Σπύρος Σιδέρης

Το αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν βρίσκεται στο επίκεντρο μιας αθόρυβης φυγής από μια χώρα που ζει σε παρατεταμένο πόλεμο, πολιτική σύγκρουση και κοινωνική εξάντληση.

Ο αριθμός που χάλασε τη βιτρίνα

Έκθεση του Κέντρου Έρευνας και Πληροφόρησης της Κνεσέτ, την οποία επικαλούνται ισραηλινά μέσα, δείχνει ότι οι μόνιμοι κάτοικοι που επαναπατρίστηκαν μειώθηκαν από περίπου 8.000 το 2020 σε μόλις 3.800 το 2024. Η πτώση φθάνει το 53%, με το 2024 να καταγράφει τη χαμηλότερη επίδοση των τελευταίων ετών και την υποχώρηση να γίνεται ιδιαίτερα αισθητή από το 2023. Η έκθεση επιβεβαιώνει ότι η επιστροφή ύστερα από μια περίοδο ζωής στο εξωτερικό παύει σταδιακά να θεωρείται δεδομένη.

Η εικόνα γίνεται βαρύτερη όταν συνδυαστεί με τον αριθμό των αναχωρήσεων. Το μεταναστευτικό ισοζύγιο πέρασε σε αρνητικό έδαφος την περίοδο 2022-2024, με σωρευτικό έλλειμμα περίπου 140.000 ανθρώπων, σύμφωνα με τα δεδομένα που περιλαμβάνονται στην έκθεση. Οι Financial Times υπολογίζουν σε περίπου 150.000 όσους εγκατέλειψαν το Ισραήλ μέσα στην τελευταία τριετία, σημειώνοντας ότι το καθαρό ισοζύγιο παρέμεινε αρνητικό τόσο το 2023 όσο και το 2024 — εξέλιξη εξαιρετικά σπάνια στην ιστορία της χώρας.

Η καμπή καταγράφηκε στις αρχές του 2023, όταν η δικαστική μεταρρύθμιση της κυβέρνησης Νετανιάχου προκάλεσε βαθύ εσωτερικό διχασμό και μαζικές διαδηλώσεις. Ακολούθησαν η επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου, ο πόλεμος στη Γάζα και η επέκταση των συγκρούσεων σε περισσότερα μέτωπα. Για αρκετούς, μια προσωρινή αναχώρηση για λόγους ασφαλείας εξελίχθηκε σε μόνιμη εγκατάσταση μακριά από το Ισραήλ.

Η Αμερική κερδίζει όσους χάνει το Ισραήλ

Η Βόρεια Αμερική παραμένει ο βασικός προορισμός. Περίπου οι μισοί από όσους επαναπατρίστηκαν την περίοδο 2005-2024 είχαν ζήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά. Ωστόσο, οι αφίξεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες περιορίστηκαν από περίπου 3.700 το 2020 σε μόλις 1.500 το 2024.

Ακολουθούν η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία, ενώ το 2022 σημειώθηκε πρόσκαιρη αύξηση από την Ουκρανία και τη Ρωσία, μετά το ξέσπασμα του πολέμου. Περισσότεροι από τους μισούς επαναπατριζόμενους ανήκουν στην παραγωγική ηλικία των 28 έως 60 ετών. Περίπου επτά στους δέκα είχαν παραμείνει στο εξωτερικό για περισσότερα από πέντε χρόνια, ενώ σχεδόν ένας στους τρεις απουσίαζε τουλάχιστον μία δεκαετία. Στο διάστημα αυτό έχουν δημιουργηθεί επαγγελματικές σχέσεις, οικογένειες και ένα αίσθημα ασφάλειας που δύσκολα εγκαταλείπεται.

Η παγίδα των έξι μηνών

Η επίσημη ρητορική ζητεί από τους Ισραηλινούς να γυρίσουν, αλλά η κρατική γραφειοκρατία συχνά λειτουργεί αποτρεπτικά. Οι επαναπατριζόμενοι λαμβάνουν σαφώς μικρότερη οικονομική και κοινωνική στήριξη από τους νέους μετανάστες, ενώ όσοι σταμάτησαν να καταβάλλουν εισφορές εθνικής ασφάλισης μπορεί να περιμένουν έως έξι μήνες για να αποκτήσουν ξανά κρατική υγειονομική κάλυψη.

Η αναμονή παρακάμπτεται μόνο με την καταβολή 16.860 σέκελ (περίπου 4.900 ευρώ). Το 94% όσων υπήχθησαν σε αυτή τη διαδικασία από το 2022 έως το 2024 δεν πλήρωσε το ποσό, μένοντας από δύο έως έξι μήνες χωρίς δημόσια ασφάλιση.

Στα εμπόδια περιλαμβάνονται ακόμη οι χαμηλότερες αμοιβές, η δυσκολία εύρεσης κατάλληλης εργασίας, η ένταξη των παιδιών στα σχολεία και η διαδικασία πέντε έως επτά ετών για τη ρύθμιση του καθεστώτος ενός μη Ισραηλινού συζύγου.

Ο φόβος πίσω από τις κλειστές πόρτες

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Μετανάστευσης, Απορρόφησης και Διασποράς της Κνεσέτ, Γκιλάντ Καρίβ, δηλώνει ότι έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα για τον κίνδυνο μαζικής φυγής, ζητώντας να οριστεί κεντρικός υπεύθυνος για τη διαχείριση του φαινομένου.

Η παρέμβασή του φανερώνει την αμηχανία του κρατικού μηχανισμού: το πρόβλημα έχει αναγνωριστεί, αλλά η αντιμετώπισή του παραμένει κατακερματισμένη.

Η άνοδος του αντισημιτισμού διεθνώς θα μπορούσε να ενισχύσει τον επαναπατρισμό. Οι αριθμοί, ωστόσο, δείχνουν ότι η ανασφάλεια, το κόστος ζωής, η πολιτική πόλωση και η αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα βαραίνουν περισσότερο. Για την κυβέρνηση Νετανιάχου, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν βρίσκεται μόνο σε όσους αναχωρούν, αλλά σε εκείνους που, αφού περάσουν την πύλη του Μπεν Γκουριόν, δεν βλέπουν πλέον κανέναν λόγο να κλείσουν εισιτήριο επιστροφής.

Το νομοσχέδιο με τίτλο «Εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και λοιπές διατάξεις του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου» καταψηφίστηκε από ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, Ελληνική Λύση, Νίκη, ενώ το ΠΑΣΟΚ- ΚΙΝΑΛ τάχθηκε με το «παρών».

Κατά πλειοψηφία ψηφίστηκε μόνο από την κυβερνητική πλειοψηφία, επίσης, και η υπουργική τροπολογία με τις διατάξεις για την παράταση λειτουργίας και καθορισμού αντιτίμου για την εκμετάλλευση του αγωγού τροφοδοσίας αεροπορικού καυσίμου του διεθνούς αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος» υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, καθώς και για την κάλυψη κενών οργανικών θέσεων Λιμενοφυλάκων με το σύστημα της μοριοδότησης, ενώ όλα τα κόμματα της Αντιπολίτευσης την καταψήφισαν, πλην της Ελληνικής Λύσης που τοποθετήθηκε με το «παρών».

Η ψηφοφορία, επειδή διεξήχθη μέσω ψηφοδελτίου από τους εισηγητές και αγορητές των κομμάτων, η Πλεύση Ελευθερίας, εάν και δήλωσε πως καταψηφίζει το νομοσχέδιο δεν κατέθεσε το σχετικό ψηφοδέλτιο με την λήξη της συνεδρίασης κάτι που αναμένεται να κάνει τις επόμενες ώρες.

Ανδρέας Μαραθιάς

Το νέο Σύμφωνο υιοθετήθηκε το 2024 έπειτα από πολυετείς διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών μελών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και εισάγει για πρώτη φορά ένα ενιαίο πλαίσιο κανόνων για τη διαχείριση της μετανάστευσης και του ασύλου σε επίπεδο ΕΕ.

Οι νέοι κανόνες βασίζονται σε τρεις άξονες:

– την ισχυρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων
– τις ταχύτερες και αποτελεσματικότερες διαδικασίες ασύλου
– την ισορροπία μεταξύ ευθύνης και αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών

Σύμφωνα με την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Μετανάστευσης το νομοσχέδιο  σηματοδοτεί τη μεγαλύτερη κοινή μεταναστευτική μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το  νέο πλαίσιο στοχεύει στην αποτελεσματικότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου και στην ενίσχυση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία ή νόμιμη παραμονή.

Τι θεσπίζεται για πρώτη φορά

Με το νομοσχέδιο θεσπίζεται για πρώτη φορά υποχρεωτική διαδικασία προελέγχου (screening) στα εξωτερικά σύνορα για όλους τους παράτυπα εισερχόμενους υπηκόους τρίτων χωρών, η οποία περιλαμβάνει:

– πλήρη ταυτοποίηση,
– λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων και βιομετρικών στοιχείων,
– ελέγχους ασφαλείας,
– υγειονομικούς ελέγχους.

Οι  αιτήσεις ασύλου στα σύνορα θα εξετάζονται με ταχεία διαδικασία και αυστηρά χρονοδιαγράμματα, ώστε σε πολλές περιπτώσεις η ολοκλήρωση της διαδικασίας ασύλου και επιστροφής να πραγματοποιείται εντός περίπου δώδεκα εβδομάδων και παράλληλα προβλέπει ότι όσοι δεν λαμβάνουν διεθνή προστασία θα οδηγούνται άμεσα σε διαδικασία επιστροφής, με αυστηρότερους μηχανισμούς ελέγχου και δυνατότητα παραμονής σε κλειστές ή ελεγχόμενες δομές στα σύνορα έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας.

Κέντρα επιστροφής εκτός ΕΕ

Στο νέο Σύμφωνο να σημειωθεί ότι υπάρχει η πρόβλεψη αξιοποίησης κέντρων επιστροφών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής επιστροφών, στέλνοντας μήνυμα ότι όσοι δεν δικαιούνται διεθνή προστασία δεν μπορούν να παραμένουν επ’ αόριστον στην ευρωπαϊκή επικράτεια, ενώ  ενισχύει ακόμη τη συνεργασία με ευρωπαϊκούς οργανισμούς και τη Frontex, αναβαθμίζει τα συστήματα καταγραφής και ταυτοποίησης, συμπεριλαμβανομένου του νέου Eurodac, και διαμορφώνει ένα σύγχρονο, λειτουργικό και αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης μεταναστευτικών ροών, βασισμένο σε σαφείς κανόνες, ταχεία εξέταση αιτημάτων προστασίας και ουσιαστική εφαρμογή επιστροφών.

Χθες κατά την τελευταία συνεδρίαση της επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης επί του νομοσχεδίου, ο υπουργός Μετανάστευσης και Άσυλο, Θάνος Πλεύρης, ανέφερε ότι “εντός του 2026 θα επέλθει η συμφωνία με την τρίτη χώρα ή τρίτες χώρες στην Αφρική και στην Ασία και η λειτουργία του κέντρου θα γίνει το 2027″, αποκαλύπτοντας πως στο περιθώριο του Συμβουλίου του Λουξεμβούργου την περασμένη εβδομάδα ήρθε σε μία πρώτη συνάντηση με 4 χώρες για την άμεση δημιουργία κόμβου επιστροφής.

Όπως είπε “Γερμανία Αυστρία, Δανία Ολλανδία και Ελλάδα έχουμε συμφωνήσει προκειμένου που τεθεί σε εφαρμογή ο κανονισμός της επόμενες ημέρες να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε και κόμβο επιστροφής, δηλαδή χώρο επιστροφής σε 3η χώρα, εκτός ΕΕ.” και πρόσθεσε “Ήδη όλες οι χώρες έχουμε κάνει επαφή με τρίτες χώρες. Προσωπικά έχω επικοινωνήσει με χώρες της Αφρικανικής ηπείρου, στις επαφές υπάρχει εμπιστευτικότητα”, ανέφερε ο κ. Πλεύρης, υπογραμμίζοντας πως τα κέντρα αυτά θα λειτουργήσουν υπό την πλήρη αιγίδα της ΕΕ και του ευρωπαϊκού δικαίου.

Σύμφωνα με τον  κ. Πλεύρη “στόχος είναι να μπορούμε να έχουμε δεξαμενή πέρα από την επιστροφή στις χώρες καταγωγής τους, πέρα από την επιστροφή στις χώρες τις ασφαλείς να υπάρχει και επιστροφής σε 3η χώρα, από το να βρίσκονται αυτοί σε κλειστές δομές στα νησιά μας ή στην ενδοχώρα”, αναγνωρίζοντας πως υπάρχει πίεση από τον διάδρομο της Λιβύης προς την Κρήτη, αν και οι ροές στο Αιγαίο έχουν μειωθεί αισθητά. “Θα μπορέσει να ανακουφίσει την Ελλάδα. Τους επόμενους μήνες θα υπάρξει και η ανακοίνωση της χώρας και η ακριβής συμφωνία και το ακριβές χρονικό πλαίσιο που θα κατασκευαστεί και θα λειτουργήσει το κέντρο” τόνισε.

Το νομοσχέδιο υπερψηφίζει η ΝΔ, καταψηφίζουν ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, Ελληνική Λύση και Πλεύση Ελευθερίας, ενώ το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ και η “Νίκη” επιφυλάχθηκαν να τοποθετηθούν αναλυτικά κατά τη σημερινή συζήτηση στην Ολομέλεια.

Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από τους ευρωβουλευτές Φρέντυ Μπελέρη και Μιχάλη Χατζηπαντέλα. Στη συζήτηση συμμετείχαν επίσης ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ και ο υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας της Κύπρου Νικόλας Ιωαννίδης.

Κατά την τοποθέτησή του, ο κ. Πλεύρης παρουσίασε στοιχεία για τη μεταναστευτική πολιτική της Ελλάδας, αναφέροντας ότι οι μεταναστευτικές ροές στα ελληνικά νησιά μειώθηκαν κατά περίπου 70% το πρώτο τετράμηνο του 2026 σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Ο υπουργός αναφέρθηκε επίσης στην εφαρμογή του συστήματος διοικητικής κράτησης για αιτούντες άσυλο χωρίς προσφυγικό προφίλ, το οποίο εφαρμόζεται από τον Σεπτέμβριο του 2025. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, περίπου 3.500 άτομα βρίσκονται ήδη υπό καθεστώς κράτησης, ενώ καταγράφεται αυξημένη τάση οικειοθελών επιστροφών.

Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη ενίσχυσης του ευρωπαϊκού πλαισίου επιστροφών, καθώς και τη σημασία της συνεργασίας με τρίτες χώρες για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη δημιουργία κόμβων επιστροφής (Return Hubs) σε συνεργασία με κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σύμφωνα με το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, στόχος παραμένει η εφαρμογή μιας «αποτελεσματικής και ισορροπημένης μεταναστευτικής πολιτικής», με έμφαση στην προστασία των συνόρων, την επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφών και την διαμόρφωση κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου για την διαχείριση του μεταναστευτικού ζητήματος.

Συγχαρητήρια στο υπουργό υγείας @AdonisGeorgiadi που δεν επέτρεψε σε συλλογικότητες να μπουν στο Παίδων να συναντήσουν και να κάνουν προπαγάνδα σε τραυματίες του δυστυχήματος της Χίου
για το οποίο υπεύθυνοι είναι οι δολοφόνοι διακινητές. Η χώρο έχει κανόνες. Αρκετά με τις…

— Θάνος Πλεύρης (@thanosplevris) February 8, 2026

Όπως γράφει σε ανάρτησή του για το δυστύχημα είναι υπεύθυνοι οι δολοφόνοι διακινητές. «Αρκετά με τις προκλήσεις των επαγγελματιών ανθρωπιστών και άεργων αλληλέγγυων», καταλήγει αναφερόμενος στους ακτιβιστές.

Στην ανάρτησή του γράφει: «Συγχαρητήρια στο υπουργό υγείας Άδωνι Γεωργιάδη που δεν επέτρεψε σε συλλογικότητες να μπουν στο Παίδων να συναντήσουν και να κάνουν προπαγάνδα σε τραυματίες του δυστυχήματος της Χίου για το οποίο υπεύθυνοι είναι οι δολοφόνοι διακινητές. Η χώρο έχει κανόνες. Αρκετά με τις προκλήσεις των επαγγελματιών ανθρωπιστών και άεργων αλληλέγγυων»

Από τον τρόπο που ψήφισαν οι εισηγητές και ειδικοί αγορητές, προκύπτει ότι αρκετά άρθρα έχουν λάβει θετική ψήφο και από κόμματα της αντιπολίτευσης.

Υπενθυμίζεται ότι με τροπολογία που κατατέθηκε στο νομοσχέδιο, ανοίγει ο δρόμος για τη δημιουργία δύο προσωρινών δομών φιλοξενίας στην Κρήτη.

Ανέβηκε η ένταση στη βουλή

«Όποιος μετανάστης έρχεται νόμιμα με το νομοσχέδιο που ψηφίζουμε σήμερα του κάνουμε καλύτερη τη ζωή, όποιος έρχεται παράνομα τον περιμένει είτε φυλακή είτε επιστροφή», ανέφερε ο Θάνος Πλεύρης και υποστήριξε πως η σκληρή μεταναστευτική πολιτική σε συνδυασμό με τη διπλωματία και τη φύλαξη των συνόρων φέρνει αποτελέσματα καθώς το ‘25 έκλεισε με 13.000 λιγότερες ροές.

«Ναι, μην σοκάρεστε. Τα σύνορα φυλάσσονται. Είναι ντροπή να ακούγονται φωνές κατά των γυναικών και των ανδρών του Λιμενικού. Αυτοί σώζουν κόσμο, όχι οι επαγγελματίες ανθρωπιστές», τόνισε, υπεραμυνόμενος μάλιστα της προωθούμενης διάταξης για αυστηροποίηση των κυρώσεων για μέλη ΜΚΟ που εμπλέκονται σε διακίνηση μεταναστών.

«Ο διακινητής, ο δολοφόνος, εάν είναι μέλος ΜΚΟ θα έχει αυστηρότερες ποινές», ανέφερε και στράφηκε κατά της αντιπολίτευσης, σχολιάζοντας πως εάν δεν ψηφίσει αυτές τις διατάξεις, «δεν είναι με το Λιμενικό, αλλά με τους διακινητές». Εκείνη τη στιγμή μάλιστα, αντέδρασε εντόνως ο Παύλος Πολάκης από τα έδρανα. «Μην διακόπτεις Πολάκη, να είχες εγγραφεί στον κατάλογο εάν ήθελες να μιλήσεις. Έχεις μια έκφραση που λες. “Μόκο”. Αφού δεν εγγράφηκες, σιωπή», είπε ο Θάνος Πλεύρης απευθυνόμενος στο σφακιανό βουλευτή.

Σε κάθε περίπτωση, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου απέρριψε τα περί «στοχοποίησης» των ΜΚΟ. «Το έχουν κάνει επάγγελμα, επαγγελματίες είναι. Έχουν πάρει χρήματα. Γιατί να αντιμετωπίζονται διαφορετικά; Γιατί να μην ελέγχονται; Όποιος έχει πάρει 300 εκατ. και θέλει να πάρει και άλλα τόσα, θα έχει διαγωνιστικές διαδικασίες και υψηλές κυρώσεις εάν συμμετέχει στη διακίνηση μεταναστών», όπως είπε.

Φάμελλος: Δεν σας εμπιστευόμαστε, ντροπιάζετε την πατρίδα, το θέμα είναι τι εντολές πήρε το Λιμενικό

Στη συζήτηση παρενέβη ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ Σωκράτης Φάμελλος, καταγγέλλοντας πως ο Θάνος Πλεύρης εξέδωσε πόρισμα για τη χθεσινή τραγωδία, την ώρα που εξελίσσεται η προανάκριση. «Είναι συνεπής στον ακροδεξιό του λόγο. Δεν σας εμπιστευόμαστε, ντροπιάζετε την πατρίδα. Το θέμα δεν είναι τα στελέχη του Λιμενικού, αλλά το τι εντολές δίνει η ηγεσία», ανέφερε, καταλογίζοντας «τραμπισμό» στον υπουργό Μετανάστευσης και ζητώντας να διερευνηθούν πλήρως οι συνθήκες της τραγωδίας.

Να αποδοθούν οι ευθύνες ζήτησε ο Κουτσούμπας

Από την πλευρά του, ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας ζήτησε να διερευνηθούν οι πραγματικές συνθήκες του δυστυχήματος στη Χίο. «Να δοθούν οι συνομιλίες του πληρώματος με το αρχηγείο. Να αποδοθούν ευθύνες, να τιμωρηθούν οι υπαίτιοι. Δεν μιλάμε για ανθρώπους πνιγμένους, αλλά για ανθρώπους σκοτωμένους», ανέφερε, σχολιάζοντας πως καταρρίπτεται το αφήγημα της μείωσης των μεταναστευτικών ροών και της καλής συνεργασίας με την Τουρκία.

«Δεν είναι η κακιά στιγμή. Είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών αποτροπής. Να αποκαλυφθεί όλη η αλήθεια για τις συνθήκες που οδήγησαν στο μακελειό», σημείωσε εντωμεταξύ ο επικεφαλής της Νέας Αριστεράς, Αλέξης Χαρίτσης.

Πλεύρης: Εγώ πιστεύω το Λιμενικό, εσείς μπορείτε να πιστεύετε τους διακινητές

Από βήματος Ολομέλειας ο Θάνος Πλεύρης έδωσε συγχαρητήρια στο Λιμενικό, τονίζοντας πως «έσωσε 24 ανθρώπους», ενώ υποστήριξε πως οι διακινητές είναι οι «εγκληματίες» και οι «δολοφόνοι» που «έπνιξαν 15 άτομα».

«Ναι, δίνω συγχαρητήρια στις γυναίκες και τους άνδρες του Λιμενικού. Οι 24 διασωθέντες από το Λιμενικό σώθηκαν, όχι από επαγγελματίες ανθρωπιστές. Το Λιμενικό φυλάει τα σύνορα της πατρίδας μας και σώζει κόσμο», ανέφερε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου και υποστήριξε πως οι «εγκληματίες» είναι οι διακινητές που έβαλαν σχεδόν 40 άτομα σε μια οκτάμετρη λέμβο.

«Όταν τους ζήτησε το Λιμενικό να σταματήσουν», περιέγραψε ο ίδιος, «εκείνοι πήγαν να φύγουν και χτύπησαν το σκάφος του Λιμενικού, όπως φαίνεται από τις φωτογραφίες. Προφανώς και γίνεται έρευνα. Εγώ αναφέρομαι στην ενημέρωση του Λιμενικού που πιστεύω. Εσείς μπορεί να πιστεύετε τους διακινητές, εγώ πιστεύω το Λιμενικό», τόνισε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, επισημαίνοντας πως αυτή είναι η επίσημη ενημέρωση του Λιμενικού και προφανώς διενεργείται προανάκριση. Μάλιστα, έβγαλε στη σέντρα την αντιπολίτευση με φόντο και τις διατάξεις του προς ψήφιση νομοσχεδίου.

«Υπάρχουν δυο άρθρα στο νομοσχέδιο που αυστηροποιούν το πλαίσιο για τους διακινητές, αυτούς που χθες έπνιξαν και σκότωσαν 15 άτομα. Το Λιμενικό ήταν αυτό που έσωσε 24 άτομα. Θέλω να δω πως θα ψηφίσουν τα κόμματα τις διατάξεις, εάν είστε με αυτούς που σώζουν ανθρώπους και φυλάνε την πατρίδα», ανέφερε.

Να προσέλθει στη Βουλή ο Κικίλιας ζήτησε η αντιπολίτευση

Η αντιπολίτευση από την πλευρά της ζήτησε να διεξαχθεί σε βάθος έρευνα για το τραγικό συμβάν, ενώ κάλεσε τον Βασίλη Κικίλια να προσέλθει στη Βουλή ώστε να ενημέρωσει ως αρμόδιος υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.

«Ο υπουργός αποπειράθηκε να εκδώσει πόρισμα για μια έρευνα που τώρα ξεκίνησε για εσωτερική κατανάλωση στο ακροδεξιό ακροατήριο. Είναι ελάχιστη υποχρέωση του Βασίλη Κικίλια να προσέλθει στη Βουλή και να ενημερώσει», ανέφερε ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ Δημήτρης Μάντζος.

Ο ίδιος τόνισε πως πρέπει να γίνει έρευνα εις βάθος για όσα συνέβησαν και πως η διερεύνηση δεν μπορεί να αρκεστεί σε μια ανακοίνωση του Λιμενικού ή στη δήλωση του Θάνου Πλεύρη. «Πρέπει να αποκαλυφθεί θεσμικά η αλήθεια χωρίς ιδεοληψίες και αντιμεταναστευτικές ρητορείες», σημείωσε.

«Ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής δεν μπορεί να γίνεται καραμέλα και βέλος στη φαρέτρα της μικροκομματικής και πολλές φορές ακραίας προσέγγισης και να μετατρέπεται σε πολιτική άσκησης παλικαρισμού και εθνικού τσαμπουκά», ανέφερε ο Χρήστος Γιαννούλης, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ, ζητώντας να προσέλθει στη Βουλή ο Βασίλης Κικίλιας ώστε να ενημερώσει το Σώμα και «να καλύψει την ανεπάρκεια του Θάνου Πλεύρη».

Την ίδια στιγμή, για αμείλικτα ερωτήματα έκανε λόγο ο Νίκος Καραθανασόπουλος (ΚΚΕ) ενώ για συνολική αποτυχία της κυβέρνησης μίλησε ο Κώστας Χήτας (Ελληνική Λύση).

«Δεν πειθόμαστε πως θα κάνει ΕΔΕ το ίδιο το Λιμενικό», σχολίασε η Σία Αναγνωστοπούλου (ΝΕΑΡ), ενώ ο Αλέξανδρος Καζαμίας (Πλεύση Ελευθερίας) κατήγγειλε πως «αντί να μας δώσετε μία πλήρη ενημέρωση, το μόνο που σκεφτήκατε είναι να δώσετε συγχαρητήρια. Επαναλαμβάνετε την ίδια απαράδεκτη, ξενοφοβική ρητορική».

Στόχος του σχεδίου νόμου, όπως σημειώνει το υπουργείο, είναι η διαμόρφωση ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού πλαισίου νόμιμης μετανάστευσης, που θα αποτελέσει ανάχωμα στην παράνομη μετανάστευση και το οποίο ανταποκρίνεται τόσο στις ανάγκες της ελληνικής οικονομίας όσο και στις απαιτήσεις της κοινωνικής συνοχής και της δημόσιας ασφάλειας.

Το νομοσχέδιο παρεμβαίνει σε όλα τα στάδια της διαδικασίας αδειοδότησης, δίνοντας έμφαση στη μείωση της γραφειοκρατίας και στην επιτάχυνση της εξυπηρέτησης των πολιτών τρίτων χωρών που ζουν νόμιμα στη χώρα. Εισάγεται η αυτόματη ανανέωση για «ασφαλείς» κατηγορίες αδειών, όπως η εξαρτημένη εργασία, με μοναδική επιφύλαξη λόγους δημόσιας τάξης και ασφάλειας. Παράλληλα, καθιερώνεται ελάχιστη διάρκεια ισχύος δύο ετών για κάθε άδεια διαμονής, ώστε να αποτραπεί το φαινόμενο έκδοσης ήδη ληγμένων τίτλων.

Στον τομέα της απασχόλησης, ενισχύονται οι διαδικασίες μετάκλησης εργαζομένων από τρίτες χώρες, με απλούστευση των σταδίων, ευελιξία στην αλλαγή εργοδότη και εισαγωγή ελάχιστου ηλικιακού ορίου.

Προστίθενται ως πιθανοί εργοδότες οι Εταιρείες Προσωρινής Απασχόλησης, ενώ θεσπίζεται ειδική «fast track» διαδικασία για εργαζόμενους σε μεγάλα δημόσια έργα και στρατηγικές επενδύσεις.

Ταυτόχρονα, προωθούνται διμερείς διακρατικές συμφωνίες με χώρες προέλευσης, με έμφαση στη συνεργασία αυτών των χωρών για τις επιστροφές παράνομα διαμενόντων πολιτών τους και την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης.

«Tech visa» και «talent visa» για προσέλκυση εργαζομένων υψηλής εξειδίκευσης
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού υψηλής εξειδίκευσης και γνώσης. Εισάγονται νέες κατηγορίες εθνικών θεωρήσεων, όπως tech visa και talent visa, καθώς και ρυθμίσεις για επισκέπτες καθηγητές, ενώ επιταχύνονται οι προξενικές διαδικασίες με απλοποίηση των διαδικασιών σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Παράλληλα, αυξάνεται η διάρκεια ισχύος της άδειας διαμονής εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης (Blue Card).

Σημαντικές παρεμβάσεις προβλέπονται και για φοιτητές και σπουδαστές τρίτων χωρών, με άδειες διαμονής ισόχρονες των προγραμμάτων σπουδών, δικαίωμα μερικής απασχόλησης, δυνατότητα παραμονής μετά την αποφοίτηση για αναζήτηση εργασίας και ταχύτερη χορήγηση θεωρήσεων στο πλαίσιο διεθνών συνεργασιών.

Ευκαιρίες κατάρτισης και εργασίας για τους πρόσφυγες
Ταυτόχρονα, το υπουργείο προσανατολίζεται στην αξιοποίηση των δικαιούχων διεθνούς προστασίας που διαμένουν στη χώρα, μέσω προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης σε τομείς με ελλείψεις, όπως οι κατασκευές, η αγροτική παραγωγή και ο τουρισμός, μειώνοντας σταδιακά την εξάρτηση από επιδόματα και ενισχύοντας την ένταξή τους στην αγορά εργασίας, εάν δικαιούνται να μείνουν νόμιμα στη χώρα. Δηλαδή για όσους τυγχάνουν διεθνούς προστασίας θα τους δίνεται η δυνατότητα εργασίας και όχι επιβίωσης μέσω βοηθημάτων.

Το νέο πλαίσιο αυστηροποιεί τις κυρώσεις για τα αδικήματα της παράνομης διακίνησης μεταναστών σε όλα τα επίπεδα και τιμωρεί τη συνδρομή σε παράνομους μετανάστες από νόμιμους μετανάστες, οι οποίοι θα χάνουν καθεστώς νομιμότητας εάν συνδράμουν με οποιονδήποτε τρόπο παράνομους μετανάστες, προβλέποντας ακόμη και την ποινή της ισόβιας κάθειρξης για τους διακινητές.

Αυστηρότερες κυρώσεις για ΜΚΟ που συνδράμουν στην παράνομη μετανάστευση
Παράλληλα ρυθμίζεται το πλαίσιο των ΜΚΟ με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας. Απλοποιείται η διαδικασία εγγραφής των ΜΚΟ στο μητρώο του υπουργείου με μείωση της γραφειοκρατίας και παράλληλα αυστηροποιούνται οι κυρώσεις για τα μέλη ΜΚΟ που συνδράμουν στο αδίκημα της διακίνησης παράνομων μεταναστών με επιβαρυντικές ποινικές κυρώσεις πολυετούς κάθειρξης και διαγραφή των ΜΚΟ από το μητρώο του υπουργείου.

Συγχρόνως καταργείται κάθε δυνατότητα να συμβάλλονται οι ΜΚΟ προνομιακά με προγραμματικές συμβάσεις με το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου και πλέον θα συμβάλλονται αποκλειστικά με διαγωνιστικές διαδικασίες όπως όλοι οι πάροχοι.

Το σχέδιο νόμου προβλέπει επίσης τη σύσταση Επιτροπής Συντονισμού Μεταναστευτικής Πολιτικής, ώστε να διασφαλίζεται η συνοχή και η αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων, καθώς και την υφ’ όρων απόλυση με την άμεση απέλαση όσων μεταναστών εκτίουν πλημμεληματικές ποινές φυλάκισης.

Με το σχέδιο νόμου «Προώθηση Πολιτικών Νόμιμης Μετανάστευσης», η Ελλάδα διαμορφώνει μια ολοκληρωμένη πολιτική που είναι αυστηρή απέναντι στην παρανομία, ανοικτή μόνο στη νόμιμη κινητικότητα και προσανατολισμένη στις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι ο κατάλογος ασφαλών χωρών διευρύνθηκε και ότι υιοθετήθηκαν οι πολιτικές των κλειστών κέντρων επιστροφών και της κράτησης, οι οποίες εφαρμόζονται στην Ελλάδα από τον Αύγουστο.

Αναφερόμενος στις μεταναστευτικές ροές, ο κ. Πλεύρης σημείωσε: «Από τον Αύγουστο μέχρι και τον Νοέμβριο του 2024 οι ροές ήταν 27,5 χιλιάδες, ενώ το 2025, στην ίδια περίοδο, είναι 13 χιλιάδες. Δηλαδή έχουμε μείωση 50%. Η Ευρώπη υιοθετεί πλέον αυτή τη γραμμή: αυστηρή διαδικασία, ταχεία εξέταση ασύλου, κράτηση για όσους προέρχονται από χώρες με ελάχιστες πιθανότητες ασύλου. Μπαίνουμε στη λογική των αποτροπών, των κλειστών κέντρων, των απελάσεων και όχι στη λογική “welcome to Europe”».

Σχετικά με τη συμφωνία με τη Γερμανία τόνισε: «Αυτό το οποίο συμφωνήσαμε στο πλαίσιο συναντίληψης με τη Γερμανία, είναι ότι μέχρι τις 12 Ιουνίου του 2026, που ξεκινάει η εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης, διαγράφονται όλες οι περιπτώσεις επιστροφών. Η Ελλάδα στις 12 Ιουνίου ξεκινά με μηδενικές υποχρεώσεις επιστροφών. Σε αντάλλαγμα, για τον πρώτο χρόνο εφαρμογής του συμφώνου, δεν θα λάβουμε αλληλεγγύη από τη Γερμανία. Από εκεί και πέρα, εφαρμόζεται το σύμφωνο μετανάστευσης που ψηφίστηκε το 2024 με εκατέρωθεν υποχρεώσεις. Για εμάς, το σημαντικό είναι ότι κλείνουμε τους λογαριασμούς του παρελθόντος».

Πρόκειται για υποθέσεις που σύμφωνα με τον εν ισχύ κανονισμό του Δουβλίνο η Ελλάδα όφειλε να αποδεχθεί την επιστροφή στην επικράτειά της για να εξετάσει εκ νέου τα αιτήματα ασύλου πολιτών τρίτων χωρών που όλα αυτά τα έτη διήλθαν από την επικράτειά της.

Όπως άλλωστε είχε τονίσει νωρίτερα, ο κ. Πλεύρης, για την Ελλάδα είναι σημαντικό να εκκινήσει το «PACT» με διαγραφή όλων των εκκρεμοτήτων του παρελθόντος, με την αρχή να γίνεται ανάμεσα σε Ελλάδα και Γερμανία.

Ως γνωστόν, η Ελλάδα στο πλαίσιο της εφαρμογής του Συμφώνου Μετανάστευσης έχει θέσει ως βασική προτεραιότητα τη διαγραφή όλων των εκκρεμών υποθέσεων στο πλαίσιο του Δουβλίνου και την έναρξη του συμφώνου τον Ιούνιο του 2026 από καθαρή θέση και με αυτή την προϋπόθεση συζητά με άλλες χώρες της ΕΕ.

Έτσι, με γνώμονα την προτεραιότητα αυτή, σύμφνωνα με τις ίδιες πηγές, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, στη διμερή συνάντηση που είχε με τον Γερμανό ομόλογό του στις Βρυξέλλες, με πλήρη συναντίληψη της υφιστάμενης μεταναστευτικής κατάστασης και εν αναμονή της πλήρους εφαρμογής του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το ‘Ασυλο,

Η Ελλάδα από την πλευρά της, αναγνωρίζει την εξίσου δυσανάλογη πίεση μέσω δευτερογενών ροών που κλήθηκε να διαχειριστεί η Γερμανία τα τελευταία έτη και για το λόγο αυτό θεωρεί ότι η συγκεκριμένη εκκαθάριση των παρελθουσών εκκρεμοτήτων δύναται να αναγνωριστεί ως μορφή αλληλεγγύης παρεχόμενης στη χώρα μας από τη Γερμανία.

Η συμφωνία Ελλάδας-Γερμανίας, σύμφωνα πάντα με τις ίδιες πληροφορίες, σηματοδοτεί την έναρξη διαγραφής εκκρεμών υποθέσεων και με άλλες χώρες, που στηρίζουν τις ελληνικές θέσεις για την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το ‘Ασυλο, τον νέο Κανονισμό Επιστροφών και την ανάγκη ουσιαστικής και έμπρακτης ευρωπαϊκής στήριξης προς τα κράτη πρώτης γραμμής.

Σπύρος Σιδέρης

Την ίδια ώρα, η πολιτική και στρατιωτική κλιμάκωση – από τον πόλεμο στη Γάζα μέχρι τον φόβο πολλαπλών μετώπων – εντείνει την αίσθηση ότι το ρίσκο παραμονής αυξάνεται, ενώ οι εναλλακτικές στο εξωτερικό μοιάζουν ολοένα πιο ασφαλείς και ελκυστικές. Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται ένα ερώτημα που γίνεται όλο και πιο πιεστικό: πόσο μπορεί να αντέξει μια χώρα σε πόλεμο, όταν οι πιο παραγωγικές ηλικίες – οι γιατροί, οι μηχανικοί, οι ερευνητές και οι εργαζόμενοι στην υψηλή τεχνολογία – επιλέγουν να χτίσουν τη ζωή τους αλλού;

Από τη σχετική σταθερότητα στην «έξοδο» των εύρωστων

Για χρόνια, ο ισολογισμός μετανάστευσης του Ισραήλ παρέμενε σε μια κατάσταση σχετικής ισορροπίας: όσοι έφευγαν, σε έναν βαθμό αντισταθμίζονταν από όσους έρχονταν ή επέστρεφαν. Η έρευνα που παρουσιάζει η «Calcalist» δείχνει ότι αυτή η ισορροπία έχει πλέον διαρραγεί. Μόνο το 2023 έφυγαν περίπου 50.000 άτομα, ενώ μέχρι τον Σεπτέμβριο 2024 προστέθηκαν άλλοι 40.000.

Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι το μέγεθος, αλλά η σύνθεση των αναχωρήσεων:

• αυξάνεται θεαματικά το ποσοστό των υψηλών εισοδημάτων,
• φεύγουν νέοι επαγγελματίες στα πιο παραγωγικά τους χρόνια,
• διαρρέουν άνθρωποι με υψηλή εξειδίκευση: γιατροί, μηχανικοί, στελέχη της high-tech, ελεύθεροι επαγγελματίες και ανώτερα διευθυντικά στελέχη.

Οι ερευνητές αξιοποίησαν νέα μεθοδολογία για να διαχωρίσουν τους πραγματικούς μετανάστες από όσους πραγματοποιούν μακρόχρονα ταξίδια ή εργάζονται προσωρινά στο εξωτερικό. Έτσι, καταρρίπτεται – όπως σημειώνει η εφημερίδα – το κυβερνητικό επιχείρημα ότι πρόκειται απλώς για «μεταβατικούς» κατοίκους ή για μετανάστες από τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες που χρησιμοποιούν το Ισραήλ ως «ενδιάμεσο σταθμό».

Φορολογικό σοκ και αόρατες δημοσιονομικές απώλειες

Το άμεσο οικονομικό αποτύπωμα είναι εντυπωσιακό: η δημοσιονομική ζημία από τη χαμένη φορολογία εισοδήματος υπολογίζεται σε περίπου 1,5 δισ. σέκελ – δηλαδή 395 εκατ. δολάρια – μόνο για την εξεταζόμενη περίοδο. Πρόκειται για έσοδα που, όπως υπογραμμίζουν οι ερευνητές, θα επαναλαμβάνονταν σε ετήσια βάση, εφόσον οι άνθρωποι αυτοί παρέμεναν στη χώρα.

Κι όμως, αυτή είναι μόνον η κορυφή του παγόβουνου. Στον συνολικό λογαριασμό δεν έχουν συνυπολογιστεί:

• οι απώλειες από το ΦΠΑ,
• η εταιρική φορολογία που θα παρήγαγαν οι επιχειρηματικές τους δραστηριότητες,
• οι έμμεσες εισφορές στο ασφαλιστικό σύστημα και στην κατανάλωση,
• το κόστος εκπαίδευσης και αναπλήρωσης αυτού του ανθρώπινου κεφαλαίου στο μέλλον.

Με άλλα λόγια, το Ισραήλ δεν χάνει μόνο σημερινά έσοδα, αλλά υπονομεύει και τη μελλοντική φορολογική βάση του. Σε μια συγκυρία όπου ο πόλεμος, οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες και το εντεινόμενο πολιτικό ρίσκο πιέζουν ήδη τον κρατικό προϋπολογισμό, η απώλεια των πιο παραγωγικών φορολογουμένων λειτουργεί σαν δημοσιονομική νάρκη με χρονοδιακόπτη.

Γιατροί, μηχανικοί, ερευνητές: όταν η έξοδος γίνεται συστημικός κίνδυνος

Σύμφωνα με τα στοιχεία της «Calcalist», από τον Ιανουάριο 2023 έχουν φύγει 875 γιατροί, με καθαρή απώλεια 481 μετά την επιστροφή όσων γύρισαν. Σε ένα σύστημα υγείας που ήδη πιέζεται από ελλείψεις προσωπικού, γήρανση πληθυσμού και αυξημένες ανάγκες λόγω πολέμου και τραυματιών, αυτή η διαρροή χαρακτηρίζεται ως «διπλό χτύπημα»:

• πρόκειται για γιατρούς που έχουν ολοκληρώσει την ειδίκευσή τους και είναι πλήρως ενταγμένοι στο σύστημα,
• η αντικατάστασή τους απαιτεί χρόνια εκπαίδευσης και σημαντικούς δημόσιους πόρους.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα στην εκπαίδευση και την έρευνα.

Η χώρα έχει χάσει:

• περίπου 19.000 πτυχιούχους,
• 6.600 ειδικούς στις θετικές επιστήμες και τη μηχανική,
• 633 διδάκτορες, με καθαρή απώλεια 224 ερευνητών,
• πάνω από 3.000 μηχανικούς, με καθαρή διαρροή 2.330.

Η διατύπωση της εφημερίδας είναι χαρακτηριστική: η φυγή αυτή «διαβρώνει την ίδια τη βάση της καινοτομίας». Σε μια οικονομία που έχει οικοδομήσει μεγάλο μέρος της διεθνούς της εικόνας στη λογική της start-up nation και στη δύναμη της υψηλής τεχνολογίας, η απώλεια αυτού του κρίσιμου ανθρώπινου υλικού δεν είναι απλώς αριθμητικό ζήτημα. Είναι ερώτημα ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής επιβίωσης.

Το δημογραφικό και ψυχολογικό ρήγμα της νέας γενιάς

Περισσότερο από το 75% των μεταναστών είναι κάτω των 40 ετών. Σε πρώτη ανάγνωση, αυτό ίσως φαίνεται αναμενόμενο: οι νέοι με δεξιότητες, γλωσσικές ικανότητες και ευελιξία είναι συνήθως οι πρώτοι που δοκιμάζουν την τύχη τους στο εξωτερικό.

Στην ισραηλινή περίπτωση, όμως, η χρονική σύμπτωση με:

• τον πόλεμο στη Γάζα και τον φόβο περαιτέρω κλιμάκωσης,
• τις εσωτερικές πολιτικές συγκρούσεις,
• την αίσθηση ενός μακρόχρονου αδιεξόδου,

δίνει στη φυγή αυτή έναν πιο βαθύ, σχεδόν υπαρξιακό χαρακτήρα. Πρόκειται για μια γενιά που μεγάλωσε με την υπόσχεση μιας δυναμικής, τεχνολογικά προηγμένης, σχετικά ανοικτής κοινωνίας και σήμερα βλέπει μπροστά της το ενδεχόμενο μιας διαρκούς κατάστασης έκτακτης ανάγκης.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι – όπως σημειώνει η έρευνα – αυξάνονται και οι αναχωρήσεις άνω των 40 ετών. Αυτό σημαίνει ότι εγκαταλείπουν τη χώρα όχι μόνο οι φιλόδοξοι νέοι, αλλά και άνθρωποι με συσσωρευμένη εμπειρία, καθιερωμένη καριέρα, οικογένειες και ισχυρά δίκτυα. Ένα συστημικό σήμα δυσπιστίας προς το μέλλον της χώρας.

Βραχυπρόθεσμο σοκ, μακροπρόθεσμη φθορά

Βραχυπρόθεσμα, οι επιπτώσεις αγγίζουν:

• την υγεία, με λιγότερους γιατρούς και μεγαλύτερες λίστες αναμονής,
• την εκπαίδευση και την έρευνα, με υποστελέχωση στα πανεπιστήμια και τα εργαστήρια,
• την καινοτομία, με εταιρείες που δυσκολεύονται να βρουν εξειδικευμένο προσωπικό,
• τα δημόσια έσοδα, με άμεση μείωση των φορολογικών εισπράξεων.

Μακροπρόθεσμα, όμως, το πρόβλημα γίνεται βαθιά διαρθρωτικό: όταν η δημιουργική ελίτ μιας χώρας φεύγει, μαζί της φεύγουν και τα δίκτυα, οι ιδέες, τα μελλοντικά πρότζεκτ. Η κοινωνία γερνάει, το αναπτυξιακό δυναμικό συρρικνώνεται, ο δημόσιος διάλογος φτωχαίνει.

Οι ερευνητές προειδοποιούν για τον κίνδυνο ενός «σημείου χωρίς επιστροφή»: αν η τάση παγιωθεί, ο δομικός τραυματισμός της οικονομίας και των θεσμών μπορεί να γίνει μη αναστρέψιμος.

Σε μια χώρα που βρίσκεται σε κατάσταση πολέμου και διαρκούς αστάθειας, το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα κερδηθεί η επόμενη μάχη. Είναι και αν, όταν οι σειρήνες σιωπήσουν, θα υπάρχει ακόμη μια κρίσιμη μάζα νέων, καταρτισμένων ανθρώπων για να ξαναχτίσουν ό,τι έχει χαθεί. Γιατί, όπως αρχίζει πλέον να φαίνεται, το πραγματικό κόστος του πολέμου στο Ισραήλ ίσως αποδειχθεί ότι μετριέται λιγότερο σε βόμβες και περισσότερο σε διαβατήρια με μονή κατεύθυνση.