Οι παρεμβάσεις στο σκηνικό οικοδόμημα αποσκοπούν στη βελτίωση της στατικής του επάρκειας, της μορφής και της λειτουργικότητας του μνημείου συνολικά. Παράλληλα, το θέατρο ενισχύεται, ως προς τη δυνατότητα αξιοποίησής του, για την παρουσίαση παραστάσεων αρχαίου δράματος. Η αποκατάσταση του προσκηνίου αποτελεί μέρος του συνολικού έργου, το οποίο βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με προϋπολογισμό περίπου 7.000.000 ευρώ, με πόρους από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Θεσσαλία» – ΕΣΠΑ 2014-2020 και 2021-2027.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το αρχαίο θέατρο της Λάρισας, το Θέατρο Α’, χωρητικότητας 11.000 θεατών, κατασκευάστηκε την ελληνιστική περίοδο, εκεί όπου βρισκόταν η οχυρωμένη Ακρόπολη της πόλης και λειτουργούσε μέχρι τις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ. Πριν από τρία χρόνια, με την ολοκλήρωση των έργων αποκατάστασης, το κοίλο του μνημείου φιλοξένησε, έπειτα από 2.000 χρόνια σιωπής, θεατρικές παραστάσεις, επανασυνδέοντας το μνημείο με την πολιτιστική ζωή της πόλης, αλλά και της ευρύτερης περιοχής. Στη νέα φάση των αρχαιολογικών εργασιών δίνεται έμφαση στην πλήρη αποκατάσταση του προσκηνίου, στην τοποθέτηση νέων μαρμάρινων λίθων, στην ενίσχυση δοκών και κιόνων, καθώς και στη συντήρηση των αρχαίων θραυσμάτων, με σύγχρονες τεχνικές. Στόχος μας είναι η διασφάλιση της στατικότητας, η ανάδειξη της αρχιτεκτονικής αξίας και η ουσιαστική προστασία του μνημείου. Η επανάχρηση του αρχαίου θεάτρου αποτέλεσε καθοριστικό βήμα στη συνολική προσπάθεια του Υπουργείου Πολιτισμού να διασώσει το μνημειακό απόθεμα της πόλης, εντάσσοντάς το λειτουργικά στην πολιτιστική ζωή της και αποκαθιστώντας την ιστορική διαχρονία της. Σε συνδυασμό με την αποκατάσταση των παλαιών Στρατιωτικών Αρτοποιείων, για να στεγαστούν οι υποστηρικτικές λειτουργίες του θεάτρου και να φιλοξενηθούν δράσεις και εκθεσιακές χρήσεις, το εμβληματικό αυτό μνημείο θα είναι αποκατεστημένο και πλήρως ενταγμένο σε ένα σύγχρονο και βιώσιμο πολιτιστικό σύνολο, ανοιχτό στο κοινό και στις ανάγκες της πόλης. Η λήψη μέτρων πυροπροστασίας κρίθηκε επιβεβλημένη επειδή στο θέατρο προγραμματίζεται η παρουσία και παραμονή του κοινού, όχι μόνον ως επίσκεψη του αρχαίου μνημείου, αλλά και για τη συμμετοχή του σε εκδηλώσεις. Αντίστοιχα μέτρα πυροπροστασίας λαμβάνονται και για το αρχαίο θέατρο Β’».

Το αρχαίο θέατρο Α’, που χρονολογείται στο α’ μισό του 3ου αιώνα π.Χ., αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ελληνιστικά μνημεία στην Ελλάδα. Βρίσκεται στον λόφο «Φρούριο» και διατήρησε τη λειτουργικότητά του για περίπου έξι αιώνες. Το θέατρο, το οποίο στη ρωμαϊκή εποχή μετατράπηκε σε αρένα, είναι κατασκευασμένο εξ ολοκλήρου από μάρμαρο. Διακρίνεται για την εξαιρετική ποιότητα του σκηνικού οικοδομήματος, με δωρικούς ημικίονες και περίτεχνα μαρμάρινα στοιχεία. Το κυρίως θέατρο χωρίζεται με 10 κλίμακες σε 11 κερκίδες και στην αρχική του φάση αποτελούνταν από 24 σειρές. Όταν τον 2ο μ.Χ. αιώνα μετατράπηκε σε αρένα, αφαιρέθηκαν οι τρεις πρώτες σειρές και κατασκευάστηκε πόδιο περιμετρικά της ορχήστρας.

Το σκηνικό οικοδόμημα έχει ορθογωνική κάτοψη με προσκήνιο, τέσσερα δωμάτια και τρεις διαδρόμους. Οι εξωτερικοί τοίχοι φέρουν μαρμάρινη πρόσοψη με δωρικούς ημικίονες, ενώ το προσκήνιο αποτελείται από μια στοά διαμορφωμένη από δωρικούς ημικίονες και είναι εξ ολοκλήρου μαρμάρινο. Στις αρχές του 1ου αι. μ.Χ. τοποθετήθηκαν πέντε αγάλματα της αυτοκρατορικής οικογένειας με αφιερωματικές επιγραφές. Στην τελευταία περίοδο λειτουργίας του το θέατρο λειτουργούσε εξ ολοκλήρου ως αρένα. Η κατάσταση διατήρησης του σκηνικού οικοδομήματος, στον βαθμό που διασώζεται, χαρακτηρίζεται γενικώς καλή. Δεν παρουσιάζονται ιδιαίτερα στατικά και οικοδομικά προβλήματα, γεγονός που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις εργασίες συντήρησης, που πραγματοποιήθηκαν κατά τα έτη 2002-2003. Οι βλάβες που υπέστη το μνημείο, κατά τη μακραίωνη ιστορία του ομαδοποιούνται σε φθορές δομικής φύσης και σε φθορές στην επιφάνεια του δομικού υλικού.

Το έργο της πυροπροστασίας στο Α΄ αρχαίο θέατρο περιλαμβάνει την εγκατάσταση υδροδοτικού δικτύου με τοποθέτηση πυροσβεστικών ερμαρίων για άμεση χρήση σε περίπτωση πυρκαγιάς, φωτιστικών ασφαλείας για επαρκή φωτισμό στις οδεύσεις διαφυγής, καθώς και φορητών πυροσβεστήρων σε κατάλληλα σημεία, όπως έξοδοι κινδύνου και χώροι με ηλεκτρολογικό εξοπλισμό. Προβλέπεται, επίσης, η εγκατάσταση χειροκίνητου συστήματος αναγγελίας πυρκαγιάς για έγκαιρη ειδοποίηση, καθώς και κεντρικού πίνακα πυρανίχνευσης. Στόχος είναι η έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση πυρκαγιάς, η ασφαλής εκκένωση του χώρου και η προστασία των επισκεπτών και του μνημείου. Αντίστοιχα μέτρα πυροπροστασίας λαμβάνονται και για το Β΄ αρχαίο θέατρο της Λάρισας, που χρονολογείται στον 1ο αι π.Χ. και αποτελείται από το κτήριο της σκηνής το οποίο σώζεται στο ύψος της θεμελίωσης, τις παρόδους, την ορχήστρα και δύο μόνο σειρές από το κοίλο. Σήμερα αποτελεί έναν ενεργό χώρο όπου εκτελούνται κατά καιρούς παραστάσεις.

Κατά τις συνομιλίες επισημάνθηκε η ανάγκη ενδυνάμωσης των πολιτιστικών δεσμών στις ελληνο-μολδαβικές σχέσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονται από πνεύμα συνεργασίας και φιλίας. Η Λίνα Μενδώνη και ο Cristian Jardan υπέγραψαν Μνημόνιο Κατανόησης στον τομέα της διατήρησης, συντήρησης και αποκατάστασης της πολιτιστικής κληρονομιάς της Μολδαβίας.

Στη συνάντηση της Λίνας Μενδώνη με την Πρόεδρο Maia Sandu -παρουσία και του Υπουργού Cristian Jardan- επιβεβαιώθηκε η σημασία του πολιτισμού, ως προνομιακό πεδίο συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών, ως φορέας ανάπτυξης της Μολδαβίας, αλλά και ενίσχυσης των δημοκρατικών αξιών και της εθνικής ταυτότητας. Τονίσθηκε η δυνατότητα μεταφοράς τεχνογνωσίας σε θέματα συντήρησης και αποκατάστασης του πολιτιστικού αποθέματος της Μολδαβίας και ιδιαίτερα των ιστορικών κτηρίων του Κισινάου. Συμφωνήθηκε να υποστηρίξει η Ελλάδα την ανάδειξη σημείων και τόπων πολιτιστικού ενδιαφέροντος, προκειμένου να αναπτυχθεί ο πολιτιστικός μολδαβικός τουρισμός. Το ΥΠΠΟ αποδέχτηκε να αποστείλει στελέχη για την  αξιοποίηση και ανάδειξη των μουσείων, μέσω και του ψηφιακού μετασχηματισμού τους. Συμφωνήθηκε, επίσης, η συνδρομή της Ελλάδας στη διαδικασία ένταξης μολδαβικών μνημείων στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και στις Πολιτιστικές Διαδρομές του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Κατά την πολύωρη διμερή συνάντηση των Υπουργών Πολιτισμού, υπεγράφη το Μνημόνιο Κατανόησης για θέματα συντήρησης και αποκατάστασης του πολιτιστικού αποθέματος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον επέδειξε η μολδαβική πλευρά για τη μεταφορά τεχνογνωσίας στα θέματα των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην πολιτιστική κληρονομιά, με κύριο σημείο αναφοράς την Εθνική Στρατηγική της Ελλάδος, καθώς και για το πρόγραμμα της Πολιτιστικής Συνταγογράφησης, το οποίο το Υπουργείο Πολιτισμού υλοποιεί με ιδιαίτερη επιτυχία. Παράλληλα, οι δύο πλευρές συζήτησαν τη συνεργασία τους για τον εκσυγχρονισμό της αρχαιολογικής μολδαβικής νομοθεσίας με βάση την εμπειρία και την τεχνογνωσία της Ελλάδας. Ιδιαίτερο θέμα των συζητήσεων της Λίνας Μενδώνη με τον Cristian Jardan ήταν η τεκμηρίωση και η αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, που συνδέεται με την ιστορική ελληνική παρουσία στη Μολδαβία. «Τα δύο Υπουργεία θα συνεργαστούν για την ανάδειξη και προώθηση του αποτυπώματος του Ελληνισμού που χρονολογείται από τον 18ο και 19ο αιώνα, προς όφελος και των δύο χωρών», διευκρίνισαν οι δύο Υπουργοί Πολιτισμού. Τέλος, η Λίνα Μενδώνη χαιρέτισε τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας στο κρατικό πανεπιστήμιο της Μολδαβίας, μια πρωτοβουλία που ενισχύει τη μορφωτική συνεργασία.

Ο ουσιαστικός ρόλος των Κοινοβουλίων στην ενδυνάμωση των σχέσεων των δύο χωρών συζητήθηκε στη συνάντηση της Λίνας Μενδώνη με τον Πρόεδρο της Βουλής Igor Grosu, ο οποίος έχει επισκεφθεί πρόσφατα την Ελλάδα, καθώς και η σημασία της Επιτροπής Φιλίας Ελλάδας- Μολδαβίας στην προαγωγή των ιστορικών δεσμών ανάμεσα στις δύο χώρες. Στη συνάντηση της Υπουργού Πολιτισμού με την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Πολιτισμού, Παιδείας, Έρευνας, Νεολαίας, Αθλητισμού και Μέσων Ενημέρωσης, τονίστηκε το ιστορικά υψηλό επίπεδο των διμερών σχέσεων, που επιταχύνθηκε μετά την προ διετίας ίδρυση της Ελληνικής Πρεσβείας στο Κισινάου, ενώ αναδείχθηκε ο ρόλος των Επιτροπών των Κοινοβουλίων στη διαμόρφωση δημοσίων πολιτικών για τον πολιτισμό, αλλά και για την προσέγγιση των δύο χωρών. Η Λίνα Μενδώνη εξέφρασε στην Πρόεδρο της Επιτροπής Liliana Nicolauscu-Onofrei την υποστήριξη της Ελλάδας στη δημιουργία συγκεκριμένων «οδικών χαρτών», ώστε να υπάρξουν απτά αποτελέσματα. Στις συνομιλίες συμμετείχαν  η γραμματέας της Επιτροπής Marcela Adam, και οι βουλευτές Valentina Mesana, Diana Caraman, Maxim Potirniche και Larisa Novak, με την τελευταία να είναι επίσης πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας φιλίας Ελλάδας-Μολδαβίας.  

Η Λίνα Μενδώνη επισκέφθηκε το Εθνικό Μουσείο Ιστορίας, όπου ξεναγήθηκε στην έκθεση, στην οποία παρουσιάζεται η εξέλιξη των κοινοτήτων της περιοχής από την Παλαιολιθική εποχή έως τον 13ο μεταχριστιανικό αιώνα. Τελευταίος σταθμός της Υπουργού Πολιτισμού ήταν η επίσκεψη στον βυζαντινό Ι.Ν ναό του Αγίου Παντελεήμονος.

Την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, σε όλη την διάρκεια της επίσκεψής της στο Κισινάου, συνόδευσε ο πρέσβης της Ελλάδας στη Μολδαβία Νικόλαος Κρίκος.

Στη συνάντηση με τον Πρέσβη της Ινδονησίας, Bebeb Djundjunan, εξετάστηκαν τρόποι περαιτέρω εμβάθυνσης της συνεργασίας των δυο χωρών στον τομέα του πολιτισμού. Συμφωνήθηκε η προετοιμασία υπογραφής Μνημονίου Συνεργασίας, ενώ η Υπουργός διατύπωσε την πρόθεσή της να απευθύνει πρόσκληση προς τον Υπουργό Πολιτισμού της Ινδονησίας, Fadli Zon, για να επισκεφθεί την Ελλάδα. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις δυνατότητες συνέργειας, στο πλαίσιο του Καταλόγου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, στην ανταλλαγή δράσεων σύγχρονου πολιτισμού, καθώς και στην προβολή της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς των δύο χωρών, λαμβανομένης υπόψη της μακραίωνης παράδοσης της Ινδονησίας σε μορφές παραδοσιακής μουσικής, χορού και θεάτρου σκιών. Παράλληλα, δρομολογείται η ανταλλαγή γλυπτών, τα οποία θα τοποθετηθούν σε δημόσιους χώρους ως συμβολική έκφραση φιλίας.

Αντίστοιχα, με τον Πρέσβη της Γεωργίας, Levan Beridze, η συζήτηση επικεντρώθηκε στην επικείμενη επίσκεψη της Υπουργού Πολιτισμού της Γεωργίας, Tinatin Ruhkadze, στην Ελλάδα. Η επίσκεψη  της ομολόγου της  αναμένεται να αναδείξει τους ιστορικούς δεσμούς των δύο χωρών και τη δημιουργία νέων προοπτικών συνεργασίας. Στο πλαίσιο αυτό προγραμματίζεται, παρουσία των δύο Υπουργών, γεωργιανή παράσταση στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Επιπλέον, συζητήθηκε η πρόταση για κοινή έκθεση ιστορικών χειρογράφων που φυλάσσονται σε πολιτιστικά ιδρύματα και βιβλιοθήκες καθώς και η υλοποίηση προγράμματος μεταφράσεων λογοτεχνικών έργων. Έμφαση δόθηκε, επίσης, στη συνεργασία για την προστασία και τη συντήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, μέσω άμεσης ανταλλαγής τεχνογνωσίας μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών.

Σε ό,τι αφορά τη συνάντηση με τον Πρέσβη της Τουρκίας, Çağatay Erciyes, η Υπουργός αναφέρθηκε στα συμφωνηθέντα με τον Υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Mehmet Ersoy, στο πλαίσιο του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας, καθώς και στους τρόπους υποστήριξης της υλοποίησής τους. Σε συνέχεια της υπογραφής Μνημονίου Κατανόησης στην Άγκυρα, για συνεργασία στον πολιτισμό —που περιλαμβάνει δράσεις τόσο για την πολιτιστική κληρονομιά, όσο και για τον σύγχρονο δημιουργικό τομέα— συμφωνήθηκε η διοργάνωση συνεδρίου στην Καππαδοκία, με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από τις δύο χώρες. Το συνέδριο θα επικεντρωθεί στην ανταλλαγή εμπειριών και τεχνογνωσίας σχετικά με τη συντήρηση μνημείων, όλων των ιστορικών περιόδων, καθώς και στην αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων. Αντίστοιχη διοργάνωση προβλέπεται να πραγματοποιηθεί και  στην Ελλάδα, το προσεχές Φθινόπωρο. Τέλος, εξετάστηκε η προοπτική ανταλλαγής περιοδικών εκθέσεων. Από τουρκικής πλευράς προτάθηκε η παρουσίαση της έκθεσης για τον προϊστορικό αρχαιολογικό χώρο Göbekli Tepe, που τώρα  εκτίθεται στο Κρατικό Μουσείο του Βερολίνου, ενώ από ελληνικής πλευράς  προτάθηκε η έκθεση «Οι Αμέτρητες Όψεις του Ωραίου» του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου η οποία έχει παρουσιαστεί σε σημαντικούς διεθνείς προορισμούς, με μεγάλη επιτυχία.

Νατάσα Μαστοράκου

Ένας χώρος όπου έβρισκε σάρκα και οστά η περίφημη φράση του Dannemark «σ’ ένα βιβλιοπωλείο ο χρόνος δεν κυλάει» για 14 ολόκληρα χρόνια. Από την πρώτη μέρα που άνοιξε ο συγκεκριμένος χώρος ο χρόνος πράγματι μαλάκωνε γινόταν πιο ανθρώπινος, σχεδόν τρυφερός.

Η Γαλλίδα μεταφράστρια Odile Bréhier και ο Γιάννης Σκούφης αποφάσισαν το 2011 να φτιάξουν ένα μικρό, ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο αφιερωμένο σττη μεγάλη τους αγάπη, τα λεξικά. Ένα μέρος που δεν υπήρχε στην Αθήνα για όποιον ήθελα να ταξιδέψει ανάμεσα σε δεκάδες γλώσσες, λέξεις και έννοιες. Ενα τόπος συνάντησης στο λεγόμενο Βατραχονήσι την περιοχή δίπλα στο Καλλιμάρμαρο. Κατι το πέτυχαν.

Με μια μοναδική του συλλογή λεξικών σε περισσότερες από 30 γλώσσες, με ξενόγλωσση λογοτεχνία, με παρουσιάσεις, λέσχες ανάγνωσης και συναυλίες, έγινε τόπος συνάντησης ανθρώπων που αγαπούν τις λέξεις, όχι μόνο για τη σημασία τους, αλλά και για τη δύναμή τους να ενώνουν. Εμπνευσμένο από τη ρήση του Romain Gary για τα λεξικά ως τόπο βεβαιότητας και ηρεμίας, το Λεξικοπωλείο κατάφερε να γίνει κάτι σπάνιο: μια κοινότητα.

Και τώρα, που μετά από δεκατέσσερα χρόνια αποφασίζει να κλείσει τον κύκλο του, το κενό που αφήνει δεν μετριέται σε τετραγωνικά μέτρα ούτε σε άδεια ράφια. Μετριέται σε ανθρώπους που συναντούσαμε εκεί, σε παρουσιάσεις που μας γοήτευσαν, σε σιωπές που ήταν μέρος της δικής μας ασφάλειας.

Η Odile αποχαιρέτισε το κοινό με μια σύντομη ανάρτηση αλλά τις τελευταίες μέρες είναι πολλά που είχε πει να πει στον καθένας μας. Ανάμεσα τους ένα ευχαριστώ που υπήρξαμε μέλος του δικού της οράματος. Ελπίζω να κράτησε μέσα της και τα δικά μας ευχαριστώ.

Όπως πολυ ωραία έγραψε η Λένα Διβάνη με αφορμή το κλείσιμο του βιβλιοπωλείου. “Μας ποτίσετε λέξεις για ν΄ανθίσουμε σκέψεις”.

«Η Ελένη Αρβελέρ ήτανε μια κορυφαία προσωπικότητα από κάθε άποψη. Ήταν η επιστήμων η οποία η οποία έφερε το Βυζάντιο στο προσκήνιο και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό. Είναι πάρα πολύ αυτό το οποίο έκανε, με την εξής έννοια, ότι στην πραγματικότητα ανέδειξε την μεγάλη ιστορική διαχρονία του ελληνικού πολιτισμού, της ελληνικής παρουσίας, της ελληνικής ταυτότητας. Ανέδειξε το Βυζάντιο ως μέρος της πολιτισμικής κληρονομιάς και της ελληνικής ταυτότητας. Αυτό λοιπόν για την εποχή της ήταν εξαιρετικά σπουδαίο» τόνισε η Υπουργός, σημειώνοντας ακόμη, ότι «η Αρβελέρ δεν ήταν μόνο η πολύ σοβαρή και η πολύ καταρτισμένη επιστήμων».

«Ήταν δασκάλα και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, αν σκεφτεί κανείς τους εκατοντάδες μαθητές της, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν την επιστήμη, θεραπεύουν την επιστήμη σε όλο τον κόσμο. Ήταν μία προσωπικότητα η οποία δημιούργησε προϋποθέσεις για να την αναφέρει κανείς ως οικουμενική Ελληνίδα. Ήταν η προσωπικότητα η οποία παρενέβαινε στα πάντα. Δεν ήταν κλεισμένη μέσα στον επιστημονικό της θύλακα. Ταυτίστηκε με την ιστορία αλλά ήταν ο άνθρωπος ο οποίος είχε θέση, γνώση, λόγο, ακεραιότητα στον δημόσιο λόγο πλέον. Την ενδιέφεραν απολύτως αυτά που συνέβαιναν γύρω της, τα δημόσια πράγματα και παρενέβαινε πολλές φορές με οξύτητα μη χαριζόμενη σε κανέναν, ακόμα και σε ανθρώπους με τους οποίους είχε συνεργαστεί, με τους οποίους είχε δουλέψει μαζί» «Προσωπικά για μένα η Ελένη ήταν ένας πολύτιμος άνθρωπος. Τα τελευταία 25 χρόνια είχα μια συνεχή επικοινωνία μαζί της.

Είχαμε συνεργαστεί πολύ στενά και όταν ήμουν γενική γραμματέας, αλλά και στη συνέχεια στο ενδιάμεσο, τώρα, τα τελευταία χρόνια, λόγω των πολλών ιδιοτήτων που είχε στους φορείς και στα θέματα του Υπουργείου Πολιτισμού, κυρίως όμως διότι ήταν ο άνθρωπος ο οποίος όταν σήκωνες το τηλέφωνο ή όταν της έλεγες θέλω να σε δω γιατί θέλω τη γνώμη σου για κάτι, ανταποκρινόταν στο δευτερόλεπτο.

Ποτέ δεν κράτησε καμία απόσταση από οποιονδήποτε φίλο, λιγότερο φίλο που ήθελε τη γνώμη της. Για μένα, πραγματικά ήταν ένα μεγάλο σχολείο και είναι εξαιρετικά μεγάλη τιμή που βρέθηκε στη ζωή μου» συνέχισε η κ. Μενδώνη.

«Ήταν ένας άνθρωπος με πολύ καθαρό λόγο, πολύ οξεία όποτε χρειαζόταν, αλλά και πολύ καλή, πολύ καλή φίλη. Ήταν ένας άνθρωπος ο οποίος είχε μια γενναιοδωρία συναισθημάτων, την οποία προσέφερε πραγματικά απλόχερα κάθε φορά που ένας άνθρωπος επιζητούσε την στήριξή του. Ήταν πάντοτε κοντά στους ανθρώπους, κοντά στους φίλους της. Και φυσικά, η κάθε της λέξη ήταν και μία συμβουλή, μία καθοδηγητική παραίνεση» συμπλήρωσε η Υπουργός.

Σχετικά με την υπόθεση των φωτογραφιών των 200 εκτελεσθέντων της Καισαριανής και ως προς τις διαδικασίες και τους χρόνους που απαιτούνται για τον έλεγχο της αυθεντικότητας του υλικού, ερωτηθείσα η κ. Υπουργός ανέφερε ότι το υπουργείο Πολιτισμού κινήθηκε σε πάρα πολύ γρήγορους χρόνους και πως το χθεσινό δελτίο Τύπου ανέδειξε όλα όσα μπορούν να γίνουν. «Είναι μία υπόθεση η οποία προφανώς μας απασχολεί με τον πιο σοβαρό τρόπο. Υπάρχουν νομικές ιδιαιτερότητες. Οι άνθρωποί μας, οι άνθρωποι του υπουργείου Πολιτισμού, θα πάνε τις επόμενες 2-3 μέρες στη Γάνδη, στο Βέλγιο, από κει και πέρα θα μπορέσουμε να πούμε κάτι περισσότερο» είπε καταλήγοντας.

Ο κ. Μητσοτάκης αναφέρει χαρακτηριστικά: «Προσωπικά χάνω μία ξεχωριστή φίλη και πολύτιμη σύμβουλο. Εκείνη που με δίδαξε τη σημασία του έργου και του αποτελέσματος. Ώστε «το “αν” να γίνεται “να”», όπως μου έλεγε η ίδια».

«Το κορίτσι που ξεκίνησε απ’ τις προσφυγικές γειτονιές της Αθήνας για να γίνει η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Σορβόννης, ταξίδεψε σε μία πραγματικά πλούσια ζωή. Γεμάτη επιστημονικές επιτυχίες, ανθρώπινες συγκινήσεις και τιμητικές διακρίσεις. Και έφυγε όπως ακριβώς το ευχόταν: «Το μόνο που θέλω είναι πεθάνω όρθια και ορθή». Έτσι έγινε και έτσι θα τη θυμόμαστε για πάντα», προσθέτει.

«Η διαδρομή της είναι μία διαρκής απόδειξη της δύναμης της θέλησης, αλλά και των δυνατοτήτων των Ελληνίδων και των Ελλήνων. Γιατί η Αρβελέρ δεν υπήρξε μόνο μία διάσημη ιστορικός. Ήταν και η φωτισμένη ερευνήτρια που ένωσε τους κύκλους της πορείας του Έθνους μας από τα ρωμαϊκά χρόνια έως τις μέρες μας. Αναδεικνύοντας το Βυζάντιο ως γέφυρα προς την ελληνική και ευρωπαϊκή ταυτότητα», σημειώνει ο Πρωθυπουργός, αναφέροντας ότι «πάντα, επίσης, την ενδιέφεραν τα κοινά, διατυπώνοντας με γενναιότητα τις τολμηρές και αιχμηρές απόψεις της. «Η λέξη “συνάνθρωπος” είναι ελληνική και αμετάφραστη» τη θυμάμαι να επιμένει, θέλοντας να τονίσει τη σημασία της δημόσιας δράσης. Γι’ αυτό, άλλωστε, και μέχρι τέλους έμεινε αφοσιωμένη στα εθνικά δίκαια και ειδικά στο αίτημα της επιστροφής των γλυπτών του Παρθενώνα».

«Τώρα, η φωτεινή αυτή προσωπικότητα περνά στην Ιστορία που τόσο πολύ μελέτησε και λάτρεψε επί δεκαετίες. Μας αφήνει, ωστόσο, πανάκριβη κληρονομιά, το έργο και τις σκέψεις της. Και δίπλα τους, την ανάμνηση της ευγενικής φυσιογνωμίας της να μας συμβουλεύει με τα αποστάγματα της δικής της ζωής: «Να μην μπερδεύετε τη γνώση με τη γνώμη. Η γνώμη αλλάζει, ενώ η γνώση εμπλουτίζεται»…», επισημαίνει ο κ. Μητσοτάκης.

«Τα πιο ειλικρινή μου συλλυπητήρια στην οικογένειά της», καταλήγει στη δήλωσή του ο Πρωθυπουργός.

Οι βασικές αρχές διατήρησης, προστασίας και προώθησης της κληρονομιάς της Ελλάδας, καθώς και της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας,  η αναγνώριση  και ανάδειξη του Πολιτισμού ως εθνικού αναπτυξιακού κεφαλαίου και θεμελιώδους μοχλού της πνευματικής, οικονομικής, κοινωνικής αναζωογόνησης, προόδου και ευημερίας της χώρας,  εκτέθηκαν, αναλυτικά, από τη Λίνα Μενδώνη στο πολυπληθές ακροατήριο, που παρακολούθησε την ομιλία της.

«Η κληρονομιά μας», είπε η υπουργός, «πρέπει να προστατεύεται, αλλά όχι να παγώνει στον χρόνο. Μουσεία, μνημεία και αρχαιολογικοί χώροι είναι ζωντανά κομμάτια της κοινωνίας, συνδεδεμένα με τις κοινότητες, που προσελκύουν επισκέπτες και δημιουργούν πολιτιστική, εκπαιδευτική και οικονομική δραστηριότητα. Όταν ενσωματώνεται στην καθημερινή ζωή, η κληρονομιά ακμάζει, δημιουργώντας ισχυρότερα κίνητρα για προστασία και μεγαλύτερο κοινωνικό αντίκτυπο».

Για την πολιτιστική κληρονομιά και τη σύγχρονη δημιουργία βασική παράμετρος είναι  ότι οδηγεί σε οικονομική ανάπτυξη, δημιουργεί εισόδημα και θέσεις εργασίας, προσελκύει επενδύσεις, ενισχύει τον τουρισμό, με τον οποίο είναι στενά συνδεδεμένος. «Τα μνημεία και τα μουσεία», είπε η Λίνα Μενδώνη  «δεν είναι χώροι κατανάλωσης. Είναι ορόσημα ενσωματωμένα στη συλλογική μνήμη και ταυτότητα. Ενώνουν γενιές, ενισχύουν την υπερηφάνεια και την κοινωνική συνοχή, και προβάλλουν την εικόνα μιας περιοχής, πέρα από τα εθνικά σύνορα». 

Βασική αρχή, ήδη από το 2019, που ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν ότι απαιτείται θεμελιώδης αλλαγή στην πολιτιστική διαχείριση, ώστε ο Πολιτισμός να  εκπληρώνει όχι μόνο τον ζωτικό κοινωνικό  του ρόλο,  αλλά και  τον  αναπτυξιακό. 

«Τα τελευταία έξι χρόνια», επεσήμανε η υπουργός Πολιτισμού, «εργαστήκαμε συστηματικά για την εφαρμογή ενός νέου, ευέλικτου και δυναμικού μοντέλου, επαναπροσδιορίζοντας τόσο τους στόχους, όσο και τις μεθόδους. Η προσέγγιση αυτή εδράζεται στην επιστημονική γνώση, την ανάλυση δεδομένων, τον συνεκτικό σχεδιασμό και τον ρεαλιστικό προγραμματισμό. Επιδιώκει πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα και οικονομίες κλίμακας, ενισχύοντας την καινοτομία, βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα και διασφαλίζοντας την αποδοτική χρήση της χρηματοδότησης και των πόρων».

Στη συνέχεια, παρουσίασε την «Πολιτιστική Χάρτα Ανάπτυξης και Ευημερίας»  για τις 13 Περιφέρειες της Ελλάδας, με ορίζοντα σχεδιασμού έως το 2030.  Η Χάρτα λειτουργεί  ως  δυναμικός οδικός χάρτης για τον Πολιτισμό, ως στρατηγικός μοχλός ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής, καθώς είναι προσαρμοσμένη στις ανάγκες κάθε περιοχής, περιλαμβάνοντας μεγάλα έργα υποδομής, πολιτιστικές ενισχύσεις και θεσμικές μεταρρυθμίσεις. 

«Το Υπουργείο Πολιτισμού χρησιμοποιώντας κονδύλια της Ε.Ε., από το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), μαζί με  την εθνική χρηματοδότηση, υλοποιεί το μεγαλύτερο πρόγραμμα πολιτιστικών επενδύσεων που έχει γίνει ποτέ στην Ελλάδα: Πάνω από 850 έργα και πρωτοβουλίες με συνολικό προϋπολογισμό που ξεπερνά τα 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ— επιπλέον των καθημερινών εργασιών. Τα αυτά έργα λειτουργούν ως καταλύτες για την τοπική οικονομική δραστηριότητα, ενισχύουν την κοινωνική συνοχή των κοινοτήτων, προωθούν την ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη, ενώ απασχολούν σήμερα, άμεσα και έμμεσα, χιλιάδες ανθρώπους», επεσήμανε η Υπουργός Πολιτισμού. Σημείωσε  ότι «από το 2019, έχουν παραδοθεί στο κοινό 28 νέα ή πλήρως αποκατεστημένα μουσεία, ενώ σχεδιάζονται και ολοκληρώνονται, ως το 2028, άλλα 28  μουσεία».

Ορόσημο για τη διατήρηση της κληρονομιάς της Ελλάδας η επανάχρηση του π. βασιλικού κτήματος στο Τατόι

 Ειδική αναφορά έγινε και στο πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού για την αποκατάσταση και επανάχρηση του π. βασιλικού κτήματος στο Τατόι. «Το έργο αποκατάστασης και μετατροπής του κτήματος, σε έναν ζωντανό πολιτιστικό και ψυχαγωγικό κόμβο, αποτελεί ορόσημο για τη διατήρηση της κληρονομιάς της Ελλάδας. Αυτή η πρωτοβουλία αποσκοπεί στην αναζωογόνηση, μιας από τις πιο ιστορικές ιδιοκτησίες της χώρας, με τη διαφύλαξη της αρχιτεκτονικής της κληρονομιάς, την αποκατάσταση των βασιλικών κατοικιών και των βοηθητικών κτηρίων και τη μετατροπή τους σε μουσεία, εκθεσιακούς χώρους και πολιτιστικούς χώρους.

»Πέρα από το δομημένο περιβάλλον, η εκτεταμένη διαμόρφωση του τοπίου θα μετατρέψει τους χώρους του κτήματος σε προσβάσιμες πράσινες περιοχές για αναψυχή και υπαίθριες δραστηριότητες, ενισχύοντας τον βιώσιμο τουρισμό και την κοινωνική συμμετοχή, με τον σεβασμό της ιστορικής σημασίας του χώρου, ενώ, παράλληλα δημιουργείται ένας σύγχρονος προορισμός που συνδυάζει αρμονικά τον πολιτισμό, τη φύση και την αναψυχή».Η Λίνα Μενδώνη στο Χάρβαρντ.

Η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε εκτενώς στη χρήση τεχνολογιών πληροφορικής και ψηφιακών εργαλείων, στην οποία επενδύει το Υπουργείο Πολιτισμού, καθώς τα τελευταία χρόνια, έχει προωθήσει σημαντικά την ψηφιακή διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας μέσω έργων μεγάλης κλίμακας στο πλαίσιο του Εθνικού Αρχείου Μνημείων.

«Έχουμε υιοθετήσει αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως η εικονική και επαυξημένη πραγματικότητα για ψηφιακές περιηγήσεις και εκπαιδευτικές εμπειρίες, παράλληλα με συνεργασίες με μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων των Microsoft και Google. Σήμερα, βρίσκεται σε εξέλιξη η ολοκληρωμένη στρατηγική μας για την ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης σε βασικούς τομείς, όπως η επιτάχυνση της ψηφιοποίησης και της τεκμηρίωσης των πολιτιστικών αγαθών, η ενίσχυση της συντήρησης και της διαρκούς παρακολούθησης, η καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης των αρχαιοτήτων, η παροχή εξατομικευμένων πολιτιστικών εμπειριών, η υποστήριξη της έρευνας μέσω ανάλυσης μεγάλων δεδομένων και μηχανικής μάθησης, και η ανάπτυξη ηθικών πλαισίων για τη διαφάνεια και την προστασία δεδομένων». 

Στρατηγικός στόχος του ΥΠΠΟ η προστασία της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς από την παράνομη διακίνηση

Η υπουργός Πολιτισμού επέμεινε στον στρατηγικό στόχο του Υπουργείου: Της προστασίας της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς από την παράνομη διακίνηση, που δεν είναι, απλώς, μια μορφή εγκληματικής δραστηριότητας, αλλά ένα σύνθετο φαινόμενο που συνδέεται με το οργανωμένο έγκλημα, με αποτέλεσμα την απώλεια, τον κατακερματισμό και συχνά την μη αναστρέψιμη καταστροφή της ιστορικής και πολιτιστικής μνήμης των εθνών. Η στρατηγική του Υπουργείου επικεντρώνεται στην πρόληψη, τη διεθνή συνεργασία και τον συστηματικό επαναπατρισμό αρχαιοτήτων από ξένα μουσεία και ιδιωτικές συλλογές. 

«Αυτή η δέσμευση μας» είπε η Λίνα Μενδώνη, ισχύει ακόμη περισσότερο για το μακροχρόνιο αίτημα της Ελλάδας για τον επαναπατρισμό και την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα που  παραμένουν στο Βρετανικό Μουσείο περισσότερο από 200 χρόνια. Το ελληνικό αίτημα για τα Γλυπτά ξεκίνησε πριν καν ιδρυθεί επίσημα το Ελληνικό Κράτος. Τα τελευταία έξι χρόνια, ωστόσο, το τοπίο έχει αλλάξει σημαντικά. Σε παγκόσμιο επίπεδο, κυβερνήσεις, μουσεία και η κοινωνία των πολιτών αναγνωρίζουν πλέον ολοένα και περισσότερο την ανάγκη της  διόρθωσης ιστορικών αδικιών στον χειρισμό της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η πίεση μας στην κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και στη διοίκηση του Βρετανικού Μουσείου αυξάνεται σταθερά». 

Ολοκληρώνοντας την ομιλία της, η Λίνα Μενδώνη σημείωσε ότι «η μετασχηματιστική δυναμική της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας είναι τεράστια, όταν ενσωματώνεται αποτελεσματικά σε ολιστικές στρατηγικές διαχείρισης και αξιοποίησης. Η Ελλάδα επενδύοντας στον πολιτισμό, μπορεί να επιτύχει οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική πρόοδο και συνοχή. Τέτοιες επενδύσεις πρέπει να βασίζονται στον συνδυασμό σύγχρονων μεθόδων και πρακτικών με τον απαραίτητο σεβασμό στις διαχρονικές αξίες και  τις παραδόσεις μας, διαφυλάσσοντας παράλληλα τόσο τη φυσική όσο και την εννοιολογική ακεραιότητα των πολιτιστικών μας αγαθών, διασφαλίζοντας την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Αυτή η αρχή στηρίζει ολόκληρη την πολιτική μας, η οποία πιστεύω ότι διασφαλίζει τον μακροπρόθεσμο ρόλο της πολιτιστικής κληρονομιάς ως βιώσιμου, ζωτικού πόρου για τις μελλοντικές γενιές».

Η Λίνα Μενδώνη, στη συζήτηση για την υιοθέτηση των Συμπερασμάτων σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας -μιας πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των δημοκρατικών θεσμών και διαδικασιών της ΕΕ απέναντι σε απειλές, όπως η παραπληροφόρηση, οι κυβερνοεπιθέσεις και η ξένη παρέμβαση- τάχθηκε ανεπιφύλακτα υπέρ της υιοθέτησης της πρωτοβουλίας, καθώς προβλέπει την αξιολόγηση των συστημάτων λογοδοσίας, τη διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού μεταξύ παραδοσιακών ΜΜΕ και των μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών, την τήρηση των κανόνων της πνευματικής ιδιοκτησίας, που αφορούν δημοσιογραφικό περιεχόμενο, τη στήριξη ευρωπαϊκών πολιτιστικών έργων, την ενίσχυση της διαφάνειας και της ψηφιακής παρουσίας των δημόσιων ΜΜΕ και τη σήμανση περιεχομένου που έχει δημιουργηθεί ή διαχειρισθεί με AI. Η Υπουργός Πολιτισμού δήλωσε πως  η Ελλάδα στηρίζει αμέριστα το σχέδιο Συμπερασμάτων, θεωρώντας κρίσιμη την πρόσβαση στην  ανοιχτή και ελεύθερη ενημέρωση, δίκαιους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των ΜΜΕ,  δίνοντας έμφαση στην ψηφιακή παιδεία των πολιτών. Η Ουγγαρία υπήρξε η μόνη χώρα που αντιτάχθηκε στο σχέδιο Συμπερασμάτων, με αποτέλεσμα – ελλείψει πλήρους συναίνεσης – να υιοθετηθούν ως Συμπεράσματα της Δανικής Προεδρίας. 

Στη συζήτηση σχετικά με το Πρόγραμμα “AgoraEU” της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2028-2034, το οποίο ενοποιεί τα προγράμματα Creative Europe – Culture, Media+ και CERV+, ενισχύοντας τις συνέργειες και τη συνοχή για την αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων, η Λίνα Μενδώνη εξέφρασε τη στήριξή της προς το νέο Πρόγραμμα, τονίζοντας ωστόσο, πως χρειάζεται έναν συγκεκριμένο και φιλόδοξο προϋπολογισμό, καθώς και την ανάγκη σύστασης Γραφείων σε κάθε χώρα- μέλος, ώστε να αποτελούν το σημείο επαφής και ενημέρωσης των καλλιτεχνών και του κοινού για τις δυνατότητες και τις προβλέψεις των χρηματοδοτικών εργαλείων, τη διευκόλυνση της ένταξης των καλλιτεχνικών προγραμμάτων σε αυτά και για την υποστήριξη των ενδιαφερομένων στην διεκπεραίωση των γραφειοκρατικών διαδικασιών.

Στη συζήτηση για την «Πολιτιστική Πυξίδα για την Ευρώπη», το στρατηγικό πλαίσιο για το πολιτισμό στις  πολιτικές της ΕΕ τα επόμενα χρόνια, το οποίο παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η  Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι το νέο πρόγραμμα αποτελεί μια προοδευτική και αναγκαία στρατηγική για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, η οποία αναγνωρίζει ότι ο Πολιτισμός είναι θεμελιώδης πυλώνας της δημοκρατίας, της κοινωνικής συνοχής και της βιώσιμης ανάπτυξης και θέτει τον πολιτισμό στην καρδιά των ευρωπαϊκών πολιτικών. Η Υπουργός Πολιτισμού σημείωσε ότι η «Πολιτιστική Πυξίδα» υπερασπίζεται την καλλιτεχνική ελευθερία και την πολιτιστική συμμετοχή, προσφέροντας ισχυρό ανάχωμα απέναντι στην παραπληροφόρηση και τον αυταρχισμό. Η Λίνα Μενδώνη επεσήμανε ότι το προτεινόμενο στρατηγικό πλαίσιο ανοίγει νέους δρόμους για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, προωθώντας τις πολιτικές της συμπερίληψης, της ισότητας φύλων, της πρόσβασης για άτομα με αναπηρία και της ενδυνάμωσης των νέων και των μειονοτήτων, της πράσινης μετάβασης και της ψηφιακής καινοτομίας, ενώ παράλληλα αναβαθμίζει τον ρόλο της Ευρώπης στη διεθνή πολιτιστική διπλωματία, προωθώντας τον διαπολιτισμικό διάλογο και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, σε περιόδους κρίσης.

Στη διάρκεια του Συμβουλίου, η Γαλλία και η Γερμανία παρουσίασαν ένα σχέδιο για τον «εξευρωπαϊσμό» του δικτύου ARTE, με στόχο την εξέλιξή του σε ευρωπαϊκή πλατφόρμα, που θα προβάλει μελλοντικά περιεχόμενο σε 24 γλώσσες, με πάνω από 5.000 προγράμματα προσαρμοσμένα στις τοπικές ανάγκες, ευνοώντας τις συμπαραγωγές. H Υπουργός Πολιτισμού παρεμβαίνοντας, και εκ μέρους της Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης και Επικοινωνίας, δήλωσε πως η χώρα μας στηρίζει όλες τις πρωτοβουλίες που συμβάλλουν σε ενισχυμένες συνέργειες στον ευρωπαϊκό οπτικοακουστικό χώρο, αλλά και στην προώθηση και τη διάδοση του ευρωπαϊκού περιεχομένου, επισημαίνοντας εμφατικά ότι η υποστήριξη τέτοιων πρωτοβουλιών πρέπει να ενισχύεται σημαντικά με ενωσιακούς πόρους και να τηρείται η αναγκαία προϋπόθεση ότι το περιεχόμενο μια τέτοιας πλατφόρμας θα είναι πλουραλιστικό, πολυγλωσσικό, με ουσιαστική συνδρομή των δημοσίων παρόχων των κρατών-μελών.

Κατά τη διάρκεια συζήτησης για τις σοβαρές επιπτώσεις, που είχε η σύγκρουση στη Γάζα, στην πολιτιστική της κληρονομιά, η Λίνα Μενδώνη εξέφρασε την αποφασιστικότητα της Ελλάδας να συμβάλει ενεργά σε κοινές συντονισμένες ενέργειες για την προστασία των εν λόγω μνημείων, συμπεριλαμβανομένης της Μονής του Αγίου Ιλαρίωνα, τόσο στο πλαίσιο της UNESCO, αλλά και στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Ισπανίας, για σύγκληση συνάντησης εμπειρογνωμόνων για το θέμα, το α’ εξάμηνο 2026. Η Υπουργός Πολιτισμού υπογράμμισε ότι τον περασμένο Ιούνιο, το Υπουργείο Πολιτισμού και η Παλαιστινιακή Αρχή υπέγραψαν, στην Αθήνα, Μνημόνιο  Συνεργασίας, το οποίο, μεταξύ άλλων, προβλέπει τη δημιουργία μηχανισμών μεταφοράς τεχνογνωσίας συντήρησης, συνεργασίας για την άμεση προστασία μνημείων υπό απειλή και την ανάπτυξη κοινών εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Η υπουργός Πολιτισμού παρενέβη και στο θέμα συζήτησης, που ήγειρε η Γερμανία, εκφράζοντας την ανησυχία της για τον αυξανόμενο αποκλεισμό των Εβραίων καλλιτεχνών στην Ευρώπη, μέσω ακυρώσεων, μποϊκοτάζ και δημόσιων πιέσεων, πρακτικές που παραβιάζουν την ελευθερία της τέχνης, θεμελιώδη ευρωπαϊκή αξία που κατοχυρώνεται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Η Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε ότι η ελευθερία της τέχνης είναι αδιαπραγμάτευτη, καθώς αποτελεί θεμέλιο της ευρωπαϊκής δημοκρατίας και ως εκ τούτου κάθε απόπειρα φίμωσης ή αποκλεισμού καλλιτεχνών λόγω θρησκείας ή εθνικής ταυτότητας αντιστρατεύεται τις αξίες επί των οποίων οικοδομήθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο πολιτισμός οφείλει να προστατευθεί ως γέφυρα κατανόησης, συνύπαρξης και σεβασμού και η εβραϊκή πολιτιστική παρουσία οφείλει να παραμείνει ορατή, ενεργή και σεβαστή.

To Συμβούλιο, τέλος, υιοθέτησε, χωρίς συζήτηση, Συμπεράσματα σχετικά με τον στρατηγικό ρόλο του πολιτισμού, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των οπτικοακουστικών έργων στην προάσπιση των ευρωπαϊκών αξιών και της δημοκρατικής ανθεκτικότητας, υπογραμμίζοντας ότι ο πολιτισμός αποτελεί θεμέλιο της ευρωπαϊκής ταυτότητας και της κοινωνικής συνοχής, ενισχύοντας τη συμμετοχή των πολιτών, τη διαπολιτισμική κατανόηση και την ειρήνη. Σε μια περίοδο γεωπολιτικών εντάσεων, ο πολιτισμός αναγνωρίζεται ως εργαλείο υπεράσπισης της δημοκρατίας, της ελευθερίας της έκφρασης και της πολιτιστικής ποικιλομορφίας.

Στο περιθώριο του Συμβουλίου Υπουργών, η Λίνα Μενδώνη είχε διμερή συνάντηση εργασίας με την Υπουργό Πολιτισμού της Πολωνίας Marta Cienkowska, κατά την οποία -μεταξύ άλλων- συμφωνήθηκε η διοργάνωση αρχαιολογικής έκθεσης στο Εθνικό Μουσείο της Βαρσοβίας, στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας στην ΕΕ, το β’ εξάμηνο 2027, ενώ συζητήθηκαν οι τελευταίες εξελίξεις για τον επαναπατρισμό των εβραϊκών κειμηλίων, που εξήχθησαν παρανόμως στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι προτεραιότητες της Ιρλανδίας, της Ελλάδας και της Λιθουανίας -της τριάδας  κρατών, που αναλαμβάνουν την Προεδρία της ΕΕ, από τον Ιούλιο 2026 έως το τέλος του 2027- συζητήθηκαν, στο πλαίσιο της συνάντησης της Λίνας Μενδώνη με τους Υπουργούς της Ιρλανδίας Patrick O’Donovan και της Λιθουανίας Vaida Aleknaviciene. Στο περιθώριο του Συμβουλίου, επίσης, η Λίνα Μενδώνη είχε σύντομες συναντήσεις με τον Επίτροπο Glenn Micallef, τον Αντικαγκελάριο της Αυστρίας και Υπουργό Πολιτισμού Andreas Babler, και τους Υπουργούς της Ιταλίας Alessandro Giuli, της Μάλτας Owen Bonnici και της Κύπρου Λίνας Κασσιανίδου.

Στόχος είναι η ανάδειξη της ιστορικής, θρησκευτικής και αισθητικής αξίας του μνημείου, που αποτελεί τοπόσημο του ιστορικού κέντρου της Δράμας. Το έργο, προϋπολογισμού 1.084.000 ευρώ, χρηματοδοτείται από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης -ΕΣΠΑ 2021-2027.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η Αγία Σοφία, στη Δράμα, αποτελεί ζωντανή μαρτυρία της μακραίωνης ιστορίας και της πνευματικής ακτινοβολίας της πόλης. Η αποκατάσταση και ανάδειξη του μνημείου δεν συνιστά απλώς ένα τεχνικό έργο, αλλά μια πράξη σεβασμού στην πολιτιστική κληρονομιά του τόπου. Η πρώτη φάση των αρχαιολογικών ανασκαφικών εργασιών έφερε στο φως την παλαιοχριστιανική φάση του μνημείου. Το νέο έργο στοχεύει στη δομική και μορφολογική αποκατάσταση του Ναού, προκειμένου να αναδειχθεί η μορφή του, όπως είχε διασωθεί έως τον 19ο αι. Συγχρόνως, διασφαλίζεται η προστασία και ανάδειξη ενός μνημείου με ξεχωριστή ιστορική, αρχιτεκτονική και πνευματική αξία για την πόλη και τους κατοίκους της Δράμας. Με την υλοποίηση του έργου ενισχύεται η πολιτιστική ταυτότητα της πόλης, ενώ ένα εξαιρετικά σημαντικό μνημείο αποδίδεται πλήρως αποκατεστημένο στη χριστιανική λατρεία. Ευχαριστώ τον Περιφερειάρχη Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Χριστόδουλο Τοψίδη για την ένταξη του έργου στο ΕΣΠΑ της Περιφέρειας και για την άψογη συνεργασία μας».

Στην πόλη της Δράμας διασώζεται ένα σύνολο μνημείων -λατρευτικών και οχυρωματικών- που χρονολογούνται από την πρωτοβυζαντινή έως και την ύστερη βυζαντινή περίοδο, καθώς και μεταβυζαντινά μνημεία και οθωμανικά τεμένη, τα οποία τεκμηριώνουν τη διαχρονική παρουσία και σημασία της πόλης στην Ανατολική Μακεδονία. Ο Ναός της Αγίας Σοφίας χρονολογείται στον 10ο αιώνα. Εικάζεται ότι αποτελούσε το Καθολικό βυζαντινής μονής, και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ναοδομίας με τρούλο και τεκμήριο της ακμής της Δράμας κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο. Σήμερα, λειτουργεί ως ενοριακός ναός της Μητρόπολης, χρήση που προβλέπεται να διατηρήσει και στο μέλλον.

Ο Ναός της Αγίας Σοφίας πέρασε από πέντε βασικές οικοδομικές περιόδους, οι οποίες διαμόρφωσαν τη σημερινή του μορφή. Την πρώτη περίοδο (4ος–5^ος αι. ) θεμελιώθηκε η τρίκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική. Στη δεύτερη περίοδο (9ος–10ος αι.) ανεγέρθηκε, στα θεμέλια της βασιλικής, βυζαντινός ναός με τρούλο, που αποτελεί τον πυρήνα του σημερινού Ναού. Την τρίτη περίοδο (10ος–19ος αι.) προστέθηκε το νότιο παρεκκλήσιο, πιθανότατα ταφικό, και πραγματοποιήθηκαν διάφορες επεμβάσεις και διαμορφώσεις που αποδεικνύουν τη συνεχή χρήση του Ναού. Η τέταρτη περίοδος (1829–1913) χαρακτηρίζεται από τη μετατροπή του Ναού σε μουσουλμανικό τέμενος. Έγιναν εκτεταμένες αλλοιώσεις και καταστροφές των στοιχείων που μαρτυρούσαν την αρχική του μορφή. Την πέμπτη περίοδο (1913–σήμερα), μετά την αποκατάσταση της χριστιανικής του λειτουργίας, πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες εργασίες συντήρησης και ανακαίνισης, που επανέφεραν το μνημείο στη σημερινή του κατάσταση.

Ως προς την παθολογία, η κατάσταση διατήρησης του μνημείου θεωρείται γενικά ικανοποιητική, χάρη στη συνεχή συντήρηση που πραγματοποιείται. Ωστόσο, εντοπίζονται προβλήματα λόγω γήρανσης των υλικών, των καιρικών συνθηκών και των μεταγενέστερων επεμβάσεων. Ο βυζαντινός πυρήνας παρουσιάζει ρωγμές στους πεσσούς και μικρές καθιζήσεις, χωρίς ενδείξεις σεισμικών ζημιών. Οι φθορές εντοπίζονται κυρίως στις πλίνθους και στα κονιάματα, που έχουν αποσαθρωθεί εξ αιτίας της υγρασίας και της πολυετούς έκθεσης στα καιρικά φαινόμενα.

Το έργο της αποκατάστασης του Ναού στοχεύει στη διάσωση και ανάδειξη του μνημείου, με σεβασμό στις ιδιαιτερότητές του. Το έργο προβλέπει τη στατική ενίσχυση και συντήρηση, την απομάκρυνση νεότερων προσθηκών, που αλλοιώνουν τη φυσιογνωμία του μνημείου, τη μορφολογική αποκατάσταση των τοιχοποιιών και των ανοιγμάτων, τη συντήρηση του ζωγραφικού διακόσμου και την ολοκληρωμένη ανάδειξη του περιβάλλοντος χώρου, με πρόβλεψη προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρία. Παράλληλα, οι επεμβάσεις προβλέπεται να εξασφαλίσουν την προστασία και ανάδειξη των αρχαιολογικών ευρημάτων της υποκείμενης παλαιοχριστιανικής βασιλικής. 

H συζήτηση διεξάγεται στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Greek Art Now» που περιλαμβάνει την παρουσίαση της σχετικής νέας πλατφόρμας παρουσία της γενικής διευθύντριας της Google Νοτιοανατολικής Ευρώπης Πέγκυς Αντωνάκου και της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη.