Η γερμανική ΜΚΟ Urgewald βασίστηκε στα στοιχεία της εταιρίας ανάλυσης δεδομένων για τη ναυτιλία Kpler για να καταγράψει 91 φορτία που έφθασαν στην Ευρώπη από τον ρωσικό τερματικό σταθμό Γιαμάλ μεταξύ Ιανουαρίου και Απριλίου.

Οι ευρωπαϊκές εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) παρουσίασαν επομένως αύξηση κατά 17,2% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο το 2025, περνώντας από 5,71 εκατομμύρια τόνους σε 6,69 εκατομμύρια τόνους.

Η τάση αυτή έρχεται σε αντίθεση με την πολιτική που παρουσιάζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία σκοπεύει να εγκαταλείψει οριστικά το ρωσικό φυσικό αέριο έως το φθινόπωρο του 2027, ώστε να στερήσει από τη Μόσχα έσοδα με τα οποία χρηματοδοτεί τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν από την πλευρά τους μια ελαφρά αύξηση των εισαγωγών ρωσικού LNG από το Γιαμάλ στις αρχές του 2026, κάτι που θα μπορούσε να εξηγηθεί από μια αύξηση της ζήτησης φυσικού αερίου στην Ευρώπη το 2025.

Όταν ρωτήθηκε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν επιβεβαίωσε την πιθανή σχέση με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή από τα τέλη Φεβρουαρίου και τον αποκλεισμό των στρατηγικών Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG.

Η Επιτροπή υπογραμμίζει αντιθέτως την ισχυρή μείωση της εξάρτησής της από το ρωσικό φυσικό αέριο (αγωγό και LNG) με την πάροδο του χρόνου. Αντιπροσώπευε το 45% του συνόλου των εισαγωγών της ΕΕ το 2021, και μόνο το 12% το 2025.

Παρότι η Ευρώπη προσπάθησε να μειώσει τις προμήθειές της μέσω των αγωγών φυσικού αερίου, στράφηκε εν μέρει στο LNG, που μεταφέρεται με πλοία, εκφορτώνεται σε λιμάνια, επαναεριοποιείται και μετά διοχετεύεται στο ευρωπαϊκό δίκτυο.

Πίσω από τις ΗΠΑ (60%), από τις οποίες η ΕΕ εξαρτάται όλο και περισσότερο, η Ρωσία αντιπροσωπεύει το 17% των ευρωπαϊκών εισαγωγών από την αρχή του 2026, μπροστά από τη Νιγηρία (6%) και το Κατάρ (6%).

Οι συμφωνίες αυτές που χαρακτηρίσθηκαν ως εθνικής σημασίας έχουν, όμως, αξία, αφενός στο πλαίσιο της στρατηγικής απεξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο, αφετέρου εφόσον η ίδια η Ε.Ε αναλάβει πρωτοβουλίες για τη χρηματοδότηση των υποδομών που απαιτούνται, ειδικά στα κράτη από τα οποία θα διέρχεται ο “κάθετος διάδρομος” και τα οποία δεν έχουν πρακτικά τις οικονομικές δυνατότητες να τις κατασκευάσουν μόνες τους.

Όμως, κάτι δεν πάει καλά. Κι αυτό που φαίνεται πώς διστάζει να επισημάνει στεντορείως η κυβέρνηση το έκανε ο Διευθύνων Σύμβουλος της Atlantic SEE LNG (κοινοπραξία AKTOR και ΔΕΠΑ) Trade Αλέξανδρος Εξάρχου. Σε συνέντευξή του στο “Βήμα” τόνισε πώς υπάρχουν ευρωπαϊκά κράτη που υπονομεύουν την ταχεία ολοκλήρωση του έργου επειδή δεν επιθυμούν ουσιαστικά την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο (και πιθανότατα δεν αναφέρεται μόνο στον “συνήθη ύποπτο” Βίκτορ Όρμπαν). Άφησε, όμως, αιχμές και για την ίδια την Ε.Ε, οι παθογένειες (παραλυτικές ισορροπίες) της οποίας δεν επιτρέπουν την αναγκαία επιτάχυνση του έργου.

Ο κ. Εξάρχου εκτίμησε ότι δεν υπάρχει ειλικρινής πρόθεση από ορισμένα βόρεια κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εφαρμόσουν την απαγόρευση του ρωσικού αερίου και παρατήρησε ότι καλλιεργείται ένα κλίμα το οποίο επιδιώκει την απραγία ώστε να καταστεί μη αναστρέψιμη η επιστροφή στην ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία.

Δυστυχώς, έχει δίκιο. Εάν συνυπολογίσει κανείς και το γεγονός ότι οι ΗΠΑ πιέζουν για την προσωρινή και περιορισμένη (;) άρση των κυρώσεων κατά της Μόσχας για να φτάσει στις αγορές ρωσικό φυσικό αέριο λόγω της έλλειψης που προκαλεί η -ουδείς μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια για πόσο ακόμα- έλλειψη λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, τα πράγματα γίνονται δυσκολότερα.

Δεν αρκεί, όμως, να τα λέει ο Εξάρχου. Το ερώτημα είναι τι κάνουν οι Βρυξέλλες για να προστατεύσουν το εμβληματικό και στρατηγικό έργο και ακόμα περισσότερο εάν και πόσο πιέζει η Αθήνα προς αυτή την κατεύθυνση. Μπορεί ο Τραμπ να κινείται συγκυριακά (υπέρ του Πούτιν) λόγω πολέμου ώστε να ελαχιστοποιήσει τις συνέπειες στο ενεργειακό ισοζύγιο εξαιτίας των επιλογών του, η κυβέρνηση, όμως, οφείλει να προστατεύσει την δική της στρατηγική.

Ενδεχομένως να το κάνει στο παρασκήνιο. Στο προσκήνιο, πάντως, κάποια σαφής ένδειξη άσκησης πίεσης στις Βρυξέλλες δεν φαίνεται…

Σύμφωνα με τον νέο κανονισμό, τα κράτη – μέλη της Ε.Ε. πρέπει να προετοιμαστούν για την πλήρη κατάργηση του ρωσικού αερίου με συντονισμένο τρόπο ώστε να δοθεί στην αγορά επαρκής χρόνος προσαρμογής, χωρίς να ανακύψει κίνδυνος για την ασφάλεια του εφοδιασμού ή σημαντικός αντίκτυπος στις τιμές της ενέργειας. Έτσι, οι χώρες της Ε.Ε. θα πρέπει να καταρτίσουν εθνικά σχέδια διαφοροποίησης για το φυσικό αέριο και να τα υποβάλουν στην Επιτροπή έως την 1η Μαρτίου 2026.

Κομισιόν: Τα στοιχεία δεν δείχνουν υπερβολική εξάρτηση της ΕΕ από το αμερικανικό LNG

Τα τρέχοντα στοιχεία δεν δείχνουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται υπερβολικά από τις εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωσε τη Δευτέρα η εκπρόσωπος της Koμισιόν, Anna-Kaisa Itkonen.

Η εξάρτηση από τις εισαγωγές LNG από μια συγκεκριμένη χώρα δεν μπορεί να συγκριθεί με την προηγούμενη εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο που μεταφερόταν μέσω αγωγών πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς η προέλευση του LNG μπορεί εύκολα να τροποποιηθεί όταν χρειάζεται, δήλωσε η Itkonen στους δημοσιογράφους.

Σταδιακή εφαρμογή και μεταβατικές περίοδοι

Η απαγόρευση δεν θα εφαρμοστεί αιφνιδιαστικά. Σύμφωνα με τον κανονισμό, τα μέτρα τίθενται σε ισχύ έξι εβδομάδες μετά τη δημοσίευσή του, ενώ προβλέπονται μεταβατικές περίοδοι για τις υφιστάμενες συμβάσεις με ρωσικούς προμηθευτές, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος απότομων αναταράξεων στις αγορές και στις τιμές.

Το χρονοδιάγραμμα είναι ωστόσο απολύτως συγκεκριμένο:

-από τις αρχές του 2027 απαγορεύονται οι εισαγωγές ρωσικού LNG,

-από το φθινόπωρο του 2027 απαγορεύονται οι εισαγωγές ρωσικού αερίου μέσω αγωγών,

με την πλήρη εφαρμογή του μέτρου να συνοδεύεται από αυστηρές κυρώσεις και υψηλά χρηματικά πρόστιμα για τα κράτη-μέλη που δεν θα συμμορφωθούν.

Παράλληλα, έως την 1η Μαρτίου 2026, όλα τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να καταρτίσουν εθνικά σχέδια διαφοροποίησης του εφοδιασμού τους με φυσικό αέριο, καταγράφοντας τις εναλλακτικές πηγές, τις απαιτούμενες υποδομές και τις πιθανές προκλήσεις αντικατάστασης των ρωσικών ποσοτήτων.

Παπασταύρου: Η Ελλάδα αποκτά στρατηγικό ρόλο μέσω του Κάθετου Διαδρόμου,

Ως “σημαντική εξέλιξη”, χαρακτήρισε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, την υπογραφή της πρώτης συμφωνίας μεταφοράς αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην Ουκρανία, μιλώντας στην ΕΡΤ.

Όπως τόνισε, η πρόσφατη απόφαση της Ευρώπης για πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2027 συνιστά αλλαγή ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή, καθώς “δεν μπορεί από τη μία να στηρίζεται η Ουκρανία, που δέχεται παράνομη εισβολή, και από την άλλη να χρηματοδοτείται η Ρωσία”. Στο νέο αυτό περιβάλλον, η Ελλάδα, μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, αποκτά ρόλο εναλλακτικού ενεργειακού διαδρόμου προς την Ευρώπη.

“Η επιτυχία του  Κάθετου Διαδρόμου αλλάζει τις ισορροπίες. Δημιουργεί εναλλακτικές διαδρομές για την Ευρώπη αναβαθμίζει τον ρόλο της Ελλάδας ως αξιόπιστου ενεργειακού κόμβου στην περιοχή και περιορίζει τον ενεργειακό ρόλο της Τουρκίας. Είναι ζήτημα εθνικού συμφέροντος και στρατηγικής επιλογής. Είναι κάτι πολύ παραπάνω από ένας διάδρομος φυσικού αερίου, είναι ένας διάδρομος εμπορίου, μεταφορών, διασύνδεσης”, ανέφερε χαρακτηριστικά και επανέλαβε ότι όταν μιλάμε για τον Κάθετο Διάδρομο “μιλάμε για σύνθετο εγχείρημα χωρίς προηγούμενο. Δεν είναι ούτε απλό ούτε στιγμιαίο, αλλά στρατηγικό.”.

Αναφερόμενος στις διεθνείς εξελίξεις, σημείωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου, καθώς έχει ήδη ανακοινωθεί η σύγκληση συνάντησης Υπουργών Ενέργειας των εμπλεκόμενων χωρών στις 24 Φεβρουαρίου. Παράλληλα, επεσήμανε ότι η επιτυχία του έργου αποτελεί ζήτημα εθνικής στρατηγικής, υπογραμμίζοντας πως “δεν έχει να κάνει με κόμματα ή πρόσωπα, αλλά με τη χώρα μας”.

Σε ό,τι αφορά τη συνεργασία με τη Chevron, ο Υπουργός δήλωσε ότι “πέρασε από το Ελεγκτικό Συνέδριο και στις επόμενες δύο εβδομάδες έρχεται η ηγεσία της Chevron στην Ελλάδα για να υπογράψουμε τις τέσσερις συμβάσεις”, διευκρινίζοντας ότι αμέσως μετά η διαδικασία προχωρά στη Βουλή.

Όπως σημείωσε, “πριν περάσει ένας χρόνος από τη στιγμή που το ανακοινώσαμε, σε χρόνο ρεκόρ, η χώρα μας ολοκλήρωσε όλα τα θεσμικά στάδια για να προχωρήσουμε με τη Chevron”, ενώ έθεσε ως σαφή στόχο “στο δεύτερο μισό του 2026 να ξεκινήσουν οι γεωφυσικές και σεισμικές έρευνες”.

Εξάρχου: “Όταν λέμε κυρώσεις, πρέπει να τις εννοούμε”

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτούν οι τοποθετήσεις του Προέδρου και Διευθύνοντος Συμβούλου του Ομίλου AKTOR και Διευθύνοντος Συμβούλου της ATLANTIC SEE LNG TRADE, κ. Αλέξανδρου Εξάρχου, στο Davos Lodge, στο περιθώριο του Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ.

Όπως σημείωσε, η Ευρώπη για χρόνια επέλεξε συνειδητά την υψηλή εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, γεγονός που της στέρησε διαπραγματευτική ισχύ όταν ξέσπασε ο πόλεμος στην Ουκρανία. “Οι Ρώσοι είχαν σημαντικό πλεονέκτημα έναντι κάθε κράτους-μέλους, ακριβώς επειδή ήμασταν εξαρτημένοι από το δικό τους αέριο”, υπογράμμισε, προσθέτοντας ότι η απόφαση για πλήρη απαγόρευση από το 2028 αποτελεί μεν καίριο βήμα, αλλά έρχεται καθυστερημένα

“Όταν επιβάλλουμε κυρώσεις και λέμε ότι από το 2028 θα είναι παράνομο για κάθε κράτος-μέλος να προμηθευτεί ρωσικό φυσικό αέριο, πρέπει να είμαστε σοβαροί”, τόνισε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι, αν η Ε.Ε. εννοούσε πραγματικά την απόφασή της, οι χώρες του κάθετου άξονα – και ιδίως της δυτικής του πλευράς – θα έπρεπε ήδη να έχουν κινηθεί επιθετικά για την εξασφάλιση μακροχρόνιων συμβάσεων LNG.

Υποδομές, κάθετος διάδρομος και ευρωπαϊκή στήριξη

Σύμφωνα με τον κ. Εξάρχου, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν η Ευρώπη θέλει να απαγορεύσει το ρωσικό αέριο, αλλά αν είναι διατεθειμένη να χρηματοδοτήσει τις υποδομές που θα καταστήσουν εφικτή αυτή τη μετάβαση. “Η Ευρώπη πρέπει να επιδοτήσει τον κάθετο άξονα, ώστε να δημιουργηθούν οι υποδομές που θα επιτρέψουν στο αμερικανικό LNG να γίνει σταδιακά συγκρίσιμο, σε βάθος χρόνου, με το ρωσικό φυσικό αέριο”, ανέφερε.

Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε την ανάγκη για δεύτερο FSRU, αναβάθμιση του υφιστάμενου διαδρόμου και ενδεχομένως δημιουργία νέων διασυνδέσεων, τονίζοντας ότι “κάποιος πρέπει να πληρώσει το κόστος”. Όπως είπε, όλα αυτά μπορούν να προχωρήσουν μόνο εφόσον η Ε.Ε. στηρίξει έμπρακτα τη δική της απόφαση για κυρώσεις κατά της Ρωσίας.

Ο ρόλος της Ελλάδας και του κάθετου διαδρόμου

Σημειώνεται ότι η ATLANTIC SEE LNG TRADE, στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει με 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, έχει ήδη εξασφαλίσει τις πρώτες μακροχρόνιες συμβάσεις προμήθειας αμερικανικού LNG στην ελληνική ιστορία. Παράλληλα, έχει υπογράψει σημαντικές μακροχρόνιες εμπορικές συμφωνίες με τη Ρουμανία και την Ουκρανία για την προώθηση αμερικανικού LNG μέσω του κάθετου διαδρόμου, ενισχύοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης ενεργειακής ασφάλειας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

“Ζούμε σε μια διαφορετική εποχή και πρέπει να προσαρμοστούμε”, κατέληξε ο κ. Εξάρχου, επισημαίνοντας ότι αν η Ευρώπη θέλει να επανακτήσει τον ρόλο και τη βαρύτητά της, οφείλει να γίνει πιο συνεπής: “να κάνει αυτά που λέει και να στηρίζει στην πράξη τις αποφάσεις της”.

«Είναι δύσκολο να πούμε σε αυτό το στάδιο αν είναι ικανοποιημένοι υποτελείς ή δυστυχισμένοι σκλάβοι. Ο χρόνος θα δείξει. Αλλά σε κάθε περίπτωση, έχουν παραιτηθεί από την ελευθερία τους», υποστήριξε η Ζαχάροβα σε συνέντευξή της στο τηλεοπτικό κανάλι Zvezda, σχολιάζοντας την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να απαγορεύσει τις προμήθειες ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην Ευρωπαϊκή Ένωση από την 1η Ιανουαρίου 2027 και φυσικού αερίου μέσω αγωγών από τις 30 Σεπτεμβρίου 2027.

Την περασμένη εβδομάδα στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βεβέρ, δήλωσε ότι η απαίτηση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να παραχωρήσει τη Γροιλανδία, θέτει υπό αμφισβήτηση την αξιοπρέπεια της Ευρώπης, η οποία είναι έτοιμη να είναι «ικανοποιημένη υποτελής» των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά όχι «δυστυχισμένη σκλάβος».

Είπε ότι μέχρι στιγμής οι Ευρωπαίοι έχουν «φανεί επιεικείς» απέναντι στην Ουάσινγκτον και προσπάθησαν να ικανοποιήσουν τον Τραμπ, ιδίως στο ζήτημα των δασμών, για να εξασφαλίσουν την υποστήριξή του στη σύγκρουση κατά της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Οι υπουργοί Ευρωπαϊκών Υποθέσεων ενέκριναν το μέτρο σε συνάντηση στις Βρυξέλλες νωρίτερα. Η Σλοβακία και η Ουγγαρία καταψήφισαν. 

Το μέτρο καθιστά νομικά δεσμευτική την υπόσχεση της Ένωσης να διακόψει τις σχέσεις της με τον πρώην προνομιακό προμηθευτή της φυσικού αερίου, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Η Ρωσία προμήθευε περισσότερο από το 40% του φυσικού αερίου της ΕΕ πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Αυτό το ποσοστό μειώθηκε στο 13% περίπου το 2025, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της ΕΕ.

Το μέτρο καθιστά νομικά δεσμευτική την υπόσχεση της Ενωσης να διακόψει τις σχέσεις της με τον πρώην προνομιακό προμηθευτή της φυσικού αερίου, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Οι υπουργοί Ευρωπαϊκών Υποθέσεων ενέκριναν το μέτρο σε συνάντηση στις Βρυξέλλες σήμερα. Η Σλοβακία και η Ουγγαρία ψήφισαν κατά.

Η Ουγγαρία δήλωσε ότι θα προσφύγει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το μέτρο απαιτούσε έγκριση από ενισχυμένη πλειοψηφία των χωρών ώστε να ξεπεραστεί η αντίθεση της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας, οι οποίες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένες από τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας και επιθυμούν να διατηρήσουν στενές σχέσεις με τη Μόσχα.

Η συμφωνία προβλέπει ότι η ΕΕ θα σταματήσει τις εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου μέχρι το τέλος του 2026 και τις εισαγωγές μέσω αγωγών μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2027.

Ο νόμος επιτρέπει την μετατόπιση αυτής της προθεσμίας μέχρι το αργότερον την 1η Νοεμβρίου 2027, αν μια χώρα δυσκολεύεται να πληρώσει τις αποθήκες φυσικού αερίου με προμήθειες εκτός Ρωσίας πριν από την χειμερινή περίοδο.

Η Ρωσία προμήθευε περισσότερο από το 40% του φυσικού αερίου της ΕΕ πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Αυτό το ποσοστό μειώθηκε στο 13% περίπου το 2025, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της ΕΕ.

Η Ευρώπη προχώρησε σε μείωση των εισαγωγών του ρωσικού φυσικού αερίου μετά την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία το 2022, μια κίνηση που είδε τον Ρώσο εξαγωγέα Gazprom να καταγράφει ζημίες ύψους 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων το επόμενο έτος της έναρξης της πλήρους κλίμακας εισβολής.

Πίεση της Ουάσινγκτον για την ειρήνη στην Ουκρανία

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με το δημοσίευμα, φέρεται να πιέζει για ειρήνη στην Ουκρανία, με δέλεαρ, μεταξύ άλλων, και την επανέναρξη της συζήτησης για αποκατάσταση των ενεργειακών σχέσεων μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας. Πηγές προσκείμενες στις διμερείς συζητήσεις δήλωσαν ότι η χάραξη ενός ανανεωμένου ρόλου για τη Μόσχα στην αγορά φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσε να βοηθήσει στην εδραίωση μιας ειρηνευτικής συμφωνίας με τον Ρώσο πρόεδρο, Βλαντίμιρ Πούτιν.

Για τη Ρωσία, τίποτα δεν έχει πλήξει την οικονομία της περισσότερο από την απώλεια του μεγαλύτερου μέρους της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου πριν από τρία χρόνια. Τώρα προμηθεύει το 19% της ζήτησης της Ευρώπης, από 40% που ήταν, κυρίως υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) και λίγο που διοχετεύεται μέσω της Τουρκίας με τον αγωγό TurkStream. Η εμπλοκή της Ουάσιγκτον στην αποκατάσταση των πωλήσεων φυσικού αερίου θα μπορούσε να βοηθήσει τη Μόσχα να ξεπεράσει τις πολιτικές αντιδράσεις σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Η συμμετοχή των ΗΠΑ θα ωφελούσε επίσης την Ουάσιγκτον, δίνοντάς της ενδεχομένως κάποιο έλεγχο σχετικά με το πόσο ρωσικό αέριο φτάνει στην Ευρώπη, δήλωσαν δύο διπλωματικές πηγές και μια πηγή του Λευκού Οίκου.

Από το 2022, η Ευρώπη έχει στραφεί σε άλλους παρόχους φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένων των αμερικανικών εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο απεσταλμένος του Πούτιν για επενδύσεις, Κιρίλ Ντμίτριεφ, έχουν συνομιλήσει για το φυσικό αέριο στο πλαίσιο των ειρηνευτικών συνομιλιών για την Ουκρανία, δήλωσαν δύο από τις οκτώ πηγές. Ο εκπρόσωπος του Γουίτκοφ αρνήθηκε να σχολιάσει όταν ρωτήθηκε αν συζήτησε το θέμα των ρωσικών εξαγωγών φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Ωστόσο, κρατώντας τα χαρτιά του κλειστά, το Ταμείο Άμεσων Επενδύσεων της Ρωσίας, του οποίου ηγείται ο Ντμίτριεφ, σε δήλωσή του στο Reuters ανέφερε ότι «επί του παρόντος, δεν υπάρχουν τέτοιες συζητήσεις».

Στο τραπέζι των συζητήσεων και το ενεργειακό στην ΕΕ

Η Gazprom θα εξέταζε το ενδεχόμενο πώλησης φυσικού αερίου στην Ευρώπη, εάν ένας νέος ιδιοκτήτης έπαιρνε τον έλεγχο του δικτύου φυσικού αερίου μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης, δήλωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ στο γαλλικό περιοδικό Le Point τον Απρίλιο.

Στη διαδρομή που διασχίζει τη Βαλτική Θάλασσα, η Gazprom ελέγχει τους δύο δίδυμους αγωγούς Nord Stream 1 και 2 που υποστηρίζονται από ευρωπαϊκές εταιρείες, οι οποίες κατέχουν μετοχές. Η Μόσχα είναι έτοιμη να πουλήσει το φυσικό της αέριο και γνωρίζει ότι ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να θέλουν να το αγοράσουν, δήλωσε ο Πεσκόφ στη συνέντευξη στο Le Point.

«Υπάρχει ένας πωλητής φυσικού αερίου, υπάρχουν δυνητικοί αγοραστές», δήλωσε ο Πεσκόφ σε δημοσιογράφους τον Απρίλιο.

Στις χώρες που εξακολουθούν να αγοράζουν περιλαμβάνονται η Ουγγαρία και η Σλοβακία, οι οποίες λαμβάνουν φυσικό αέριο μέσω του αγωγού TurkStream. Το Βέλγιο, η Γαλλία, η Ολλανδία και η Ισπανία λαμβάνουν LNG από τη ρωσική Novatek, βάσει μακροπρόθεσμων συμβάσεων. Υπενθυμίζεται ότι η ΕΕ εξετάζει σχέδια για τις επιχειρήσεις ώστε να σπάσουν τα εναπομείναντα ρωσικά συμβόλαια φυσικού αερίου χωρίς κυρώσεις.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε -σύμφωνα με πληροφορίες των Financial Times σε προχθεσινό τους δημοσίευμα- να επιτρέψει στις ενεργειακές εταιρείες να δηλώσουν ανωτέρα βία και να αποφύγουν να πληρώσουν τη Μόσχα, σπάζοντας συμβόλαια μαζί τους.

Επικαλούμενοι τρεις αξιωματούχους με γνώση του σχεδίου, οι FT ανέφεραν ότι η Επιτροπή μελετά το ενδεχόμενο να επιτραπεί στις εταιρείες να δηλώσουν ανωτέρα βία, η οποία θα απαλλάσσει τους εισαγωγείς από τις υποχρεώσεις τους να καταβάλουν ρήτρες για την πρόωρη λήξη των συμβάσεων.

Στις 31 Δεκεμβρίου ωστόσο η Ουκρανία αποφάσισε να μην ανανεώσει τη συμφωνία – όπως είχε ανακοινώσει ήδη από τις 19 Δεκεμβρίου ο πρόεδρος Ζελένσκι: η Ουκρανία αρνείται να επιτρέψει στη Μόσχα να βγάλει «μερικά δισεκατομμύρια ακόμα», ενώ συνεχίζει την εισβολή στη χώρα.

Ο πρόεδρος Πούτιν επιβεβαίωσε το τέλος της συμφωνίας αναφέροντας πως είναι βέβαιος ότι η Gazprom θα μπορέσει να καλύψει τις απώλειες. «Θα επιβιώσουμε, η Gazprom θα επιβιώσει», δήλωσε ο Πούτιν.

Το ερώτημα που εγείρεται αφορά μάλλον περισσότερο τις ανατολικές χώρες της ΕΕ και το πώς θα καταφέρουν αυτές να προμηθεύονται φυσικό αέριο, μιας και δεν έχουν ακτές και ως εκ τούτου δεν μπορούν να εισάγουν LNG διά θαλάσσης. Η Αυστρία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία έπαιρναν ακόμη ρωσικό αέριο από την Ουκρανία. Και όσον αφορά ιδίως τις κυβερνήσεις στην Μπρατισλάβα και τη Βουδαπέστη, αμφότερες θέλουν να συνεχίσουν να αγοράζουν ρωσικό αέριο.

Μία ιστορία που κρατάει χρόνια

Μέχρι την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η Ρωσία ήταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας φυσικού αερίου παγκοσμίως και η Ευρώπη ήταν ο σημαντικότερος πελάτης. Η πρόσβαση στη φτηνή ενέργεια ήταν πολύ σημαντικότερη από όποιες δεύτερες σκέψεις μπορεί να υπήρχαν γύρω από την επιχειρηματική συνεργασία με τον πρόεδρο Πούτιν.

Πριν από 50 χρόνια η Σοβιετική Ένωση χρειαζόταν επειγόντως χρήματα και εξοπλισμό για την αξιοποίηση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στη Σιβηρία. Την ίδια στιγμή η Γερμανία χρειαζόταν φτηνή ενέργεια για την αναπτυσσόμενη οικονομία της. Το 1970 Μόσχα και Βόννη υπέγραψαν τη συμφωνία περί αγωγών φυσικού αερίου και στα πλαίσια αυτής της συμφωνίας τα γερμανικά εργοστάσια παρείχαν αγωγούς έκτασης εκατοντάδων χιλιομέτρων για τη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου στη Δυτική Ευρώπη.

Αυτή η διασύνδεση στην ενεργειακή αγορά εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι σήμερα διότι οι χώρες που εισάγουν αέριο στην Ευρώπη δεσμεύονται συχνά από μακροπρόθεσμες συμβάσεις, από τις οποίες δεν μπορούν να αποχωρήσουν εύκολα. Μία αναδιάρθρωση θα κόστιζε πολύ επειδή τα διαθέσιμα αποθέματα φυσικού αερίου στην παγκόσμια αγορά θα παραμείνουν περιορισμένα για τουλάχιστον έναν ακόμη χρόνο σύμφωνα με το Bloomberg. Ένα μεγάλο μέρος του φυσικού αερίου που είναι διαθέσιμο για εισαγωγή στην Ευρώπη διεκδικείται από τις χώρες που έχουν κλείσει τις μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα ή τους πυρηνικούς σταθμούς

Μακροχρόνια εξάρτηση

Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης Bruegel, οι εισαγωγές ορυκτών καυσίμων από τη Ρωσία στην ΕΕ ανέρχονταν στα τέλη του 2023, σε περίπου 1 δισεκατομμύριο δολάρια τον μήνα – έναντι 16 δισεκατομμυρίων δολαρίων τον μήνα στις αρχές του 2022.

Τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρουν πως όσον αφορά τις εισαγωγές φυσικού αερίου στην ΕΕ το 2023, το 30% αυτών προερχόταν από τη Νορβηγία, το 19% από τις ΗΠΑ και το 15% από τη Ρωσία. Μεγάλο μέρος του ρωσικού φυσικού αερίου μεταφέρεται μέσω αγωγών στην Ουκρανία και την Τουρκία.

Το μεγαλύτερο ποσοστό του φυσικού αερίου στέλνεται στην Αυστρία, τη Σλοβακία και την Ουγγαρία, ενώ χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία, το Βέλγιο και η Ολλανδία εξακολουθούν να εισάγουν ρωσικό LNG διά θαλάσσης. Ένα μέρος αυτού μπορεί να αναμειχθεί με φυσικό αέριο διαφόρων προελεύσεων στο ευρωπαϊκό δίκτυο αγωγών. Με αυτόν τον τρόπο φτάνει πιθανώς και στη Γερμανία, αν και η τελευταία θέλει να διακόψει εντελώς την κατανάλωση ρωσικού φυσικού αερίου.

Ανεβασμένες οι τιμές του αερίου

Το 2022 η τιμή της ενέργειας ανέβηκε αισθητά – κατά περιόδους ακόμη και κατά 20 φορές σύμφωνα με την Bruegel. Ορισμένα ευρωπαϊκά εργοστάσια υποχρεώθηκαν να μειώσουν την παραγωγή τους ενώ αρκετές μικρές επιχειρήσεις αναγκάστηκαν να κλείσουν. Έκτοτε οι τιμές έχουν υποχωρήσει και πάλι, ωστόσο παραμένουν ακόμη σε υψηλότερα επίπεδα σε σύγκριση με την περίοδο πριν την ενεργειακή κρίση – γι’ αυτό και οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες που καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας, όπως η γερμανική, δυσκολεύονται να παραμείνουν ανταγωνιστικές.

Η ακριβή ενέργεια αποτελεί φυσικά σημαντικό πρόβλημα και για τα νοικοκυριά, τα οποία αναζητούν τρόπους να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειάς τους. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή περίπου το 11% των πολιτών της ΕΕ το 2023 δεν μπορούσε να θερμάνει επαρκώς το σπίτι του.

Ατάραχες οι Βρυξέλλες

Στις Βρυξέλλες πάντως δεν φαίνεται να επικρατεί ιδιαίτερη σύγχυση. Οι ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου έχουν ήδη συνυπολογίσει το τέλος της συμφωνίας μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπως ανέφερε το Bloomberg στα μέσα Δεκεμβρίου. Η ανάλυση αυτή θα πρέπει να καθησυχάσει τα κράτη-μέλη και τις αγορές – η Ένωση θα μπορέσει να βρει εναλλακτικούς προμηθευτές για να καλύψει τις ανάγκες της σε φυσικό αέριο.

«Σε μία ετήσια παγκόσμια παραγωγή που ξεπερνάει τα 500 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα LNG, η αντικατάσταση περίπου 14 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων ρωσικού αερίου που μεταφέρονται μέσω της Ουκρανίας, θα έχει μάλλον περιορισμένες επιπτώσεις στην τιμή του φυσικού αερίου στην ΕΕ», αναφέρει η έκθεση της Κομισιόν.

Εδώ και καιρό, η ΕΕ υποστηρίζει πως τα κράτη-μέλη που εξακολουθούν να εισάγουν ρωσικό αέριο από την Ουκρανία – ιδίως η Αυστρία και η Σλοβακία – θα είναι σε θέση να τα βγάλουν πέρα και χωρίς τις ρωσικές προμήθειες. Για τον λόγο αυτό και η Κομισιόν δεν πρόκειται να μπει σε διαπραγματεύσεις για τη διατήρηση της ουκρανικής οδού.

Επιπλέον, σύμφωνα πάντα με την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής την περίοδο από τον Αύγουστο του 2022, η κατανάλωση φυσικού αερίου στην ΕΕ μειώθηκε κατά 18%. Μέσα στα επόμενα δύο χρόνια οι ΗΠΑ θα αυξήσουν τις εξαγωγές LNG και οι προμήθειες αυτές θα μπορούσαν να βοηθήσουν την ΕΕ να αντιμετωπίσει τυχόν τιμολογιακές διακυμάνσεις ή προβλήματα εφοδιασμού. «Το ρεαλιστικό σενάριο είναι να μην ξαναπεράσει ρωσικό αέριο από την Ουκρανία», ένα ενδεχόμενο για το οποίο η ΕΕ είναι «καλά προετοιμασμένη».

Η Ανατολική Ευρώπη χαράσσει τον δικό της δρόμο;

Ειδικά οι κυβερνήσεις της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας όμως ανησυχούν αρκετά, τόσο για τις προμήθειες φυσικού αερίου όσο και για τις στενές σχέσεις τους με τη Ρωσία. Πριν από λίγες ημέρες ο πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν δήλωσε πως η Ουγγαρία θα επιδιώξει να διατηρήσει τις προμήθειες αερίου μέσω Ουκρανίας, παρ’ ότι επί του παρόντος το ρωσικό αέριο περνάει από τους αγωγούς του Turkstream.

Ο Όρμπαν έχει και μία άλλη ιδέα: τι θα γινόταν αν η Ουγγαρία αγόραζε το ρωσικό αέριο, προτού αυτό βγει από τα σύνορα της ρωσικής επικράτειας; Σύμφωνα με το Reuters, ο Όρμπαν είπε χαρακτηριστικά πως «δοκιμάζουμε ένα κόλπο. Τι θα συνέβαινε, εάν το αέριο που φτάνει στην ουκρανική επικράτεια δεν είναι πια ρωσικό, αλλά ανήκει ήδη στον αγοραστή; Σε αυτήν την περίπτωση το αέριο που θα περνούσε από την Ουκρανία δεν θα ήταν ρωσικό, αλλά ουγγρικό».

Ο Φίκο στο πλευρό του Πούτιν

Η Σλοβακία από την άλλη πλευρά το πάει… ένα βήμα παραπέρα και απειλεί το Κίεβο με αντίμετρα. Σε βίντεο που δημοσίευσε στο Facebook, ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίκο δήλωσε πως σκέφτεται να διακόψει την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος έκτακτης ανάγκης στην Ουκρανία μετά την 1η Ιανουαρίου. «Εάν κριθεί αναπόφευκτο, θα σταματήσουμε τις προμήθειες ηλεκτρικού ρεύματος που χρειάζεται η Ουκρανία, όποτε γίνονται διαλείψεις στο δίκτυό της. Ή θα συμφωνήσουμε σε μία διαφορετική προσέγγιση».

Σε ανάρτησή του στο X, ο πρόεδρος Ζελένσκι κατηγόρησε τον Φίκο πως είναι εντολοδόχος της Ρωσίας προσθέτοντας πως είναι λες και ο πρόεδρος Πούτιν διέταξε τον Φίκο «να ανοίξει ένα δεύτερο ενεργειακό μέτωπο εναντίον της Ουκρανίας σε βάρος των συμφερόντων του σλοβακικού λαού». Μόνο έτσι θα μπορούσαν να εξηγηθούν οι απειλές του Φίκο.

Ο Φίκο αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς της στρατιωτικής υποστήριξης της Ουκρανίας στην ΕΕ. Τον Δεκέμβριο, ο Φίκο επισκέφθηκε τη Μόσχα σε μία κίνηση έκπληξη – εκεί ο Πούτιν φέρεται να επιβεβαίωσε στον πρωθυπουργό της Σλοβακίας πως η Ρωσία προτίθεται να συνεχίσει τις παραδόσεις αερίου στη Σλοβακία.

Πηγή: DW-Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Αυτή η εξέλιξη θέτει σε κίνδυνο τις χώρες της ΕΕ, αναφέρει η γαλλική εφημερίδα Le Monde. Η Le Monde σημειώνει ότι οι ανακοινώσεις για το τέλος της διαμετακόμισης στα τέλη του περασμένου έτους προκάλεσαν πλήγμα στις τιμές του φυσικού αερίου, οι οποίες ήταν ήδη υπό πίεση λόγω της κρύας έναρξης του χειμώνα στην Ευρώπη.

Ο χειμώνας δεν αστειεύεται

Κι ο χειμώνας δεν έχει δείξει για τα καλά τα δόντια του… Ανησυχητική είναι η πρόγνωση καιρού από Ιταλούς μετεωρολόγους, που σημειώνουν ότι μεγάλος παγετός έρχεται κι ότι η Ευρώπη ετοιμάζεται για νέο αρκτικό κύμα. Σημειώνουν πάντως ότι το σενάριο παραμένει αβέβαιο, με το ενδεχόμενο, ακόμη ανοιχτό, μιας δεύτερης, πιο έντονης έκρηξης της Αρκτικής που θα μπορούσε να περιλαμβάνει ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.

Συγκεκριμένα το ιταλικό Meteoweb.eu αναφέρει:

Η έναρξη του νέου έτους σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στο καιρικό τοπίο για την Ευρώπη . Μετά από μια περίοδο που κυριαρχείται από τον αντικυκλώνα των Αζορών, οι ατμοσφαιρικές συνθήκες πρόκειται να υποστούν ένα σημείο καμπής με την άφιξη μιας αρκτικής γούρνας που θα επηρεάσει την ήπειρο μεταξύ 1ης και 4ης Ιανουαρίου . Ενώ η κεντρική-βόρεια Ευρώπη θα βρίσκεται στο επίκεντρο ενός έντονου κύματος ψύχους, η Ιταλία, τουλάχιστον αρχικά, θα επηρεαστεί μόνο οριακά . Οι πιο πρόσφατες προβλέψεις μοντελοποίησης δείχνουν ότι η βροχόπτωση που σχετίζεται με αυτή τη φάση θα είναι περιορισμένη και θα επηρεάσει κυρίως τις χερσονήσους, αν και θα είναι περιορισμένης ποσότητας.

Αξιοσημείωτη είναι η σημαντική πτώση της θερμοκρασίας στα ορεινά, όπου τις τελευταίες ημέρες οι τιμές είναι σημαντικά υψηλότερες από τους μέσους όρους της εποχής. Αυτή η πτώση της θερμοκρασίας αντιπροσωπεύει μια αναμενόμενη καινοτομία, αλλά κατά τα άλλα ο καιρός θα παραμείνει αρκετά ήρεμος τουλάχιστον μέχρι την ημέρα των Θεοφανείων .

Να δεις τι σου χω για μετά….

Ωστόσο, το μετέπειτα σενάριο παραμένει αβέβαιο, με το ενδεχόμενο μιας δεύτερης, πιο έντονης ταραχής στην Αρκτική που θα μπορούσε να περιλαμβάνει ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο . Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ECMWF Ensemble , υπάρχει πιθανότητα να επηρεαστεί άμεσα και η Ιταλία, αλλά αυτή τη στιγμή αυτό το ενδεχόμενο φαίνεται απίθανο.

Τα συμβόλαια του φυσικού αερίου

Το ολλανδικό συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης TTF, που θεωρείται το ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς για το φυσικό αέριο, έφτασε και στη συνέχεια ξεπέρασε τα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα (512 δολάρια ανά χίλια κυβικά μέτρα) την παραμονή της 1ης Ιανουαρίου, που είναι το υψηλότερο επίπεδο από τον Οκτώβριο του 2023.

Εκτός από το ενεργειακό κόστος, το κλείσιμο αυτού του αγωγού φυσικού αερίου εξέθεσε τις δυσκολίες της ΕΕ να αναπτύξει μια κοινή θέση για την ενέργεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει ως στόχο την εξάλειψη των εισαγωγών ρωσικών ορυκτών καυσίμων έως το 2027, αλλά η Σλοβακία έχει δηλώσει τις τελευταίες εβδομάδες ότι ευνοεί τη συνέχιση των προμηθειών φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου.

Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιστεύει ότι «το ευρωπαϊκό σύστημα φυσικού αερίου έχει επαρκείς δυνατότητες για να αντιμετωπίσει τον τερματισμό της συμφωνίας διαμετακόμισης με την Ουκρανία». Σε ένα σημείωμα της ΕΚ που εκπονήθηκε για την ΕΕ τον Δεκέμβριο σημειώθηκαν «πρόσφατες εξελίξεις στην ικανότητα εισαγωγής LNG» από τις ΗΠΑ ή το Κατάρ.

Στη συνέχεια, το αέριο παραλαμβάνεται στους τερματικούς σταθμούς του λιμανιού. Ωστόσο, ένα τέτοιο αέριο είναι πιο ακριβό από το ρωσικό. “Η παράδοση LNG μέσω τερματικών σταθμών στην Κροατία, την Ιταλία και τη Γερμανία στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη είναι τεχνικά δυνατή”, αλλά η μεταφορά με πλοίο κινδυνεύει να αυξήσει το κόστος ενέργειας σε σύγκριση με τις παραδόσεις συμβατικών αγωγών, δήλωσε ένας ερευνητής που ειδικεύεται στην ενεργειακή και κλιματική πολιτική στο Ινστιτούτο Bruegel, Georg Sackmann. .

«Παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Ρωσία εξακολουθεί να παραμένει ένας από τους κύριους προμηθευτές φυσικού αερίου στην Ευρώπη», γράφει η εφημερίδα.

Από τον Σεπτέμβριο του 2024, η Ρωσία παραμένει ο δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της ΕΕ, παρέχοντας 38 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, που αντιπροσωπεύουν το 19% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό είναι μικρότερο από το 45% που παρέδωσε η Ρωσία το 2021, αλλά εξακολουθεί να είναι σημαντικό.

Την πρώτη θέση καταλαμβάνει η Νορβηγία και την τρίτη θέση οι Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2024, περίπου το ένα τρίτο των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου πέρασε μέσω της Ουκρανίας.

Ο ίδιος περίπου όγκος μεταφέρεται μέσω του αγωγού φυσικού αερίου Turkish Stream, ο οποίος διέρχεται από την Τουρκία και προμηθεύει αέριο στην Ουγγαρία. Το υπόλοιπο τρίτο του ρωσικού φυσικού αερίου έρχεται με τη μορφή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κυρίως σε λιμάνια της Ισπανίας και της Γαλλίας.

Στη Γαλλία, η TotalEnergies λέει ότι παραμένει προσηλωμένη σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια με τη ρωσική ιδιωτική εταιρεία Novatek «ελλείψει κυρώσεων από τα ευρωπαϊκά κράτη».

«Η Ευρώπη έχει επιβάλει κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο και τον άνθρακα, αλλά απέτυχε να κάνει το ίδιο με το φυσικό αέριο», λέει τέλος ο Phuc-Vinh Nguyen, επικεφαλής του ενεργειακού κέντρου στο Ινστιτούτο Jacques Delors.

Η εμπλοκή της Ελλάδας

Πρόσφατα οι Financial Times έγραψαν ότι αμερικανικό υγροποιημένο αέριο άρχισε να ρέει στην Ουκρανία μέσω της Ελλάδας.

Συγκεκριμένα το Κίεβο αποδέχθηκε για πρώτη φορά την προμήθεια αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) μέσω του ελληνικού τερματικού σταθμού μεταφοράς φυσικού αερίου, σύμφωνα με όσα αναφέρει η βρετανική έκδοση των Financial Times.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η μεγαλύτερη ιδιωτική ενεργειακή εταιρεία στην Ουκρανία, η DTEK, αγόρασε μια παρτίδα περίπου 100 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων, εκ των οποίων το 10% θα χρησιμοποιηθεί εγχώρια και το υπόλοιπο θα πωληθεί σε ελληνικές εταιρείες.

Το δημοσίευμα σημειώνει ότι η παράδοση πραγματοποιείται με φόντο τη λήξη της πενταετούς συμφωνίας για τη διαμετακόμιση ρωσικού φυσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας και την επικείμενη ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ.

Οι προμήθειες από την ουκρανική DTEK θα συνεχιστούν μέχρι το τέλος του 2026, ενώ έχει επίσης συναφθεί 20ετής συμφωνία για την προμήθεια LNG. Οι αναλυτές θεωρούν αυτή τη συμφωνία σημαντική στο πλαίσιο της ανεξαρτητοποίηση στην ενεργειακή αγορά της Ουκρανίας.

Ζελένσκι: Κυνικός ενεργειακός εκβιασμός

Ο τερματισμός διαμετακόμισης ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω Ουκρανίας αποτελεί «μία από τις μεγαλύτερες ήττες της Μόσχας», δήλωσε σήμερα ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, καταγγέλλοντας τον «κυνικό ενεργειακό εκβιασμό» της Μόσχας, παρά την ανησυχία πολλών χωρών της Ανατολικής Ευρώπης.

Το Κίεβο και η Μόσχα επιβεβαίωσαν με χωριστές ανακοινώσεις τους ότι οι παραδόσεις ρωσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω της Ουκρανίας σταμάτησαν οριστικά σήμερα το πρωί, μετά την εκπνοή της ισχύος ενός πενταετούς συμβολαίου που είχε υπογραφεί στα τέλη του 2019 μεταξύ των δύο μερών.

«Όταν ο (Βλαντίμιρ) Πούτιν ανέλαβε την εξουσία στη Ρωσία πριν από περισσότερα από 25 χρόνια, ο ετήσιος όγκος αερίου που μεταφερόταν μέσω Ουκρανίας στην Ευρώπη ανερχόταν σε πάνω από 130 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Σήμερα, η διαμετακόμιση ρωσικού αερίου είναι στο μηδέν, κάτι που συνιστά μια από τις μεγαλύτερες ήττες της Μόσχας», τόνισε με ανάρτησή του σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο Ζελένσκι.

Στόχος, φυσικά, είναι να εκδηλωθεί ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για κατάπαυση του πυρός και έναν οδικό χάρτη ειρήνευσης πριν προλάβει να υλοποιήσει το σχέδιό του ο νέος Αμερικανός πρόεδρος μετά την ανάληψη των καθηκόντων του τον Ιανουάριο. Δυτικοί αναλυτές θεωρούν βέβαιο ότι οι ΗΠΑ θα επιβάλλουν την λήξη του πολέμου αναγκάζοντας το Κίεβο να υποχωρήσει σε σημαντικά θέματα, μεταξύ των οποίων το εδαφικό. Επιτρέποντας έτσι τη Μόσχα να διατηρήσει αρκετά από τα εδάφη που έχει ήδη κατακτήσει, κυρίως στις ρωσόφωνες περιοχές (Λουγκάνσκ, Ντονέτσκ), όπως και να κατοχυρώσει οριστικά την κυριαρχία στην Κριμαία.

Ο καγκελάριος Όλαφ Σολτς μίλησε με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν την Παρασκευή για πρώτη φορά μετά από σχεδόν δύο χρόνια, καθώς ο Γερμανός ηγέτης ετοιμάζεται για πρόωρες εκλογές και η Ευρώπη περιμένει να ακούσει το σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στο Ουκρανία .
Σε μια τηλεφωνική επικοινωνία που επικρίθηκε γρήγορα από τον Ουκρανό Πρόεδρο Volodymyr Zelenskiy , ο Scholz προέτρεψε τον Πούτιν να αποσύρει τις δυνάμεις του από την Ουκρανία και να ξεκινήσει συνομιλίες με το Κίεβο που θα ανοίξει το δρόμο για μια «δίκαιη και διαρκή ειρήνη», δήλωσε η γερμανική κυβέρνηση.

Σύμφωνα με το Reuters, το Κρεμλίνο είπε ότι η συνομιλία έγινε κατόπιν αιτήματος του Βερολίνου και ότι ο Πούτιν είπε στον Σολτς πως οποιαδήποτε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα ρωσικά συμφέροντα ασφαλείας και να αντικατοπτρίζει «νέα εδαφική πραγματικότητα».
Η κλήση άνοιξε ένα «κουτί της Πανδώρας» υπονομεύοντας τις προσπάθειες απομόνωσης του Ρώσου ηγέτη, είπε ο Ζελένσκι. Ο ίδιος και άλλοι ευρωπαίοι αξιωματούχοι είχαν προειδοποιήσει τον Scholz να μην προχωρήσει στην κίνηση, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν το θέμα, οι οποίες πίστευαν ότι ήταν περισσότερο για εγχώρια κατανάλωση.

Το ενεργειακό ζήτημα

Σύμφωνα με εκτενή ανάλυση του Reuters, η ενεργειακή εταιρεία της Αυστρίας OMV ενημερώθηκεότι ο ρωσικός παραγωγός φυσικού αερίου θα σταματήσει τις παραδόσεις φυσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας στην OMV από τις 05:00 GMT στις 16 Νοεμβρίου, μετά τη νίκη της OMV σε μια υπόθεση διαιτησίας. Οι προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω της Ουκρανίας ενδέχεται να σταματήσουν εντελώς από την 1η Ιανουαρίου 2025 μετά τη λήξη της τρέχουσας πενταετούς συμφωνίας, καθώς το Κίεβο αρνήθηκε να διαπραγματευτεί τους νέους όρους της διέλευσης με τη Μόσχα κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Οι προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω της Ουκρανίας είναι σχετικά μικρές. Η Ρωσία απέστειλε περίπου 15 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας το 2023 – μόνο το 8% των αιχμής ρωσικών ροών φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω διαφόρων διαδρομών το 2018-2019.Η Ρωσία πέρασε μισό αιώνα χτίζοντας το μερίδιο της στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, το οποίο στην κορύφωσή της ανερχόταν στο 35%.

Η Μόσχα έχασε το μερίδιό της σε ανταγωνιστές όπως η Νορβηγία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Κατάρ από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ωθώντας την ΕΕ να μειώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο.Οι τιμές του φυσικού αερίου στην ΕΕ αυξήθηκαν το 2022 σε υψηλά ρεκόρ μετά την απώλεια ρωσικών προμηθειών. Το ράλι δεν θα επαναληφθεί δεδομένου του μικρού όγκου και του μικρού αριθμού πελατών για τους υπόλοιπους όγκους, σύμφωνα με αξιωματούχους και εμπόρους της ΕΕ.

Η ουκρανική διαδρομή

Όπως εξηγεί το Reuters, ο αγωγός της σοβιετικής εποχής φέρνει αέριο από τη Σιβηρία μέσω της πόλης Sudzha -που τώρα βρίσκεται υπό τον έλεγχο των ουκρανικών στρατιωτικών δυνάμεων- στην περιοχή Kursk της Ρωσίας. Στη συνέχεια ρέει μέσω της Ουκρανίας στη Σλοβακία.Στη Σλοβακία, ο αγωγός φυσικού αερίου χωρίζεται σε κλάδους που πηγαίνουν προς την Τσεχική Δημοκρατία και την Αυστρία.Η Αυστρία εξακολουθεί να λαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αερίου της μέσω της Ουκρανίας, ενώ η Ρωσία αντιπροσωπεύει περίπου τα δύο τρίτα των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ουγγαρίας.Η Σλοβακία παίρνει περίπου 3 bcm από τον ενεργειακό κολοσσό Gazprom ετησίως, επίσης περίπου τα δύο τρίτα των αναγκών του.Η Τσεχία μείωσε σχεδόν πλήρως τις εισαγωγές φυσικού αερίου από τα ανατολικά πέρυσι, αλλά άρχισε να παίρνει φυσικό αέριο από τη Ρωσία το 2024.Οι περισσότερες άλλες διαδρομές ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη είναι κλειστές, συμπεριλαμβανομένης της Yamal-Europe μέσω Λευκορωσίας και του Nord Stream κάτω από τη Βαλτική.Η μόνη άλλη λειτουργική διαδρομή ρωσικού αγωγού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη είναι ο Blue Stream και ο TurkStream προς την Τουρκία κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα. Η Τουρκία στέλνει ορισμένους όγκους ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ουγγαρίας.

Γιατί η διαδρομή ρωσικού αερίου μέσω Ουκρανίας λειτουργεί ακόμα;

Ενώ οι υπόλοιποι όγκοι διαμετακόμισης ρωσικού φυσικού αερίου είναι μικροί, το ζήτημα παραμένει δίλημμα για την ΕΕ.

Πολλά μέλη της ΕΕ, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, έχουν πει ότι δεν θα αγοράζουν πλέον ρωσικό αέριο, αλλά η στάση της Σλοβακίας, της Ουγγαρίας και της Αυστρίας, που έχουν στενότερους δεσμούς με τη Μόσχα, αμφισβητεί την κοινή προσέγγιση της ΕΕ.

Οι χώρες, που εξακολουθούν να λαμβάνουν ρωσικό αέριο, υποστηρίζουν ότι είναι το πιο οικονομικό καύσιμο και κατηγορούν επίσης τις γειτονικές χώρες της ΕΕ για την επιβολή υψηλών τελών διαμετακόμισης για εναλλακτικές προμήθειες.Η Ουκρανία εξακολουθεί να κερδίζει 0,8-1 δισεκατομμύριο δολάρια σε τέλη διαμετακόμισης από τη ρωσική μεταφορά φυσικού αερίου. Η Ρωσία κερδίζει πάνω από 3 δισεκατομμύρια δολάρια από πωλήσεις μέσω Ουκρανίας με βάση μια μέση τιμή φυσικού αερίου 200 δολαρίων ανά 1.000 κυβικά μέτρα, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Reuters.Το μονοπώλιο εξαγωγών του ρωσικού αγωγού φυσικού αερίου Gazprom έπεσε σε καθαρή ζημία 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2023, την πρώτη ετήσια απώλεια από το 1999, λόγω της απώλειας των αγορών φυσικού αερίου της ΕΕ.Η Ρωσία έχει δηλώσει ότι θα είναι έτοιμη να παρατείνει τη συμφωνία διαμετακόμισης, αλλά το Κίεβο έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν θα το κάνει.Μια άλλη επιλογή είναι η Gazprom να προμηθεύει μέρος του φυσικού αερίου μέσω άλλης διαδρομής, για παράδειγμα μέσω TurkStream, Βουλγαρίας, Σερβίας ή Ουγγαρίας. Ωστόσο, η χωρητικότητα μέσω αυτών των διαδρομών είναι περιορισμένη.Η ΕΕ και η Ουκρανία ζήτησαν επίσης από το Αζερμπαϊτζάν να διευκολύνει τις συζητήσεις με τη Ρωσία σχετικά με τη συμφωνία μεταφοράς φυσικού αερίου, δήλωσε στο Reuters σύμβουλος του προέδρου του Αζερμπαϊτζάν, ο οποίος αρνήθηκε να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Να σημειωθεί πως η τιμή του φυσικού αερίου έχει κάνει άλμα 30% λόγω της κρίσης στη Μ. Ανατολή, την ίδια ώρα, λοιπόν, η Βουλγαρία αποφάσισε να επιβάλει διόδια 10,2 ευρώ/MWh στο ρωσικό φυσικό αέριο που διέρχεται από αυτήν -που θα της αποφέρουν 360 εκατ. ευρώ ετησίως. Αυτή η απόφαση αντιβαίνει το ενωσιακό δίκαιο που (α) δεν επιτρέπει σε κράτος μέλος τη μετακύλιση κόστους σε άλλο κράτος μέλος και (β) ορίζει ότι μόνο η ΕΕ -κι όχι κάθε κράτος χωριστά- μπορεί να επιβάλει επιβαρύνσεις σε καύσιμα από τρίτη χώρα (Ρωσία). Και, ως γνωστόν, η ΕΕ έχει επιβάλει επιβαρύνσεις μόνο στο ρωσικό πετρέλαιο -όχι στο φυσικό αέριο.

Πιθανές συνέπειες

Εφόσον το βουλγαρικό «καπέλο» ισχύσει, η Gazprom είτε θα αποφασίσει να το πληρώσει (δηλαδή -πράγμα όχι πιθανό- να δωρίσει στη Βουλγαρία 360 εκατ. ευρώ ετησίως) και να μετακυλήσει το κόστος στους πελάτες της (πχ στους Έλληνες), είτε θα αρνηθεί να το πληρώσει -όπερ πιθανότερο. Εφόσον αρνηθεί, η Βουλγαρία είτε θα καταπιεί το «καπέλο» της είτε θα διακόψει τη διέλευση του ρωσικού φυσικού αερίου από το έδαφός της. Το τελευταίο ενδεχόμενο συνεπάγεται ελλείψεις εν μέσω χειμώνα και εκτίναξη του ενεργειακού κόστους -καθώς θα περιοριστούμε βασικά στο ακριβό υγροποιημένο φυσικό αέριο των ΗΠΑ.

Η αυθαίρετη απόφαση της Βουλγαρίας προκαλεί προβλήματα στις ευρωπαϊκές οικονομίες, με πιο άμεσο τη μεγάλη αβεβαιότητα για την τιμή και ποσότητα αερίου που θα έχουν στη διάθεσή τους. Έτσι, όλοι (Ουγγαρία, Σερβία, Αυστρία, Ρουμανία κ.ά.) ήδη έχουν διαμαρτυρηθεί εντονότατα στις Βρυξέλλες. Όλοι πλην Ελλάδος. Κατά τρόπο παράδοξο, που προκαλεί ερωτηματικά και συζητήσεις, η ελληνική κυβέρνηση παραμένει εντυπωσιακά αδρανής. Το θέμα τέθηκε μετ’ επιτάσεως και συζητήθηκε χτες, στη συνάντηση του Θ. Σκυλακάκη με αρμόδια αντιπροσωπεία του ΣΕΒ.

Η “ατζέντα” του ΣΕΒ στην συνάντηση με τον Θ. Σκυλακάκη

Οι τιμές ενέργειας, παρά την περιστασιακή μείωσή τους, παραμένουν και αναμένεται να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα. Συνεπώς, η διασφάλιση ενός προβλέψιμου και ανταγωνιστικού ενεργειακού κόστους για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις απέναντι στις συνεχείς διακυμάνσεις είναι όρος επιβίωσής τους και διευκολύνει μια επιτυχημένη μετάβαση σε χαμηλότερο ανθρακικό αποτύπωμα. Αποτελεί προϋπόθεση για να αποφευχθεί η συρρίκνωση παραγωγικών δραστηριοτήτων και η απώλεια θέσεων εργασίας στην Ελλάδα (όπως και στην υπόλοιπη ΕΕ). Σε μια περίοδο που οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή δημιουργούν νέες ανησυχίες για ανατροπές στις τιμές ενέργειας διεθνώς, πολλά κράτη–μέλη της ΕΕ, ήδη, λαμβάνουν δραστικότερα μέτρα για τη διασφάλιση ανταγωνιστικών και προβλέψιμων τιμών ενέργειας ώστε να περιορίζουν, για μεσοπρόθεσμο διάστημα, τις υπαρξιακές αβεβαιότητες στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις τους.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή Ενέργειας του ΣΕΒ, με επικεφαλής τον Πρόεδρο του Δ.Σ. κ. Δημήτρη Παπαλεξόπουλο στη συνάντηση που είχε με τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Θόδωρο Σκυλακάκη, παρουσία της Υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας κας Αλεξάνδρας Σδούκου, σήμερα (Δευτέρα 30/10/2023), ανέδειξε τρία πεδία παρεμβάσεων που πρέπει να υλοποιηθούν σε υψηλή προτεραιότητα, ώστε να διαμορφωθεί ένα προβλέψιμο και ανταγωνιστικό κόστος ενέργειας με βράχυ-μεσοπρόθεσμη διάρκεια. Η κρισιμότητα δε αυτών των θεμάτων αναδεικνύεται επανειλημμένως από την Επιτροπή Ενέργειας του ΣΕΒ.

Α. Συγκράτηση του κόστους ενέργειας, μέσα από την έγκαιρη καταβολή της αντιστάθμισης του έμμεσου κόστους εκπομπών CO₂ για τα έτη 2021-2030 για τις επιλέξιμες επιχειρήσεις, την άσκηση πίεσης στην Ε.Ε. για επέκταση για το 2024 και 2025 των μέτρων του προσωρινού πλαισίου κρίσης και μετάβασης (TCTF), τη λειτουργία αυτοτελούς μηχανισμού αποζημίωσης διαθεσιμότητας ευέλικτης ζήτησης, την προσαρμογή του καθεστώτος χρεώσεων χρήσης συστήματος (ΑΔΜΗΕ) και δικτύου (ΔΕΔΔΗΕ) στις ανάγκες των ενεργοβόρων επιχειρήσεων, αντιστάθμιση μέρους του κινδύνου/κόστους διαμόρφωσης (shaping cost) των πράσινων PPAs.

Β. Βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς ενέργειας. Η επιτάχυνση των έργων υποδομών και διασυνδέσεων για τη δημιουργία επιπλέον ηλεκτρικού χώρου είναι επίσης επιβεβλημένη. Οι καθυστερήσεις στα έργα αυτά δυσχεραίνουν τη σύναψη συμβάσεων προμήθειας ενέργειας (PPAs), την σύνδεση νέων ΑΠΕ στο δίκτυο αλλά και την επέκταση του ενεργειακού συμψηφισμού (net metering), ειδικά όταν οι λύσεις αποθήκευσης ενέργειας παραμένουν ιδιαίτερα κοστοβόρες χωρίς σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Τέλος, πρέπει να διευκολυνθούν οι πράσινες επενδύσεις μικρότερης κλίμακας σε ΜμΕ ώστε όλοι οι κλάδοι και τα επιχειρηματικά μεγέθη να είναι αποδέκτες των ωφελειών της πράσινης μετάβασης.

Γ. Πρωτοβουλία της κυβέρνησης για την άρση της επιβολής «τέλους διέλευσης» φυσικού αερίου από τη Βουλγαρία. Η πρόσφατη νομοθετική πρωτοβουλία της Βουλγαρίας για επιβολή «τέλους διέλευσης» €10,2/MWh στις χώρες που προμηθεύονται ρωσικό Φ/Α μέσω αυτής αναμένεται να έχει πρόσθετες επιβαρύνσεις σε όλους τους κλάδους, μεγέθη επιχειρήσεων και καταναλωτές στην Ελλάδα. Είναι αναγκαίο η χώρα μας να θέσει το θέμα στα αρμόδια όργανα της ΕΕ, μιας και παραβιάζει το ενωσιακό δίκαιο. Εξάλλου, και άλλες χώρες έχουν ήδη διατυπώσει ανάλογες ενστάσεις.