Την εκτίμηση αυτή διατύπωσε σήμερα, από τη Θεσσαλονίκη, ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, μιλώντας από το βήμα εκδήλωσης για τη σύμπραξη του Ινστιτούτου Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών (ΙΝΕΒ) του ΕΚΕΤΑ με τη Cisco και το νοσοκομείο «Παπαγεωργίου», στους τομείς της Τεχνητής Νοημοσύνης και της συλλογής δεδομένων υγείας.

«Όσες χώρες μπορούν να προσφέρουν γρήγορα, πολλά και αξιόπιστα δεδομένα, θα πάρουν το πλεονέκτημα στην παγκόσμια αγορά (ως προς τις κλινικές μελέτες)» σημείωσε ο κ. Γεωργιάδης, γνωστοποιώντας ότι πρόσφατα, ομάδα κλινικών μελετών της φαρμακοβιομηχανίας Pfizer ενέταξε την Ελλάδα στις πέντε χώρες-εταίρους της σε αυτό το πεδίο.

Όπως είπε ο κ. Γεωργιάδης, παρότι συχνά οι Έλληνες τείνουμε να βλέπουμε την πατρίδα μας σαν «Ψωροκώσταινα», πολλοί δεν γνωρίζουμε ότι η Ελλάδα προηγείται σχεδόν όλων των ευρωπαϊκών κρατών σε ό,τι αφορά την ψηφιοποίηση της υγείας, με την Εσθονία να είναι ίσως η μοναδική χώρα που βρίσκεται κοντά της.

Μέχρι 30/6 η ολοκλήρωση των «κάθετων» έργων του ΤΑΑ στα νοσοκομεία

Αφού περιέγραψε όλες τις εφαρμογές ψηφιακής υγείας, που στοιχειοθετούν αυτή τη θέση και υπενθύμισε τις πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί το τελευταίο διάστημα, ο κ. Γεωργιάδης αναφέρθηκε και στα έργα του Ταμείου Ανθεκτικότητας και Ανάπτυξης (ΤΑΑ) σε ό,τι αφορά το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ).

«Μέχρι τις 30 Ιουνίου φέτος (…) εξασφαλίσαμε ότι θα ολοκληρωθούν όλα τα λεγόμενα “κάθετα έργα” των νοσοκομείων, που είναι ενταγμένα στο ΤΑΑ και οφείλουν να έχουν παραδοθεί μέχρι το καλοκαίρι του 2026. Αυτά τα έργα θα αλλάξουν την εικόνα του ΕΣΥ (…) τα πάντα θα γίνονται ηλεκτρονικά από τα νοσοκομεία, γιατί θα έχουν τάμπλετ. Ξεχάστε το χαρτί» σημείωσε.

Αναφερόμενος στη συνεργασία του ΙΝΕΒ/ΕΚΕΤΑ με το νοσοκομείο Παπαγεωργίου και τη Cisco, ο υπουργός επισήμανε ότι, παρότι το ΕΣΥ έχει πολλά και καλά νοσοκομεία, το «Παπαγεωργίου» αποτελεί «τελείως ξεχωριστό κομμάτι επιτυχίας», καθώς ως σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου διαθέτει αυξημένη ευελιξία και έχει «μπει» πάρα πολύ δυνατά και στην έρευνα. Είναι, όπως είπε, το μοναδικό νοσοκομείο στην Ελλάδα, που κάνει κλινικές μελέτες Φάσης 1, κάτι που ο ίδιος θα ήθελε να γίνει σταδιακά σε όλα τα νοσοκομεία στην Ελλάδα.

Ο κ. Γεωργιάδης επισήμανε ακόμη ότι η Ελλάδα προηγείται και στο πεδίο της νομοθεσίας για τον Eυρωπαϊκό Xώρο Δεδομένων Υγείας, καθώς προχωρά ήδη στις απαιτούμενες κινήσεις, πολύ πριν από την εκπνοή των σχετικών προθεσμιών, το 2029.

Σε ό,τι αφορά, τέλος, το ΕΚΕΤΑ, ο κ. Γεωργιάδης το χαρακτήρισε ως πραγματικό πρότυπο για την Ελλάδα, καθώς συνδυάζει την επιστημονική γνώση με την εφαρμοσμένη πρακτική, «κάτι που λείπει πολύ στην Ελλάδα», όπου «μιλάμε πολύ, αλλά να εφαρμόζουμε λιγότερο, ενώ το μέλλον πραγματικά απαιτεί το ανάποδο. Θα έπρεπε να έχουμε περισσότερα ΕΚΕΤΑ στην Ελλάδα».

O EOΦ ως «σημείο μιας στάσης» για πολίτες, εταιρείες και φαρμακαποθήκες

Στον εξαιρετικά αυξημένο ρόλο που θα διαδραματίζει στα επόμενα χρόνια η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) στην επεξεργασία των ιατρικών δεδομένων και τις κλινικές δοκιμές, αναφέρθηκε ο πρόεδρος του Ελληνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ), Σπύρος Σαπουνάς, ο οποίος επανέλαβε και τα χρονοδιαγράμματα που αφορούν την ψηφιοποίηση του οργανισμού, στο πλαίσιο και των παραδοτέων του ΤΑΑ.

Όπως είπε, έως τις 17 Μαΐου θα έχει προχωρήσει η ψηφιοποίηση μέρους του συνόλου των βασικών βάσεων δεδομένων του ΕΟΦ, που μάλιστα θα μιλούν την «ίδια γλώσσα» χάρη στη διαλειτουργικότητά τους, με απώτερο στόχο τη λειτουργία του Οργανισμού ως «one-stop shop» (σημείου μιας στάσης) για πολίτες, εταιρείες και φαρμακαποθήκες. Παράλληλα, χάρη στην ψηφιοποίηση των συστημάτων του ΕΟΦ και στην ΤΝ, είναι ήδη ευχερέστερη η αντιμετώπιση των ελλείψεων φαρμάκων. «Είμαστε στο καλύτερο σημείο των τριών ετών, χάρη στα ψηφιακά συστήματα που λειτουργούν» είπε ο κ. Σαπουνάς.

Γιατί είναι αναγκαία τα δεδομένα και οι μελέτες «πραγματικού κόσμου»

Την ολοένα αυξανόμενη σημασία που αποκτούν τόσο στην Ευρώπη, όσο και στις ΗΠΑ, οι μελέτες οι οποίες έχουν σχεδιαστεί στον πραγματικό κόσμο, με βάση πραγματικά δεδομένα ασθενών, υπογράμμισε ο διευθυντής ερευνών του ΙΝΕΒ, Κώστας Σταματόπουλος, υπογραμμίζοντας έτσι τη σημασία που έχει η συνεργασία του Ινστιτούτου με το «Παπαγεωργίου» και τη Cisco για τη συλλογή δεδομένων.

«Χρειαζόμαστε πολλά νοσοκομεία Παπαγεωργίου. Κι επίσης πρωτοβουλίες σαν τη σημερινή, ώστε να γίνει κτήμα όλων ότι το μοντέλο του παρελθόντος, που ήταν ο διαμοιρασμός δεδομένων (data sharing) είναι νεκρό. Το νέο μοντέλο που υιοθετούν όλοι είναι το data visiting (σ.σ. ανάλυση δεδομένων στο περιβάλλον του παρόχου, χωρίς μετακίνηση ή αντιγραφή τους)» εξήγησε.

«Αλλά για να συμβεί αυτό (το data visiting) και να είναι αποτελεσματικό, τα δεδομένα πρέπει να είναι οργανωμένα με συγκεκριμένο τρόπο. Αυτό συνέβη στην περίπτωση του νοσοκομείου Παπαγεωργίου» είπε.

Ως προς την αξία των δεδομένων «πραγματικού κόσμου», ο κ. Σταματόπουλος ανέφερε ενδεικτικά την πρωτοβουλία για τη μεγαλύτερη βάση μοριακής επιδημιολογίας σε ένα συγκεκριμένο καρκίνο, η οποία περιέχει τα δεδομένα 100.000 ασθενών. Όπως είπε, ο καρκίνος αυτός παγκοσμίως έχει συχνότητα τεσσάρων – πέντε περιπτώσεων ανά 100.000 πληθυσμού. «Τέσσερις- πέντε περιπτώσεις ανά 100.000 σημαίνει ότι ένα σπάνιο νόσημα. Ό,τι λοιπόν μελέτες και να κάνουμε -που κάνουμε, μεγάλες μελέτες, και η φαρμακευτική βιομηχανία και εμείς, τα ερευνητικά κέντρα- πληροφορία για συγκεκριμένες υποομάδες του νοσήματος αυτού, δεν πρόκειται ποτέ να αποκτήσουμε στο πλαίσιο κλινικών μελετών. Αυτό, οι κανονιστικές αρχές το αναγνώρισαν και είπαν πως θέλουμε τέτοιες μελέτες στον πραγματικό κόσμο» είπε χαρακτηριστικά.

Ιατρικός επιταχυντής

Ως ιατρικός επιταχυντής μπορεί να λειτουργήσει η ΤΝ, η οποία όμως χρειάζεται καύσιμη ύλη για να λειτουργήσει και η ύλη αυτή είναι τα ποιοτικά δεδομένα, όπως υπογράμμισε ο πρόεδρος του Γενικού Νοσοκομείου Παπαγεωργίου, Μιχαήλ Καραβιώτης, υπενθυμίζοντας ότι το εν λόγω ίδρυμα ήδη μετρά έξι χρόνια συνεργασίας με το ΙΝΕΒ/ΕΚΕΤΑ και έχει ψηφιοποιήσει τα δεδομένα του. «Χωρίς συμπράξεις, χωρίς συνεργασίες δεν μπορεί να γίνει τίποτα» επισήμανε ο κ. Καραβιώτης.

Στον τρόπο με τον οποίο η ΤΝ επιταχύνει τον σχεδιασμό φαρμάκων αναφέρθηκε μεταξύ άλλων η διευθύντρια Εταιρικών Υποθέσεων της φαρμακοβιομηχανίας AstraZeneca, Γιώτα Κοτσεκίδου, ενώ η γενική διευθύντρια της ELPEN, Eλένη Πενταφράγκα, έκανε ιδιαίτερη μνεία στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί -με πρωτοβουλία της εταιρείας- το πρώτο πάρκο βιοτεχνολογίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, το «Athens Lifetech Park».

Τη συνδρομή της χρήσης των δεδομένων υγείας στην πρόοδο της ιατρικής έρευνας αναγνωρίζουν το τελευταίο διάστημα ολοένα περισσότεροι ασθενείς, για αυτό και συμφωνούν και αποδέχονται την αξιοποίησή τους, με στόχο τη διάγνωση και την πρόληψη. Την εκτίμηση αυτή διατύπωσε η Ανδρομάχη Αθηναίου, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου.

Οι προϋποθέσεις για να λειτουργήσει σωστά όλο αυτό είναι -κατά την κα Αθηναίου- τρεις: η διαφάνεια στη χρήση και αξιοποίηση των δεδομένων και η προστασία της ιδιωτικότητας, η οικοδόμηση σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ ασθενών και ερευνητικών φορέων (ο ασθενής δεν θέλει να είναι απλός αποδέκτης υπηρεσιών, αλλά να συμμετέχει σε ένα συμμετοχικό μοντέλο υγείας) και η συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων (πχ, σε συμβούλια νοσοκομείων, επιτροπών φαρμάκων, αξιολόγηση πολιτικών και τεχνολογιών υγείας).

Μαζί με τον Γενικό Γραμματέα Στρατηγικού Σχεδιασμού, Δρ. Άρη Αγγελή, ο κ. Γεωργιάδης έδωσε το παρόν σε μια κρίσιμη συνάντηση, όπου συζητήθηκαν οι ελλείψεις φαρμάκων, η ανάπτυξη κλινικών δοκιμών και η στρατηγική θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο χάρτη της καινοτομίας.

Η πρόκληση των ελλείψεων: Δεδομένα και κοινές προμήθειες

Ένα από τα πιο σημαντικά θέματα της συνόδου ήταν η ασφάλεια του εφοδιασμού φαρμάκων. Όπως τόνισε ο Δρ. Άρης Αγγελής, οι ελλείψεις φαρμάκων δεν είναι πλέον ένα μεμονωμένο πρόβλημα, αλλά μια επίμονη πρόκληση για ολόκληρη την Ευρώπη.

• Η ανάγκη για δεδομένα: Ο Άρης Αγγελής υπογράμμισε τη σημασία των έγκυρων και έγκαιρων δεδομένων για την πρόβλεψη των ελλείψεων. Ανέφερε ότι η Ελλάδα έχει ένα ισχυρό πλεονέκτημα, καθώς διαθέτει ακριβή εκτίμηση της ζήτησης για κάθε φαρμακευτικό προϊόν, χάρη στο εθνικό σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης. Αυτό το μοντέλο θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα για την Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα Παρακολούθησης Ελλείψεων, της οποίας οι δυνατότητες δεν έχουν ακόμα αξιοποιηθεί πλήρως.
• Στρατηγική συνεργασία: Ο Γενικός Γραμματέας αναφέρθηκε επίσης στον στρατηγικό ρόλο των κοινών προμηθειών. Τόνισε ότι η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών μπορεί να οδηγήσει σε πιο ακριβή πρόβλεψη της ζήτησης και σε μεγαλύτερη ετοιμότητα απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις.

Ελλάδα: Πρωταγωνιστής στην καινοτομία και τις κλινικές δοκιμές

Ο Άδωνις Γεωργιάδης από την πλευρά του, εστίασε στην ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να γίνει παγκόσμιος ηγέτης στην καινοτομία. «Πιστεύω ακράδαντα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει το ταλέντο, την επιστημονική εμπειρογνωμοσύνη και τη βιομηχανική βάση για να γίνει παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα της υγείας», δήλωσε.

• Η σημασία των κλινικών δοκιμών: Ο Έλληνας υπουργός υπογράμμισε ότι οι πολυκρατικές κλινικές δοκιμές είναι κρίσιμης σημασίας. Όχι μόνο φέρνουν την καινοτομία πιο κοντά στους ασθενείς, αλλά ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα και διασφαλίζουν ότι τα οφέλη των νέων θεραπειών θα φτάσουν σε όλες τις περιοχές της Ευρώπης.
• Το ελληνικό παράδειγμα: Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Γεωργιάδης επεσήμανε το μοντέλο της Ελλάδας, η οποία διαθέτει μία ενιαία Εθνική Επιτροπή Δεοντολογίας. Χαιρέτισε, μάλιστα, τον αυξημένο ρόλο του MedEthics στην προώθηση της εναρμόνισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κάτι που θα επιταχύνει τις κλινικές μελέτες.

Η «βόμβα» των αστικών λυμάτων: Μία προειδοποίηση για τον φαρμακευτικό κλάδο

Εκτός από τα θέματα καινοτομίας, ο κ. Γεωργιάδης δεν παρέλειψε να αναφερθεί και σε μια μεγάλη απειλή για την ευρωπαϊκή φαρμακοβιομηχανία. Ο υπουργός έκανε ειδική μνεία στην πρόσφατη οδηγία για τα αστικά λύματα, τονίζοντας ότι η εφαρμογή της μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις για τον κλάδο, ακόμα και στην αποχώρηση εταιρειών από την ΕΕ. Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για τη διαθεσιμότητα φαρμάκων στην Ένωση.

Στο περιθώριο της συνόδου, ο υπουργός και ο γενικός γραμματέας είχαν την ευκαιρία να επισκεφτούν το Περιφερειακό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Π.Ο.Υ.) για την Ευρώπη και να συνομιλήσουν με τον Περιφερειακό Διευθυντή, Hans Kluge, ο οποίος τους ενημέρωσε για τις προτεραιότητες του Οργανισμού.

Από την Κοπεγχάγη, η ελληνική αντιπροσωπεία έστειλε ένα σαφές μήνυμα: Η Ελλάδα είναι αποφασισμένη να παίξει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση του μέλλοντος της ευρωπαϊκής υγείας, προωθώντας την καινοτομία και την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Της Ρούλας Σκουρογιάννη

«Οι Κλινικές Μελέτες μπορούν να αποτελέσουν βασικό μοχλό για την ανάπτυξη της επιστήμης και “οξυγόνο” για την οικονομία», τόνισε ο κ. Παπαδημητρίου, σε Συνέντευξη Τύπου, με θέμα μελέτη της PwC για την προσέλκυση κλινικών μελετών στην Ελλάδα.

Κλινική Έρευνα: Μια μεγάλη ευκαιρία για τους ασθενείς και την οικονομία

«Την τελευταία διετία η αλήθεια είναι πως έγιναν βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση, όπως η εξαίρεση από τη φαρμακευτική δαπάνη των εμβολίων, η δυνατότητα συμψηφισμού των επενδύσεων με το clawback για το ποσό των €100 εκατ., καθώς και ο τριπλασιασμός του συντελεστή υπερέκπτωσης για επενδύσεις σε Έρευνα & Ανάπτυξη. Αποτέλεσμα αυτών είναι μια μικρή αύξηση στον αριθμό των κλινικών μελετών κατά τα τελευταία χρόνια, από 134 κλινικές μελέτες το 2018, σε 154 το 2019 και σε 175 το 2020. Ο συμψηφισμός των επενδύσεων με το clawback έχει επεκταθεί για τα επόμενα 3 χρόνια, γεγονός που θα ενθαρρύνει ακόμη περισσότερο τις επενδύσεις. Ωστόσο, ένα πιο απλουστευμένο, εναρμονισμένο και λιγότερο γραφειοκρατικό πλαίσιο διεκπεραίωσης για τις κλινικές μελέτες θα βοηθούσε σημαντικά περισσότερο στην αύξηση της σχετικής δραστηριότητας», τόνισε ο Πρόεδρος του ΣΦΕΕ, κ. Παπαδημητρίου.

«Κάθε χρόνο 4.000 περίπου κλινικές μελέτες εγκρίνονται στην Ευρώπη και το 65% αυτών των κλινικών μελετών χρηματοδοτούνται από τις φαρμακευτικές εταιρείες. Άρα, είναι ένας τρόπος έμμεσης αλλά σημαντικής χρηματοδότησης των συστημάτων υγείας», σημείωσε ο Πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων, κ. Δημήτρης Φιλίππου.

Για το παρόν και το μέλλον των Κλινικών Μελετών στην Ελλάδα, οι οποίες μπορούν να αποδειχθούν εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης σε μία δύσκολη χρονική στιγμή μίλησε ο Πρύτανης ΕΚΠΑ, κ. Μελέτιος-Αθανάσιος Δημόπουλος και ανέφερε ότι: «Η κλινική έρευνα, εντός και εκτός των συνόρων, αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις την τελευταία διετία. Η διεξαγωγή κλινικών μελετών προσαρμοσμένων στις ανάγκες των ασθενών, θα καταστήσει μελλοντικά τις κλινικές μελέτες πολύ πιο προσιτές στους ασθενείς».

«Πώς θα προσελκύσει κλινικές μελέτες η Ελλάδα»

Η μελέτη με τον παραπάνω τίτλο, που παρουσιάστηκε από την κυρία Ανδριάνα Σκύφτα, Senior Manager PwC, καταγράφει τα δομικά προβλήματα αλλά και μια σειρά προτάσεων με βάση και τις καλές πρακτικές και την πολιτική σχετικών κινήτρων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Όπως φαίνεται από τα αποτελέσματα της μελέτης πρέπει να επικεντρωθούμε σε ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο το οποίο θα βασίζεται:

1) στη διευκόλυνση της συμμετοχής των ασθενών,

2) στην απλοποίηση των διαδικασιών, τη μείωση της γραφειοκρατίας και τη βελτίωση του χρόνου εγκρίσεων,

3) στην παροχή κινήτρων για έρευνα και ανάπτυξη και

4) στην εκπαίδευση του διοικητικού προσωπικού των νοσοκομείων.

Πρόταση του ΣΦΕΕ είναι η δημιουργία Επιτελικής Δομής στο υπουργείο, αλλά και σε όλα τα μεγάλα νοσοκομεία της χώρας, η οποία θα λειτουργεί ως one-stop-shop. Η Δανία για παράδειγμα, η οποία το 2012 ίδρυσε Εθνικό Γραφείο Κλινικών Μελετών με αντίστοιχες αρμοδιότητες, ώστε να αντιμετωπίσει παρεμφερή προβλήματα, σήμερα είναι στην 3^η θέση πανευρωπαϊκά σε κατά κεφαλήν επενδύσεις σε κλινικές μελέτες.

Με αυτόν τον τρόπο θα μεγιστοποιηθεί η συμμετοχή της χώρας στο χώρο της κλινικής έρευνας.

Τα οφέλη είναι πολλαπλά, πρώτιστα για τους ασθενείς που συμμετέχουν σε αυτές, αλλά και για την οικονομία της χώρας:

• Για τους ασθενείς: ταχεία και δωρεάν πρόσβαση σε νέες θεραπείες, φάρμακα και εργαστηριακές και διαγνωστικές εξετάσεις χωρίς καμία επιβάρυνση, συνεχής και υψηλού επιπέδου ιατρική παρακολούθηση.
• Ερευνητική τεχνογνωσία: Οι γιατροί που συμμετέχουν στις κλινικές μελέτες βελτιώνουν σημαντικά τις δεξιότητες και τις γνώσεις τους γύρω από κάθε νόσημα, με αποτέλεσμα να βελτιώνεται σημαντικά η ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρουν στο σύνολο των ασθενών.
• Ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και της απασχόλησης, με εξειδικευμένο επιστημονικό ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εκπαίδευσης.
• Προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων (FDI), εξοικονόμηση πόρων για το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Για κάθε επένδυση που γίνεται σε κλινικές μελέτες στη χώρα μας, το 20% εισπράττεται υποχρεωτικά βάσει νόμου από το νοσοκομείο που διεξάγεται η μελέτη και την εποπτεύουσα Υγειονομική Περιφέρεια, ενισχύοντας τους προϋπολογισμούς των δημόσιων νοσοκομείων της χώρας.

Σε ένα μετριοπαθές σενάριο, δηλαδή αν καταφέρουμε να φτάσουμε τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο (Μ.Ο.), με βάση το μέγεθος της χώρας μας, μπορούμε να προσελκύσουμε επενδύσεις €500 εκ. σε ετήσια βάση, από €100εκ. το 2020, και να επιτύχουμε σημαντική αύξηση του ΑΕΠ και φυσικά δημιουργία χιλιάδων νέων θέσεων εργασίας.

4 πυλώνες βελτίωσης για προσέλκυση περισσότερων κλινικών μελετών στην Ελλάδα

Στο σημείο αυτό της συζήτησης, η ερώτηση που τέθηκε από το libre αφορούσε «τις προκλήσεις που πρέπει να υπερβούμε, στην πράξη, για να προσελκύσουμε περισσότερες κλινικές μελέτες στη χώρα μας». 

Η κα Ανδριάνα Σκύφτα επεσήμανε, με βάσει και τη μελέτη που έγινε από την εταιρεία PwC: «Το πρώτο πράγμα που πρέπει να γίνει, αφορά στη στρατολόγηση των ασθενών και την κινητοποίησή τους σε θέματα κλινικών μελετών, καθώς και το πώς ενημερώνονται άμεσα. Το επόμενο κομμάτι το οποίο αξίζει να σημειώσουμε είναι η εκπαίδευση των εμπλεκομένων ατόμων στα νοσοκομεία με τις κλινικές μελέτες. Φυσικά, και οι διαδικασίες πόσο χρονοβόρες μπορεί να είναι και τα γραφειοκρατικά κολλήματα που μπορεί να υπάρχουν, και τέλος το θέμα της ψηφιοποίησης. Είναι ένας τομέας στον οποίο έχει δοθεί πάρα πολύ μεγάλη βαρύτητα το τελευταίο διάστημα. Η Πανδημία έτσι κι αλλιώς έχει προωθήσει περισσότερο τις βελτιωτικές δράσεις στην ψηφιοποίηση. Θεωρώ ότι αυτοί είναι οι τέσσερις βασικοί πυλώνες για περαιτέρω βελτίωση ώστε να προσελκύσουμε περισσότερες κλινικές μελέτες στην Ελλάδα».

Συμμετοχή ασθενών εξ αποστάσεως στις κλινικές μελέτες

Ένα άλλο καίριο ερώτημα που έθεσε το libre, κατά τη διάρκεια της συζήτησης για τις κλινικές μελέτες αφορούσε «τη συνέχιση της επίδρασης της πανδημίας στην καθημερινότητα και τις συνέπειες που έχει αυτό στην ανταπόκριση των ασθενών και την προθυμία τους να ενταχθούν σε μία κλινική μελέτη». 

Η Πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, κυρία Κατερίνα Κουτσογιάννη, απαντώντας, παραδέχτηκε:

• «Η αλήθεια είναι ότι όντως έχει επηρεάσει. Οι ασθενείς φοβούνται να πλησιάσουν τα νοσοκομεία, οπότε αυτό είναι ένας ανασταλτικός παράγοντας στο να συμμετέχουμε σε μία μελέτη. Εκείνο που πρέπει να πούμε είναι ότι ήδη έχει αρχίσει να συζητιέται και στην Ευρώπη -αλλά φαντάζομαι ότι θα γίνει και εδώ πολύ σύντομα- το να συμμετέχουν οι ασθενείς σε κλινικές μελέτες από μακριά. Δηλαδή, να μην πηγαίνουν στα νοσοκομεία, αλλά να γίνεται η παρακολούθησή τους μέσω τηλεϊατρικής: οι εξετάσεις να γίνονται στο σπίτι, να υπάρχει προσωπικό που θα πηγαίνει στο σπίτι και η όλη παρακολούθηση να γίνεται από μακριά. Αυτό θεωρώ ότι επιλύει, σε πολύ μεγάλο βαθμό, το πρόβλημα. Βέβαια, εδώ χρειάζεται και πάλι εκπαίδευση των ασθενών ώστε να μπουν σε μία τέτοια διαδικασία. Από την άλλη, θεωρώ ότι, όσο περνάει ο καιρός, και τα πρωτόκολλα είναι αυστηρότερα και ομαλοποιείται κάπως η κατάσταση. Τα μέτρα στα νοσοκομεία -τουλάχιστον από όσο μπορώ να το βεβαιώσω και εγώ από τις συχνές επισκέψεις που κάνω- είναι πολύ αυστηρά και τηρούνται τα πρωτόκολλα με ιδιαίτερη συνέπεια. Σαφώς, έως τώρα, επηρέασε την πρόσβαση των ασθενών όλη αυτή η ιστορία όπως επηρέασε και την εξέλιξη των κλινικών μελετών. Είδαμε ότι κάποιες κλινικές μελέτες διακόπηκαν και είχαν εστιάσει όλες οι προσπάθειες στα εμβόλια και στα φάρμακα για να αντιμετωπιστεί η Covid-19. Αυτό προκύπτει από τα στοιχεία που έχουμε, σε παγκόσμιο επίπεδο. Είχαμε μείωση  και της διεξαγωγής των κλινικών μελετών. Ορισμένες μελέτες σταμάτησαν κιόλας. Θεωρώ όμως ότι, σιγά-σιγά με την εξομάλυνση της κατάστασης, θα δούμε άμεσα και τη συμμετοχή των ασθενών στις κλινικές μελέτες από μακριά».

Από τη δική του σκοπιά, μεταφέροντας και την εταιρική εμπειρία, ο Πρόεδρος του ΣΦΕΕ, κ. Ολύμπιος Παπαδημητρίου, απάντησε στο libre: 

• «Μπορεί να υπήρξαν δυσκολίες, κατά περίπτωση. Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, σε συνεργασία και με τις κανονιστικές αρχές πάντα, έγιναν προσπάθειες και αποφεύχθηκαν διακοπές των κλινικών μελετών κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Είναι γεγονός ότι αυτό καθορίζεται πολλές φορές και από τη φύση του μελετώμενου φαρμάκου. Πάντως, αξίζουν έπαινοι στους ερευνητές, οι οποίοι πραγματικά κατέβαλαν μέγιστες προσπάθειες για να διατηρήσουν απερίσπαστοι τη συνέχιση των κλινικών μελετών».

Κλείνοντας τη συζήτηση, ο Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του ΣΦΕΕ και υπεύθυνος Επιστημονικών Θεμάτων και Κλινικών Μελετών, κ. Δημήτρης Αναγνωστάκης, απηύθυνε πρόσκληση συνεργασίας σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, καθώς όπως χαρακτηριστικά είπε: «Αυτό που απαιτείται είναι η στενή συνεργασία όλων των αρμοδίων, ώστε να βρεθούν συναινετικές λύσεις που θα αναδείξουν τις δυνατότητες της χώρας και θα την καταστήσουν αξιόπιστο Ευρωπαίο εταίρο. Στόχος του ΣΦΕΕ και όλων των φαρμακευτικών εταιριών μελών του είναι η ανάδειξη της χώρας μας σε κέντρο διεξαγωγής κλινικών μελετών με διεθνή απήχηση που θα δώσει νέα πνοή και ώθηση τόσο στη Δημόσια Υγεία όσο και την Εθνική Οικονομία. Αυτό, όμως, σημαίνει ότι θα πρέπει να γίνουμε πιο ανταγωνιστικοί!».