Αυτό επεσήμανε ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας και πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι σε συζήτηση που πραγματοποιήθηκε σήμερα στο πλαίσιο του συνεδρίου του Economist με τον πρόεδρο της METLEN Ευάγγελο Μυτιληναίο. Ο οποίος για το ίδιο θέμα εξήρε το ρόλο του κ. Ντράγκι όπως και του κ. Ευάγγελου Βενιζέλου κατά τη διάρκεια της ελληνικής κρίσης και πρόσθεσε ότι θα πρέπει να αποδώσουμε εύσημα στον σημερινό πρωθυπουργό Κ.Μητσοτάκη για το γεγονός ότι έχουμε έξι χρόνια πολιτικής σταθερότητας στα όποια η οικονομία σταθεροποιήθηκε και κινείται προς τα εμπρός με αποτέλεσμα η κατάσταση να είναι καλύτερη από πολλές χώρες της Βόρειας Ευρώπης.

Στο πλαίσιο της ίδιας συζήτησης ο κ. Ντράγκι επεσήμανε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργήθηκε ως project ειρήνης και όχι ισχύος, κάτι που πρέπει να αλλάξει. “Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είχε την ανάγκη να αναπτύξει αμυντική ή εξωτερική πολιτική γιατί και τα δύο παρέχονταν από τις ΗΠΑ. Τώρα ξαφνικά συνειδητοποιούμε ότι αυτά τα στοιχεία μας λείπουν. Η Ευρώπη πρέπει να επανεφεύρει τον εαυτό της. Χρειαζόμαστε καλύτερο συντονισμό, συνεργασία και να παίρνουμε μεγάλες σημαντικές αποφάσεις από κοινού”, τόνισε και πρόσθεσε:

«Ο Ζαν Μοννέ είχε δηλώσει ότι η Ευρώπη κάνει βήματα μπροστά ως αποτέλεσμα των κρίσεων. Όμως θα πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι βρίσκεται σε κρίση. Πρέπει να ορίσουμε ποιες είναι οι βασικές, οι απόλυτες προτεραιότητες στις οποίες θα πρέπει να δοθεί ενιαία απάντηση και στη συνέχεια αν δεν μπορούμε να κινηθούμε από κοινού, θα προχωρήσουν ορισμένες χώρες, όπως γίνεται για παράδειγμα στην άμυνα. Μπορεί κάποιος άλλος στο μέλλον να μπει στην ομάδα. Αυτά τα πράγματα προβλέπονται από τις συνθήκες, έτσι έγινε για παράδειγμα το ευρώ ή η Συνθήκη Σένγκεν».

Ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ υπογράμμισε ότι ενώ η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά θεωρητικά ισχύει από το 1992, στην πράξη είναι κατάκερματισμένη και αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι επιχειρήσεις κατευθύνονται στις ΗΠΑ. «Έχουμε, ανέφερε χαρακτηριστικά, έννοια αγορά για τις οδοντόπαστες αλλά όχι για την τεχνητή νοημοσύνη. Τα εμπόδια εξαναγκάζουν ιδίως τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που δεν μπορούν να αντέξουν 27 διαφορετικές δικαιοδοσίες, να φύγουν». Το ίδιο υπογράμμισε για την άμυνα όπου υπάρχουν πολλές επικαλύψεις και διαφορετικές τεχνολογίες. “Έχουμε 1,7 εκατ. στρατιώτες αλλά 27 διαφορετικούς στρατούς. Μόνο αν ενώσουμε τις δυνάμεις μας θα έχουμε ισχύ και την πολύ μεγάλη κλίμακα που απαιτείται. Η αμυντική βιομηχανία έχει εθνικό χαρακτήρα και δεν μπορεί να ανταπεξέλθει στην ταχεία ανάπτυξη των αμυντικών δαπανών. Τα όπλα που αγοράζουμε από τις ΗΠΑ είναι πολύ πιο ακριβά από ότι αν είχαν παραχθεί εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για τα θέματα της άμυνας ο κ. Μυτιληναίος τόνισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται 10-15 χρόνια προκειμένου να φθάσει στο επίπεδο ισχύος που απαιτείται, και έως τότε θα πρέπει να κρατήσουμε τη σχέση μας με τις ΗΠΑ. Πρόσθεσε ότι σήμερα υπάρχει μια μοναδική ευκαιρία για την Ευρώπη να προσπαθήσει να συγχωνεύσει την αμυντική της βιομηχανία σε μεγαλύτερες οντότητες, όπως έκαναν οι ΗΠΑ. “Χρειάζονται ισχυρά κίνητρα, όπως είπε, που να αναγκάζουν τις μεγάλες εταιρείες να συνεργαστούν με μικρότερες. Αν εμπλακούν μόνο τρεις – τέσσερις χώρες δεν θα υπάρχει μέλλον και ο αντίκτυπος στον πληθυσμό θα είναι αρνητικός.

   Τέλος για την ενέργεια ο κ. Μυτιληναίος ανέφερε ότι η απανθρακοποίηση προχώρησε πολύ γρήγορα και δημιούργησε περισσότερα προβλήματα που είναι η αύξηση των τιμών και η αποβιομηχάνιση. «Πρέπει να κάνουμε κάποιες επιλογές. Ο πλανήτης κινδυνεύει αλλά πρέπει να υπάρχει ένα σχέδιο για το πόσο γρήγορα πρέπει να προχωρήσουμε. Έχουμε κάνει μεγάλα λάθη και τα πληρώνουμε, ας ελπίσουμε ότι μάθαμε από αυτά», είπε.

Ο κ. Ντράγκι σημείωσε ωστόσο ότι η απανθρακοποίηση και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο η Ευρώπη μπορεί να γίνει ενεργειακά αυτόνομη. Σημείωσε παράλληλα την ανάγκη να υπάρχει συνάφεια μεταξύ στόχων και εργαλείων. Δεν μπορεί, κατέληξε, να καταργηθούν οι κινητήρες εσωτερικής καύσης αν δεν υπάρχει επαρκής ηλεκτρική ενέργεια για τα αυτοκίνητα. Χρειάζονται δίκτυα, αποθήκευση και μεταρρύθμιση της αγοράς ενέργειας. Έχουμε ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από υδροηλεκτρικά τα οποία έχουν αποσβεστεί εδώ και δεκαετίες, οπότε το κόστος παραγωγής είναι σχεδόν μηδέν αλλά η τιμή της ενέργειας ορίζεται με βάση το φυσικό αέριο. Υπάρχουν συγκαλυμμένα συμφέροντα. Η αγορά πρέπει να αλλάξει, διαφορετικά το υψηλό κόστος θα καθυστερήσει το στόχο της απανθρακοποίησης»

Ο Μάριο Ντράγκι εισηγείται να καθιερωθεί κοινός δανεισμός των 27 για να χρηματοδοτηθούν νέες επενδύσεις της τάξης των 800 δισ. ευρώ ετησίως, δαπάνη που αντιστοιχεί περίπου στο 5% του ΑΕΠ -ποσοστό πολύ υψηλότερο από το 1-2% που πρόβλεπε το Σχέδιο Μάρσαλ για την ανοικοδόμηση της Ευρώπης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Επίσης, μεταξύ των άλλων, εισηγείται, όπως εκτενώς περιγράφει το KREPORT, να καταργηθεί το δικαίωμα βέτο ώστε να λαμβάνονται γρήγορα και να υλοποιούνται οι κρίσιμες αποφάσεις, να αναπτυχθεί συντονισμένη κοινή πολιτική ενέργειας και αμυντικής βιομηχανίας, σε συνδυασμό με to Green Deal για απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Επίσης, τονίζει την ανάγκη η Κομισιόν να περιορίσει την πληθώρα ρυθμιστικών κανόνων που αποθαρρύνουν τους Ευρωπαίους επιχειρηματίες και τους εξωθούν να αναζητήσουν χρηματοδότηση από αμερικανικά funds και, τελικά, να μεταφέρουν την έδρα των επιχειρήσεών τους στις ΗΠΑ.

Χαρακτηριστικό στοιχείο του πόσο πίσω είναι η ΕΕ στον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ και την Κίνα είναι το γεγονός ότι μόνο 4 από τις 50 μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας παγκοσμίως είναι ευρωπαϊκές!

Προοίμιο στην  Έκθεση, του Μάριο Ντράγκι

Η Ευρώπη ανησυχεί για την επιβράδυνση της ανάπτυξης από τις αρχές αυτού του αιώνα. Διάφορες στρατηγικές για την αύξηση των ρυθμών ανάπτυξης ήρθαν και παρήλθαν, αλλά η τάση παρέμεινε αμετάβλητη. Σε διάφορες μετρήσεις, ένα μεγάλο χάσμα έχει ανοίξει ανάμεσα στο ΑΕΠ της ΕΕ και των ΗΠΑ, κυρίως λόγω της μεγαλύτερης επιβράδυνσης στη βελτίωσης της παραγωγικότητας στην Ευρώπη. Τα νοικοκυριά της Ευρώπης πλήρωσαν το τίμημα με την υποβάθμιση του βιοτικού τους επιπέδου. Σε κατά κεφαλήν βάση, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα από το 2000 έχει αυξηθεί με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό στις ΗΠΑ από όσο στην ΕΕ.

Για το μεγαλύτερο μέρος αυτής της περιόδου, η επιβράδυνση της ανάπτυξης θεωρήθηκε δυσάρεστη αλλά όχι καταστροφική. Οι Ευρωπαίοι εξαγωγείς κατάφεραν να κερδίσουν μερίδια αγοράς σε ταχύτερα αναπτυσσόμενα μέρη του κόσμου, ειδικά στην Ασία. Πολύ περισσότερες γυναίκες εντάχθηκαν στο εργατικό δυναμικό, αυξάνοντας τη συμβολή της εργασίας στην ανάπτυξη. Και, μετά τις κρίσεις της περιόδου 2008 – 2012, η ανεργία μειώθηκε σταθερά σε όλη την Ευρώπη, συμβάλλοντας στη μείωση της ανισότητας και στη διατήρηση της κοινωνικής ευημερίας.

Η ΕΕ επωφελήθηκε επίσης από ένα ευνοϊκό παγκόσμιο περιβάλλον. Το παγκόσμιο εμπόριο αναπτύχθηκε κάτω από πολυμερείς κανόνες. Η ασφάλεια της αμυντικής ομπρέλας των ΗΠΑ απελευθέρωσε πόρους από τους αμυντικούς προϋπολογισμούς ώστε να δαπανηθούν σε άλλες προτεραιότητες. Σε έναν κόσμο γεωπολιτικά σταθερό, δεν είχαμε λόγους να ανησυχούμε για τις αυξανόμενες εξαρτήσεις από χώρες που περιμέναμε να παραμείνουν φίλοι μας. 

Όμως, τώρα κλονίζονται τα θεμέλια πάνω στα οποία χτίσαμε.

Το προηγούμενο παγκόσμιο υπόδειγμα ξεθωριάζει. Η εποχή της ταχείας ανάπτυξης του παγκόσμιου εμπορίου φαίνεται να έχει παρέλθει, με τις εταιρείες της ΕΕ να αντιμετωπίζουν αφενός μεγαλύτερο ανταγωνισμό από το εξωτερικό, αφετέρου δυσκολότερη πρόσβαση σε αγορές του εξωτερικού. Η Ευρώπη έχασε ξαφνικά τον σημαντικότερο προμηθευτή ενέργειας, τη Ρωσία. Εν τω μεταξύ, η γεωπολιτική σταθερότητα αποδυναμώνεται και οι εξαρτήσεις μας αποδεικνύονται τα τρωτά μας σημεία. 

Η τεχνολογική αλλαγή επιταχύνεται ραγδαία. Η Ευρώπη έχασε σε μεγάλο βαθμό την ψηφιακή επανάσταση που προκάλεσε το διαδίκτυο και τα κέρδη παραγωγικότητας που τη συνόδευσαν: Στην πραγματικότητα, το χάσμα παραγωγικότητας μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από τον τεχνολογικό τομέα. Η ΕΕ είναι αδύναμη στις αναδυόμενες τεχνολογίες που θα καθοδηγήσουν τη μελλοντική ανάπτυξη. Μόνο 4 από τις 50 κορυφαίες εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο είναι ευρωπαϊκές.

Ωστόσο, οι ανάγκες της Ευρώπης για ανάπτυξη μεγαλώνουν. 

Η ΕΕ εισέρχεται στην πρώτη περίοδο της πρόσφατης ιστορίας της κατά την οποία η ανάπτυξη δεν θα υποστηριχθεί από την αύξηση του πληθυσμού. Μέχρι το 2040, το εργατικό δυναμικό προβλέπεται να συρρικνώνεται κατά σχεδόν 2 εκατ. εργαζόμενους ετησίως. Θα πρέπει, λοιπόν, να στηριχτούμε περισσότερο στην παραγωγικότητα για να προωθήσουμε την ανάπτυξη. Εάν η ΕΕ διατηρούσε το μέσο ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας που έχει από το 2015, αυτό θα αρκούσε μόνο για να διατηρηθεί σταθερό το ΑΕΠ της μέχρι το 2050. Και η ΕΕ αντιμετωπίζει μια σειρά από νέες επενδυτικές ανάγκες που θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν μέσω υψηλότερης ανάπτυξης.

Για την ψηφιοποίηση και την απεξάρτηση της οικονομίας από τις εκπομπές άνθρακα και την αύξηση της αμυντικής μας ικανότητας, το μερίδιο των επενδύσεων στην Ευρώπη θα πρέπει να αυξηθεί κατά περίπου 5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, σε επίπεδα που τελευταία φορά υπήρξαν στις 10ετίες του 1960 και 1970. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης: Οι πρόσθετες επενδύσεις που προέβλεπε το Σχέδιο Μάρσαλ τα χρόνια 1948-51 αντιστοιχούσαν σε περίπου 1-2 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ ετησίως.

Εάν η Ευρώπη δεν μπορεί να γίνει πιο παραγωγική, θα αναγκαστούμε να επιλέξουμε. Δεν θα μπορέσουμε να γίνουμε, αμέσως, ηγέτης στις νέες τεχνολογίες, παράδειγμα κλιματικής υπευθυνότητας και ανεξάρτητος παίκτης στην παγκόσμια σκηνή. Δεν θα μπορέσουμε να χρηματοδοτήσουμε το κοινωνικό μας μοντέλο. Θα πρέπει να περιορίσουμε ορισμένες, αν όχι όλες, τις φιλοδοξίες μας. 

Αυτή είναι μια υπαρξιακή πρόκληση.

• Οι θεμελιώδεις αξίες της Ευρώπης είναι η ευημερία, η ισότητα, η ελευθερία, η ειρήνη και η δημοκρατία σε ένα βιώσιμο περιβάλλον. Η ΕΕ υπάρχει για να διασφαλίζει ότι οι Ευρωπαίοι μπορούν πάντα να επωφελούνται από αυτά τα θεμελιώδη δικαιώματα. Εάν η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να τα παρέχει στους λαούς της, ή πρέπει να επιλέξει το ένα εις βάρος του άλλου, θα έχει χάσει το λόγο ύπαρξης της.

Ο μόνος τρόπος για να ανταποκριθούμε σε αυτήν την πρόκληση είναι να αναπτυχθούμε και να γίνουμε πιο παραγωγικοί, διατηρώντας τις αξίες της ισότητας και της κοινωνικής ένταξης. Και ο μόνος τρόπος για να γίνει πιο παραγωγική, η Ευρώπη πρέπει να αλλάξει ριζικά.

Τρεις τομείς δράσης για την αναζωπύρωση της ανάπτυξης

Η Έκθεση προσδιορίζει τρεις κύριους τομείς δράσης για την αναζωπύρωση της βιώσιμης ανάπτυξης. Σε κάθε τομέα, δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Η ΕΕ έχει ακόμη γενικά πλεονεκτήματα, όπως ισχυρά συστήματα εκπαίδευσης και υγείας και ισχυρά κράτη πρόνοιας, και συγκεκριμένα πλεονεκτήματα στα οποία μπορεί να οικοδομήσει. Αλλά συλλογικά αποτυγχάνουμε να μετατρέψουμε αυτές τις δυνάμεις σε παραγωγικές και ανταγωνιστικές βιομηχανίες στην παγκόσμια σκηνή.

Πρώτον, και το πιο σημαντικό, η Ευρώπη πρέπει να επικεντρώσει εκ νέου τις συλλογικές της προσπάθειες για να γεφυρώσει το χάσμα καινοτομίας με τις ΗΠΑ και την Κίνα, ιδίως στις προηγμένες τεχνολογίες.

Η Ευρώπη έχει κολλήσει σε μια στατική βιομηχανική δομή, με λίγες νέες εταιρείες να είναι σε θέση να διαταράξουν τις υπάρχοντες κλάδους ή να αναπτύξουν νέους μοχλούς ανάπτυξης. Στην πραγματικότητα, καμία ανεξάρτητη εταιρεία της ΕΕ με κεφαλαιοποίηση άνω των 100 δισεκ. ευρώ δεν έχει ιδρυθεί τα τελευταία 50 χρόνια, ενώ και οι 6 αμερικανικές εταιρείες με αποτίμηση άνω του 1 τρισεκ. ευρώ έχουν δημιουργηθεί σε αυτήν την περίοδο.

Αυτή η έλλειψη δυναμισμού είναι αυτοτροφοδοτούμενη.

Καθώς οι εταιρείες της ΕΕ εξειδικεύονται σε ώριμες τεχνολογίες όπου οι δυνατότητες για καινοτομίες είναι περιορισμένες, δαπανούν λιγότερα για έρευνα και καινοτομία (R&D) -δαπάνησαν 270 δισεκ. ευρώ λιγότερα από τις αντίστοιχες αμερικανικές εταιρείες το 2021. Στους 3 κορυφαίους επενδυτές σε R&D στην Ευρώπη, τα τελευταία 20 χρόνια κυριαρχούν οι αυτοκινητοβιομηχανίες. Και στις ΗΠΑ στις αρχές της δεκαετίας του 2000 τα αυτοκίνητα και τα φαρμακευτικά προϊόντα πρωτοστατούσαν, αλλά τώρα οι 3 κορυφαίοι ανήκουν στον κλάδο τεχνολογίας.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ευρώπη στερείται ιδεών ή φιλοδοξιών. Έχουμε πολλούς ταλαντούχους ερευνητές και επιχειρηματίες που καταθέτουν αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Αλλά η καινοτομία εμποδίζεται στο επόμενο στάδιο: Αποτυγχάνουμε να μεταφράσουμε την καινοτομία σε εμπόρευμα, οι καινοτόμες εταιρείες που θέλουν να αναπτυχθούν στην Ευρώπη εμποδίζονται σε κάθε στάδιο από ασυνάρτητους και περιοριστικούς κανονισμούς.

Κατά συνέπεια, πολλοί Ευρωπαίοι επιχειρηματίες προτιμούν να αναζητήσουν χρηματοδότηση από αμερικανικά ιδιωτικά επενδυτικά funds και να επεκταθούν στην αγορά των ΗΠΑ. Μεταξύ 2008 και 2021, σχεδόν το 30% των «μονόκερων» που ιδρύθηκαν στην Ευρώπη (νεοσύστατες επιχειρήσεις με αξία πάνω από 1 δισεκ. δολ. ) μετέφεραν την έδρα τους στο εξωτερικό, με τη συντριπτική πλειονότητα να μετακομίζουν στις ΗΠΑ.

Με τον κόσμο στα πρόθυρα της επανάστασης της τεχνητής νοημοσύνης, η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να παραμείνει κολλημένη στις «μεσαίες τεχνολογίες και βιομηχανίες» του προηγούμενου αιώνα. Πρέπει να ξεκλειδώσουμε τις καινοτομικές δυνατότητές μας. Αυτό θα είναι το κλειδί όχι μόνο για την ηγετική θέση στις νέες τεχνολογίες, αλλά και για την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις υπάρχουσες βιομηχανίες μας, ώστε να μπορούν να παραμείνουν στην πρώτη γραμμή.

Κεντρικό μέρος αυτής της ατζέντας θα είναι να παρέχονται στους Ευρωπαίους οι δεξιότητες που χρειάζονται για να επωφεληθούν από τις νέες τεχνολογίες, έτσι ώστε να συμβαδίζουν η τεχνολογία και η κοινωνική συμμετοχή. Ενώ η Ευρώπη θα πρέπει να επιδιώξει να φτάσει τις ΗΠΑ όσον αφορά την καινοτομία, θα πρέπει να επιδιώξουμε να υπερβούμε τις ΗΠΑ όσον αφορά την παροχή ευκαιριών για εκπαίδευση και μάθηση ενηλίκων και καλές θέσεις εργασίας για όλους κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Ο δεύτερος τομέας δράσης είναι ένα κοινό σχέδιο για την απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα και για την ανταγωνιστικότητα.

Εάν οι φιλόδοξοι κλιματικοί στόχοι της Ευρώπης συνδυάζονται με ένα συνεκτικό σχέδιο για την επίτευξή τους, η απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα θα είναι μια ευκαιρία για την Ευρώπη. Ωστόσο, εάν αποτύχουμε να συντονίσουμε τις πολιτικές μας, υπάρχει κίνδυνος η απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα να είναι αρνητική για την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη.

Παρόλο που οι τιμές της ενέργειας έχουν μειωθεί σημαντικά από τα υψηλότερα επίπεδά τους, οι εταιρείες της ΕΕ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τιμές ηλεκτρικής ενέργειας που είναι 2-3 φορές μεγαλύτερες από αυτές στις ΗΠΑ. Οι τιμές του φυσικού αερίου είναι 4-5 φορές υψηλότερες. Αυτό το χάσμα τιμών οφείλεται κυρίως στην έλλειψη φυσικών πόρων στην Ευρώπη, αλλά και σε θεμελιώδη προβλήματα στην κοινή μας αγορά ενέργειας. Οι κανόνες αυτής της αγοράς εμποδίζουν τις βιομηχανίες και τα νοικοκυριά να επωφεληθούν πλήρως στους λογαριασμούς τους από τα οφέλη της καθαρής ενέργειας. Οι υψηλοί φόροι και οι προμήθειες που παρακρατούνται από τους χρηματοοικονομικούς παίκτες αυξάνουν το ενεργειακό κόστος για την οικονομία μας.

Μεσοπρόθεσμα, η απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα θα συμβάλει στη μεταστροφή της παραγωγής ηλεκτρισμού προς ασφαλείς, χαμηλού κόστους καθαρές πηγές ενέργειας. Όμως τα ορυκτά καύσιμα θα συνεχίσουν να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην τιμολόγηση της ενέργειας τουλάχιστον για το υπόλοιπο μέρος της τρέχουσας δεκαετίας. Χωρίς σχέδιο για τη μεταφορά των πλεονεκτημάτων από την απαλλαγή από τον άνθρακα στους τελικούς χρήστες, οι τιμές της ενέργειας θα συνεχίσουν να εμποδίζουν την ανάπτυξη.

Η παγκόσμια προσπάθεια απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα είναι επίσης μια ευκαιρία ανάπτυξης για τη βιομηχανία της ΕΕ. Η ΕΕ είναι παγκόσμιος ηγέτης στις καθαρές τεχνολογίες, όπως οι ανεμογεννήτριες, οι συσκευές ηλεκτρόλυσης και τα καύσιμα χαμηλών εκπομπών άνθρακα, και πάνω από το ένα πέμπτο των καθαρών και βιώσιμων τεχνολογιών που υπάρχουν παγκοσμίως αναπτύσσεται εδώ.

Ωστόσο, δεν είναι εγγυημένο ότι η Ευρώπη θα αδράξει αυτή την ευκαιρία. Ο κινεζικός ανταγωνισμός γίνεται οξύς σε κλάδους όπως η καθαρή τεχνολογία και τα ηλεκτρικά οχήματα, με γνώμονα έναν ισχυρό συνδυασμό μαζικής βιομηχανικής πολιτικής και επιδοτήσεων, ταχείας καινοτομίας, ελέγχου πρώτων υλών και ικανότητας παραγωγής σε κλίμακα ηπείρου.

Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πιθανό συμβιβασμό. Η αυξανόμενη εξάρτηση από την Κίνα μπορεί να προσφέρει τη φθηνότερη και πιο αποτελεσματική οδό για την επίτευξη των στόχων μας για την απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα. Αλλά ο κρατικός ανταγωνισμός της Κίνας αντιπροσωπεύει επίσης μια απειλή για την παραγωγή της βιομηχανίας καθαρής τεχνολογίας και την αυτοκινητοβιομηχανία μας.

Η απαλλαγή από τον άνθρακα πρέπει να γίνει για χάρη του πλανήτη μας. Αλλά για να γίνει επίσης πηγή ανάπτυξης για την Ευρώπη, θα χρειαστούμε ένα κοινό σχέδιο που θα περιλαμβάνει βιομηχανίες που παράγουν ενέργεια και εκείνες που επιτρέπουν την απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα, όπως η καθαρή τεχνολογία και η αυτοκινητοβιομηχανία.

Ο τρίτος τομέας δράσης είναι η αύξηση της ασφάλειας και η μείωση των εξαρτήσεων.

Η ασφάλεια είναι προϋπόθεση για βιώσιμη ανάπτυξη. Οι αυξανόμενοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι μπορεί να ενισχύσουν την αβεβαιότητα και να μειώσουν τις επενδύσεις, ενώ μεγάλα γεωπολιτικά σοκ ή αιφνίδιες διακοπές του εμπορίου μπορεί να αποδειχθούν εξαιρετικά εμπόδια. Καθώς φθίνει η εποχή της γεωπολιτικής σταθερότητας, μεγαλώνει ο κίνδυνος, η ανάπτυξη και η ελευθερία να απειληθούν από την αυξανόμενη ανασφάλεια.

Η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Βασιζόμαστε σε μια χούφτα προμηθευτών για κρίσιμες πρώτες ύλες, ειδικά στην Κίνα, παρόλο που η παγκόσμια ζήτηση για αυτά τα υλικά εκτοξεύεται λόγω της μετάβασης στην καθαρή ενέργεια. Βασιζόμαστε επίσης σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές ψηφιακής τεχνολογίας. Το 75-90% του παγκόσμιου δυναμικού για  ενδιάμεσα υλικά παραγωγής μικροτσίπ βρίσκεται στην Ασία.

Αυτές οι εξαρτήσεις είναι συχνά αμφίδρομες. Για παράδειγμα, η Κίνα βασίζεται στην ΕΕ για να απορροφήσει την πλεονάζουσα βιομηχανική της παραγωγή, όμως άλλες μεγάλες οικονομίες όπως οι ΗΠΑ προσπαθούν ενεργά να απεξαρτηθούν. Εάν η ΕΕ δεν πάρει μέτρα, κινδυνεύουμε να καταστούμε ευάλωτοι σε καταναγκασμούς.

Σε αυτό το πλαίσιο, θα χρειαστούμε μια γνήσια «εξωτερική οικονομική πολιτική» της ΕΕ για να διατηρήσουμε την ελευθερία μας. Η ΕΕ θα χρειαστεί να συντονίσει τις προτιμησιακές εμπορικές συμφωνίες και τις άμεσες επενδύσεις με χώρες πλούσιες σε πόρους, να δημιουργήσει αποθέματα σε επιλεγμένους κρίσιμους τομείς και να δημιουργήσει βιομηχανικές συνεργασίες για να εξασφαλίσει την αλυσίδα εφοδιασμού βασικών τεχνολογιών. Μόνο μαζί μπορούμε να δημιουργήσουμε την απαραίτητη μόχλευση αγοράς ώστε να τα κάνουμε όλα αυτά.

Η ειρήνη είναι ο πρώτος και κύριος στόχος της Ευρώπης. Αλλά οι απειλές πρακτικής ασφάλειας αυξάνονται και πρέπει να προετοιμαστούμε. Η ΕΕ έχει συλλογικά τις δεύτερες μεγαλύτερες στρατιωτικές δαπάνες στον κόσμο, αλλά αυτό δεν αντικατοπτρίζεται στην ισχύ του δυναμικού της αμυντικής μας βιομηχανίας.

Η αμυντική βιομηχανία είναι πολύ κατακερματισμένη, εμποδίζοντας την ικανότητά της να παράγει σε μεγάλη κλίμακα και πάσχει από έλλειψη τυποποίησης και διαλειτουργικότητας του εξοπλισμού, περιορίζοντας την ικανότητα της Ευρώπης να ενεργεί ως συνεκτική δύναμη. Για παράδειγμα, στην Ευρώπη λειτουργούν δώδεκα διαφορετικοί τύποι αρμάτων μάχης, ενώ οι ΗΠΑ παράγουν μόνο ένα.

Τι στέκεται εμπόδιο;

Σε πολλούς από αυτούς τους τομείς, τα κράτη μέλη ενεργούν ήδη μεμονωμένα και αυξάνονται οι διαφορετικές βιομηχανικές πολιτικές. Αλλά είναι προφανές ότι η Ευρώπη υστερεί σε  σύγκριση με αυτό που θα μπορούσαμε να πετύχουμε εάν ενεργούσαμε ως κοινότητα. Τρία εμπόδια στέκονται στο δρόμο μας.

Πρώτον, η Ευρώπη στερείται εστίασης. Διατυπώνουμε κοινούς στόχους, αλλά δεν τους υποστηρίζουμε θέτοντας σαφείς προτεραιότητες ή ακολουθώντας ενοποιημένες δράσεις πολιτικής.

Παράδειγμα, ισχυριζόμαστε ότι ευνοούμε την καινοτομία, αλλά συνεχίζουμε να προσθέτουμε ρυθμιστικά εμπόδια στις ευρωπαϊκές εταιρείες, τα οποία είναι ιδιαίτερα δαπανηρά για τις ΜΜΕ και καταστροφικά για όσες ανήκουν στους ψηφιακούς τομείς. Περισσότερες από τις μισές ΜΜΕ στην Ευρώπη επισημαίνουν τα ρυθμιστικά εμπόδια και το διοικητικό φόρτο, ως τη μεγαλύτερη πρόκληση.

Αφήσαμε επίσης κατακερματισμένη επί 10ετίες την ενιαία μας αγορά, γεγονός που έχει κλιμακωτές επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητά μας. Οι εταιρείες υψηλής ανάπτυξης ωθούνται να μεταφερθούν στο εξωτερικό, κάτι που με τη σειρά του να μειώνει τη δεξαμενή των προς χρηματοδότηση έργων και εμποδίζει την ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών της Ευρώπης. Και χωρίς έργα υψηλής ανάπτυξης για επενδύσεις και κεφαλαιαγορές για τη χρηματοδότησή τους, οι Ευρωπαίοι χάνουν ευκαιρίες να γίνουν πλουσιότεροι. Παρόλο που τα νοικοκυριά της ΕΕ αποταμιεύουν περισσότερα από τα αντίστοιχα των ΗΠΑ, ο πλούτος τους έχει αυξηθεί μόνο κατά το ένα τρίτο από το 2009.

Δεύτερον, η Ευρώπη σπαταλά τους κοινούς πόρους της. Έχουμε μεγάλη συλλογική δύναμη για δαπάνες, αλλά τη μειώνουμε με τα πολλά διαφορετικά εθνικά και κοινοτικά εργαλεία.

Παράδειγμα, εξακολουθούμε να μην ενώνουμε τις δυνάμεις μας στην αμυντική βιομηχανία ώστε να βοηθήσουμε τις εταιρείες μας να λειτουργήσουν από κοινού ώστε να επιτύχουν την ανάλογη κλίμακα. Οι κοινές ευρωπαϊκές προμήθειες αντιπροσώπευαν λιγότερο από το ένα πέμπτο των δαπανών για προμήθειες αμυντικού εξοπλισμού το 2022. Επίσης, δεν ευνοούμε τις ανταγωνιστικές ευρωπαϊκές αμυντικές εταιρείες. Από τα μέσα του 2022 έως τα μέσα του 2023, το 78% των συνολικών δαπανών για αμυντικές προμήθειες κατευθύνθηκε σε προμηθευτές εκτός ΕΕ, εκ των οποίων το 63% προς τις ΗΠΑ.

Ομοίως, δεν συνεργαζόμαστε αρκετά για την καινοτομία, παρόλο που οι δημόσιες επενδύσεις σε πρωτοποριακές τεχνολογίες απαιτούν μεγάλες συγκεντρώσεις κεφαλαίων και οι δευτερογενείς επιπτώσεις για όλους είναι σημαντικές. Ο δημόσιος τομέας στην ΕΕ δαπανά για R&D περίπου τόσα όσο και οι ΗΠΑ ως ποσοστό του ΑΕΠ, αλλά μόλις το ένα δέκατο αυτών των δαπανών πραγματοποιείται σε επίπεδο ΕΕ.

Τρίτον, η Ευρώπη δεν συντονίζεται εκεί που έχει σημασία.

Οι βιομηχανικές στρατηγικές σήμερα, όπως φαίνεται στις ΗΠΑ και την Κίνα, συνδυάζουν πολλαπλές πολιτικές, που κυμαίνονται από δημοσιονομικές πολιτικές για την ενθάρρυνση της εγχώριας παραγωγής, εμπορικές πολιτικές για τιμωρία συμπεριφορών που εμποδίζουν τον ανταγωνισμό, μέχρι εξωτερικές οικονομικές πολιτικές για διασφάλιση των αλυσίδων εφοδιασμού.

Στο πλαίσιο της ΕΕ, η σύνδεση πολιτικών σε αυτό το επίπεδο απαιτεί υψηλό βαθμό συντονισμού μεταξύ των προσπαθειών των χωρών μελών και της ΕΕ. Όμως, λόγω της αργής και αποσπασματικής διαδικασίας χάραξης πολιτικής, η ΕΕ είναι λιγότερο ικανή να δώσει μια τέτοια απάντηση.

Οι κανόνες λήψης αποφάσεων της Ευρώπης ουσιαστικά δεν έχουν εξελιχθεί καθώς η ΕΕ έχει διευρυνθεί και καθώς το παγκόσμιο περιβάλλον που αντιμετωπίζουμε έχει γίνει πιο εχθρικό και πολύπλοκο. Οι αποφάσεις λαμβάνονται συνήθως ανά θέμα και στην πορεία υπάρχουν πολλοί παίκτες με δικαίωμα βέτο.

Το αποτέλεσμα είναι μια νομοθετική διαδικασία με μέσο χρόνο 19 μηνών για να συμφωνηθούν νέοι νόμοι, από την πρόταση της Επιτροπής έως την υπογραφή της εγκριθείσας πράξης, και πριν ακόμη οι νέοι νόμοι εφαρμοστούν σε όλα τα κράτη μέλη.

Ο στόχος αυτής της έκθεσης είναι να χαράξει μια νέα βιομηχανική στρατηγική για την Ευρώπη ώστε να ξεπεραστούν αυτά τα εμπόδια.

Εντοπίζουμε τις βαθύτερες αιτίες της αποδυνάμωσης της θέσης της ΕΕ σε βασικούς στρατηγικούς τομείς και διατυπώνουμε μια σειρά προτάσεων για την αποκατάσταση της ανταγωνιστικής ισχύος της ΕΕ. Για κάθε τομέα που αναλύουμε, εντοπίζουμε προτάσεις βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων προτεραιοτήτων. Με άλλα λόγια, αυτές οι προτάσεις δεν προορίζονται να είναι απλές φιλοδοξίες: οι περισσότερες από αυτές έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να εφαρμοστούν γρήγορα και να κάνουν απτή διαφορά στις προοπτικές της ΕΕ.

Σε πολλούς τομείς, η ΕΕ μπορεί να επιτύχει πολλά κάνοντας πολλά μικρότερα βήματα, αλλά με συντονισμένο τρόπο που ευθυγραμμίζει όλες τις πολιτικές πίσω από τον κοινό στόχο. Σε άλλους τομείς, απαιτείται ένας μικρός αριθμός μεγαλύτερων βημάτων. Ανάθεση σε επίπεδο ΕΕ των καθηκόντων που μπορούν να εκτελεστούν μόνο εκεί. Σε άλλους τομείς, η ΕΕ θα πρέπει να υποχωρήσει, εφαρμόζοντας πιο αυστηρά την αρχή της επικουρικότητας και μειώνοντας το ρυθμιστικό φόρτο που επιβάλλει στις εταιρείες της ΕΕ.

Ένα βασικό ερώτημα που τίθεται είναι πώς θα πρέπει η ΕΕ να χρηματοδοτήσει τις τεράστιες επενδυτικές ανάγκες που θα συνεπάγεται ο μετασχηματισμός της οικονομίας. Σε αυτήν την έκθεση παρουσιάζουμε προσομοιώσεις για να αντιμετωπίσουμε αυτό το ερώτημα. Δύο βασικά συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν για την ΕΕ.

Πρώτον, ενώ η Ευρώπη πρέπει να προχωρήσει με την Ένωση Κεφαλαιαγορών, ο ιδιωτικός τομέας δεν θα μπορέσει, χωρίς τη στήριξη του δημόσιου τομέα, να αναλάβει τη μερίδα του λέοντος στη χρηματοδότηση των επενδύσεων.

Δεύτερον, όσο πιο πρόθυμη είναι η ΕΕ να μεταρρυθμίσει τον εαυτό της για να αυξήσει την παραγωγικότητα, τόσο περισσότερο θα αυξηθεί ο δημοσιονομικός χώρος και τόσο πιο εύκολο θα είναι για τον δημόσιο τομέα να παράσχει αυτή τη στήριξη.

Αυτή η σύνδεση δείχνει γιατί είναι θεμελιώδης η αύξηση της παραγωγικότητας. Έχει επίσης επιπτώσεις στην έκδοση κοινών ασφαλών περιουσιακών στοιχείων. Για να μεγιστοποιηθεί η παραγωγικότητα, θα χρειαστεί κάποια κοινή χρηματοδότηση για επενδύσεις σε βασικά ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά, όπως η πρωτοποριακή καινοτομία.

Ταυτόχρονα, υπάρχουν και άλλα δημόσια αγαθά τα οποία προσδιορίζονται σε αυτήν την έκθεση, όπως οι αμυντικές προμήθειες ή τα διασυνοριακά δίκτυα, που χωρίς κοινή δράση θα βρίσκονται σε ανεπάρκεια. Εάν πληρούνται οι πολιτικές και θεσμικές προϋποθέσεις, αυτά τα έργα θα απαιτούσαν επίσης κοινή χρηματοδότηση.

Αυτή η έκθεση βγαίνει σε μια δύσκολη στιγμή για την ήπειρό μας.

Θα πρέπει να εγκαταλείψουμε την ψευδαίσθηση ότι η συναίνεση μπορεί να διατηρηθεί μόνο με αναβλητικότητα. Στην πραγματικότητα, η αναβλητικότητα οδήγησε μόνο σε πιο αργή ανάπτυξη και σίγουρα δεν έχει επιτύχει μεγαλύτερη συναίνεση. Φτάσαμε στο σημείο όπου, χωρίς δράση, θα πρέπει να θέσουμε σε κίνδυνο είτε την ευημερία μας, το περιβάλλον μας ή την ελευθερία μας.

Για να πετύχει η στρατηγική που περιγράφεται σε αυτήν την έκθεση, πρέπει να ξεκινήσουμε με μια κοινή αξιολόγηση για το πού βρισκόμαστε, τους στόχους στους οποίους θέλουμε να δώσουμε προτεραιότητα, τους κινδύνους που θέλουμε να αποφύγουμε και τους συμβιβασμούς που είμαστε πρόθυμοι να κάνουμε.

Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι τα δημοκρατικά εκλεγμένα θεσμικά μας όργανα βρίσκονται στο επίκεντρο αυτών των συζητήσεων. Οι μεταρρυθμίσεις μπορούν να είναι πραγματικά φιλόδοξες και βιώσιμες μόνο εάν απολαμβάνουν δημοκρατικής υποστήριξης.

Και πρέπει να υιοθετήσουμε μια νέα στάση απέναντι στη συνεργασία: στην άρση των εμποδίων, στην εναρμόνιση κανόνων και νόμων και στο συντονισμό των πολιτικών. Υπάρχουν διαφορετικοί αστερισμοί (δράσης) στους οποίους μπορούμε να προχωρήσουμε. Αυτό, όμως, που δεν μπορούμε να κάνουμε, είναι να μην προχωρήσουμε καθόλου.

Πρέπει να έχουμε ισχυρή πεποίθηση ότι θα πετύχουμε να προχωρήσουμε. Ποτέ στο παρελθόν η κλίμακα των χωρών μας δεν φαινόταν τόσο μικρή και ανεπαρκής σε σχέση με το μέγεθος των προκλήσεων. Και έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που η αυτοσυντήρηση μας ήταν τόσο κοινό μας μέλημα. Οι λόγοι για μια ενιαία απάντηση δεν ήταν ποτέ τόσο επιτακτικοί – και στην ενότητά μας θα βρούμε τη δύναμη να μεταρρυθμιστούμε.

Η έκθεση Ντράγκι: Η Ευρώπη χρειάζεται ριζική αλλαγή

Κατά μία έννοια, αυτή είναι η πρώτη φορά που έχω την ευκαιρία να αρχίσω να μοιράζομαι μαζί σας πώς διαμορφώνεται ο σχεδιασμός και η φιλοσοφία της έκθεσής μου.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η ανταγωνιστικότητα ήταν ένα επίμαχο ζήτημα για την Ευρώπη. Το 1994, ο οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν που 14 χρόνια αργότερα έλαβε το βραβείο Νόμπελ, χαρακτήρισε «επικίνδυνη εμμονή» την προσήλωση στην ανταγωνιστικότητα. Το επιχείρημά του ήταν ότι η μακροπρόθεσμη ανάπτυξη προέρχεται από την αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία ωφελεί όλους, και όχι από την προσπάθεια να βελτιώσει κανείς τη σχετική θέση του έναντι των άλλων και να αποσπάσει το μερίδιό τους στην ανάπτυξη.

Η προσέγγιση που ακολουθήσαμε για την ανταγωνιστικότητα στην Ευρώπη, μετά την κρίση του δημόσιου χρέους, φάνηκε να επιβεβαιώνει την άποψη του. Ακολουθήσαμε μια σκόπιμη στρατηγική προσπαθώντας να μειώσουμε το μισθολογικό κόστος μεταξύ μας και, σε συνδυασμό με μια προκυκλική δημοσιονομική πολιτική, το καθαρό αποτέλεσμα ήταν μόνο να αποδυναμωθεί η εσωτερική μας ζήτηση και να υπονομευθεί το κοινωνικό μας μοντέλο.

Αλλά το βασικό ζήτημα δεν είναι ότι η ανταγωνιστικότητα είναι μια λανθασμένη έννοια. Είναι ότι η Ευρώπη είχε λάθος εστίαση.

Έχουμε στραφεί προς τα μέσα, θεωρούμαστε ανταγωνιστές μεταξύ μας, ακόμη και σε τομείς όπως η άμυνα και η ενέργεια, όπου έχουμε βαθιά κοινά συμφέροντα. Ταυτόχρονα, δεν κοιτάξαμε αρκετά προς τα έξω: έχοντας θετικό εμπορικό ισοζύγιο, τελικά, δεν δώσαμε αρκετή προσοχή στην εξωτερική μας ανταγωνιστικότητα ως σοβαρό ζήτημα πολιτικής.

Σε ένα ευνοϊκό διεθνές περιβάλλον, εμπιστευτήκαμε τους παγκόσμιους όρους ισότιμου  ανταγωνισμού και τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες, περιμένοντας ότι και οι άλλοι θα έκαναν το ίδιο. Τώρα όμως ο κόσμος αλλάζει ραγδαία και μας έχει αιφνιδιάσει.

Το πιο σημαντικό είναι ότι άλλες περιφέρειες δεν παίζουν πλέον με τους κανόνες και αναπτύσσουν ενεργά πολιτικές για να ενισχύσουν την ανταγωνιστική τους θέση. Στην καλύτερη περίπτωση, αυτές οι πολιτικές έχουν σχεδιαστεί για να ανακατευθύνουν τις επενδύσεις προς τις δικές τους οικονομίες σε βάρος των δικών μας και στη χειρότερη, έχουν σχεδιαστεί για να μας κάνουν μόνιμα εξαρτημένους από αυτούς.

Η Κίνα, για παράδειγμα, στοχεύει να ελέγξει και να εσωτερικεύσει όλα τα τμήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας σε πράσινες και προηγμένες τεχνολογίες και διασφαλίζει την πρόσβαση στους απαιτούμενους πόρους. Αυτή η ταχεία μεγέθυνση της προσφοράς οδηγεί σε σημαντικό πλεονάζον παραγωγικό δυναμικό σε πολλούς τομείς και απειλεί να υπονομεύσει τις βιομηχανίες μας.

Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, χρησιμοποιούν μεγάλης κλίμακας βιομηχανική πολιτική για να προσελκύσουν εγχώρια παραγωγική ικανότητα υψηλής αξίας εντός των συνόρων τους (συμπεριλαμβανομένης αυτής των ευρωπαϊκών εταιρειών) ενώ χρησιμοποιούν προστατευτισμό για να αποκλείσουν τους ανταγωνιστές και να αναπτύξουν τη γεωπολιτική τους ισχύ για να επαναπροσανατολίσουν και να εξασφαλίσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Δεν είχαμε ποτέ ένα ανάλογο «Βιομηχανικό New Deal» σε επίπεδο ΕΕ, παρόλο που η Κομισιόν κάνει ό,τι περνά από το χέρι της για να καλύψει αυτό το κενό. Ως εκ τούτου, παρά τις διάφορες θετικές πρωτοβουλίες που βρίσκονται σε εξέλιξη, εξακολουθούμε να μην έχουμε μια συνολική στρατηγική αντίδρασης σε πολλούς τομείς.

Μας λείπει μια στρατηγική για το πώς να συμβαδίσουμε στον διαρκώς σκληρότερο αγώνα δρόμου για την ηγετική θέση στις νέες τεχνολογίες. Σήμερα επενδύουμε λιγότερο σε ψηφιακές και προηγμένες τεχνολογίες από τις ΗΠΑ και την Κίνα, ακόμα και στον τομέα της άμυνας, και έχουμε μόνο τέσσερις ευρωπαϊκές εταιρείες τεχνολογίας μεταξύ των 50 κορυφαίων του πλανήτη.

Μας λείπει μια στρατηγική για το πώς να προστατεύσουμε τις παραδοσιακές βιομηχανίες μας στο παγκόσμιο πεδίο ανταγωνισμού που γίνεται άνισο από ασυμμετρίες στους κανονισμούς, τις επιδοτήσεις και τις εμπορικές πολιτικές.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι βιομηχανίες έντασης ενέργειας.

Σε άλλες περιοχές, αυτές οι βιομηχανίες όχι μόνο αντιμετωπίζουν χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, αλλά αντιμετωπίζουν επίσης λιγότερους ρυθμιστικούς περιορισμούς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, λαμβάνουν τεράστιες επιδοτήσεις που απειλούν άμεσα την ανταγωνιστική ικανότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Χωρίς στρατηγικά σχεδιασμένες και συντονισμένες δράσεις πολιτικής, είναι λογικό ορισμένες από τις βιομηχανίες μας να καταργήσουν παραγωγικό δυναμικό ή να μετεγκατασταθούν εκτός της ΕΕ.

Επίσης μας λείπει μια στρατηγική για να διασφαλίσουμε ότι έχουμε τους πόρους και τις εισροές που χρειαζόμαστε για να εκπληρώσουμε τις φιλοδοξίες μας χωρίς να αυξήσουμε τις εξαρτήσεις μας.

Δικαίως έχουμε στην Ευρώπη μια φιλόδοξη ατζέντα για το κλίμα και αυστηρούς στόχους για τα ηλεκτρικά οχήματα. Αλλά σε έναν κόσμο όπου οι αντίπαλοί μας ελέγχουν πολλούς από τους πόρους που χρειαζόμαστε, μια τέτοια ατζέντα πρέπει να συνδυαστεί με ένα σχέδιο για την ασφάλεια της εφοδιαστικής μας αλυσίδας, από τα κρίσιμα ορυκτά στις μπαταρίες και τις υποδομές φόρτισης.

Η αντίδρασή μας είναι περιορισμένη επειδή η οργάνωσή μας, η λήψη αποφάσεων και η χρηματοδότησή μας έχουν σχεδιαστεί για «τον κόσμο του χθες», πριν από τον Covid, πριν από την Ουκρανία, πριν από την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, πριν από την αναβίωση του ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

Χρειαζόμαστε όμως μια ΕΕ κατάλληλη για τον κόσμο του σήμερα και του αύριο. Και, λοιπόν, αυτό που προτείνω στην έκθεση που μου ζήτησε να συντάξω η Πρόεδρος της Επιτροπής είναι η ριζική αλλαγή, γιατί αυτό απαιτείται.

Τελικά, θα χρειαστεί να επιτύχουμε τη μεταμόρφωση ολόκληρης της ευρωπαϊκής οικονομίας. Πρέπει να είμαστε σε θέση να βασιζόμαστε σε ανεξάρτητα ενεργειακά συστήματα χωρίς άνθρακα. Ένα διασυνδεδεμένο και επαρκές αμυντικό σύστημα για την ΕΕ. Εγχώρια παραγωγή στους πιο καινοτόμους και ταχέως αναπτυσσόμενους τομείς και ηγετική θέση στην τεχνολογική και την ψηφιακή καινοτομία που είναι πιο κοντά στην κατασκευαστική μας βάση.

Αλλά, καθώς οι ανταγωνιστές μας κινούνται ταχύτατα, πρέπει επίσης να αξιολογήσουμε τις προτεραιότητες. Απαιτούνται άμεσες ενέργειες στους τομείς με τη μεγαλύτερη έκθεση σε πράσινες, ψηφιακές προκλήσεις και προκλήσεις ασφάλειας. Στην έκθεσή μου, εστιάζουμε σε δέκα από αυτούς τους μακροοικονομικούς τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Κάθε τομέας απαιτεί συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις και εργαλεία. Ωστόσο, στην ανάλυσή μας αναδύονται τρεις κοινές αλληλουχίες δράσης για παρεμβάσεις πολιτικής.

Πρώτη αλληλουχία δράσης είναι η ενεργοποίηση της κλίμακας. Οι βασικοί ανταγωνιστές μας εκμεταλλεύονται το γεγονός ότι είναι οικονομίες σε ηπειρωτικό μέγεθος, για να εξασφαλίσουν κλίμακα, να αυξήσουν τις επενδύσεις και να κατακτήσουν μερίδιο αγοράς για τους κλάδους που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία. Στην Ευρώπη έχουμε το ίδιο πλεονέκτημα φυσικού μεγέθους, αλλά ο κατακερματισμός μας εμποδίζει να προχωρήσουμε.

Στην αμυντική βιομηχανία, για παράδειγμα, η έλλειψη κλίμακας εμποδίζει την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού βιομηχανικού δυναμικού, πρόβλημα που αναγνωρίζεται στην πρόσφατη Ευρωπαϊκή Στρατηγική Αμυντικής Βιομηχανίας. Οι πέντε κορυφαίοι παίκτες στις ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν το 80% της ευρύτερης αγοράς τους, ενώ στην Ευρώπη το 45%.

Αυτή η διαφορά προκύπτει σε μεγάλο βαθμό επειδή οι αμυντικές δαπάνες της ΕΕ είναι κατακερματισμένες.

Οι κυβερνήσεις δεν κάνουν πολλές κοινές προμήθειες. Οι συνδυασμένες προμήθειες αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 20% των δαπανών και δεν εστιάζουν αρκετά στη δική μας αγορά: σχεδόν 80% των προμηθειών που κάναμε τα τελευταία δύο χρόνια προέρχονταν από χώρες εκτός ΕΕ.

Για να ανταποκριθούμε στις νέες ανάγκες άμυνας και ασφάλειας, πρέπει να αυξήσουμε τις κοινές μας προμήθειες, να αυξήσουμε τον συντονισμό των δαπανών μας και τη διαλειτουργικότητα του εξοπλισμού μας και να μειώσουμε σε μεγάλο βαθμό τις διεθνείς μας εξαρτήσεις.

Ένα άλλο παράδειγμα όπου δεν εκμεταλλευόμαστε την κλίμακα είναι οι τηλεπικοινωνίες. Έχουμε μια αγορά περίπου 450 εκατομμυρίων καταναλωτών στην ΕΕ, αλλά οι κατά κεφαλήν επενδύσεις μας είναι οι μισές από των ΗΠΑ και υστερούμε στην ανάπτυξη δικτύων 5G και οπτικών ινών.

Ένας λόγος για αυτό το κενό είναι ότι έχουμε 34 δίκτυα κινητής τηλεφωνίας στην Ευρώπη (και αυτή είναι μια συντηρητική εκτίμηση, στην πραγματικότητα έχουμε πολύ περισσότερα) που συχνά λειτουργούν σε εθνική κλίμακα, έναντι τριών στις ΗΠΑ και τεσσάρων στην Κίνα. Για να εξασφαλίσουμε περισσότερες επενδύσεις, πρέπει να εξορθολογήσουμε και να εναρμονίσουμε περαιτέρω τους κανονισμούς τηλεπικοινωνιών στα κράτη μέλη και να υποστηρίξουμε, όχι να εμποδίσουμε, την ενοποίηση.

Και η κλίμακα είναι επίσης ζωτικής σημασίας, με διαφορετικό τρόπο, για τις νέες εταιρείες που παράγουν τις πιο καινοτόμες ιδέες. Το επιχειρηματικό τους μοντέλο βασίζεται στην ταχεία ανάπτυξη και εμπορευματοποίηση των ιδεών τους, κάτι που με τη σειρά του απαιτεί μια μεγάλη εγχώρια αγορά.

Η κλίμακα είναι επίσης απαραίτητη για την ανάπτυξη νέων, καινοτόμων φαρμάκων, μέσω της ενιαίας τυποποίησης των δεδομένων από τους ασθενείς της ΕΕ και μέσω της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία χρειάζεται όλο αυτό τον πλούτο δεδομένων που διαθέτουμε.

Στην Ευρώπη είμαστε παραδοσιακά πολύ ισχυροί στην έρευνα, αλλά αποτυγχάνουμε να φέρουμε την καινοτομία στην αγορά και να την αναβαθμίσουμε. Θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε αυτό το εμπόδιο, μεταξύ άλλων, με την αναθεώρηση της τρέχουσας νομοθεσίας για τις προϋποθέσεις για τραπεζικό δανεισμό και τη θέσπιση ενός νέου κοινού ρυθμιστικού καθεστώτος για τις νεοφυείς επιχειρήσεις στον τομέα της τεχνολογίας.

Δεύτερη αλληλουχία δράσης είναι η παροχή δημόσιων αγαθών. Όπου υπάρχουν επενδύσεις από τις οποίες όλοι επωφελούμαστε, αλλά καμία χώρα δεν μπορεί να πραγματοποιήσει μόνη της, υπάρχει μια μεγάλη ευκαιρία για κοινή δράση. Διαφορετικά δεν θα καλύπτουμε τις ανάγκες μας: θα υστερούμε στο κλίμα, στην άμυνα και σε άλλους τομείς.

Στην ευρωπαϊκή οικονομία υπάρχουν πολλά σημεία δυσλειτουργίας όπου η έλλειψη συντονισμού συνεπάγεται αναποτελεσματικά χαμηλές επενδύσεις. Τα ενεργειακά δίκτυα, και ιδίως οι διασυνδέσεις τους, είναι ένα τέτοιο παράδειγμα.

Αποτελούν σαφές δημόσιο αγαθό, καθώς μια ολοκληρωμένη αγορά ενέργειας θα μείωνε το ενεργειακό κόστος για τις επιχειρήσεις μας και θα μας έκανε πιο ανθεκτικούς απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις, στόχος που επιδιώκει η Κομισιόν στο πλαίσιο του REPowerEU.

Ωστόσο, οι διασυνδέσεις απαιτούν αποφάσεις σχετικά με τον προγραμματισμό, τη χρηματοδότηση, την προμήθεια υλικών και τη διαχείριση, που είναι δύσκολο να συντονιστούν. Όμως δεν θα μπορέσουμε να οικοδομήσουμε μια πραγματική Ενεργειακή Ένωση εάν δεν συμφωνήσουμε σε μια κοινή προσέγγιση.

Ένα ακόμα παράδειγμα είναι η υποδομή μας σε υπερυπολογιστές. Η ΕΕ διαθέτει ένα  παγκόσμιας κλάσης δημόσιο δίκτυο υπολογιστών υψηλής απόδοσης (HPC), αλλά οι αλληλεπιδράσεις με τον ιδιωτικό τομέα είναι επί του παρόντος πολύ, πολύ περιορισμένες.

Αυτό το δίκτυο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τον ιδιωτικό τομέα (για παράδειγμα, νεοφυείς επιχειρήσεις τεχνητής νοημοσύνης και ΜΜΕ) και σε αντάλλαγμα, τα οικονομικά οφέλη που θα προκύψουν θα μπορούσαν να επανεπενδυθούν για την αναβάθμιση των HPC και την υποστήριξη της επέκτασης του cloud στην ΕΕ.

Μόλις εντοπίσουμε αυτά τα δημόσια αγαθά, πρέπει επίσης να εξασφαλίσουμε τα μέσα για να τα χρηματοδοτήσουμε. Ο δημόσιος τομέας μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, και έχω μιλήσει στο παρελθόν για το πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε καλύτερα την κοινή δανειοληπτική ικανότητα της ΕΕ, ειδικά σε τομείς όπως η άμυνα, όπου οι κατακερματισμένες δαπάνες μειώνουν τη συνολική μας αποτελεσματικότητα.

Όμως το μεγαλύτερο μέρος του επενδυτικού κενού θα χρειαστεί να καλυφθεί από ιδιωτικές επενδύσεις. Η ΕΕ έχει πολύ υψηλές ιδιωτικές αποταμιεύσεις, αλλά διοχετεύονται κυρίως σε τραπεζικές καταθέσεις και δεν καταλήγουν να χρηματοδοτούν την ανάπτυξη όσο θα μπορούσαν σε μια μεγαλύτερη κεφαλαιαγορά. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η προώθηση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών (CMU) αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συνολικής στρατηγικής ανταγωνιστικότητας.

Τρίτη αλληλουχία δράσης είναι η εξασφάλιση της προμήθειας βασικών πόρων και εισροών.

Εάν θέλουμε να πραγματοποιήσουμε τις φιλοδοξίες μας για το κλίμα χωρίς να αυξήσουμε την εξάρτησή μας από χώρες στις οποίες δεν μπορούμε πλέον να βασιστούμε, χρειαζόμαστε μια ολοκληρωμένη στρατηγική που να καλύπτει όλα τα στάδια της κρίσιμης αλυσίδας εφοδιασμού ορυκτών.

Προς το παρόν αυτό τον χώρο τον αφήνουμε σε μεγάλο βαθμό σε ιδιωτικούς φορείς, ενώ άλλες κυβερνήσεις κατευθύνουν άμεσα ή συντονίζουν έντονα ολόκληρη την αλυσίδα. Χρειαζόμαστε μια εξωτερική οικονομική πολιτική που να προσφέρει το ίδιο για την οικονομία μας.

Η Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει αυτή τη διαδικασία με τον νόμο περί κρίσιμων πρώτων υλών, αλλά χρειαζόμαστε συμπληρωματικά μέτρα για να κάνουμε τους στόχους μας πιο εφικτούς. Για παράδειγμα, θα μπορούσαμε να οραματιστούμε μια ειδική πλατφόρμα για τα κρίσιμα ορυκτά της ΕΕ, κυρίως για κοινές προμήθειες, με εξασφαλισμένο εναλλακτικό εφοδιασμό, κοινή χρηματοδότηση και αποθήκευση αποθεμάτων.

Μια άλλη κρίσιμη συμβολή που πρέπει να εξασφαλίσουμε (και αυτό αφορά ιδιαίτερα εσάς, τους κοινωνικούς εταίρους) είναι η προσφορά εξειδικευμένων εργαζομένων.

Στην ΕΕ, τα τρία τέταρτα των εταιρειών αναφέρουν δυσκολίες στην πρόσληψη εργαζομένων με τις κατάλληλες δεξιότητες, ενώ 28 επαγγέλματα που αντιπροσωπεύουν το 14% του εργατικού δυναμικού μας έχουν τώρα έλλειψη εργαζομένων.

Με τις γηράσκουσες κοινωνίες μας και τη λιγότερο ευνοϊκή στάση μας απέναντι στη μετανάστευση, θα χρειαστεί να βρούμε αυτές τις δεξιότητες στο εσωτερικό. Πολλοί ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να συνεργαστούν για να εξασφαλίσουν τη συνάφεια των δεξιοτήτων και να διαμορφώσουν ευέλικτες μεθόδους αναβάθμισης δεξιοτήτων.

Ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες από αυτή την άποψη θα είστε εσείς, οι κοινωνικοί εταίροι. Ήσασταν πάντα ζωτικής σημασίας σε καιρούς αλλαγών και η Ευρώπη θα βασιστεί σε εσάς για να βοηθήσετε στην προσαρμογή της αγοράς εργασίας μας στην ψηφιακή εποχή και να ενισχύσετε τους εργαζομένους μας.

Αυτές οι τρεις αλληλουχίες δράσης απαιτούν να σκεφτούμε βαθιά πώς οργανωνόμαστε, τι θέλουμε να κάνουμε μαζί και τι θέλουμε να κρατήσουμε σε εθνικό επίπεδο. Όμως, επειδή η πρόκληση που αντιμετωπίζουμε είναι επείγουσα, δεν έχουμε την πολυτέλεια να καθυστερήσουμε τις απαντήσεις σε όλα αυτά τα σημαντικά ερωτήματα μέχρι την επόμενη αλλαγή της Συνθήκης.

Για να διασφαλίσουμε τη συνοχή μεταξύ των διαφορετικών εργαλείων πολιτικής, θα πρέπει να είμαστε σε θέση να αναπτύξουμε τώρα ένα νέο στρατηγικό εργαλείο για τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών.

Και αν διαπιστώσουμε ότι αυτό δεν είναι εφικτό, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να εξετάσουμε το ενδεχόμενο να προχωρήσουμε με ένα υποσύνολο κρατών μελών. Για παράδειγμα, η ενισχυμένη συνεργασία με τη μορφή ενός «28ου μέλους», θα μπορούσε να είναι ένας τρόπος για να κινητοποιήσει επενδύσεις η Ένωση Κεφαλαιαγορών. Αλλά κατά κανόνα, πιστεύω ότι η πολιτική συνοχή της Ένωσής μας απαιτεί να ενεργούμε μαζί, πάντα, αν αυτό είναι εφικτό. Και πρέπει να γνωρίζουμε ότι η ίδια πολιτική συνοχή απειλείται τώρα από τις αλλαγές στον υπόλοιπο κόσμο.

Η αποκατάσταση της ανταγωνιστικότητάς μας δεν είναι κάτι που μπορούμε να πετύχουμε μόνοι μας ή μόνο νικώντας ο ένας τον άλλον. Απαιτεί να ενεργήσουμε ως Ευρωπαϊκή Ένωση με τρόπο που δεν έχουμε ξανακάνει.

Οι αντίπαλοί μας, μάς κερδίζουν σ’ αυτό τον αγώνα επειδή μπορούν να λειτουργήσουν ως μια χώρα με μια στρατηγική και να ευθυγραμμίσουν όλα τα απαραίτητα εργαλεία και πολιτικές που χρειάζεται.

Αν θέλουμε να τους φτάσουμε, θα χρειαστούμε μια ανανεωμένη εταιρική σχέση μεταξύ των κρατών μελών, έναν επαναπροσδιορισμό της Ένωσής μας, που δεν είναι λιγότερο φιλόδοξος από αυτό που έκαναν οι ιδρυτές της πριν από 70 χρόνια, με τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα.

Σας ευχαριστώ.

(*) Το κείμενο της ομιλίας του Μάριο Ντράγκι στη Διάσκεψη Υψηλού Επιπέδου, για τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων, στις Βρυξέλλες, προχτές, 16 Απριλίου 2024.    

Μιλώντας σε συνέδριο που διοργάνωσε η βελγική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης την Τρίτη, ο Ντράγκι προειδοποίησε ότι «χρειαζόμαστε μια ΕΕ που να είναι κατάλληλη για τον σημερινό και τον αυριανό κόσμο», καθώς οι αγώνες για την ηγεσία επιταχύνονται και οι παγκόσμιοι παράγοντες αποτυγχάνουν όλο και περισσότερο να παίξουν με τους κανόνες.

Άλλες περιοχές «σχεδιάζουν ενεργά πολιτικές για να ενισχύσουν την ανταγωνιστική τους θέση», συχνά εις βάρος της Ευρώπης, τόνισε.

Τον Ιούνιο η «έκθεση Ντράγκι»

Αναφερόμενος στην κινεζική επέκταση και τον αμερικανικό προστατευτισμό τόνισε πως αποτελούν σημαντικές απειλές για την ευρωπαϊκή σταθερότητα και για τον λόγο αυτό η ΕΕ πρέπει να καταλήξει σε μια βιομηχανική συμφωνία που θα διασφαλίζει τόσο την ανταγωνιστικότητα όσο και τη γεωπολιτική ανεξαρτησία. Αυτό πρέπει να εξισορροπηθεί με τους κλιματικούς στόχους του μπλοκ, οι οποίοι εξακολουθούν να αποτελούν προτεραιότητα, αλλά δεν πρέπει να βλάψουν την αλυσίδα εφοδιασμού της ΕΕ.

Ο Ντράγκι ετοιμάζει επί του παρόντος σχετική έκθεση για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία αναμένεται να δημοσιευθεί τον Ιούνιο. Λέει ότι το έγγραφο θα προτείνει «ριζικές αλλαγές, γιατί αυτό είναι που χρειάζεται».

Τρεις κοινές συνισταμένες

Αυτή η ριζική αλλαγή αφορά κυρίως την οικονομία, την απεξάρτηση από τον άνθρακα, την άμυνα και την τεχνολογία. Για να επιτευχθεί ένας τέτοιος μετασχηματισμός, ο Ντράγκι σημείωσε τρία κοινά νήματα» για να εργαστεί σε όλη την ευρωπαϊκή πολιτική.

Το πρώτο αφορά την κλίμακα. Ο κατακερματισμός εμποδίζει την Ευρώπη να εκμεταλλευτεί τη γεωγραφική της εξάπλωση, γεγονός που δυσχεραίνει περισσότερο τους τομείς της άμυνας και των τηλεπικοινωνιών.

Δεύτερον, οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να βελτιώσουν τον συντονισμό όσον αφορά την παροχή δημόσιων αγαθών, όπως η ενέργεια. Πρόσθεσε ότι οι ιδιωτικές επενδύσεις θα αποτελέσουν πιθανότατα το μεγαλύτερο μέρος της δυναμικής.

Τρίτον, ο Ντράγκι τόνισε τη σημασία της εξασφάλισης πόρων.

«Αν θέλουμε να υλοποιήσουμε τις φιλοδοξίες μας για το κλίμα χωρίς να αυξήσουμε την εξάρτησή μας από χώρες στις οποίες δεν μπορούμε πλέον να βασιστούμε, χρειαζόμαστε μια ολοκληρωμένη στρατηγική που να καλύπτει όλα τα στάδια της κρίσιμης αλυσίδας εφοδιασμού ορυκτών πόρων», δήλωσε.

Το απόγευμα, το Νο2 της Φόρτσα Ιτάλια και ο Σαλβίνι πήγαν στο σπίτι του Μάριο Ντράγκι και έθεσαν τις απαιτήσεις τους: Κυβερνητικός ανασχηματισμός και ριζική αλλαγή του κυβερνητικού προγράμματος. Το πρωί της Τετάρτης ο Ντράγκι -που είχε απορρίψει τις απαιτήσεις – έκανε την ομιλία του στο κοινοβούλιο, ξέροντας ήδη ότι η Φόρτσα Ιτάλια, η Λέγκα και τα 5 Αστέρια δεν θα στήριζαν την κυβέρνηση.

Η παρέα της δεξιάς επέστρεψε στη Βίλα Γκράντε και με την αρχηγό του ακροδεξιού κόμματος Ιταλοί Αδελφοί, Τζόρτζια Μελόνι, σε ανοιχτή τηλεφωνική γραμμή, επιβεβαίωσε την απόφασή της για πρόωρες εκλογές. Ο Ντράγκι πήρε ψήφο εμπιστοσύνης αλλά όχι την οικουμενική στήριξη που ζητούσε ως μη εκλεγμένος πρωθυπουργός και παραιτήθηκε, παραμένοντας ως υπηρεσιακός μέχρι τις εκλογές, στις 25 Σεπτεμβρίου.

Στις δημοσκοπήσεις οι Ιταλοί Αδελφοί έρχονται πρώτοι με 23% και μαζί με τα άλλα κόμματα συνδαιτημόνες στη βίλα του Μπερλουσκόνι φτάνουν στο 46% των ψήφων και φαίνεται να αποσπούν το 60% των εδρών της Βουλής. Η Ιταλία κινδυνεύει να πληρώσει πολύ ακριβά τον ξιφία με σαλάτα στη Βίλα Γκράντε.

Η ανάλυση του Πολ Κρούγκμαν στους N.Y Times:

Ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο Μάριο Ντράγκι έσωσε το ευρώ. Κατά την εκτίμησή μου, αυτό τον καθιστά τον μεγαλύτερο κεντρικό τραπεζίτη στην ιστορία, ξεπερνώντας ακόμη και τους πρώην προέδρους της Fed, Paul Volcker, που έθεσε υπό έλεγχο τον πληθωρισμό, και τον Ben Bernanke, που βοήθησε να αποφευχθεί μια δεύτερη Μεγάλη Ύφεση.

Κατά κάποιο τρόπο, λοιπόν, δεν ήταν περίεργο το γεγονός ότι πέρυσι ο Ντράγκι εισήχθη για να ηγηθεί της νέας κυβέρνησης συνασπισμού της Ιταλίας — που συχνά χαρακτηρίζεται «τεχνοκρατική», αλλά στην πραγματικότητα περισσότερο μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας που δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες του Covid-19 πανδημία. Σε μια δημοκρατία που λειτουργεί σωστά, κανείς δεν πρέπει να είναι απαραίτητος, αλλά ο Ντράγκι ήταν αναμφισβήτητα, το μόνο άτομο με το κύρος να κρατά τα πράγματα μαζί.

Αλλά ούτε εκείνος δεν μπορούσε να τα βγάλει πέρα. Αντιμετωπίζοντας αυτό που ισοδυναμούσε με δολιοφθορά από τους εταίρους του στο συνασπισμό, ο Ντράγκι απλώς παραιτήθηκε , δημιουργώντας φόβους ότι οι επερχόμενες εκλογές θα βάλουν στην εξουσία αντιδημοκρατικούς δεξιούς λαϊκιστές.

Δεν έχω ιδέα τι θα γίνει. Η Ιταλία, όπως κάθε έθνος, είναι μοναδική από πολλές απόψεις, αλλά όχι με μερικούς από τους τρόπους που φαντάζονται πολλοί άνθρωποι. Όχι, δεν είναι δημοσιονομικά ανεύθυνη. Όχι, δεν είναι ανίκανη να διαχειριστεί τις εσωτερικές της υποθέσεις. Και η απειλή της εξαγοράς από την αυταρχική δεξιά δεν είναι ιδιαίτερη για την Ιταλία. αν δεν σας τρομάζει αυτή η προοπτική εδώ στην Αμερική, δεν έχετε δώσει την πρέπουσα σημασία.

Είναι αλήθεια ότι η Ιταλία έχει πρόβλημα με την οικονομική στασιμότητα. Ακόμη και πριν χτυπήσει η πανδημία, η Ιταλία είχε βιώσει δύο δεκαετίες χωρίς αύξηση του πραγματικού κατά κεφαλήν Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος:

Τι γίνεται με τη φήμη της Ιταλίας για δημοσιονομική ανευθυνότητα; Υπήρξε μια εποχή που αυτή η φήμη ήταν δικαιολογημένη, και η απερισκεψία του παρελθόντος άφησε την Ιταλία με σχετικά υψηλό χρέος (αν και όχι σε σχέση με κάποια άλλα ευρωπαϊκά έθνη, την Ιαπωνία ή τη Βρετανία για μεγάλο μέρος του 20ου αιώνα .) Αλλά τα τελευταία χρόνια, η Ιταλία ήταν αρκετά πειθαρχημένη στις δαπάνες της.

Μέχρι το χτύπημα της πανδημίας, η Ιταλία είχε στην πραγματικότητα σταθερά πρωτογενή πλεονάσματα, λίγο μεγαλύτερα από την υπόλοιπη Ευρώπη ως μερίδιο του ΑΕΠ, και σε έντονη αντίθεση με τα ελλείμματα των ΗΠΑ.

Το 2010-2012 η Ιταλία, μαζί με άλλα έθνη της Νότιας Ευρώπης, βίωσε μια κρίση χρέους, με το « lo spread » – τη διαφορά μεταξύ ιταλικών και γερμανικών επιτοκίων – να εκτοξεύεται. Όμως, αυτή η κρίση φαινόταν να οδηγείται λιγότερο από θεμελιώδη αφερεγγυότητα παρά από αυτοεκπληρούμενο πανικό. Ουσιαστικά, οι επενδυτές επιδόθηκαν στα χρέη των χωρών της Νότιας Ευρώπης, δημιουργώντας μια έλλειψη μετρητών που αυτές οι χώρες, που δεν είχαν δικά τους νομίσματα και ως εκ τούτου δεν μπορούσαν να εκτυπώσουν περισσότερα χρήματα, δεν μπόρεσαν να επιλύσουν.

Εκεί μπήκε ο Ντράγκι. Τον Ιούλιο του 2012, ως πρόεδρος της ΕΚΤ, είπε τις λέξεις (what ever it takes)- « ό,τι χρειαστεί » – που θεωρήθηκαν ως υπόσχεση ότι η τράπεζα θα προμήθευε μετρητά όπως χρειαζόταν σε χώρες σε κρίση. Και η υπόσχεση ήταν αρκετή. Οι διαδόσεις έπεσαν και η κρίση έφυγε:

Τώρα, όμως, η εξάπλωση επέστρεψε. Όχι στα επίπεδα του 2012 μέχρι στιγμής: από σήμερα (χθες) το πρωί τα 10ετή ιταλικά ομόλογα απέδιδαν «μόνο» 2,3 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από τα γερμανικά. Αλλά αυτή τη φορά η κρίση της Ιταλίας μπορεί να αποδειχθεί πιο δυσεπίλυτη από την κρίση του ευρώ στις αρχές της δεκαετίας του 2010.

Γιατί; Είναι αλήθεια ότι η ΕΚΤ στην πραγματικότητα προσπαθεί για άλλη μια φορά να τραβήξει τον δρόμο του Ντράγκι: Εισήγαγε ένα νέο σχέδιο αγοράς ομολόγων που υποτίθεται ότι θα αποτρέψει τον κατακερματισμό της αγοράς που σχεδόν σκότωσε το ευρώ πριν από μια δεκαετία. Όμως, ενώ η Κριστίν Λαγκάρντ, η σημερινή πρόεδρος της ΕΚΤ, είναι έξυπνη και εντυπωσιακή, δεν είναι σαφές αν μπορεί κανείς να τραβήξει έναν δρόμο του Ντράγκι χωρίς τον ίδιο τον Ντράγκι.

Πιο σημαντικό, αυτό που συμβαίνει τώρα φαίνεται πιο συγκεκριμένα ιταλικό και λιγότερο θέμα αυτοεκπληρούμενου πανικού από την τελευταία κρίση. Τα spread για το ισπανικό και το πορτογαλικό χρέος, που γενικά παρακολουθούσαν την Ιταλία την τελευταία φορά, είναι σε κάποιο βαθμό, αλλά πολύ λιγότερα από αυτά της Ιταλίας. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι ο κινητήριος παράγοντας τώρα δεν είναι τόσο απλός οικονομικός κίνδυνος όσο το πολιτικό άγχος.

…Από την άλλη, πόσο διαφορετική είναι η Ιταλία από εμάς τους υπόλοιπους; Η ιταλική κρίση έχει πολύ μικρή σχέση με τη δημοσιονομική σπατάλη ή τη γενική ανικανότητα. Όπως είπα, όλα έχουν να κάνουν με την άνοδο των αντιδημοκρατικών δυνάμεων, που συμβαίνει σε όλη τη Δύση.

Ο πολιτικός κατακερματισμός της Ιταλίας —και η προφανής αδυναμία της κεντροαριστεράς να συνεννοηθεί παρά τον σαφή κίνδυνο από τη δεξιά— μπορεί να φέρει στην εξουσία τα αυταρχικά κόμματα νωρίτερα από αλλού. Αλλά ίσως όχι τόσο πολύ νωρίτερα: Δεν είναι καθόλου δύσκολο να δούμε πώς θα μπορούσε ουσιαστικά να καταρρεύσει η αμερικανική δημοκρατία μέχρι το 2025.

Συμφωνώ με τον David Broder : Η Ιταλία μπορεί κάλλιστα να αντιπροσωπεύει το μέλλον της Δύσης. Και είναι ζοφερό.

Τι σημαίνει η άνοδος της Μελόνι (ανάλυση K-Report):

Αν πιστέψουμε τις δημοσκοπήσεις και τις πολιτικές αναλύσεις οι πρόωρες εκλογές του φθινοπώρου στην Ιταλία θα αναδείξουν ως κυβερνητική πλειοψηφία τα κόμματα Αδελφοί της Ιταλίας της Μελόνι, ένα μόρφωμα το οποίο θα μπορούσε άνετα να χαρακτηρισθεί ως νεοφασιστικό, Λέγκα του Βορρά του Σαλβίνι, ξενόφοβo και ρατσιστικό, και η λαϊκίστικη δεξιά Φόρτσα Ιτάλια του Μπερλουσκόνι. Πρωθυπουργός θα είναι η ηγέτης του μεγαλύτερου κόμματος, δηλαδή η Μελόνι.

Η Ιταλία βέβαια έχει αποδεχθεί την ακροδεξιά ως κανονικότητα από το 1994, όταν σχηματίσθηκε η πρώτη κυβέρνηση της Φόρτσα Ιτάλια με επικεφαλής τον Μπερλουσκόνι και κυβερνητικούς εταίρους την Λέγκα του Βορρά με ηγέτη τότε τον Μπόσι αλλά και την Εθνική Συμμαχία του ακροδεξιού Φίνι, που αυτοπροσδιοριζόταν ως μεταφασίστας! Αποκορύφωση του κυνισμού, ήταν η πρώτη κυβέρνηση Κόντε, μετά τις εκλογές του 2018, με εταίρους το εναλλακτικό Κίνημα των Πέντε Αστέρων και την σκληρή ρατσιστική δεξιά Λέγκα του Βορρά.

Στην Ιταλία η πολιτική έχει στοιχεία όπερας μπούφα, ένα αξίωμα που επιβεβαιώθηκε με την αποκάλυψη του Politico ότι η ανατροπή του Ντράγκι σχεδιάστηκε κατά την συνάντηση Μπερλουσκόνι-Σαλβίνι με τηλεφωνική συμμετοχή της Μελόνι. Ο Καβαλιέρε πήρε έτσι μια προσωπική εκδίκηση με την αποπομπή του τεχνοκράτη Ντράγκι καθώς ο ίδιος είχε κληθεί δημόσια από τους Μέρκελ-Σαρκοζί να παραιτηθεί και να παραχωρήσει την θέση του στον τεχνοκράτη Μόντι.

Μια κυβέρνηση Μελόνι, Σαλβίνι και Μπερλουσκόνι θα σημάνει, πρώτον, το πρόωρο τέλος της ευρωπαϊκής τρόικας Μακρόν, Σολτς και Ντράγκι που είχε διαμορφωθεί τους τελευταίους μήνες. Δεύτερον, η ιταλική Δεξιά προφανώς και θα κάνει μια προεκλογική εκστρατεία στην οποία θα δεσμεύεται καθημερινά ότι θα πειθαρχεί α λα καρτ στους κανόνες και τις αποφάσεις των Βρυξελλών με μόνο κριτήριο τα ζωτικά συμφέροντα της χώρας ενώ δεν δεσμεύεται από καμιά πολιτική ορθότητα της Δύσης ως προς την στάση της απέναντι στην Ρωσία.

Η Ιταλία είναι μεν η τρίτη σε μέγεθος οικονομία της Ευρωζώνης αλλά είναι, λόγω της υπερχρέωσής της, κι ο αδύναμος κρίκος της -αν πιεσθεί από τις αγορές μπορεί να προκληθεί ντόμινο αποσταθεροποίησης στο νότο και όχι μόνο, που δεν θα μπορεί να αποτραπεί όσες φορές κι αν επαναλάβει η Φρανκφούρτη το «whatever it takes» του Ιουλίου του 2012, με το οποίο o τότε επικεφαλής της ΕΚΤ και σήμερα υπό παραίτηση από την πρωθυπουργία Ντράγκι έσωσε το ευρώ.

Δέκα χρόνια αφότου δήλωνε «έτοιμος να κάνει τα πάντα» για να σώσει την ευρωζώνη, να αποτρέψει το ενδεχόμενο κατάρρευσης της νομισματικής ένωσης, θα δεχθεί ο πρώην επικεφαλής της ΕΚΤ να παραμείνει στο τιμόνι της Ιταλίας; Αυτό θα κριθεί στο ιταλικό κοινοβούλιο την Τετάρτη.

Οι πολιτικές αναταράξεις στην Ιταλία καταγράφονται σε κάθε περίπτωση στη «χειρότερη στιγμή» για την Κριστίν Λαγκάρντ, που τον διαδέχθηκε στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας το 2019, σύμφωνα με αναλυτές της τράπεζας ING.

Η κυρία Λαγκάρντ αναμένεται να παρουσιάσει την Πέμπτη σε αδρές γραμμές το περίγραμμα μηχανισμού με σκοπό να ελεγχθεί η αύξηση των αποκλίσεων των επιτοκίων δανεισμού των κρατών-μελών της ευρωζώνης λόγω κερδοσκοπικών πιέσεων. Όμως «δύσκολα μπορεί να μιλήσει κανείς για αδικαιολόγητη αύξηση στην τρέχουσα πολιτική κατάσταση» στην Ιταλία, επιχειρηματολόγησαν αναλυτές της ING.

Το spread, η απόκλιση των επιτοκίων των γερμανικών και των ιταλικών δεκαετών κρατικών ομολόγων, αυξήθηκε ως και στις 225 μονάδες χθες.

Λίγο καιρό αφότου αναλάμβανε το αξίωμα του πρωθυπουργού ο «σούπερ Μάριο» τον Φεβρουάριο του 2021, το σπρεντ υποχωρούσε κάτω από το όριο των 100 μονάδων, για πρώτη φορά από το 2015

Νευρικοί επενδυτές

Έκτοτε, μολονότι η αύρα του πρώην προέδρου της ΕΚΤ παραμένει αλώβητη, η διαφορά των επιτοκίων ξανάρχισε να ανεβαίνει, καθώς το οικονομικό φόντο σκοτείνιασε εξαιτίας της απογείωσης των τιμών, του πολέμου στην Ουκρανία, της αναζωπύρωσης της πανδημίας του νέου κορονοϊού.

«Δεν είμαι ασπίδα που προστατεύει από τις εξελίξεις, είμαι απλά ένα ανθρώπινο ον», δήλωνε τον Μάιο.

Όταν η ΕΚΤ ήχησε το τέλος της νομισματικής στήριξης των οικονομιών της ευρωζώνης στα μέσα Ιουνίου, το σπρεντ εκτοξεύθηκε στις 245 μονάδες, το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο ετών.

«Αν κάποιοι ιταλοί πολιτικοί πυροδοτήσουν εσωτερική πολιτική κρίση εν μέσω πολέμου και δυνητικών ενεργειακών ελλείψεων, είναι η συνεπακόλουθη αύξηση του σπρεντ στ’ αλήθεια υπερβολική με δεδομένα τα βασικά οικονομικά δεδομένα; Και πρέπει στ’ αλήθεια η ΕΚΤ να την καταπολεμήσει;», διερωτήθηκε μέσω Twitter ο Ερίκ Ντορ, ο διευθυντής οικονομικών μελετών της σχολής εμπορίου IESEG.

Η πολιτική κρίση εκδηλώθηκε την Πέμπτη, όταν το Κίνημα 5 Αστέρων αρνήθηκε να δώσει στην κυβέρνηση ψήφο εμπιστοσύνης, προκαλώντας νευρικότητα σε πολλούς επενδυτές, που φοβούνται αυτό που θεωρούν χειρότερο: την παραίτηση του κ. Ντράγκι.

Η αναγγελία της αποχώρησής του, έναν χρόνο και πέντε μήνες αφότου ανέλαβε το πηδάλιο της χώρας, έγινε το βράδυ της Πέμπτης, όμως ο πρόεδρος Σέρτζο Ματαρέλα αρνήθηκε να την κάνει δεκτή.

«Θαύμα»

Η ανάρρηση του Μάριο Ντράγκι στον θώκο του πρωθυπουργού της Ιταλίας, με δεδομένη τη φήμη του «σωτήρα του ευρώ», είχε εκληφθεί από τις αγορές «σαν θαύμα», σχολίασε μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Ζιλ Μοέκ, επικεφαλής οικονομολόγος του ομίλου AXA.«Οποιαδήποτε ένδειξη πως ο Ντράγκι δεν θα επιβιώσει στις εκλογές του 2023, ή ακόμη περισσότερο ότι θα εγκαταλείψει την εξουσία νωρίτερα, είναι λόγος ανησυχίας για τις αγορές», έκρινε ο ίδιος.

Τίθεται κυρίως, όπως το βλέπει ο κ. Μοέκ, «ζήτημα συνέχισης» του προγράμματος ανάκαμψης της οικονομίας και επίτευξης των στόχων που έχουν ορίσει οι Βρυξέλλες ώστε η Ρώμη να λάβει τα περίπου 200 δισεκ. ευρώ που της υποσχέθηκε η ΕΕ.

Και μολονότι η Ιταλία κατέγραψε αύξηση του ΑΕΠ κατά 6,6% το 2021, ποσοστό χωρίς προηγούμενο από το 1976, οι αμφιβολίες για το κατά πόσον η ανάπτυξή της θα αποδειχθεί διαρκής επιμένουν.

Επρόκειτο για «απλή αναπήδηση» μετά τη βουτιά 9% του ΑΕΠ το 2020 εξαιτίας της πανδημίας, αποφάνθηκε ο Σάλομον Φίντλερ, οικονομολόγος της επενδυτικής τράπεζας Berenberg.

«Από την κρίση χρέους το 2012, η Ιταλία δεν σημείωσε αληθινή πρόοδο, ορισμένες μεταρρυθμίσεις μπήκαν σε τροχιά, τα ελλείμματα μειώθηκαν, αλλά η ανάπτυξη παραμένει μέτρια και το χρέος έχει αυξηθεί σημαντικά», πρόσθεσε μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο.

Στην πορεία των ετών η Ιταλία έχει συσσωρεύσει χρέος 2,7 τρισεκ. ευρώ (150% του ΑΕΠ, ο δεύτερος υψηλότερος λόγος χρέους προς ΑΕΠ στην ευρωζώνη έπειτα από αυτόν της Ελλάδας).

Η απόφαση του πρωθυπουργού να υποβάλει την παραίτησή του την Πέμπτη βύθισε την τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης σε μια παραλυτική πολιτική κρίση που μπορεί να τελειώσει με πρόωρες εκλογές, τη στιγμή που η χώρα αντιμετωπίζει ενεργειακή κρίση, αυξανόμενο κόστος δανεισμού και την κλιμακούμενη σύγκρουση στην Ουκρανία με τις συνέπειες που έχει.

Ο Ντράγκι παρενέβη για να ηγηθεί μιας τεχνοκρατικής κυβέρνησης όταν η προηγούμενη κυβέρνηση κατέρρευσε στα βάθη της ύφεσης του Covid-19. Ενισχύθηκε με περισσότερα από 200 δισεκατομμύρια ευρώ (200 δισεκατομμύρια δολάρια) βοήθειας από το ταμείο ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο 74χρονος πρωθυπουργός ξεκίνησε να αντιμετωπίσει ορισμένα από τα βαθιά ριζωμένα προβλήματα που κρατούν πίσω την οικονομία της Ιταλίας για δεκαετίες. Η γραφειοκρατία των Βρυξελλών και οι αγορές υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό τον γνώριμό τους πολιτικό από την περίοδο της διοίκησής του στην ΕΚΤ.

Όμως, ο χρόνος είναι λίγος για τον πρώην επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με τις εκλογές να αναμένονται στις αρχές του επόμενου έτους, ακόμη κι αν καταφέρει να αντιμετωπίσει την τρέχουσα αναταραχή.

Τα ιταλικά ομόλογα υποχώρησαν για τρίτη ημέρα την Παρασκευή, με το spread μεταξύ της απόδοσης της Ιταλίας και της Γερμανίας να διευρύνεται περαιτέρω στις 213 μονάδες βάσης. Το χρηματιστήριο της Ιταλίας σημείωσε πτώση περίπου 5,6% αυτή την εβδομάδα, υπερδιπλάσια από την πτώση του Stoxx 600. Η Ιταλία έχει τον σημαντικότερο δείκτη με τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρώπη φέτος, με πτώση 26%.

Το πολιτικό χάος προκλήθηκε όταν το Κίνημα Πέντε Αστέρων, το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα στη συμμαχία του Ντράγκι, μποϊκόταρε ψήφο εμπιστοσύνης στη Γερουσία, επικρίνοντας την απάντηση της κυβέρνησης στην οικονομική κρίση. Ο Ντράγκι είπε ότι δεν θα μπορούσε να διευθύνει μια κυβέρνηση χωρίς την υποστήριξη όλων των εταίρων του στο συνασπισμό.

Ο Ντράγκι δήλωσε την Πέμπτη ότι δεν μπορεί πλέον να εμπιστεύεται τα κόμματα που υποστήριξαν την κυβέρνησή του εθνικής ενότητας μετά την αποχώρηση του ηγέτη των Πέντε Αστέρων Τζουζέπε Κόντε από την ψηφοφορία. Ο πρόεδρος Σέρτζιο Ματαρέλα έστειλε τον πρωθυπουργό πίσω στο κοινοβούλιο για να δει αν θα μπορούσε να σφυρηλατήσει μια ανανεωμένη συμμαχία με τον ευρύ αλλά διχασμένο συνασπισμό του.

Τα κόμματα ενδέχεται να συναντηθούν τη Δευτέρα για να συζητήσουν την πορεία προς τα εμπρός, με τον Ντράγκι να μιλήσει στους νομοθέτες στις αρχές της επόμενης εβδομάδας, η οποία μπορεί να ακολουθήσει νέα ψήφο εμπιστοσύνης.

Η απόφαση του Ντράγκι να παραιτηθεί, παρόλο που εξακολουθεί να έχει πλειοψηφία χωρίς την υποστήριξη των Πέντε Αστέρων, υπογραμμίζει πόσο κρίσιμο είναι για αυτόν να έχει έναν ενιαίο συνασπισμό. Ωστόσο, ακόμα κι αν ο Ντράγκι καταφέρει να επιδιορθώσει τη διαφωνία μεταξύ των συμμάχων του, η κυβέρνηση θα βγει από την κρίση αποδυναμωμένη.

Ο Κόντε πρέπει επίσης να σταθμίσει εάν οι πρόωρες εκλογές είναι προς όφελός του, καθώς η λαϊκή υποστήριξη για τα Πέντε Αστέρια έχει πέσει κατακόρυφα από τότε που το κόμμα μπήκε στην κυβέρνηση.

Αλλά για να αποτρέψει μια κρίση, ο Ντράγκι μπορεί να χρειαστεί να παραχωρήσει τον έλεγχο της κυβερνητικής ατζέντας σε ηγέτες κομμάτων όπως ο Κόντε, τον οποίο αντικατέστησε ο Ντράγκι ως πρωθυπουργός το 2021 ή ο Ματέο Σαλβίνι της Λέγκας, ο οποίος απείλησε να εγκαταλείψει τον συνασπισμό μέχρι τον Σεπτέμβριο εάν ο Ντράγκι δεν υποχωρεί στα αιτήματά του.

Πρόωρες εκλογές

«Η συμφωνία πίστης που ήταν το θεμέλιο της κυβέρνησής μου έχει χαθεί», είπε στους υπουργούς σύμφωνα με δήλωση. «Η πλειοψηφία της εθνικής ενότητας που στήριξε αυτή την κυβέρνηση από τότε που ιδρύθηκε δεν υπάρχει πια».

Είπε επίσης ότι θα παρέμενε στη θέση του μόνο εάν ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει μεταρρυθμίσεις. Αντίθετα, ο Σαλβίνι και άλλα κεντροδεξιά κόμματα, συμπεριλαμβανομένων των Αδελφών της Ιταλίας της Τζόρτζια Μελόνι, της μοναδικής μεγάλης ομάδας εκτός του συνασπισμού του Ντράγκι και επί του παρόντος στην κορυφή των δημοσκοπήσεων στην Ιταλία, φωνάζουν ήδη για πρόωρες εκλογές.

Πηγή: Bloomberg

Όπως γράφει ο Μάριο Τεντέο στο Bloomberg, ο Ντράγκι υπέβαλε την παραίτησή του μετά την εξέγερση μέρους του συνασπισμού του, απέχοντας σε μια ψηφοφορία που έκρινε κρίσιμη για να παραμείνει στην εξουσία. Ο πρόεδρος Σέρτζιο Ματαρέλα απέρριψε την προσπάθειά του να παραιτηθεί και πρότεινε στον Ντράγκι να δοκιμάσει τα νερά για υποστήριξη την επόμενη εβδομάδα απευθυνόμενος στους νομοθέτες και εξηγώντας την κρίση. Αυτό κερδίζει χρόνο στον Ντράγκι και τη δυνατότητα αποφυγής πρόωρων εκλογών συνδυάζοντας έναν εναλλακτικό συνασπισμό.
Ωστόσο, η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της ζώνης του ευρώ βυθίζεται για άλλη μια φορά σε πολιτική αναταραχή. Είναι άσχημα νέα για την Ιταλία και την Ευρώπη και ένα αγενές ξύπνημα για τους διεθνείς επενδυτές. Η μεγάλη ελπίδα έχει σβήσει ότι ο πρωθυπουργός θα εγγυηθεί βελτιωμένα δημόσια οικονομικά και οικονομική ανάπτυξη σε μια χώρα που δεν έχει δει πολλά εδώ και χρόνια.

Όλα αυτά έρχονται τη χειρότερη δυνατή στιγμή και στις χειρότερες δυνατές συνθήκες: Γίνεται πόλεμος και βρισκόμαστε λίγες μέρες πριν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα παρουσιάσει ένα εργαλείο κατά του κατακερματισμού που θα ωφελήσει σε μεγάλο βαθμό τη χώρα περιορίζοντας τα spread ομολόγων της. Είναι μια ακόμη απόδειξη ότι η πολιτική τάξη της Ιταλίας είναι ανίκανη να κοιτάξει πέρα ​​από τον επόμενο εκλογικό κύκλο.

Ακόμη και στις πιο δύσκολες ώρες της χώρας, το πολιτικό σύστημα στην Ρώμη φαίνεται να βάζει τις κομματικές μηχανορραφίες πάνω από το εθνικό συμφέρον. Ως αποτέλεσμα, όχι μόνο έχει αμαυρωθεί η φήμη του Ντράγκι, αλλά η Ιταλία κινδυνεύει να χάσει τη θέση της στο τραπέζι των Βρυξελλών μαζί με τη Γερμανία και τη Γαλλία. Ήταν το κύρος του – ως πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ που έσωσε την Ευρωπαϊκή Ένωση εν μέσω της κρίσης του ευρώ – που έδωσε στην Ιταλία αυτή τη νέα επιρροή και την αίσθηση της ισχυρής πειθαρχίας. Όλα αυτά είναι πλέον αντικατοπτρισμός, χάρη στη μυωπία των τοπικών πολιτικών.

Πάρτε, για παράδειγμα, τον Τζουζέπε Κόντε, τον ηγέτη του Κινήματος των Πέντε Αστέρων που απείχε και τον καταλύτη για την κίνηση του Ντράγκι να παραιτηθεί. Δικαιολογεί την τρέχουσα κυβερνητική κρίση υποστηρίζοντας ότι η Ιταλία αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα και ο Ντράγκι δεν άκουσε τα αιτήματά του για την ανισότητα. Δεν είναι έτοιμος να αναλάβει την ευθύνη για την πτώση. Αλλά δεν μπορείς να είσαι στην κυβέρνηση και να εργάζεσαι εναντίον της.

Υπάρχουν κάποιες πραγματικές ιδεολογικές διαφορές μεταξύ των δύο ανδρών. Για παράδειγμα, ο Ντράγκι εγκρίνει την αποστολή όπλων για να βοηθήσει την Ουκρανία, αλλά η βάση των Πέντε Αστέρων όχι. Το μεγαλύτερο μέρος του πρόσφατου δράματος, ωστόσο, αναβιώνει το ετοιμοθάνατο κόμμα του Κόντε στις δημοσκοπήσεις, παρόλο που οι εκλογές δεν εγγυώνται τίποτα για τα Πέντε Αστέρια όσον αφορά τις έδρες. Εν τω μεταξύ, η οικονομική κρίση που ο Κόντε λέει ότι θέλει να αμβλύνει θα ενισχυθεί από τις αναταράξεις που έχει δημιουργήσει.

Οι επόμενες γενικές εκλογές δεν θα γίνουν μέχρι την άνοιξη του 2023, αλλά στην ιταλική πολιτική, η πρακτική αφήνει άφθονο περιθώριο για αυτοσχεδιασμούς. Εάν ο Ντράγκι μπορεί να σχηματίσει έναν άλλο συνασπισμό, θα πρέπει να το κάνει και να ηγηθεί της κυβέρνησης τον χειμώνα. Στον πρωθυπουργό δεν αρέσει να λερώνει τα δάχτυλά του στη μικροσκοπική, καθημερινή πολιτική, αλλά ο επιπλέον χρόνος θα αποφύγει τον ανθυγιεινό μαρμαρυγή που συνοδεύει μια πρόωρη προεκλογική εκστρατεία. Ως επικεφαλής της ΕΚΤ, ο Ντράγκι αποκατέστησε την εμπιστοσύνη στο ευρώ με τρεις απλές λέξεις: «Ό,τι χρειαστεί». Αυτή τη φορά, θα μπορούσε να κάνει το ίδιο για την Ιταλία, απλά μένοντας στη θέση του. Δεν είναι το τέλος που ήλπιζε. Στην πραγματικότητα, είναι το χάος που ήθελε να αποφύγει. Αλλά κανείς δεν έχει καθαρή έξοδο από την ιταλική πολιτική.

Η Τζόρτζια Μελόνι και ο φόβος του Italexit

Η παραμονή θα του δώσει την ευκαιρία να μετριάσει αυτό που ακολουθεί. Εάν οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις επιβεβαιωθούν το λαϊκιστικό έως και ακροδεξιό, κατά ορισμένους, κόμμα Brothers of Italy θα κερδίσει πιθανότατα τις επόμενες εκλογές.

Η ηγέτης του, Τζόρτζια Μελόνι, έχει ωφεληθεί πάρα πολύ από την αντίθεση με τον Ντράγκι. (Είναι η μόνη μεγάλη πολιτική ομάδα που δεν ανήκει στον συνασπισμό του.) Δεν έχασε χρόνο ζητώντας εκλογές. Τα Αδέρφια της Ιταλίας που θα λάβουν τις περισσότερες έδρες στο νομοθετικό σώμα θα προκαλούσαν σοκ από τη Ρώμη στις Βρυξέλλες. Θα αναιρούσε πολλά από αυτά που έχει πετύχει ο Ντράγκι από τον Φεβρουάριο του 2021. Οι αγορές θα πανικοβληθούν για την πιθανότητα, για άλλη μια φορά, του επίφοβου Italexit.

Ενώ οι διεθνείς σχολιαστές ήταν πολύ αισιόδοξοι για μια Ιταλία μετά το Ντράγκι, δεν είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι το Italexit θα είναι τόσο επικείμενο όσο ήταν σε προηγούμενες πολιτικές αναταραχές — ακόμα κι αν η Μελόνι είναι ανερχόμενη. Το θέμα, ως επί το πλείστον, έχει εξαφανιστεί από τον δημόσιο διάλογο. Μόνο ένα μικρό τμήμα του πολιτικού συστήμστος το θέλει σοβαρά. Οι πολιτικοί που θίγουν το θέμα το χρησιμοποιούν ως διαπραγματευτικό χαρτί για να κινητοποιήσουν για παραχωρήσεις από τις Βρυξέλλες.

Ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα της εποχής Ντράγκι ήταν να είναι μια μορφή περιορισμού. Το 2018, η Ιταλία είχε συγκλονιστεί από έναν λαϊκιστικό σεισμό που είδε τόσο την περιθωριακή δεξιά όσο και την αριστερή πλευρά να κερδίζουν εξουσία και επιρροή, καθώς οι ψηφοφόροι πίεζαν να μεταμορφώσουν αυτό που έβλεπαν ως κυβέρνηση που δεν απέδιδε πλέον. Οι νέες εξουσίες υποσχέθηκαν διαφάνεια και τέλος στις πολιτικές ίντριγκες. Αυτό δεν πέτυχε. Ο Ντράγκι διορίστηκε (δεν εκλέχτηκε ποτέ) για να τακτοποιήσει τα πράγματα. Η μέρα του στον ήλιο θα ήταν πάντα σύντομη. Η επόμενη καλύτερη ελπίδα – εάν και όταν έρθουν οι επόμενες εκλογές – είναι ότι οι Ιταλοί δεν θα επιστρέψουν στην παρωδία της πολιτικής που ψήφισαν να διαλύσουν πριν από τέσσερα χρόνια.

Πηγή: Bloomberg

Το Κίνημα 5 Αστέρια απείχε από την ψηφοφορία εμπιστοσύνης που είχε ζητήσει η κυβέρνηση με αφορμή την διαφωνία του Κινήματος για την παραγωγή ενέργειας από άνθρακα. Η κυβέρνηση κέρδισε άνετα την ψηφοφορία (172-143) αλλά ο Ντράγκι υπέβαλε παραίτηση, επειδή δεν υπήρξε ομοφωνία σε κάτι που προβλέπει το πρόγραμμα της κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Ο πρόεδρος Ματαρέλα δεν έκανε δεκτή την παραίτησή του και του ζήτησε να κάνει μια ακόμη προσπάθεια συνεννόησης, κάτι που θα γίνει την επόμενη Τετάρτη στη Βουλή. Αναμένεται να μεσολαβήσει μαραθώνιος διαπραγματεύσεων, καθώς όλα τα κόμματα του συνασπισμού, και τα 5 Αστέρια, δηλώνουν πρόθυμα να δώσουν πάλι ψήφο εμπιστοσύνης

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Σέρτζιο Ματαρέλα απέρριψε την παραίτηση του πρωθυπουργού Μάριο Ντράγκι και κάλεσε τον πρωθυπουργό να παρουσιαστεί στη Βουλή.

Η επιλογή του Mattarella -όπως δήλωσε ο Colle- να στείλει την κυβέρνηση Ντράγκι στη Βουλή απαντά, κατά την άποψη του Quirinale, σε ένα συγκεκριμένο καθήκον δημοκρατίας και διαφάνειας, λόγω της χώρας.

Την ισχυρή ηγεσία Ντράγκι επαίνεσε ο ιταλός επίτροπος και πρώην πρωθυπουργός Πάολο Τζεντιλόνι.

Μιλώντας στην τηλεόραση του Bloomberg περιέγραψε την υποστήριξή του λέγοντας ότι το μπλοκ συνήθως δεν επιδιώκει να αναμειχθεί στις υποθέσεις των χωρών.

«Φυσικά η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έχει ισχυρές σχέσεις με την Ιταλία ανεξάρτητα από την εσωτερική πολιτική κατάσταση», είπε. Ακόμα κι έτσι, «ήμασταν πολύ χαρούμενοι αυτούς τους μήνες, περισσότερο από ένα χρόνο, που έχουμε μια τόσο μεγάλη πλειοψηφία στην Ιταλία με μια τόσο ισχυρή ηγεσία από τον Μάριο Ντράγκι και ελπίζω πραγματικά ειλικρινά ότι αυτό θα μπορούσε να διαρκέσει».

Ανάλυση του K-Report: Γιατί η Ιταλία και η Ευρώπη χρειάζονται τον Μάριο Ντράγκι

Πριν δέκα χρόνια, σε ομιλία του στο Λονδίνο, ο τότε επικεφαλής της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, με τις μαγικές λέξεις «θα κάνουμε ό,τι χρειασθεί», πάγωσε τις πιέσεις των αγορών στους αδύνατους κρίκους της Ευρωζώνης. Τον Ιούλιο 2012 ο Ντράγκι δεν είχε μιλήσει σαν κεντρικός τραπεζίτης αλλά σαν πολιτικός που κάλυπτε το κενό της ευρωπαϊκής πολιτικής ελίτ που δεν ήθελε ή δεν μπορούσε να αρθρώσει μια στρατηγική εξόδου από την κρίση της Ευρωζώνης.

Χθες, το Κίνημα των 5 Αστέρων τον εξώθησε να υποβάλει την παραίτησή του από το αξίωμα του Πρωθυπουργού της κυβέρνησης εθνικής ενότητας της Ιταλίας. Η εξέλιξη έμοιαζε με προαναγγελθέν ατύχημα: Όσο πλησίαζαν οι εκλογές, άνοιξη του 2023, τα κόμματα που στηρίζουν τον Ντράγκι ενοχλούνται στην ιδέα ότι έχει το μονοπώλιο της αντιπολίτευσης το ακροδεξιό κόμμα «Ιταλοί Αδελφοί», της Μελόνι. Ευτυχώς, το θέμα δεν έκλεισε, η παραίτηση δεν έγινε δεκτή από τον Πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας και όλα θα ξανασυζητηθούν την ερχόμενη Τετάρτη, στην ιταλική Βουλή.

Ορισμένες πρώτες σκέψεις επί του θέματος:

Ο Ντράγκι από την ανάδειξή του σε Πρωθυπουργού έγινε πόλος σταθεροποίησης και στην Ιταλία και στην Ευρωζώνη.

Υπέγραψε με όλη την τυπική επισημότητα το Σύμφωνο του Κυρηνάλιου με τον Εμμ. Μακρόν που είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός γαλλοιταλικού άξονα στην Ε.Ε και λίγο μετά τη διαμόρφωση μιας ευρωπαϊκής τρόικας Βερολίνου-Ρώμης-Παρισιού.

Από τους πρώτους ο Ντράγκι τάχθηκε υπέρ ενός πολιτικού συμβιβασμού Δύσης-Ρωσίας, γιατί μια παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση θα είναι καταστροφική για την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά –άλλοι θα βγουν κερδισμένοι.

Η Ιταλία δεν είναι απλά και μόνο η τρίτη  οικονομία της Ευρώπης αλλά ο Μεγάλος Ασθενής της, που αν περιπέσει σε ακυβερνησία θα προκαλέσει ντόμινο ανεξέλεγκτης αποσταθεροποίησης. Δίχως υπερβολή, ο Ντράγκι, από μόνος, αποδείχτηκε επαρκής εγγύηση για το αξιόχρεο της Ιταλίας.

Με τον Μακρόν να μην έχει την κοινοβουλευτική αυτοδυναμία και την Ιταλία ακυβέρνητη πολιτεία, η Ε.Ε θα έχει καταγράψει δυο σημαντικές απώλειες  καθώς θα κινείται προς την επερχόμενη θύελλα χωρίς τον ευρωπαϊκό βολονταρισμό του αποδυναμωμένου Προέδρου και του Ιταλού Πρωθυπουργού.

Γι’ αυτό, η Ευρώπη έχει  κάθε λόγο να επιθυμεί την παραμονή του Ντράγκι στην ηγεσία της Ιταλίας. Δεν τον χρειάζεται μόνο η Ιταλία, τον χρειάζεται  και η Ευρώπη.

Η εφημερίδα επικαλείται γαλλικές και ουκρανικές κυβερνητικές πηγές. Εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης δήλωσε στο Reuters: “Δεν είμαστε σε θέση να το επιβεβαιώσουμε”.