσει το κατώφλι φτώχειας, τότε οι προσφερόμενες θέσεις εργασίας απλώς τον βοηθούν να μην εξαθλιωθεί. Και πάλι εξαρτάται. Εάν ζει σε οικογένεια της οποίας τα υπόλοιπα μέλη εργάζονται, είναι διαφορετικό από το εάν ζει μόνος ή μόνη και φέρει το βάρος στήριξης του νοικοκυριού.

Συγκριτικά με τις χώρες της Ε.Ε.-27, η ελληνική οικονομία κατέχει πλέον την τελευταία θέση του μέσου μισθού ανά δεδουλευμένη ώρα εργασίας υπολογισμένου σε όρους κοινής αγοραστικής δύναμης, ενώ στο πρόσφατο παρελθόν βρισκόταν μεταξύ 8ης ή 9ης θέσης από το τέλος και με μια ήπια, συγκλίνουσα τάση προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. «Η ασθενής ανοδική τάση φαίνεται ότι ανακόπτεται σταδιακά, ήδη πριν από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης. Συγκεκριμένα, από την περίοδο 2007-2008 η αγοραστική δύναμη των μισθών ανά ώρα εργασίας παραμένει στάσιμη, ενώ, από το 2009 και ύστερα, η πορεία της είναι καθοδική. Ιδιαίτερα, το 2020, έτος κατά το οποίο η πανδημία επέδρασε έντονα στη διεθνή οικονομία, η αγοραστική δύναμη του ωρομισθίου στην Ελλάδα συγκλίνει με εκείνο της Βουλγαρίας και, έκτοτε, η απόσταση μεταξύ τους διευρύνεται».

Τρίτη και εξαιρετικά σημαντική η διαπίστωση που αφορά την καταγεγραμμένη αύξηση των ωρών εργασίας. Αύξηση η οποία, σύμφωνα με τον κ. Μισσό, «φαίνεται ότι διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στη μείωση του καταβαλλόμενου ωρομισθίου. Από το 2020, οπότε και καταγράφηκε καθίζηση των συνολικών ωρών εργασίας σε όλη την Ε.Ε.-27 λόγω των μέτρων περιορισμού της πανδημίας, έως και το 2023, η μέση αύξηση των ωρών εργασίας ανά εργαζόμενο στην Ε.Ε.-27 εκτιμάται σε 3,4%, έναντι 9,25% στην Ελλάδα – δηλαδή, τριπλάσια του μέσου όρου».

Είναι ενδεικτικό ότι για το 2023, μεταξύ των χωρών της Ε.Ε.-27, η Ελλάδα εμφανίζει τη δεύτερη υψηλότερη επίδοση σε ώρες εργασίας ανά εργαζόμενο. «Παράλληλα, όπως αποτυπώνεται στη διάρκεια της δεκαπενταετούς περιόδου που μεσολάβησε από την κρίση του 2009, η χώρα παρουσιάζει τη μεγαλύτερη μείωση στο ύψος των πραγματικών ωρομισθίων (-23,7%), με δεύτερη την Ουγγαρία (-15%)».

Η ελληνική οικονομία παρουσιάστηκε ανθεκτική στην κρίση πληθωρισμού,
αφού το 2022 σημείωσε ρυθμούς μεγέθυνσης υψηλότερους από τον μέσο όρο
της Ευρωζώνης. Επέστρεψε στην τάση μεγέθυνσης της περιόδου 2016-2019,
καλύπτοντας το κενό που προκλήθηκε από την πανδημία.
 Κύριος μοχλός της οικονομικής μεγέθυνσης ήταν η ιδιωτική κατανάλωση, ενώ η
αύξηση των εισαγωγών υπερκάλυψε τα όποια οφέλη από την ενίσχυση των
επενδύσεων και των εξαγωγών. Ωστόσο, η δυναμική της κατανάλωσης είναι
φθίνουσα και οι επενδύσεις, μολονότι αυξήθηκαν, παραμένουν σχεδόν εννέα
ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης σε όρους
ΑΕΠ. Παράλληλα, η αδύναμη παραγωγική διάρθρωση της οικονομίας δημιουργεί
μεγάλη εξάρτηση από εισαγωγές, με αποτέλεσμα η ενίσχυση της οικονομικής
δραστηριότητας να συνοδεύεται από αυξητικές πιέσεις στο εμπορικό έλλειμμα.
 Μετά τα διαδοχικά lockdown και τη δημοσιονομική ενίσχυση των εισοδημάτων,
οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών ήταν θετικές για αρκετά συναπτά τρίμηνα
από το 2021. Η επανεκκίνηση, όμως, της οικονομίας σε συνδυασμό με τη
διάβρωση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος από τον πληθωρισμό
οδήγησαν τις αποταμιεύσεις εκ νέου σε αρνητικό έδαφος, δημιουργώντας
αμφιβολίες για το αν η δυναμική της κατανάλωσης είναι διατηρήσιμη. Αν και οι
επενδύσεις ενισχύθηκαν, ο κύριος όγκος τους αφορά τις κατασκευές.
 Το εμπορικό ισοζύγιο εμφάνισε μεγάλο έλλειμμα, το οποίο σε έναν βαθμό
οφείλεται στο υψηλότερο ενεργειακό κόστος, αλλά κυρίως στην υψηλότερη
ζήτηση για ενδιάμεσα προϊόντα, κυρίως βιομηχανικά, που αξιοποιούνται στην
εγχώρια παραγωγή. Το εμπορικό έλλειμμα της οικονομίας αποτυπώνει το
διαρθρωτικό, παραγωγικό έλλειμμα της ελληνικής οικονομίας.
2
 Από την πλευρά της παραγωγής, η οικονομική δραστηριότητα βασίστηκε
κυρίως στον ευρύτερο κλάδο του εμπορίου, των μεταφορών, των καταλυμάτων
και της εστίασης, με την πορεία του κλάδου αυτού, όμως, να είναι φθίνουσα κατ’
αναλογία με την εξέλιξη της ιδιωτικής κατανάλωσης. Αρνητικό είναι το γεγονός
ότι το α΄ τρίμηνο του 2023 η βιομηχανία πλην των κατασκευών βρισκόταν σε
ύφεση.
 Το 2022 η εικόνα του χρέους των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων
παρουσιάστηκε βελτιωμένη σε σχέση με το 2019. Δεν μπορεί να ειπωθεί, όμως,
το ίδιο και για το εξωτερικό χρέος της οικονομίας, το οποίο στο διάστημα 2019-
2022 αυξήθηκε κατά 132 δισ. ευρώ. Παράλληλα, η Ελλάδα διατηρεί τη χειρότερη
καθαρή διεθνή επενδυτική θέση σε σχέση με το ΑΕΠ ανάμεσα στα κράτη-μέλη
της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) (-141%).
 Η μεγάλη αύξηση του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών
(περίπου 8,5% του ΑΕΠ) χρηματοδοτήθηκε πρωτίστως από νέο εξωτερικό χρέος
και δευτερευόντως από Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ). Σημειώνεται ότι ένα
μεγάλο ποσοστό των ΑΞΕ κατευθύνθηκε στην αγορά ακινήτων, γεγονός που δεν
έχει ουσιαστική επίδραση στις αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας.
Ταυτόχρονα, η πλειονότητα των δεικτών εξωτερικής ευθραυστότητας
επιδεινώθηκε λόγω της αύξησης του εξωτερικού ελλείμματος και του
εξωτερικού χρέους.
 Ο δει κτης τιμω ν καταναλωτη συνε χισε την α νοδο του το α΄ πεντα μηνο του
2023, αν και με φθι νοντα ρυθμο . Μπορει οι τιμε ς της ενε ργειας να μειω νονται
πλε ον σημαντικα , ο μως ο δομικο ς πληθωρισμο ς, δηλαδη ο γενικο ς δει κτης
τιμω ν, εξαιρουμε νων των τιμω ν της ενε ργειας και των τροφι μων και μη
αλκοολου χων ποτω ν, συνεχι ζει να αυξα νεται με ρυθμο μεγαλυ τερο του με σου
ο ρου της Ευρωζω νης. Η α νοδος των εγχω ριων τιμω ν το 2022 αποδι δεται
πρωτι στως στο υψηλο τερο κο στος της εισαγο μενης ενε ργειας, το οποι ο το α΄
τρι μηνο του 2023 υποχω ρησε σημαντικα . Παρα λληλα, ο μως, απο το γ΄ τρι μηνο
του 2022 και, ειδικο τερα, το α΄ τρι μηνο του 2023 σημαντικη συμβολη στην
α νοδο των εγχω ριων τιμω ν ει χε η κερδοσκοπικη αυ ξηση των κερδω ν.
 Το δημοσιονομικο συ στημα της χω ρας ε χει εισε λθει σε πορει α εξισορρο πησης
μετα τον σοβαρο εκτροχιασμο βασικω ν μεγεθω ν του εξαιτι ας της πανδημικη ς
και της ενεργειακη ς κρι σης. Το 2022 το ε λλειμμα της Γενικη ς Κυβε ρνησης
κατε γραψε μει ωση 4,8 ποσοστιαι ων μονα δων του ΑΕΠ συγκριτικα με το 2021,
ενω το σο φε τος ο σο και του χρο νου η δημοσιονομικη προσαρμογη της
οικονομι ας θα συνεχιστει με το ε λλειμμα του Δημοσι ου να περιορι ζεται στο
1,3% και 0,6% του ΑΕΠ αντι στοιχα.
 Υποβοηθου μενη απο την αυ ξηση του πληθωρισμου και τη μεγε θυνση του
πραγματικου ΑΕΠ, η δημοσιονομικη προσαρμογη της οικονομι ας το 2022
στηρι χτηκε κυρι ως στην αυ ξηση των εσο δων της Γενικη ς Κυβε ρνησης και ειδικα
των ε μμεσων φο ρων (+8.528 εκατ. ευρω ε ναντι του 2021). Σε αυτο συνε βαλε
και η υπεραπο δοση που εμφα νισαν πε ρυσι τα ε σοδα του κρα τους απο ΦΠΑ
(+3.991 εκατ. ευρω ε ναντι του 2021). Ως αποτε λεσμα, η συμμετοχη του ΦΠΑ
στα καθαρα ε σοδα του Κρατικου Πρου πολογισμου αυξη θηκε το 2022 στο 35,9%
συγκριτικα με 31,8% το 2021 και 32,3% το 2019. Το επτα μηνο Ιανουα ριοςΙου λιος του 2023 τα κρατικα ε σοδα απο ΦΠΑ εμφα νιζαν αυ ξηση της τα ξης των
1.397 εκατ. ευρω ε ναντι του αντι στοιχου περσινου διαστη ματος.
 Το 2022 η Ελλα δα εμφα νισε τον δευ τερο υψηλο τερο λο γο ε μμεσοι/α μεσοι φο ροι
στην Ευρωζω νη, αποτελω ντας, μαζι με το Λουξεμβου ργο, τα μο να κρα τη-με λη
της στα οποι α το 2022 ο συγκεκριμε νος δει κτης αυξη θηκε ε ναντι του 2019. Τα
στοιχει α αποκαλυ πτουν την επιδει νωση του διαχρονικου ελλει μματος
προοδευτικο τητας του φορολογικου συστη ματος της χω ρας μας τα τελευται α
ε τη. Ο υψηλο ς λο γος ε μμεσοι/α μεσοι φο ροι υποκρυ πτει βε βαια και τη σχετικα
μεγα λη απο κρυψη εισοδημα των, κερδω ν και περιουσιακω ν στοιχει ων στη χω ρα
μας. Η επι δραση της ο μως αυτη εξισορροπει ται απο το σχετικα υψηλο κενο ΦΠΑ
που εξακολουθει να εμφανι ζει η Ελλα δα, παρα τη μει ωση του τα τελευται α ε τη.
 Η ισχυρη αυ ξηση του ονομαστικου ΑΕΠ συνε βαλε και στην αποκλιμα κωση του
ποσοστου δημο σιου χρε ους το 2022 στο 171,3% (ε ναντι 194,6% το 2021). Το
ποσοστο αυτο εκτιμα ται απο την Ευρωπαι κη Επιτροπη ο τι θα κατε λθει
περαιτε ρω φε τος στο 160,2% και το 2024 στο 154,4% του ΑΕΠ. Με δεδομε νη,
ωστο σο, την προ βλεψη για το υ ψος του πρωτογενου ς πλεονα σματος φε τος και
το 2024, το ελληνικο Δημο σιο αναμε νεται να παραμει νει σε ευ θραυστη
χρηματοπιστωτικη κατα σταση.
 Η ανα κτηση της επενδυτικη ς βαθμι δας των ελληνικω ν ομολο γων, εφο σον
πραγματοποιηθει το προσεχε ς δια στημα, θα αποτελε σει θετικη εξε λιξη, καθω ς
θα σηματοδοτη σει, μεταξυ α λλων, την επανε νταξη της οικονομι ας στους
θεσμοθετημε νους χρηματοδοτικου ς μηχανισμου ς του Ευρωσυστη ματος,
επηρεα ζοντας ε τσι θετικα την προ σβαση του Δημοσι ου στις αγορε ς και,
ενδεχομε νως βραχυχρο νια, τους ο ρους α ντλησης ρευστο τητας απο αυτε ς. Όμως,
η εξε λιξη αυτη απο μο νη της δεν εγγυα ται σε διατηρη σιμη βα ση την προσαρμογη
του κο στους δανεισμου του κρα τους σε επι πεδα που θα διασφαλι ζουν τη μεσομακροπρο θεσμη χρηματοπιστωτικη φερεγγυο τητα του, δεδομε νης της υψηλη ς
ευαισθησι ας των αξιολογη σεων και των αποδο σεων των κρατικω ν ομολο γων σε
απρο βλεπτους εξωγενει ς η μη παρα γοντες, ειδικα στην περι πτωση ευ θραυστων
δημοσιονομικα οικονομιω ν, ο πως της Ελλα δας.
 Στο πλαι σιο αυτο , και παρα τις προοπτικε ς που δημιουργει η ενεργοποι ηση του
Ταμει ου Ανα καμψης και Ανθεκτικο τητας, τα χρο νια εγγενη ελλει μματα του
παραγωγικου της συστη ματος, η συ σφιξη της νομισματικη ς πολιτικη ς της
Ευρωπαι κη ς Κεντρικη ς Τρα πεζας (ΕΚΤ), οι νε οι περιορισμοι πολιτικη ς που
πιθανα να ενεργοποιη σει η υπο διαμο ρφωση δημοσιονομικη αρχιτεκτονικη της
ΕΕ, καθω ς και οι νε ες γεωοικονομικε ς ισορροπι ες που αναδυ ονται, με
χαρακτηριστικο τερη τη στροφη πολλω ν εθνικω ν οικονομιω ν προς την επιλογη
της ενι σχυσης της στρατηγικη ς τους αυτονομι ας, συνιστου ν παρα γοντες που
αναμε νεται να επηρεα σουν αρνητικα την επεκτατικη δυναμικη της ελληνικη ς
οικονομι ας, τη διατηρησιμο τητα της δημοσιονομικη ς της προσαρμογη ς και τη
χρηματοπιστωτικη αξιοπιστι α του δημο σιου τομε α.
 Η αγορα εργασι ας συνεχι ζει τη δυναμικη που εμφα νισε απο τη μεταπανδημικη
ανα καμψη το 2021, και στο α΄ τετρα μηνο του 2023 κινει ται πα νω απο τη
μακροχρο νια τα ση της το σο σε ο ,τι αφορα τη μει ωση της ανεργι ας ο σο και ως
προς την αυ ξηση της απασχο λησης.
 Παρα την ταχει α ανα καμψη, η Ελλα δα ε χει το δευ τερο υψηλο τερο ποσοστο
ανεργι ας στην Ευρω πη. Αντι στοιχα, καταγρα φει το χαμηλο τερο ποσοστο
απασχο λησης στους νε ους κα τω των 25 ετω ν και το δευ τερο χαμηλο τερο
ποσοστο απασχο λησης το σο στις ηλικι ες 20-64 ετω ν ο σο και στις γυναι κες
ανα μεσα στα κρα τη-με λη της ΕΕ-27.
 Τα τελευται α δυ ο χρο νια οι ονομαστικοι μισθοι στην Ελλα δα ει χαν το περιθω ριο
να αυξηθου ν σημαντικα , κατα 6,9% και 10,1% αντι στοιχα ανα ε τος, χωρι ς να
μεταβα λουν τη διανομη εισοδη ματος. Ωστο σο, ο πραγματικο ς με σος μισθο ς
παρουσι ασε σημαντικη μει ωση, η οποι α το 2022 ε φτασε το 8,7% σε σχε ση με το 2021.

Αυτη η εξε λιξη οδη γησε σε διανεμητικο κενο σε βα ρος του κο σμου της
εργασι ας, της τα ξης του 8,4% το 2021 και 9,5% το 2022 και σε μει ωση του
εισοδηματικου μεριδι ου των μισθω ν στο ΑΕΠ στο 47,5% το 2022.
 Η ποιο τητα εργασι ας στη χω ρα μας ει ναι η χαμηλο τερη μεταξυ των χωρω νμελω ν της ΕΕ-27. Η Ελλα δα σημειω νει τη χειρο τερη επι δοση σε χαρακτηριστικα
ο πως ο χρο νος εργασι ας και η ισορροπι α μεταξυ επαγγελματικη ς και
προσωπικη ς ζωη ς, και απο τις χαμηλο τερες επιδο σεις στη συλλογικη
εκπροσω πηση, την επαγγελματικη εξε λιξη και την ποιο τητα του εισοδη ματος.
Αυτο αποδεικνυ ει και τα ο ρια ενο ς παραγωγικου μοντε λου που βασι ζεται σε
δουλειε ς χαμηλη ς παραγωγικο τητας, χαμηλη ς προστιθε μενης αξι ας, χαμηλη ς
εργασιακη ς σταθερο τητας και υψηλω ν εργα σιμων ωρω ν.
 Κατα τη δια ρκεια του 2022, δεν σημειω θηκε κα ποια ουσιαστικη προ οδος
αναφορικα με την αναμο ρφωση του θεσμικου πλαισι ου των συλλογικω ν
διαπραγματευ σεων και την αυ ξηση του αριθμου των Συλλογικω ν Συμβα σεων
Εργασι ας (ΣΣΕ). Υπογρα φηκαν 25 ΣΣΕ κλαδικου η ομοιοεπαγγελματικου ,
εθνικου η τοπικου χαρακτη ρα. Επιπλε ον, κατα το ι διο ε τος υπογρα φηκαν 217
επιχειρησιακε ς ΣΣΕ.
 Όλα τα ευρη ματα των δεικτω ν κοινωνικη ς βιωσιμο τητας στην Ελλα δα δει χνουν
ο τι η ανισο τητα στην Ελλα δα αποκλιμακω νεται, αλλα εξακολουθει να ει ναι
υψηλη . Και τα υψηλα επι πεδα εισοδηματικη ς ανισο τητας επιβραδυ νουν τη
μει ωση της φτω χειας.
 Το 2021 σχεδο ν το 1/5 (19,6%) των ατο μων στην Ελλα δα ζου σε με διαθε σιμο
εισο δημα κα τω απο το ο ριο της σχετικη ς φτω χειας, ενω το 2022 το ποσοστο
μειω θηκε λιγο τερο απο μι α ποσοστιαι α μονα δα (18,8%). Το ποσοστο των
ατο μων σε κι νδυνο φτω χειας στην ΕΕ-27 η ταν 16,8% και 16,5% αντι στοιχα. Το
2021 στην Ελλα δα σε συνθη κες επι μονης φτω χειας βρε θηκε το 15,8% των
νοικοκυριω ν με εξαρτω μενα παιδια .
 Στην Ελλα δα το 2021 βρε θηκε σε σοβαρη υλικη και κοινωνικη στε ρηση το
13,2% των ανδρω ν και το 14,5% των γυναικω ν, ενω τα αντι στοιχα ποσοστα
στην ΕΕ-27 η ταν 6% και 6,6% αντι στοιχα. Το 2022 στην Ελλα δα σε αδυναμι α
κα λυψης βασικω ν αναγκω ν για μια αξιοπρεπη διαβι ωση βρε θηκε το 13,2% των
ανδρω ν και το 14,6% των γυναικω ν. Το 2021-2022 πολύ μεγάλη δυσκολία να
αντεπεξέλθει στις δαπάνες για την κάλυψη βασικών αναγκών αντιμετώπισε το
6
36% των νοικοκυριών χωρίς εξαρτώμενα παιδιά, ενώ την ίδια περίοδο στην ΕΕ27 το αντίστοιχο ποσοστό νοικοκυριών ήταν μόλις 6,1%. Το 2021 το 46,3% των
νοικοκυριών στην Ελλάδα δήλωσε την αδυναμία του να αντεπεξέλθει σε μια
έκτακτη δαπάνη, ενώ λίγο πιο χαμηλό (43,6%) ήταν το ποσοστό το 2022. Όλα
τα ευρη ματα μας δει χνουν ο τι το ποσοστο κινδυ νου φτω χειας στην εργασι α, και
η συνεπαγο μενη αδυναμι α των απασχολουμε νων να εξασφαλι σουν μια
αξιοπρεπη διαβι ωση, διαφοροποιει ται ανα λογα με την ηλικι α, το εκπαιδευτικο
επι πεδο αλλα και το ει δος της συ μβασης εργασι ας τους.
 Υπα ρχει επει γουσα ανα γκη για ισχυρη και αποτελεσματικη δρα ση και για
δε σμευση της οικονομικη ς και της κοινωνικη ς πολιτικη ς για με τρα στη ριξης της
αγορα ς εργασι ας, του εισοδη ματος των εργαζομε νων και των ευα λωτων
κοινωνικω ν ομα δων. Η Ελλα δα πρε πει να επιταχυ νει τη δημιουργι α συνθηκω ν
πλη ρους, παραγωγικη ς, αξιοπρεπου ς και ελευ θερα επιλεγμε νης απασχο λησης.
Υπα ρχει σαφη ς ανα γκη να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή μέσω της προστασίας
θεμελιωδω ν αρχω ν και δικαιωμα των στην εργασι α, με αξιοπρεπει ς μισθου ς, με
εξασφα λιση ι σης αμοιβη ς για εργασι α ι σης αξι ας και με την προω θηση
πολιτικω ν δια βι ου μα θησης και εκπαι δευσης, ω στε να διασφαλιστει η ισο τητα
των φυ λων και των διαφορετικω ν ηλικιακω ν ομα δων στην κατανομη της
ευημερι ας.
 Απο το 2013 εμφανι ζεται αναβα θμιση του εκπαιδευτικου επιπε δου συνολικα
του πληθυσμου της χω ρας και του εργατικου δυναμικου ειδικο τερα, ο που το
μερι διο των αποφοι των τριτοβα θμιας εκπαι δευσης φτα νει σε επι πεδα κοντα
στον με σο ο ρο της ΕΕ.
 Η μεγαλυ τερη αυ ξηση αποφοι των τριτοβα θμιας εκπαι δευσης σημειω νεται την
τελευται α δεκαετι α σε σπουδε ς που αφορου ν την «Παροχη υπηρεσιω ν», η οποι α
αποδι δεται στη μεγαλυ τερη ανθεκτικο τητα που ει χαν κατα τη δια ρκεια της
κρι σης δραστηριο τητες του τριτογενου ς τομε α, ο πως ο τουρισμο ς. Αντιθε τως, η
μεγαλυ τερη μει ωση προκυ πτει σε σπουδε ς που αφορου ν τις «Τεχνολογι ες
Πληροφορι ας και Επικοινωνι ας (ΤΠΕ)». Η αρνητικη αυτη μεταβολη ε ρχεται σε
αντι θεση με τις εν εξελι ξει τεχνολογικε ς μεταβολε ς και αποδι δεται στον αργο
ψηφιακο μετασχηματισμο της χω ρας.
 Αν και το εργατικο δυναμικο στην Ελλα δα παρουσια ζει υψηλα τυπικα
προσο ντα, την ι δια στιγμη σημειω νεται ε νας φτωχο ς προσανατολισμο ς της

εγχω ριας αγορα ς εργασι ας απε ναντι στη Συνεχιζο μενη Επαγγελματικη
Κατα ρτιση (ΣΕΚ). Το γεγονο ς ο τι η Ελλα δα βρι σκεται στις τελευται ες θε σεις
στην ΕΕ ως προς το ποσοστο των επιχειρη σεων που υλοποιου ν δρα σεις ΣΕΚ,
καθω ς και των εργαζομε νων που συμμετε χουν σε τε τοιες δρα σεις υποδεικνυ ει
ο τι η λειτουργι α της εγχω ριας αγορα ς εργασι ας εξακολουθει να βασι ζεται
περισσο τερο στην εντατικοποι ηση παρα στη διαρκη βελτι ωση του εργατικου
δυναμικου .
 Η υποτι μηση της ΣΕΚ ε χει και εγγενη αι τια, ο πως η υποβα θμιση του
παραγωγικου υποδει γματος προς ο φελος κλα δων ο που το αποτυ πωμα των
οργανωτικω ν και των τεχνολογικω ν μεταβολω ν ει ναι περιορισμε νο, με
αποτε λεσμα τη χαμηλη ζη τηση για γνω σεις και δεξιο τητες υψηλου επιπε δου.
 Εντοπι ζεται σημαντικη καθυστε ρηση στον ψηφιακο μετασχηματισμο της
Ελλα δας και αυτο αναδεικνυ εται απο τη χαμηλη ζη τηση για ειδικου ς στις ΤΠΕ,
καθω ς η Ελλα δα εμφανι ζεται ουραγο ς μεταξυ των υπο λοιπων χωρω ν-μελω ν της
ΕΕ. Την ι δια στιγμη το ποσοστο ανεργι ας στη συγκεκριμε νη επαγγελματικη
ομα δα ει ναι διαχρονικα υψηλο τερο απο το με σο ποσοστο ανεργι ας, ο ταν στην
ΕΕ κυμαι νεται στα ι δια η χαμηλο τερα επι πεδα. Αυτο αναδεικνυ ει την αδυναμι α
της αγορα ς εργασι ας να απορροφη σει ειδικου ς ΤΠΕ, καθω ς περι που ε ξι στις
δε κα επιχειρη σεις στην Ελλα δα ει ναι πολυ χαμηλη ς ψηφιακη ς ε ντασης, με τη
χω ρα να σημειω νει ποσοστο 57,8%, ακολουθου μενη απο τη Βουλγαρι α (51,8%)
και την Ουγγαρι α (47,0%), ο ταν ο αντι στοιχος με σος ο ρος στην ΕΕ ει ναι 30%.
 Η ψηφιακη καθυστε ρηση της χω ρας αναδεικνυ εται και στην κατα ταξη της ως
προς τον Δει κτη Ψηφιακη ς Οικονομι ας και Κοινωνι ας (DESI), καθω ς η Ελλα δα,
και σε αυτη την περι πτωση, βρι σκεται στις τελευται ες θε σεις και πιο
συγκεκριμε να στην 25η θε ση, ακολουθου μενη απο τη Βουλγαρι α και τη
Ρουμανι α. Η χαμηλη κατα ταξη της Ελλα δας αποδι δεται στις αρνητικε ς επιδο σεις
που εμφανι ζει στους τομει ς «Ανθρω πινο κεφα λαιο», «Ψηφιακε ς υποδομε ς» και
«Ενσωμα τωση της ψηφιακη ς τεχνολογι ας» (23η θε ση), καθω ς και στις
«Ψηφιακε ς δημο σιες υπηρεσι ες» (26η θε ση).
 Η τροχια υποβα θμισης του παραγωγικου υποδει γματος της Ελλα δας απο την
κρι ση και ε πειτα ‒και η επακο λουθη αδυναμι α δημιουργι ας θε σεων εργασι ας
υψηλου επιπε δου γνω σεων και δεξιοτη των‒ δεν δημιουργει θετικε ς προσδοκι ες
για το με λλον. Ειδικο τερα, ε ως το 2035 μο λις το 29,8% των νε ων θε σεων

εργασι ας θα ει ναι υψηλω ν δεξιοτη των ε ναντι 49,9% στην ΕΕ. Απο τις παραπα νω
θε σεις εργασι ας, μο λις το 4,2% ει ναι νε ες θε σεις εργασι ας ε ναντι
αντικατα στασης λο γω συνταξιοδο τησης, ο ταν το ι διο ποσοστο στην ΕΕ ει ναι
18%.
 Ερευνω ντας διαστα σεις της αναντιστοιχι ας δεξιοτη των, η προσφορα
δεξιοτη των στην Ελλα δα ανταποκρι νεται περισσο τερο στις ανα γκες των
επιχειρη σεων συγκριτικα με την ΕΕ. Αυτο δει χνει ο τι συγκριτικα στην Ελλα δα
δεν ει ναι πολυ σημαντικο το προ βλημα της οριζο ντιας αναντιστοιχι ας
δεξιοτη των, δηλαδη της συ ζευξης των προσφερο μενων θε σεων εργασι ας με τις
γνω σεις και τις δεξιο τητες που πραγματικα διαθε τουν οι εργαζο μενοι.
 Αντιθε τως, μεγαλυ τερες διαστα σεις ε χει στην εγχω ρια αγορα εργασι ας το
προ βλημα της υπερεκπαι δευσης, δηλαδη της υ παρξης υψηλου πλεονα σματος
τυπικω ν προσο ντων των εργαζομε νων σε σχε ση με εκει να που απαιτου ν οι
θε σεις εργασι ας τους. Το 2022 η Ελλα δα βρε θηκε στη 2η θε ση, πι σω απο την
Ισπανι α, ο που το ποσοστο των εργαζομε νων με υπερβα λλοντα προσο ντα
ανε ρχεται στο 32,4% ε ναντι 21% στην ΕΕ. Συγκριτικα με το 2013, η Ελλα δα
ανε βηκε απο την 5η θε ση, ενω , εα ν ανατρε ξουμε στην αρχη της κρι σης, το 2008,
η Ελλα δα βρισκο ταν στη 12η θε ση κα τω απο τον με σο ο ρο της ΕΕ.
 Δυσμενει ς παρα γοντες που επιδρου ν στην προσφορα και στη ζη τηση
δεξιοτη των, ο πως η ποιο τητα της τυπικη ς και της μη τυπικη ς εκπαι δευσης, το
πλαι σιο παρακι νησης των εργαζομε νων για συμμετοχη στη συνεχιζο μενη
εκπαι δευση και κατα ρτιση, η ποιο τητα του παραγωγικου υποδει γματος, οι
εργασιακε ς σχε σεις, η μακροχρο νια ανεργι α κ.α ., ε χουν ως αποτε λεσμα την
κατα ταξη της Ελλα δας στην 25η θε ση ως προς τον Ευρωπαι κο Δει κτη
Δεξιοτη των. Η χαμηλη κατα ταξη της Ελλα δας αποδι δεται στις αρνητικε ςεπιδο σεις που λαμβα νει στην «Ανα πτυξη δεξιοτη των» (24η θε ση), στην
«Ενεργοποι ηση δεξιοτη των» (23η θε ση) και στην «Αντιστοι χιση δεξιοτη των»
(26η θε ση).