Δρ. Γιάννη Τσιπουρίδη

Πρόσφατα έτυχε να βιώσω μια γενική εθνική διακοπή παροχής ηλεκτρικής ενέργειας μερικών ημερών σε συνθήκες χειμώνα στην Ιρλανδία. Το αποτέλεσμα ήταν πως για μερικές μέρες δεν είχαμε φωτισμό, δεν είχαμε τηλεόραση και ίντερνετ, δεν είχαμε θέρμανση, σε αρκετές περιοχές σταμάτησε η παροχή νερού γιατί δεν δούλευαν τα αντλιοστάσια, οι συγκοινωνίες επηρεάστηκαν σε σημαντικό βαθμό, καθώς φυσικά και τα σχολεία, οι υπηρεσίες, η αγορά …όλα.

Είμαστε πολύ εξαρτημένοι από την ενέργεια και ιδιαίτερα τον ηλεκτρισμό.

Και το πληρώνουμε. Και δεν εννοώ μόνο συμβολικά όταν έχουμε μπλακ άουτ.

Εννοώ πληρώνουμε τον λογαριασμό της ενέργειας και επειδή είμαστε εξαρτημένοι από αυτήν, οι τιμές ανεβαίνουν.

Η εξάρτηση κοστίζει.

Γι’ αυτό, σχεδόν δεν περνάει μέρα που να μην υπάρχει μια είδηση σχετική με τις τιμές ενέργειας.

Ας δούμε λοιπόν τι καθορίζει το κόστος της ενέργειας και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς.

Ελπίζω να συμφωνούμε στην παρακάτω γενική κατηγοριοποίηση πηγών κόστους:

1. Κόστος διεργασιών και εξοπλισμού παραγωγής, αποθήκευσης και μεταφοράς της ενέργειας προς κατανάλωση, συμπεριλαμβανόμενου του κόστους κεφαλαίων.
2. Κόστος συνεπειών στο περιβάλλον όλων των ανωτέρω, από την έρευνα, εγκατάσταση και παραγωγή μέχρι την χρήση και απεγκατάσταση τους.
3. Κόστος ανθρώπινων «χειρισμών»

Γενικά για την πρώτη κατηγορία μπορεί να υπάρξει συμφωνία και συναίνεση για το ύψος των τιμών, έστω προσεγγιστικά.  Δεν θα τσακωθούμε σε αυτό το σημείο.

Η δεύτερη κατηγορία αγνοείται επιδεικτικά, ουσιαστικά ακόμη και σήμερα και θα πούμε λίγο παρακάτω τι θα συνέβαινε αν λαμβάναμε υπόψη αυτήν την παράμετρο κόστους.

Και μένει η τρίτη κατηγορία, η οποία είναι και η «ζημιάρα» γιατί αυτή ελέγχει ουσιαστικά την τελική τιμή του προϊόντος.

Η οικονομία του πλανήτη βασίζεται σε μια αυθαίρετη αρχή: στην αρχή της προσφοράς και ζήτησης.

Η λογική πίσω από αυτήν την αρχή είναι απλή:

• κάτι που έχει ελάχιστη προσφορά και τεράστια ζήτηση (π.χ. χρυσός, διαμάντια) έχει μεγάλη τιμή/αξία
• κάτι που έχει μεγάλη προσφορά και ελάχιστη ζήτηση (π.χ. άμμος, πέτρες) έχει μικρή τιμή/αξία

Ενώ σε πρώτη ανάγνωση αυτό ακούγεται σαν να έχει μια λογική, αν το καλοσκεφθείτε θα δείτε πόσο ανοιχτό σε αυθαιρεσίες είναι.

Οι κανόνες προσδιορισμού της «προσφοράς» και της «ζήτησης» δεν υπακούν σε κάποια συγκεκριμένη επιστημονική μέθοδο, που να εγγυάται την σταθερότητα και το αναλλοίωτο των κανόνων.

Για να ξεπεραστεί αυτό, η όλη διαδικασία ντύθηκε με ένα μανδύα νομιμότητας που ονομάστηκε χρηματιστήριο. Το χρηματιστήριο ελέγχει πλέον όλη την παγκόσμια οικονομία και επομένως δεν αμφισβητούνται οι αρχές λειτουργίας του και φυσικά οι κατευθύνσεις και τα αποτελέσματα των διεργασιών του.

Και η βασική αρχή λειτουργίας του χρηματιστηρίου είναι η πρόσφορά και η ζήτηση.

Δηλαδή αναβαθμίζοντας το πλαίσιο και τον τρόπο εφαρμογής της αρχής αυτής ξεπεράστηκε η απουσία επιστημονικότητας στην λειτουργία και εφαρμογή της.

Το κέλυφος κάλυψε την επιστημονική ένδεια του περιεχομένου.

Εδώ έρχονται στο μυαλό κλασικές εκφράσεις όπως «τα ράσα δεν κάνουν τον παπά» και «ο βασιλιάς είναι γυμνός», αλλά ας δούμε αν όντως είναι έτσι.

Να σας δώσω ένα μόλις πρόσφατο παράδειγμα, μάλιστα από τον απίθανο νέο πρόεδρο των ΗΠΑ.

Κάθε φορά που ανακοινώνει νέους δασμούς το χρηματιστήριο επηρεάζεται.

Το ίδιο και κάθε φορά που τους παίρνει πίσω.

Κι αυτή η χρηματιστηριακή «επίδραση» μεταφράζεται σε δισεκατομμύρια δολάρια.

Κάποιες κακές γλώσσες τις ονομάζουν «παρέμβαση» στο χρηματιστήριο. Ακόμη πιο κακές γλώσσες εικάζουν πως κάποιοι που ήξεραν από πριν τις παρεμβάσεις του Προέδρου, είχαν τεράστια κέρδη. Τι να σας πω, οι γνώσεις μου δεν φτάνουν μέχρι εκεί. Κρίνετε μόνοι σας

Η ουσία είναι πως αυτές οι αλλαγές αφορούν άμεσα και προϊόντα ενέργειας και επομένως επηρεάζουν τις τελικές τιμές στον καταναλωτή.

Συμπερασματικά, χωρίς να έχει υπάρξει πραγματική αλλαγή στα φυσικά μεγέθη της προσφοράς και ζήτησής ενέργειας, οι τιμές ανεβοκατεβαίνουν.

Δηλαδή η αρχή της προσφοράς και ζήτησης είναι ανοιχτή σε όλων των ειδών τις παρεμβάσεις, επομένως και κακόβουλες, που δεν έχουν σχέση με το ίδιο το προϊόν αλλά τα κίνητρα ατόμων ή ομάδων ατόμων.

Ελπίζω να συμφωνούμε ότι αυτό δεν είναι και το καλύτερο σύστημα για να καθορίζεις τιμές που αφορούν δισεκατομμύριά ανθρώπους, που δεν ξέρουν ούτε πως γράφεται η λέξη χρηματιστήριο.

Και να θυμίσω ότι στην περίπτωση της ενέργειας αυτό αφορά την βιομηχανία ορυκτών, η οποία γι’ αυτά που «προσφέρει» δεν απολαμβάνει μόνο υψηλές τιμές και υπέρογκα κέρδη, αλλά και επιδοτήσεις ύψους 7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως.

Κλείστε τα μάτια σας και σκεφθείτε το νούμερο των 7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων και μετά φανταστείτε ποιος το πληρώνει.

Πάντως όχι ο Τραμπ.

Να το ξαναπώ γιατί έχει σημασία, το νούμερο αυτό το αναφέρει ο ΔΝΤ[i] και όχι κλιματικοί ακτιβιστές αμφίβολης αξιοπιστίας, για κάποιους.

Που καταλήγουμε λοιπόν;

Πράσινα, κόκκινα, κίτρινα, μπλε, καραβάκια στο Αιγαίο τα τιμολόγια ρεύματος δεν μπορούν να προλάβουν τις αυθαιρεσίες ενός παγκόσμιου συστήματος που στηρίζεται από όλους, εκτός από την επιστήμη.

Το ότι στα δελτία ειδήσεων παρουσιάζονται το δελτίο καιρού και το δελτίο τιμών χρηματιστηρίου δεν τα εξισώσει σε αξιοπιστία.

Το δελτίο καιρού το επεξεργάζονται επιστήμονες και με βάση δεδομένα που συλλέγουν με επιστημονικές μεθόδους δορυφόροι και επίγειοι μετεωρολογικοί σταθμοί, καταλήγουν σε προγνώσεις, τις οποίες μάλιστα, σεβόμενοι την επιστήμη τους, πάντοτε εκφράζουν με πιθανότητες πραγμάτωσης.

Το μόνο επιστημονικό μέρος στο δελτίο τιμών χρηματιστηρίου είναι η χρήση μαθηματικών για την εξαγωγή τιμών, που είναι αποτελέσματα επιδιώξεων και προσδοκιών .

Επομένως, και πάντα κατά τη γνώμη μου, η τρίτη συνιστώσα του ενεργειακού κόστους που σας παρουσίασα στην αρχή είναι για διαγραφή.

Να δούμε για λίγο τη δεύτερη;

Αν ίσχυε η δεύτερη, τότε θα καταλήγαμε εύκολα στο εξής συμπέρασμα: η μόνη ενεργειακή επιλογή που εξασφαλίζει ενεργειακή αυτονομία, ανεξάντλητη ενεργειακή διαθεσιμότητα, περιβαλλοντική βιωσιμότητα, παγκόσμια πρόσβαση για όλους και φθηνές τιμές γιατί έχει μηδενικό κόστος καυσίμου είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Αλλά όταν ο Τραμπ εντέλει περισσότερες γεωτρήσεις υδρογονανθράκων, καταδικάζει κάθε πράσινη δραστηριότητα ως απάτη και διακηρύσσει πως δεν υφίσταται κλιματική αλλαγή, φοβάμαι πως η παραπάνω πρόταση μου δεν θα τύχει σοβαρής αντιμετώπισης.

Άρα ποιο είναι το δια ταύτα;

Αυτονομηθείτε ενεργειακά!

Όσοι μπορείτε και όπως μπορείτε.

Τοποθετήστε φωτοβολταϊκά, ηλιακό θερμοσίφωνα (είναι έγκλημα να μην έχετε), ηλεκτρικό ή υβριδικό αυτοκίνητο, μονώστε ότι μονώνετε, εξοικονομήστε ότι εξοικονομείτε, συμμετέχετε σε μια ενεργειακή κοινότητα……

Υπάρχουν συμβουλές και οδηγίες στα φιλόξενα site Greenpeace WWF και άλλων οργανώσεων.

Και κυρίως θωρακιστείτε κλιματικά, που σημαίνει κατά αρχάς ενημερωθείτε τι είναι η κλιματική κρίση και τι αναμένουμε με σιγουριά – δυστυχώς –  να συμβεί.

Όχι αύριο, αλλά σίγουρα στο ορατό μέλλον.

Πάρτε την σοβαρά. Δεν θα περάσει σε λίγα χρόνια

Δεν είναι πανδημία.

Είναι χειρότερη.

Και λόγω Τραμπ θα κάνουμε βήματα πίσω……

Και πάνω από όλα κάντε υπομονή.

Τα εκατομμύρια που αλαλάζουν από αγαλλίαση που το αντισυστημικό (με ξεπερνάει η συλλογική ευφυία μας) δίδυμο Τραμπ-Μασκ έχουν τον έλεγχο των πραγμάτων, θα αλλάξουν γνώμη όταν οι συγγενείς και φίλοι τους θα πνίγονται και θα καίγονται και θα ήθελα να ελπίζω πως ούτε τα σόσιαλ μίντια του Μασκ δεν θα μπορούν να αλλοιώσουν την πραγματικότητα.

Ελπίζω……ποτέ μη λες ποτέ

[i] https://www.imf.org/en/Topics/climate-change/energy-subsidies

Του Δρ. Γιάννη Τσιπουρίδη 

Πρώτα απ’ όλα είναι σχεδόν δεδομένο και μένει μόνο τυπικά να αναδειχθεί, πως το 2024 θα είναι η πιο θερμή χρόνια που ζήσαμε ποτέ.

Αλλά θα έχει και ένα ακόμη μοναδικό ρεκόρ: θα είναι η πρώτη χρονιά που η άνοδος της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας του πλανήτη θα ξεπεράσει τον 1.5^ο Κελσίου. [i]

Αυτή είναι μια συγκλονιστική είδηση που θα έπρεπε να μας κάνει να σταματήσουμε ότι κάνουμε και να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει, και πως πρέπει να αντιδράσουμε.

Βιώνουμε το πιο θερμό έτος των τελευταίων 125.000 ετών,[ii] και συνεχίζουμε σαν να αφορά άλλους.

Επιπλέον, αυτός ο εμβληματικός 1.5^ο Κελσίου, που εξακολουθεί να είναι η καραμέλα σε κάθε ομιλία των διαφόρων παραγόντων (όχι επιστημόνων, αυτοί ξέρουν ότι χάθηκε το παιχνίδι), έχει πεθάνει και αναμένει την επίσημη αναγγελία του θανάτου του.

Οι εξελίξεις αυτές, που δεν είναι πολιτικές για να τις συζητάμε επί ημέρες στα τηλεοπτικά παράθυρα, συνεπάγονται δραματικές αλλαγές σε αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως μέλλον και σε όσα σχέδια κάνουμε, γι αυτό το μέλλον, το δικό μας και των παιδιών μας.

Ότι κι αν σχεδιάζουμε θα επηρεαστεί μοναδικά.

Δεν θα έπρεπε επομένως, να πάρουμε σοβαρά αυτές τις εξελίξεις;

Ίσως να τρομάξουμε λίγο; Έστω να προβληματιστούμε;

Εδώ παίρνουμε σοβαρά αστήρικτες πολιτικές εκτιμήσεις, παραμυθιαζόμαστε με πολιτικές ατάκες γιατί ακούγονται ευχάριστα στο αυτί μας (που έλεγε ο Νιόνιος), αλλά δεν παίρνουμε σοβαρά τα επιστημονικά ευρήματα;

Λυπάμαι αλλά έτσι που στρώσαμε ο Καζαμίας του 2025 προβλέπει μία από τα ίδια με το 2024 και κάτι παραπάνω.

Κάπου στο ημερολόγιο του 2025 υπάρχει μια Βαλένθια, ένα Νεπάλ, μια Κίνα, μια Βόρεια Κορέα, μια Βραζιλία, μια Κένυα, ένα Μαγιότ….. ίσως και μια Θεσσαλία 

Είναι ΣΙΓΟΥΡΟ. 

Οι κάτοικοι του πλανήτη ανέμελοι ετοιμάζονται να γιορτάσουν το νέο έτος 2025 και είναι σίγουρο ότι κάποιοι δεν θα ζήσουν να δουν την Πρωτοχρονιά του 2026, εξ αιτίας των κλιματικών καταστροφών.

Και δεν είναι μόνο οι πλημμύρες, αλλά είναι και οι καύσωνες, οι ανεξέλεγκτες δασικές πυρκαγιές, οι σοδιές που χάνονται και οι τιμές που ανεβαίνουν (λάδι, καφές, σοκολάτα κ.α.) … ένα δυστοπικό κοκτέιλ που δεν θα διορθωθεί με κανένα μαγικό πολιτικό ραβδί και φυσικά δεν θα εξαφανιστεί αν το αγνοήσουμε.

Ότι άρχισε να δημιουργείται πριν από δεκαετίες, θα χρειαστεί πολλά χρόνια για να επανέλθει.

Έστω κάπως λιγότερα επειδή η τεχνολογική πρόοδος μας δίνει καλύτερα εργαλεία να πετύχουμε την ανάσχεση της καλπάζουσας κλιματικής κρίσης και της σταδιακής επιστροφής σε αυτό που είχαμε και δεν εκτιμούσαμε γιατί το είχαμε ως δεδομένο.

Αλλά σίγουρα πολλά χρόνια.

Και η περίφημη υπόσχεση της προσπάθειας για συγκράτηση της ανόδου της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας κάτω από 1.5^ο Κελσίου, που ως προείπαμε απέτυχε, δεν ήταν υπόσχεση κλιματικού παραδείσου. Ήταν υπόσχεση συγκράτησης της καταστροφής στα σημερινά επίπεδα, δηλαδή, των καταστροφών τύπου Βαλένθια.

Ο παράδεισος χάθηκε και θα παραμείνει χαμένος για πολλά χρόνια.

Και φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε και να υποτιμάμε το ευρύτερο πολιτικό περιβάλλον.

Ότι ένας αρνητής της κλιματικής κρίσης, ο Τραμπ, θα έχει σε λίγο τα ηνία των ΗΠΑ στα χέρια του, μην περιμένετε πραγματικές κλιματικά συμβατές λύσεις. Ήδη εκβιάζει/απειλεί την Ευρώπη για  αγορά ορυκτών καυσίμων από τις ΗΠΑ, πιστός στους χρηματοδότες της προεκλογικής του εκστρατείας.

Το δε νέο πρόσωπο σε αυτό το ήδη πολύ κακό έργο, ο Έλον Μασκ, μεταξύ πολλών άλλων μαργαριταριών, στηρίζει ανοιχτά την γερμανική ακροδεξιά. Για να μην μιλήσουμε για Πούτιν, Μιλέι, Όρμπαν, Συρία, Ουκρανία και πάει λέγοντας.

40 χρόνια μετά το 1984 του Όργουελ πρέπει να ομολογήσουμε ότι μόνο την κλιματική κρίση δεν είχε προβλέψει, αν και διέβλεπε την αυξανόμενη υπεροπλία του ανθρώπου έναντι της φύσης.

Σε μια σημαντική στιγμή στην ιστορία της ανθρωπότητας που θα έπρεπε όλη η προσοχή μας να είναι συγκεντρωμένη στην διαχείριση του μεγαλύτερου κινδύνου που αντιμετώπισε ποτέ η ανθρωπότητα, την κλιματική κρίση, υπάρχουν τόσες πολλές αντίρροπες δυνάμεις, τόσες ψευδείς ειδήσεις, τόσα επίπλαστα προβλήματα, που το μόνο που δεν απασχολεί την διεθνή πολιτική ηγεσία και κατ’ επέκταση την πλειοψηφία των πολιτών είναι η κλιματική κρίση.  

Στην πιο κρίσιμη στιγμή της ιστορίας μας, δεν είμαστε παρόντες σαν ηγεσία αλλά και σαν πολίτες, γιατί υιοθετούμε αυτό που «ακούγεται ευχάριστα στο αυτί μας», γιατί αποφεύγουμε ότι απαιτεί να σηκωθούμε από τον καναπέ.

Μας έμαθαν να περιμένουμε από αλλού τις λύσεις.

Και βολευτήκαμε (νομίζουμε).   

Σ’ αυτό το περιβάλλον οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων οι οποίες έχουν απίστευτα κέρδη από τα ορυκτά καύσιμα, δεν υπάρχει περίπτωση, εθελοντικά και χωρίς καμία ουσιαστική πίεση,  να σταματήσουν να λειτουργούν, όπως έμαθαν να λειτουργούν.

Και για να συνεχίσουν αυτήν την κερδοφορία χρησιμοποιούν όλα τα εργαλεία που το σύστημα τους παρέχει, μεταξύ των οποίων  είναι και να επηρεάζουν και να καθυστερούν την λήψη των κλιματικά συμβατών αποφάσεων. Οι χιλιάδες λομπίστες που κατακλύζουν τα COP κάνουν επί χρόνια ακριβώς αυτό. Ιδιαίτερα στα 2 τελευταία COP, αυτό που έγινε θα ήταν για γέλια, αν δεν ήταν τόσο τραγικά τα αποτελέσματα του.

Θυμίζω ή ενημερώνω όσους δεν το γνωρίζουν, ότι η μεγαλύτερη απόδειξη της τεράστιας ισχύος του λόμπυ των ορυκτών καυσίμων είναι το γεγονός ότι μόλις στο COP26 υπάρχει γραπτά σε κείμενο αποφάσεων του COP ο όρος «ορυκτά καύσιμα» 

Με αυτά και πολλά σαν και αυτά φτάσαμε εδώ στο αδιέξοδο που βρισκόμαστε.

Γι’ αυτό ο Καζαμίας του 2025 είναι ίσως ο πιο αρνητικός Καζαμίας των τελευταίων 125.000 ετών.

Όταν λοιπόν οι πολιτικές ηγεσίες σέρνουν τα πόδια τους, οι εταιρείες σφυρίζουν αδιάφορα κι εμείς είμαστε καθηλωμένοι στον καναπέ, τι μένει λοιπόν;

Μα το θαύμα των Χριστουγέννων!!!

Ονειρεύομαι, λοιπόν, τη νύχτα των Χριστουγέννων, τα τρία πνεύματα να επισκεφθούν τον Σκρούτζ (που προφανώς αντιπροσωπεύει τις εταιρείες ορυκτών καυσίμων). Και όταν ο Σκρούτζ δει τα τρία πνεύματα, αυτό του παρελθόντος, αυτό του παρόντος άρα κυρίως αυτό του μέλλοντος να τρομοκρατηθεί, να μετανιώσει, να πειστεί και να ξυπνήσει την άλλη μέρα και να ανακοινώσει το τέλος των ορυκτών καυσίμων και την ταχύτερη δυνατή στροφή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας!

Εντάξει, δεν δικαιούμαι και εγώ να έχω ένα παιδικό όνειρο με το δικό μου θαύμα των Χριστουγέννων;

Κάθε καλό και να προσέχετε.

[i] https://climate.copernicus.eu/2024-track-be-first-year-exceed-15oc-above-pre-industrial-average 

[ii]  “This year will be the hottest in the last 125,000 years, and the first to cross 1.5C (2.7F) since humans started burning coal, oil and gas to power economies. Already the planet has warmed about 1.3C above the pre-industrial average, corresponding to about a 10% increase in expected precipitation.”

Τι μας λέει εδώ ο εμπνευστής της;

Του Δρ. Γιάννη Τσιπουρίδη, Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, Διευθυντής RECCReC /Renewable Energy & Climate Change Research Center @TUMι Επισκέπτης καθηγητής Πανεπιστήμιο TUM,  Μομπάσα, Κένυα, Επισκέπτης καθηγητής Πανεπιστήμιο MUST, Meru,  Κένυα

Καταδεικνύει ουσιαστικά, τον έλεγχο που έχει και θέλει να διατηρήσει το (ενεργειακό) καταστημένο στην εξέλιξη της ανθρωπότητας.

Η ηλιακή ενέργεια που προσφέρεται για αποκεντρωμένη, αυτόνομη, πολύ μικρή, τοπική παραγωγή ενέργειας χαλάει τα σχέδια ενός συστήματος που προτιμάει να ελέγχει τα πάντα κι επομένως και τις πηγές ενέργειας που μπορούν να ελέγχονται κεντρικά.

Προσωπικά αυτή η γελοιογραφία με καθόρισε γιατί τότε αποφάσισα να κάνω το διδακτορικό μου στην ηλιακή ενέργεια στη σκοτεινή Αγγλία το 1977. (Η άχρηστη πληροφορία του άρθρου). Πέρα από την προσωπική μου αναφορά, η γελοιογραφία μας λέει και κάτι άλλο, που σχετίζεται με την πρώτη ερμηνεία της,

Μας θυμίζει ότι η ηλιακή ενέργεια ήταν διαθέσιμη από τότε, από την δεκαετία του ’70. Μην ξεχνάτε άλλωστε ότι η ΔΕΗ/ΔΕΜΕ από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 εγκαθιστούσε συνεχώς φωτοβολταϊκά μικρά και μεγάλα στα νησιά μας.

Και μετά λοιπόν; Γιατί δεν εκτοξεύθηκε η ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών και των ανανεώσιμων γενικότερα;

Γιατί οι τύποι της γελοιογραφίας αποφάσισαν ότι «Η ηλιακή ενέργεια δεν είναι εφικτή» και της έκλεισαν την πόρτα. Και μαζί της την έκλεισαν φυσικά σε όλες τις ανανεώσιμες. Και χάρη στον έλεγχο που έχουν στην επικοινωνία κατάφεραν κι έβαλαν χίλια δυο εμπόδια στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας(ΑΠΕ).

Πέρασα όλη μου τη ζωή, στα διάφορα πόστα που υπηρέτησα, προσπαθώντας να πείσω για το αυτονόητο: ότι δηλαδή οι ανανεώσιμες είναι ότι πιο φιλικό για το περιβάλλον υπάρχει σε τεχνολογία παραγωγής ενέργειας. Και χωρίς σύγκριση μάλιστα.

Έτσι, αντί με βάση αυτό να κυνηγάμε να πετύχουμε την γρηγορότερη ανάπτυξη των ΑΠΕ, γυρνούσαμε από δω κι από ‘κει απολογούμενοι.

Μην πάτε μακριά, ακόμη και σήμερα, κόμμα του ελληνικού κοινοβουλίου, θεωρεί τις χερσαίες ανεμογεννήτριες καταστροφή του περιβάλλοντος. Άβυσσος.

Περάσαμε λοιπόν τις τελευταίες δεκαετίες του 20^ου αιώνα, ’80 και ’90 ψελλίζοντας ότι υπάρχουν και οι ΑΠΕ, και τις πρώτες δεκαετίες του 21^ου αιώνα στο ρινγκ να τρώμε ξύλο από επώνυμους και ανώνυμους δεινόσαυρους. 

Αυτά σκέφτομαι μέρες που είναι και πλησιάζει η Διεθνής Ημέρα Φωτός.

Ότι δηλαδή θα μπορούσαν να ήταν αλλιώς τα πράγματα αν βλέπαμε το φως.

Αν εκμεταλλευόμασταν το φως.

Για σκεφθείτε ότι με μόλις το 1,2% της επιφάνειας της Σαχάρα, αν το χρησιμοποιούσαμε για να εκμεταλλευτούμε την ηλιακή ενέργεια, θα καλύπταμε όλες τις ενεργειακές ανάγκες όλου του πλανήτη.[i]

Αν….

Θα μπορούσαμε να είχαμε στραφεί σε καθαρές βιώσιμες λύσεις ανάπτυξης πολύ νωρίτερα και τουλάχιστον να μην είχαμε τα καταστροφικά προβλήματα της κλιματικής  κρίσης, αλλά τα κέρδη από τα βρώμικα καύσιμα της βιομηχανικής επανάστασης δεν επέτρεπαν άλλη σκέψη σε αυτούς που ελέγχουν τις «ελεύθερες» αγορές.

Μα ούτε ακόμη και σήμερα, που φτάσαμε στο και 5,  γίνονται οι σοβαρές προσπάθειες, που απαιτούν οι κλιματικές περιστάσεις.

Διάβαζα πρόσφατα σε άρθρο καταξιωμένων επιστημόνων, ότι πλέον δεν μπορούμε να στοχεύουμε σε ενεργειακές/κλιματικές λύσεις με κριτήριο το μικρότερο κόστος, αλλά το μικρότερο ρίσκο (From least cost to least risk)[ii]

Προφανώς είναι ο μόνος τρόπος, τώρα.

Και αύριο θα είναι ακόμη χειρότερα.

Θα είναι ο σώζων εαυτόν σωθήτω.

Κι όμως μόνο το φως μπορεί να μας σώσει.

Το φως σε όλες τις ανανεώσιμες μορφές του.

Η ελπίδα ας πεθάνει τελευταία.

[i] https://www.forbes.com/sites/quora/2016/09/22/we-could-power-the-entire-world-by-harnessing-solar-energy-from-1-of-the-sahara/?sh=44398d8bd440

[ii] https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fclim.2023.1149309/full

Του Γιάννη Τσιπουρίδη

Με αυτό ως αδιαφιλονίκητο επιστημονικό[i] δεδομένο, τι δρομολογείται λοιπόν στο χώρο της ενέργειας; Ποιος είναι ο σχεδιασμός των επιχειρήσεων; Ποιες οι νέες επενδύσεις που πραγματοποιούνται;

Κατ’ αρχάς πρέπει να θυμηθούμε πως η κυρίαρχη παρουσία μας στον πλανήτη, πάντα σύμφωνα με την επιστήμη, οφείλεται εν πολλοίς στο ένστικτο επιβίωσης, το οποίο έχει δυο διακριτές εκφάνσεις.

Η μία είναι η αγάπη για τη ζωή η οποία εκφράστηκε μέσα από το γνωστό «αυξάνεστε και πληθύνεστε» (μεταξύ μας λίγη λιγότερη αγάπη μάλλον καλό θα έκανε…)

Και η άλλη, ο φόβος του κινδύνου που μας προστάτευε ώστε να ασχοληθούμε απερίσπαστοι με την διαδικασία της αύξησης.

• Στην πρώτη παίρνουμε άριστα, είμαστε σπασικλάκια και δεν έχουμε σταματημό.
• Στην δεύτερη όμως είμαστε πλέον κάτω από τη βάση και κινδυνεύουμε να κοπούμε.

Και όχι απλά να μείνουμε μετεξεταστέοι, αλλά να χάσουμε οριστικά τον Κήπο της Εδέμ.

Τα επιστημονικά δεδομένα είναι γνωστά σε όποιον διαλέγει να παίρνει τις πληροφορίες του τουλάχιστον και από κάποια άλλη πηγή πέραν των σόσιαλ μίντια και επιγραμματικά τα ανησυχητικά δεδομένα είναι τα ακόλουθα:

• Η κλιματική κρίση είναι παρούσα στην καθημερινότητα μας και πλήττει τον πλανήτη από Καλιφόρνια μέχρι Μαδαγασκάρη και από Βρετανία μέχρι Πακιστάν.
• Τα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν γίνει πολύ πιο έντονα και πιο συχνά καταρρίπτοντας τα ρεκόρ το ένα μετά το άλλο, ενώ μαθηματικές έννοιες πιθανοτήτων όπως «1 στα 100 χρόνια» έχασαν το νόημα τους
• Οι χώρες και οι περιοχές με ελλιπείς υποδομές είναι ανίσχυρες στα νέα δεδομένα και εκατόμβες θυμάτων προστίθενται στη λίστα της καταστροφής
• Η κλιματική αλλαγή προκαλείται από την ενίσχυση του φαινομένου του θερμοκηπίου, η οποία με τη σειρά της οφείλεται στην άνοδο της συγκέντρωσης των αερίων του θερμοκηπίου και κύρια του διοξειδίου του άνθρακα και δευτερευόντως του μεθανίου.
• Η άνοδος της συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα οφείλεται κύρια στη χρήση ορυκτών καυσίμων.
• Σύμφωνα με τους επιστήμονες, με βάση την σημερινή πορεία μας, η θερμοκρασία θα ανέβει από 2⁺ έως 4^– βαθμούς Κελσίου.
• Που θα είναι Κόλαση επί γης.
• Ενώ ο χρόνος για διορθωτικές κινήσεις; Ελάχιστος
• Η εξοικονόμηση ενέργειας, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, η αποθήκευση ενέργειας και οι Ανανεώσιμες Πηγές ενέργειας μπορούν να υποκαταστήσουν κατά 100% το σημερινό ρυπογόνο σύστημα παραγωγής ενέργειας.

Αυτά είναι τα δεδομένα και παρά την βαρετή επανάληψη τους δεν δείχνουν να έχουν εντυπωθεί σε κάποιο σημείο του εγκεφάλου μας που να ενεργοποιεί το ένστικτο επιβίωσης.

Γιατί, ο άνθρωπος, ακολουθώντας το συλλογικό ένστικτο επιβίωσης, αν το είχε, θα εγκατάλειπε τρέχοντας τα ορυκτά καύσιμα και θα στρεφόταν άμεσα και ολοκληρωτικά στις Ανανεώσιμες Πηγές ενέργειας.

Όπως ακριβώς ένας καπνιστής θα έκοβε άμεσα το τσιγάρο, αν ο γιατρός του ανακοίνωνε ότι έχει καρκίνο στα πνευμόνια του.

Δυστυχώς όμως δεν γίνεται αυτό.

Η ανθρωπότητα λοιπόν, όπως εκπροσωπείται από τις κυρίαρχες χώρες που καθοδηγούνται από τις αγορές, συνεχίζει να επενδύει σε μορφές ενέργειας που αποφέρουν αμεσότερα υψηλότερη κερδοφορία. Μάλιστα η τεχνητή (με την έννοια ότι δεν ήταν νομοτελειακά επιστημονικά αναπόφευκτη) ενεργειακή κρίση που προήλθε από την εισβολή στην Ουκρανία και που οδήγησε σε αύξηση της κερδοφορίας των εταιρειών ορυκτών καυσίμων[ii], έστρεψε και την επενδυτική ατζέντα ξανά σε νέα κοιτάσματα και νέες εξορύξεις υδρογονανθράκων[iii]. Μια ατζέντα που είχαμε αρχίσει να πιστεύουμε (προπολεμικά) ότι είχε αρχίσει να αλλάζει.

Μάλιστα μπαίνουν και σε περιοχές όπως η Αλάσκα[iv] που είναι από τις πιο ευαίσθητες περιβαλλοντικά και κλιματικά[v] με άγνωστες συνέπειες για όλο τον πλανήτη. Η απόφαση Μπάϊντεν[vi] καταδικάστηκε ευρύτατα γιατί μεταξύ άλλων αποτελεί και πισωγύρισμα προεκλογικών δεσμεύσεων (τι γράφω τώρα ο αφελής). Και φυσικά οι ΗΠΑ δεν είναι μόνες σε αυτό τον χορό των ορυκτών καυσίμων, με την Γερμανία να σχεδιάζει 25GW νέων μονάδων ορυκτού αερίου[vii], και φυσικά την Κίνα[viii] να συμμετέχει δυναμικά σε αυτήν την τρελή κούρσα[ix], μεταξύ άλλων και με ον αγαπημένο της άνθρακα.

• Και είναι μια πολλή τρελή κούρσα, μια και ο καπνιστής, αντί να κόψει το τσιγάρο, φουμάρει αρειμανίως με αποτέλεσμα και οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα να συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία.[x]

Και γιατί να μην συνεχίσουν, άλλωστε; Το κριτήριο δεν είναι οι εκπομπές και οι επιδεινούμενες κλιματικές επιπτώσεις αλλά τα νέα[xi] κερδοφορίας[xii] από τις αγορές[xiii]και φυσικά η δίκαιη[xiv] μοιρασιά τους[xv].

Εδώ ακριβώς είναι και το πρόβλημα και άρα και η πιθανή λύση του.

Οι αγορές επιβάλουν αυτές τις πολύ καθοριστικές για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους επιλογές. Όχι η επιστήμη ούτε η κοινή λογική και φυσικά ούτε καν το ένστικτο επιβίωσης το οποίο έχει εξαφανιστεί εδώ και καιρό.

Φαντάζομαι ότι θα έχει ξεχαστεί σε κάποιο social chat group στο Facebook ή στο tweeter ή στο Instagram ή στο Tik Tok.

Καιρός να το ανακαλέσουμε.

[i] https://www.ipcc.ch/2022/02/28/pr-wgii-ar6/

[ii] https://e-mc2.gr/el/news/ta-kerdi-rekor-strefoyn-xana-tis-energeiakes-sta-orykta-kaysima

[iii] https://e-mc2.gr/el/news/ydrogonanthrakes-erhetai-i-megalyteri-anaptyxi-offshore-koitasmaton-se-epipedo-dekaetias-214

[iv] https://e-mc2.gr/el/news/lng-filodoxies-exoryxis-fysikoy-aerioy-sti-boreia-alaska-antagonismos-me-ti-rosia-gia-tin-asia

[v] https://e-mc2.gr/el/news/klimatiki-allagi-i-arktiki-anebazei-thermokrasia-4-fores-tahytera-apo-tin-ypoloipi-gi

[vi] https://e-mc2.gr/el/news/ipa-egkrithike-geotrisi-petrelaioy-stin-alaska-me-600-ekat-barelia-ektimomeno-ogko

[vii] https://e-mc2.gr/el/news/germania-nees-monades-fysikoy-aerioy-25-gigabat-eos-2030

[viii] https://e-mc2.gr/el/news/anodika-i-kineziki-paragogi-fysikoy-aerioy-kai-anthraka-sto-proto-dimino

[ix] https://e-mc2.gr/news/china-approves-106-gw-new-coal-fired-capacity

[x] https://e-mc2.gr/el/news/neo-rekor-kategrapsan-2022-oi-ekpompes-co2

[xi] https://e-mc2.gr/el/news/astronomika-kerdi-ano-ton-200-dis-dolarion-kategrapsan-2022-oi-big-oil

[xii] https://e-mc2.gr/el/news/rekor-kerdoforias-anamenoyn-oi-big-oil-eos-kai-200-dis-dolaria-2022-thetika-simadia-kai-gia

[xiii] https://e-mc2.gr/el/news/ta-kerdi-rekor-strefoyn-xana-tis-energeiakes-sta-orykta-kaysima

[xiv] https://e-mc2.gr/el/news/bp-ayxithike-sta-12-ekat-dolaria-i-amoibi-toy-dieythynontos-symboyloy

[xv] https://e-mc2.gr/el/news/shell-amoibi-ypsoys-97-ekat-liron-gia-ton-aperhomeno-ceo

Επισημαίνοντας: “Το COP15 αφορά τη βιοποικιλότητα, τον άλλο δηλαδή τομέα στον οποίο επίσης διαπρέπει η ανθρωπότητα. Θυμίζω ο πρώτος είναι το κλίμα.Όπως και στο COP27 κι εδώ θριάμβευσε το άμεσο και κοντόφθαλμο σε σχέση με το μακροπρόθεσμο  και βιώσιμο[i].… “

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΑ ΤΑ ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ ΕΔΩ

Το COP15 αφορά τη βιοποικιλότητα, τον άλλο δηλαδή τομέα στον οποίο επίσης διαπρέπει η ανθρωπότητα. Θυμίζω ο πρώτος είναι το κλίμα. Όπως και στο COP27 κι εδώ θριάμβευσε το άμεσο και κοντόφθαλμο σε σχέση με το μακροπρόθεσμο  και βιώσιμο[i].

Όμως, πρέπει να παραδεχθώ ότι με το χρόνο μάθαμε να επικοινωνούμε καλύτερα.

Μπορεί να συνεχίζουν να εξαφανίζονται τα είδη από τον πλανήτη, αλλά έχουμε ένα νέο επικοινωνιακό εργαλείο το «30 το 30». Για τους παλιούς θυμίζω πως κάποτε είχαμε το «20 το 20».

• Κατ αρχάς το νέο σύνθημα έγινε δεκτό σχεδόν όπως το 3^ο παγκόσμιο από την Αργεντινή. Κάποιοι το ονόμασαν τον «1.5 ^ο C» της βιοποικιλότητας[ii]. Είναι έτσι;

Το «30 το 30» σημαίνει απλά ότι μέχρι το 2030 θα πρέπει να έχουμε σώσει το 30% της βιοποικιλότητας σε στεριά αέρα και ωκεανούς. Το γεγονός και μόνο ότι αυτό το χαριτωμένο σύνθημα δεν αποτελεί δεσμευτικό στόχο λέει πολλά.

• Εξ ίσου πολλά λέει και το γεγονός ότι το Κονγκό που θεωρείται η καρδία της βιοποικιλότητας του πλανήτη, μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, κατήγγειλε ότι δεν είχε συμφωνήσει[iii]… Και τώρα όλοι τα έβαλαν με την Κίνα που προήδρευε.

Συμπέρασμα; Μείναμε με το χαριτωμένο σύνθημα.

Απίστευτο: το μέλλον των επόμενων γενεών εξαρτάται από 2 συνθήματα, στα οποία αντιτίθενται συμφέροντα δισεκατομμυρίων.

Όταν το βραχυπρόθεσμο όφελος, έστω και εκατομμυρίων, θολώνει την κρίση μας και μας οδηγεί σε πλανητική αυτοκτονία, αποδεικνύουμε πως είμαστε αδιόρθωτοι, κακομαθημένοι και ανεγκέφαλοι.

Μόνη ευχή: καλά μυαλά.

[i] https://www.e-mc2.gr/en/news/cop15-was-meant-be-natures-paris-moment-greta-thunbergs-blah-blah-blah-cry-proving-right

[ii] https://www.e-mc2.gr/news/embrace-history-un-environment-chief-calls-immediate-action-cop15-deal

[iii] https://www.e-mc2.gr/news/we-didnt-accept-it-drc-minister-laments-forcing-through-cop15-deal

Ο ίδιος, εξηγεί ότι εδώ και δεκαετίες υπερτερούσε το κέρδος έναντι των προβλημάτων λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Ακόμη και σήμερα σχεδόν το 80% της συνολικής τελικής κατανάλωσης ενέργειας εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα.

Πότε επιτέλους θα δούμε και το δάσος;

Νομίζω ότι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του ανθρώπινου είδους είναι η αδυναμία (άρνηση;) μακροπρόθεσμης οπτικής των καταστάσεων, γεγονός που οδηγεί σε απουσία μακροπρόθεσμης στρατηγικής και δράσης. Επιπλέον έχουμε μια ιδιαίτερη άρνηση στα άσχημα νέα, σε αυτά που μας ξεβολεύουν, που μας αναστατώνουν. Αρνούμαστε να δούμε κατάματα την αλήθεια μόνο και μόνο επειδή δεν μας αρέσει.

Προτιμάμε να πιστεύουμε ότι είτε είναι λάθος η είδηση ή ότι κάτι θα γίνει τελευταία στιγμή και θα αποκατασταθεί η τάξη. Και η «τάξη» είναι το κλασικό «όπως τα βρήκαμε, παιδάκι μου…», που οδηγεί νομοτελειακά στην άρνηση της πραγματικότητας, άρνηση της επιστήμης και στο τέλος υιοθέτηση ανυπόστατων θεωριών συνωμοσίας. 

• Η ενέργεια και όσα γίνονται γύρω από αυτήν τις τελευταίες δεκαετίες είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα, που μάλιστα έγινε και πολύ καυτό αυτήν την περίοδο.

Για να πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή, η ενέργεια μπήκε για τα καλά στη ζωή μας με την Βιομηχανική επανάσταση όπου με τη χρήση των ορυκτών καύσιμων εκτοξεύτηκε η οικονομική ανάπτυξη. Το κακό ήταν ότι η οικονομική ανάπτυξη, αντιμετώπιζε το περιβάλλον ως χαμηλής ή μηδενικής αξίας είτε στη χρήση του στην παραγωγή (πρώτες ύλες, φυσικοί πόροι) είτε στη χρήση του ως σκουπιδοτενεκέ. Αυτό, προφανώς, ήταν καταστροφικό για όλα τα οικοσυστήματα και τη βιοποικιλότητα, αλλά εμείς το αγνοήσαμε γιατί…… βλέπαμε το δένδρο της πρόσκαιρης οικονομικής ανάπτυξης κι όχι το δάσος της ριζικής και ίσως ανεπανόρθωτης καταστροφής του σπιτιού μας, του πλανήτη. Γύρω στο 1970-80  κάποιοι επιστήμονες άρχισαν να χτυπούν το καμπανάκι για μια συγκεκριμένη συνέπεια της βιομηχανικής επανάστασης: «την αύξηση της συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα(CO2) στην ατμόσφαιρα».

• Γνωρίζοντας ότι το CO2 είναι αυτό που δημιουργεί συνθήκες θερμοκηπίου και άρα εξασφαλίζει τη μέση τιμή των περίπου 14οC στον πλανήτη, οι επιστήμονες προβληματίστηκαν μήπως η αύξηση αυτή του CO2, θα οδηγούσε τελικά σε αύξηση και της θερμοκρασίας του πλανήτη και άρα αλλαγή του κλίματος. Μάλιστα στα ίδια ανησυχητικά συμπεράσματα κατέληξαν και επιστήμονες που εργαζόντουσαν σε μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες .

Όπως φαντάζεστε οι μελέτες των τελευταίων έμειναν στο σκοτάδι και βγήκαν σχετικά πρόσφατα στη δημοσιότητα αφού οι πετρελαϊκές εταιρείες προτίμησαν να τις αγνοήσουν γιατί…… έβλεπαν το δένδρο των θηριωδών χρηματοροών τους κι όχι το δάσος της επερχόμενης κλιματικής αλλαγής. Κι αν ήταν αναμενόμενη η αντίδραση της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων, εμείς όλοι οι άλλοι τι κάναμε; Εμείς είχαμε πλήρη ενημέρωση, η οποία πύκνωνε χρόνο με το χρόνο, ότι η κλιματική αλλαγή μας έρχεται, και μάλιστα ότι θα γίνει κλιματική κρίση εκτός ελέγχου, αν δεν αντιδράσουμε. Επίσης μαθαίναμε, ότι λύσεις υπήρχαν και μάλιστα καθαρές, ανανεώσιμες, ανεξάντλητες και φθηνές. Λύσεις που πρόσφεραν και ενεργειακή ανεξαρτησία….. 

Αλλά εμείς προτιμήσαμε να πιστέψουμε ότι οι ανεμογεννήτριες θα σκοτώσουν όλα τα πουλιά, ότι τα φωτοβολταϊκά θα σκεπάσουν όλη τη γη υψηλής παραγωγικότητας και ότι οι ανανεώσιμες δεν αρκούν να καλύψουν τις ενεργειακές μας ανάγκες. Έτσι συμβιβαστήκαμε με την ρυπογόνο παραγωγή των ορυκτών καυσίμων, που άλλωστε ήταν μακριά και οι περισσότεροι δεν την βλέπαμε, κι ας λουζόμασταν τις επιπτώσεις της.

Έτσι προτιμήσαμε την άρνηση του προβλήματος  (κλιματική κρίση) και της μοναδικής σωστής λύσης (Ανανεώσιμες)  γιατί…… βλέπαμε το βολικό δένδρο του «καλά είμαστε έτσι» από το δάσος της ενεργειακής μετάβασης που ξεβόλευε. Και για να έρθουμε στο σήμερα, εκεί που είχε μόλις αχνοφανεί ότι κάτι μπορεί να αλλάξει, κι ίσως να δούμε το καθαρό ενεργειακό δάσος, ήρθε η εισβολή στην Ουκρανία και χάσαμε το φως μας. Πώς καλύπτεις την ενεργειακή επάρκεια της χώρας; της Ευρώπης; του πλανήτη;

Η Ευρώπη κι εμείς είχαμε οικοδομήσει μια μοναδική ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία. Είχαμε μήπως, ετοιμάσει plan B που λέμε ελληνιστί; Όχι! Πως πετυχαίνεις τώρα στα γρήγορα ενεργειακή ανεξαρτησία; . Οι κυβερνήσεις παρακαλούν τις μεγάλες εταιρείες ορυκτών καυσίμων να αυξήσουν την παραγωγή τους και να προχωρήσουν σε νέες εξορύξεις.

Δηλαδή θα αντικαταστήσουν την μια ενεργειακή εξάρτηση από μια άλλη;

Σύμφωνα με όσα είπαμε πριν, εδώ και δεκαετίες, θα έπρεπε όλος ο πλανήτης να ήταν σε πραγματικό οργασμό ενεργειακής μετάβασης από τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες, στις εγχώριες πηγές ενέργειας που προσφέρουν και ενεργειακή ανεξαρτησία.

• Tι έχουμε καταφέρει στην πράξη όλα αυτά τα χρόνια; Σήμερα σχεδόν το 80% της συνολικής τελικής κατανάλωσης ενέργειας εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα . Χάσαμε μια μοναδική ευκαιρία να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή και να αποκτήσουμε ενεργειακή ανεξαρτησία.

Όλοι, Η Ελλάδα, η Ευρώπη, ο πλανήτης. Αλλά δεν το κάναμε γιατί…… βλέπαμε το δένδρο κι όχι το δάσος.  Και ποιο είναι το δάσος; Το δάσος που ακόμη και τώρα δεν βλέπουμε είναι ότι το εθνικό καύσιμο όλων των κρατών του πλανήτη, είναι οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, οι οποίες είναι οι μόνες που εξασφαλίζουν 100% ενεργειακή ανεξαρτησία, πέρα από τα προφανή περιβαλλοντικά και κλιματικά οφέλη τους και το εξαιρετικά χαμηλό κόστος τους (μηδενικό κόστος καυσίμου εφ’ όρου ζωής!!!).Αυτό είναι το δάσος που μας εμποδίζουν να δούμε δεκαετίες τώρα, τα πολλά βραχυπρόθεσμα συμφέροντα.

Είναι το δάσος των ΑΠΕ που μαζί με την εξοικονόμηση ενέργειας και την αποθήκευση ενέργειας, απαντά σε όλους, μα όλους, τους προβληματισμούς.  Είναι αυτό που θα ήταν η πρώτη επιλογή μιας κοινωνίας homo sapiens. Τι κρίμα που δεν είμαστε.