Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ του Euronews και στοιχεία της ΜΚΟ Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC), ο εκτοπισμός λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων —όπως πλημμύρες, ξηρασία και δασικές πυρκαγιές— δεν είναι πλέον ένα μακρινό σενάριο, αλλά μια καθημερινότητα που πλήττει άμεσα την ΕΕ.

Μεταξύ 2008 και 2023, υπολογίζεται ότι περίπου 413.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν εντός της ΕΕ, με το 2023 να αποτελεί τη χειρότερη χρονιά, καταγράφοντας πάνω από 200.000 εσωτερικά εκτοπισμένους.

Οι προβλέψεις των κλιματολόγων για το 2050 είναι δυσοίωνες, περιγράφοντας μια Ευρώπη θερμότερη κατά 2,5°C, όπου ο Νότος θα φλέγεται από καύσωνες και ο Βορράς θα πνίγεται από κατακλυσμιαίες βροχοπτώσεις.

Η ελληνική τραγωδία: 300.000 εκτοπισμένοι

Η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της κρίσης, με την IDMC να εκτιμά ότι σχεδόν 300.000 άνθρωποι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους από το 2008. Η κακοκαιρία Daniel τον Σεπτέμβριο του 2023 υπήρξε το σημείο μηδενός για χιλιάδες κατοίκους της Θεσσαλίας.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Βάιου Γιατρόπουλου από τον Παλαμά Καρδίτσας, ο οποίος περιγράφει στο Euronews πώς η οικογένειά του σώθηκε την τελευταία στιγμή από την οροφή μιας νταλίκας, για να καταλήξει τελικά στη μετεγκατάσταση.

«Δεν θέλω να νιώθω αυτό το σφίξιμο στην καρδιά με κάθε σταγόνα βροχής», αναφέρει, αποτυπώνοντας το συλλογικό τραύμα μιας ολόκληρης περιοχής.

Όπως λένε, η επιστροφή δεν πέρασε καν από το μυαλό τους. «Δεν θέλω να νιώθω αυτό το σφίξιμο στην καρδιά με κάθε σταγόνα βροχής που πέφτει. Για αρκετούς μήνες φοβόμασταν ότι θα ξαναπλημμυρίσει. Σκέφτηκα ακόμη και να δω ψυχολόγο», θυμάται σήμερα.

Άλλοι συντοπίτες τους από τον Παλαμά, ακόμη αναζητούν ένα σπίτι σε ασφαλέστερο σημείο, άλλοι μετακόμισαν στην Αθήνα ή προτίμησαν να φύγουν στο εξωτερικό.

Η Ελλάδα είναι μία από τις ιδιαίτερα ευάλωτες σε κλιματικές καταστροφές χώρες της Ευρώπης. Η IDMC εκτιμά ότι σχεδόν 300.000 άνθρωποι στην Ελλάδα έχουν εκτοπιστεί από το 2008, κυρίως λόγω δασικών πυρκαγιών, καταιγίδων και πλημμυρών.

Ο Βλοχός στην Καρδίτσα πάντα ήταν ευάλωτος σε πλημμύρες, όπως το 1953 και του 1994, αλλά πολύ περισσότερο το 2023 με τον Daniel, όταν η στάθμη του νερού έφτασε τα δύο μέτρα.

Τις πρώτες εβδομάδες μετά την κακοκαιρία επικράτησε ένα έντονο αίσθημα αλληλεγγύης, αλλά αυτή η ενότητα γρήγορα ράγισε. Η αντιπαράθεση μεταξύ των κατοίκων στον Βλοχό μετά τον Daniel μερικές φορές φτάνει ακόμα και σε επεισόδια βίας. «Είναι μια μορφή συλλογικού μετατραυματικού στρες», λέει ανωνύμως ένας κάτοικος του χωριού.

Στη γειτονική Μεταμόρφωση, περίπου το 95% των νοικοκυριών ψήφισε υπέρ της μετεγκατάστασης σε δημοψήφισμα. Ο πρόεδρος της κοινότητας Πέτρος Κοντογιάννης λέει ότι όταν βρέχει, «πολλοί φεύγουν ακόμα κι αν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος».

Γερμανία και Γαλλία: Πλημμύρες και «παγωμένες» αγορές ακινήτων

Το φαινόμενο δεν γνωρίζει σύνορα, επηρεάζοντας τις ισχυρότερες οικονομίες της Ευρώπης:

• Γερμανία: Καταγράφονται 84.000 εκτοπισμοί, κυρίως λόγω των φονικών πλημμυρών στα δυτικά και νότια της χώρας, ενώ τα βορειοανατολικά πλήττονται από ιστορικές ξηρασίες και πυρκαγιές (το 2024 ήταν η χειρότερη χρονιά σε καμένες εκτάσεις).
• Γαλλία: Το 2022, περίπου 45.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν λόγω καταστροφών. Στη βόρεια Γαλλία, κάτοικοι περιοχών που πλημμυρίζουν κατ’ επανάληψη, όπως το Μπλαντέκ, βρίσκονται εγκλωβισμένοι, καθώς τα σπίτια τους σε «ζώνες ακραίων φαινομένων» έχουν χάσει την αξία τους και είναι αδύνατον να πουληθούν.

Η κλιματική μετανάστευση στην Ευρώπη συνθέτει ένα παζλ οικονομικής απαξίωσης, ψυχολογικής κατάρρευσης και διάλυσης του κοινωνικού ιστού, αναγκάζοντας τις κυβερνήσεις να επανεξετάσουν τον σχεδιασμό των πόλεων και των υποδομών τους απέναντι σε έναν πλανήτη που αλλάζει βίαια.

«Ήμουν ενθουσιασμένος που θα πήγαινα να γυμναστώ στον ήλιο και να μαυρίσω λίγο, αλλά ύστερα από λίγες έλξεις, ίδρωνα όσο συνήθως έπειτα από δύο ώρες προπόνησης», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP) ο Κρεγκ Μπόιλ, ένας 30χρονος καθηγητής από το Λος Άντζελες. «Κουράζομαι πολύ πιο γρήγορα και πρέπει να πίνω πολύ νερό», συμπλήρωσε.

Στο Παλμ Σπρινγκς, ανατολικά του Λος Άντζελες, καταγράφηκε την Πέμπτη μέγιστη θερμοκρασία 41,5°C – πρωτοφανής για Μάρτιο από τότε που υπάρχουν αρχεία (1893), σύμφωνα με την εθνική μετεωρολογική υπηρεσία (NWS).

Στο Φοίνιξ της Αριζόνας (νοτιοδυτικά) καταγράφηκε την ίδια ημέρα μέγιστη θερμοκρασία 40,5°C, επίσης ρεκόρ για αυτήν την εποχή του χρόνου, με τους μετεωρολόγους να προβλέπουν πως ο υδράργυρος θα ξεπεράσει τους 41 βαθμούς το σαββατοκύριακο.

Μετεωρολογικός σταθμός κοντά στα σύνορα με το Μεξικό, στη λίμνη Μαρτίνεθ, ανέφερε μέγιστη θερμοκρασία 43°C, σύμφωνα με ένδειξη που δεν έχει επαληθευτεί. Εάν επιβεβαιωθεί επισήμως, θα πρόκειται για ρεκόρ όλων των εποχών στις ΗΠΑ για τον μήνα Μάρτιο.

Αυτό το κύμα πρωτοφανούς καύσωνα, το οποίο επηρεάζει εκατομμύρια Αμερικανούς, με θερμοκρασίες που υπερβαίνουν κατά 17 βαθμούς τον μέσο όρο για την εποχή, θα ήταν «σχεδόν αδύνατο αυτήν την εποχή του χρόνου σε έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή», επισημαίνουν επιστήμονες που μελετούν τη σύνδεση ακραίων καιρικών φαινομένων με την κλιματική αλλαγή.

Στη νότια Καλιφόρνια, οι μετεωρολόγοι έχουν εκδώσει προειδοποίηση για «ακραίες συνθήκες καύσωνα» μέχρι το βράδυ της Παρασκευής (ξημερώματα Σαββάτου στην Ελλάδα). Στην Αριζόνα, ανάλογη προειδοποίηση ισχύει μέχρι το βράδυ της Κυριακής (ξημερώματα Δευτέρας στην Ελλάδα).

«Έχουμε συνηθίσει τη ζέστη, είμαστε από το Τέξας, αλλά είναι πολύ νωρίς για να κάνει τόση ζέστη», δήλωσε στο AFP η Σάρον Τζόουνς, η οποία βρίσκεται οικογενειακώς στο Λος Άντζελες. «Αποφασίσαμε να μην μείνουμε έξω για πολύ», συμπλήρωσε.

Σύμφωνα με το Weather Channel, τουλάχιστον 65 πόλεις στις δυτικές αμερικανικές πολιτείες έχουν καταγράψει θερμοκρασίες ρεκόρ για τον μήνα Μάρτιο.

Όπως επισημαίνει και ο Guardian, η παγκόσμια θέρμανση απειλεί άμεσα την επιβίωση των πολικών αρκούδων, με εκτιμήσεις να αναφέρουν ότι περίπου τα δύο τρίτα του πληθυσμού τους ενδέχεται να εξαφανιστούν έως το 2050, καθώς το παγωμένο τους περιβάλλον συρρικνώνεται και οι θερμοκρασίες αυξάνονται.

Στο πλαίσιο αυτό, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του East Anglia διαπίστωσαν ότι συγκεκριμένα γονίδια που σχετίζονται με το θερμικό στρες, τη γήρανση και τον μεταβολισμό λειτουργούν διαφορετικά στις πολικές αρκούδες της νοτιοανατολικής Γροιλανδίας, στοιχείο που υποδηλώνει πιθανή προσαρμογή σε θερμότερες συνθήκες.

Διαρκής εξέλιξη ή απεγνωσμένη προσπάθεια επιβίωσης;

Οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα αίματος από πολικές αρκούδες σε δύο διαφορετικές περιοχές της Γροιλανδίας, εστιάζοντας στα τρανσποζόνια – μικρά, κινητά τμήματα του γονιδιώματος που μπορούν να επηρεάζουν τη λειτουργία άλλων γονιδίων. Τα δεδομένα συσχετίστηκαν με τις τοπικές θερμοκρασίες και τις αλλαγές στην έκφραση των γονιδίων.

«Το DNA είναι το “εγχειρίδιο χρήσης” μέσα σε κάθε κύτταρο, καθοδηγώντας πώς αναπτύσσεται και εξελίσσεται ένας οργανισμός», δήλωσε η επικεφαλής της μελέτης, Δρ Άλις Γκόντεν. «Συγκρίνοντας τα ενεργά γονίδια αυτών των αρκούδων με τα τοπικά δεδομένα του κλίματος, διαπιστώσαμε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας φαίνεται να οδηγεί σε δραματική αύξηση της δραστηριότητας των τρανσποζονίων στο DNA των πολικών αρκούδων της νοτιοανατολικής Γροιλανδίας».

Καθώς τα τοπικά κλίματα και οι διατροφικές συνήθειες μεταβάλλονται λόγω της παγκόσμιας θέρμανσης και της περιορισμένης διαθεσιμότητας τροφής, τα γονίδια των αρκούδων φαίνεται να ανταποκρίνονται δυναμικά. Οι πολικές αρκούδες στις θερμότερες περιοχές εμφάνισαν περισσότερες γενετικές αλλαγές σε σύγκριση με πληθυσμούς που ζουν βορειότερα.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, τα ευρήματα αυτά μπορούν να συμβάλουν στην κατανόηση των μηχανισμών επιβίωσης των πολικών αρκούδων σε ένα θερμότερο μέλλον, να δείξουν ποιοι πληθυσμοί κινδυνεύουν περισσότερο και να καθοδηγήσουν τις στρατηγικές διατήρησης.

Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν την Παρασκευή (12/12) στο επιστημονικό περιοδικό Mobile DNA, υποδεικνύουν ότι τα γονίδια που μεταβάλλονται διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην εξέλιξη των διαφορετικών πληθυσμών πολικών αρκούδων.

Η Γκόντεν σημείωσε: «Αυτό το εύρημα είναι σημαντικό επειδή δείχνει, για πρώτη φορά, ότι μια μοναδική ομάδα πολικών αρκούδων στο θερμότερο μέρος της Γροιλανδίας χρησιμοποιεί τρανσποζόνια για να ξαναγράψει γρήγορα το δικό της DNA, κάτι που μπορεί να αποτελεί μια απεγνωσμένη στρατηγική επιβίωσης ενάντια στον λιώσιμο του θαλάσσιου πάγου».

Έντονες περιβαλλοντικές διαφορές μεταξύ των περιοχών

Στη βορειοανατολική Γροιλανδία, οι θερμοκρασίες παραμένουν χαμηλότερες και πιο σταθερές, ενώ στη νοτιοανατολική περιοχή επικρατεί θερμότερο και λιγότερο παγωμένο περιβάλλον, με μεγάλες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις.

Οι αλληλουχίες DNA μεταβάλλονται φυσιολογικά με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο η διαδικασία αυτή μπορεί να επιταχυνθεί από περιβαλλοντικό στρες, όπως η ταχεία άνοδος της θερμοκρασίας.

Οι επιστήμονες εντόπισαν αλλαγές σε γονίδια που σχετίζονται με την επεξεργασία λίπους, οι οποίες θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις πολικές αρκούδες να επιβιώσουν σε συνθήκες έλλειψης τροφής. Οι αρκούδες των θερμότερων περιοχών ακολουθούν πιο τραχιά, φυτοφαγική διατροφή, σε αντίθεση με τη λιπαρή διατροφή βασισμένη σε φώκιες των βόρειων πληθυσμών, και το DNA τους φαίνεται να προσαρμόζεται αναλόγως.

«Αναγνωρίσαμε αρκετά γενετικά σημεία-κλειδιά όπου αυτά τα τρανσποζόνια ήταν ιδιαίτερα ενεργά, με μερικά να βρίσκονται στις περιοχές που παράγουν πρωτεΐνες του γονιδιώματος, υποδηλώνοντας ότι οι αρκούδες υφίστανται ταχεία, θεμελιώδη γενετική αλλαγή καθώς προσαρμόζονται στο εξαφανιζόμενο περιβάλλον τους», ανέφερε η Γκόντεν.

Ένα μικρό γενετικό «παράθυρο χρόνου»

Το επόμενο στάδιο της έρευνας θα επικεντρωθεί στην ανάλυση και άλλων πληθυσμών πολικών αρκούδων – συνολικά 20 παγκοσμίως – ώστε να διαπιστωθεί εάν παρόμοιες γενετικές μεταβολές παρατηρούνται και αλλού.

Παρότι τα ευρήματα προσφέρουν μια αχτίδα ελπίδας, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν αναιρούν τον σοβαρό κίνδυνο εξαφάνισης. Η ανάγκη για μείωση της καύσης ορυκτών καυσίμων και περιορισμό της ανόδου της θερμοκρασίας παραμένει επιτακτική.

Η Γκόντεν κατέληξε: «Δεν μπορούμε να είμαστε αφελείς. Αυτό προσφέρει κάποια ελπίδα αλλά δε σημαίνει ότι οι πολικές αρκούδες διατρέχουν μικρότερο κίνδυνο εξαφάνισης. Πρέπει ακόμα να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μειώσουμε τις παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα και να επιβραδύνουμε την αύξηση της θερμοκρασίας».

Υποστήριξε ότι «Η αντιπαράθεση λοιπόν δεν είναι τεχνική. Είναι βαθιά πολιτική. Αντιπαράθεση ανάμεσα σε δύο κόσμους: τον κόσμο της εξάρτησης, της ακρίβειας, της γεωπολιτικής υποτέλειας και της κλιματικής κατάρρευσης, και τον κόσμο της δημοκρατικής, κοινωνικά δίκαιης και οικολογικά βιώσιμης μετάβασης. Αυτή είναι η επιλογή που έχουμε μπροστά μας. Και σε αυτή την επιλογή, η Νέα Αριστερά δεν στέκεται απλώς ως σχολιαστής της πραγματικότητας. Διαλέγει πλευρά και στηρίζει σαφώς: την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, την ενέργεια στην υπηρεσία της κοινωνίας, την ενεργειακή δημοκρατία και συμμετοχή των πολιτών».

Ο Αλέξης Χαρίτσης ανέφερε ότι τόσο στην Ευρώπη όσο και παγκοσμίως υπάρχει πισωγύρισμα και πρόσθεσε: «Πριν τις ευρωεκλογές του 2024, θα λέγαμε ότι το επίδικο ήταν πώς η ενεργειακή μετάβαση θα ήταν δίκαιη και δεν θα άφηνε κανέναν πίσω. Μετά τις ευρωεκλογές και μετά την εκλογή Τραμπ, δεν είμαστε πια εκεί. Όχι τόσο σε επίπεδο ρητορικής, όσο σε επίπεδο πράξης. Στην ΕΕ, έχει υιοθετηθεί η τακτική της μετάθεσης των περιβαλλοντικών κανόνων και δεσμεύσεων. Ενδεικτικά παραδείγματα:

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε πρόταση να μετατεθεί η ημερομηνία εφαρμογής του κανονισμού ότι προϊόντα που πωλούνται ή εισάγονται στη Ευρωπαϊκή Ένωση δεν προέρχονται από αποψίλωση ή υποβάθμιση δασών. Πρόσφατα, με σύμπραξη Λαϊκού Κόμματος και Ακροδεξιάς, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε να περιοριστούν οι κανόνες που υποχρεώνουν τις εταιρείες να αποκαλύπτουν τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές τους επιπτώσεις και να ελέγχουν τους προμηθευτές τους. Η Επιτροπή πάγωσε την Οδηγία για το greenwashing (Green Claims) που στοχεύει να περιορίσει τις ψευδείς ή ατεκμηρίωτες περιβαλλοντικές δηλώσεις των εταιρειών. Εν ολίγοις: Ο συνδυασμός καθυστερήσεων, «απλοποιήσεων» και αποσύρσεων/υποχωρήσεων σημαίνει οπισθοχώρηση στην εφαρμογή των δεσμεύσεων του Green Deal».

O Αλέξης Χαρίτσης άσκησε σκληρή κριτική στην πολιτική της κυβέρνησης για την ενέργεια και το κλίμα: «Με βάση τον Δείκτη Απόδοσης στην Κλιματική Αλλαγή 2026, που παρουσιάστηκε στη σύνοδο COP30 η Ελλάδα βρίσκεται στην 30ή (πτωτικά κατά 8 θέσεις) μεταξύ 63 χωρών. Ο Κ. Μητσοτάκης ξεκίνησε την θητεία του το 2019 με την ομιλία στη Νέα Υόρκη (ΟΗΕ) όπου επιχείρησε να φιλοτεχνήσει ένα φιλο-περιβαλλοντικό προφίλ για τον ίδιο και την κυβέρνησή του. Η πραγματικότητα όμως ήταν τελείως διαφορετική, οδυνηρή για το περιβάλλον και το κλίμα. Και έχει φτάσει πλέον στο σημείο, επιζητώντας λίγα ψίχουλα τραμπικής πολιτικής στήριξης, να εφαρμόζει τις πιο αντιδραστικές, αντιπεριβαλλοντικές πολιτικές στην Ευρώπη.

Η κυβέρνηση επιλέγει την περαιτέρω εξάρτηση από το φυσικό αέριο. Σημειωτέον ότι η Ελλάδα βρίσκεται στην 5η χειρότερη θέση μεταξύ των χωρών της ΕΕ-27 στην κατανάλωση αερίου, με αυξητικά μάλιστα ποσοστά μέσα στο 2025.

Εγκλωβιζόμαστε σε ένα ενεργειακό μοντέλο όπου το φυσικό αέριο λειτουργεί ως βασικός και ακριβός διαμορφωτής τιμών. Η κυβέρνηση, αντί να μειώσει την εξάρτηση, την ενισχύει με νέες υποδομές αερίου, συμφωνίες για περισσότερο LNG και ενεργοποιεί συμβάσεις για εξορύξεις υδρογονανθράκων που δεν έχουν οικονομική βιωσιμότητα σε ένα διεθνές περιβάλλον απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα. Η πολιτική αυτή (που δεν είναι τυχαία – εξυπηρετεί συγκεκριμένα συμφέροντα προφανώς) κρατά τη χώρα ευάλωτη στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών, εγκλωβίζει τα νοικοκυριά σε υψηλό ενεργειακό κόστος και βαθαίνει την ενεργειακή ανασφάλεια. Η ενεργειακή διπλωματία αναβαθμίζεται σε κύρια παράμετρος της εξωτερικής πολιτικής. Τελικά όμως εντάσσεται έτσι σε ευρύτερους ενεργειακούς και γεωπολιτικούς σχεδιασμούς που εξυπηρετούν κυρίως αμερικανικά εταιρικά συμφέροντα, βαθαίνοντας την ενεργειακή εξάρτηση».

Πρόκειται για την εκστρατεία “born in PPM”  που στόχο έχει να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο για την κλιματική αλλαγή.

Αναλυτικά η ανάρτηση Δούκα:

«Όταν γεννήθηκα, η ατμόσφαιρα περιείχε 338 μέρη διοξειδίου του άνθρακα ανά εκατομμύριο μόρια αέρα. Σήμερα, τον Νοέμβριο του 2025, έχουμε φτάσει τα 425 PPM.

Το PPM είναι κάτι παραπάνω από μια μονάδα μέτρησης. Είναι καθρέφτης της ευθύνης μας απέναντι στον πλανήτη και στις επόμενες γενιές. Όσο ανεβαίνει αυτός ο αριθμός, τόσο βαθαίνει η κλιματική κρίση.

«Σήμερα, δέκα χρόνια μετά τη Συμφωνία του Παρισιού, η ανάγκη για ουσιαστική, τοπική εφαρμογή των δεσμεύσεων είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Η Αθήνα δεν μένει αμέτοχη. Με πράσινες παρεμβάσεις στις γειτονιές, ανθεκτικές υποδομές, στήριξη των πιο ευάλωτων και καθαρότερο αέρα, κάνουμε βήματα που έχουν αντίκτυπο.

Η εκστρατεία “born in PPM” μάς υπενθυμίζει ότι πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν πρόσωπα. Η δική μου γενιά γεννήθηκε στα 338. Η επόμενη αξίζει μια πόλη πιο βιώσιμη, έναν κόσμο πιο δίκαιο.

Από το Ρίο ως την Αθήνα, οι πόλεις στέλνουν ένα ηχηρό μήνυμα: Πρέπει να δράσουμε ΤΩΡΑ».

Αυτή είναι η σκληρή προειδοποίηση της EAT-Lancet Commission, μιας επιτροπής με πάνω από 70 κορυφαίους επιστήμονες από έξι ηπείρους, η οποία την Παρασκευή δημοσίευσε την πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση μέχρι σήμερα για το πώς οι διατροφικές μας συνήθειες αποσταθεροποιούν τον πλανήτη.

Σχεδόν το ένα τρίτο των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου προέρχεται από τα τρόφιμα — συμπεριλαμβανομένου του μεθανίου που εκπέμπουν τα βοοειδή, των δασών που εκχερσώνονται για ζωοτροφές και της χρήσης ορυκτών καυσίμων στην παραγωγή λιπασμάτων.

Η ζημιά δεν σταματά στις εκπομπές. Τα διατροφικά συστήματα αποτελούν πλέον τη μεγαλύτερη αιτία υπέρβασης των ασφαλών ορίων λειτουργίας της Γης, τα λεγόμενα planetary boundaries, οδηγώντας σε απώλεια βιοποικιλότητας, υποβάθμιση εδαφών, έλλειψη γλυκού νερού και ρύπανση από λιπάσματα.

«Τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά», δήλωσε ο Johan Rockström, Σουηδός επιστήμονας, συμπρόεδρος της επιτροπής και εισηγητής του πλαισίου των πλανητικών ορίων. «Μόνο η διατροφή μπορεί να μας ωθήσει πέρα από τον στόχο του 1,5°C — αλλά μπορεί και να μας επαναφέρει».

Το βασικό επιχείρημα των επιστημόνων είναι πως εξακολουθεί να είναι εφικτό να τραφούν περίπου 10 δισεκατομμύρια άνθρωποι με υγιεινή διατροφή εντός των ασφαλών ορίων του πλανήτη — μια πρόκληση που τα σημερινά συστήματα τροφίμων δεν καταφέρνουν να καλύψουν ούτε με τον τρέχοντα πληθυσμό.

Η «διατροφή για την υγεία του πλανήτη» και το κόστος

Η προτεινόμενη «διατροφή για την υγεία του πλανήτη» βασίζεται κυρίως σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ξηρούς καρπούς, με μέτριες ποσότητες γαλακτοκομικών, πουλερικών και ψαριών, και πολύ λιγότερο κόκκινο ή επεξεργασμένο κρέας. Ακολουθώντας αυτό το πρότυπο, οι συντάκτες εκτιμούν ότι θα μπορούσαν να αποφευχθούν έως και 15 εκατομμύρια πρόωροι θάνατοι ετησίως ενώ θα μειώνονταν στο μισό οι εκπομπές από τα τρόφιμα.

Το ετήσιο κόστος υπολογίζεται μεταξύ 200 και 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων — πολύ λιγότερο, σύμφωνα με τους επιστήμονες, από τα τρισεκατομμύρια που θα εξοικονομηθούν σε δαπάνες υγείας και περιβάλλοντος.

Ο Walter Willett, επιδημιολόγος του Harvard και συμπρόεδρος της επιτροπής, τόνισε πως δεν πρόκειται για επιβολή ενός «σχεδόν βίγκαν τρόπου ζωής». Η διατροφή μπορεί να προσαρμοστεί στις τοπικές παραδόσεις — από τη Μεσόγειο ως την Ασία — αλλά η γενική κατεύθυνση είναι σαφής: περισσότερα φυτικά τρόφιμα, λιγότερο κρέας και ζάχαρη.

Αντιδράσεις και πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη

Πολλά από αυτά τα μηνύματα δεν είναι νέα. Η αρχική έκθεση της EAT-Lancet το 2019 είχε ήδη ζητήσει δραστικές αλλαγές στη διατροφή, ιδιαίτερα στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική όπου η κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών ξεπερνά κατά πολύ τα παγκόσμια πρότυπα. Αυτό που έχει αλλάξει είναι το βάρος των αποδείξεων — αλλά και η αίσθηση ότι η πολιτική κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση.

Η έκθεση του 2019 προκάλεσε παγκόσμια αίσθηση αλλά και σφοδρή αντίδραση από συμφέροντα κρέατος και γαλακτοκομικών. Εταιρείες επικοινωνίας και ακαδημαϊκοί με δεσμούς στη βιομηχανία χαρακτήρισαν τις προτάσεις ελιτίστικες ή αντι-αγροτικές. Ο Willett αναφέρει πως υπάρχει «συντονισμένη προσπάθεια» υπονόμευσης των ευρημάτων και αυτή τη φορά.

Η Ευρώπη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα φιλοδοξιών αλλά και υπαναχωρήσεων. Η αρχική μελέτη EAT-Lancet ενέπνευσε άμεσα τη στρατηγική «Farm to Fork» της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2020 στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας της Προέδρου της Επιτροπής Ursula von der Leyen. Το σχέδιο προέβλεπε πιο δίκαιο, υγιεινό και φιλικό προς το περιβάλλον διατροφικό σύστημα στην Ευρώπη με μείωση φυτοφαρμάκων κατά το ήμισυ, περιορισμό λιπασμάτων, ενίσχυση βιολογικής γεωργίας και προώθηση υγιεινών διατροφών.

Πέντε χρόνια μετά, το Farm to Fork έχει ουσιαστικά εγκαταλειφθεί. Μετά από αγροτικές κινητοποιήσεις, συντονισμένη πίεση της βιομηχανίας και τις συνέπειες του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η ΕΕ έχει σιωπηλά αποσύρει τις πιο φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις στον τομέα των τροφίμων.

Αντί γι’ αυτό, η Ένωση έχει επιστρέψει σε γνωστές αντιπαραθέσεις: ανώτατα όρια στις επιδοτήσεις αγροτών, χειρισμός εισαγωγών από Ουκρανία ή Λατινική Αμερική και προσπάθεια κατευνασμού δυσαρεστημένων αγροτών στη Γαλλία, τη Γερμανία ή την Πολωνία. Κι αυτό παρά τις προειδοποιήσεις των ίδιων των επιστημόνων της ΕΕ ότι η γεωργία αποτελεί βασικό παράγοντα απώλειας βιοποικιλότητας και υποβάθμισης υδάτων κι εδαφών.

Οι ανισότητες στην ευθύνη για τις πιέσεις στο περιβάλλον

Παρά την υπαναχώρηση της Ευρώπης, η ήπειρος φέρει μεγάλο μέρος της ευθύνης για τις περιβαλλοντικές πιέσεις που προκαλούν τα συστήματα τροφίμων — όπως δείχνει το εύρημα ότι το πλουσιότερο 30% του παγκόσμιου πληθυσμού παράγει πάνω από το 70% αυτών των πιέσεων.

Αν οι ταχέως αναπτυσσόμενες οικονομίες υιοθετήσουν διατροφή δυτικού τύπου με υψηλή κατανάλωση κρέατος, όπως προειδοποιεί ο Willett, «αυτός είναι ο δρόμος προς την περιβαλλοντική και υγειονομική καταστροφή». Αυτές οι περιοχές αποτελούν επίσης τον κύριο στόχο ανάπτυξης για τη βιομηχανία ζωικής παραγωγής — μια εμπορική πραγματικότητα που μπορεί να παγιώσει υψηλές εκπομπές ακριβώς τη στιγμή που οι επιστήμονες ζητούν δραστική μείωση.

Μετασχηματισμός: Από την απειλή στη λύση

Ωστόσο η επιτροπή υποστηρίζει ότι τα τρόφιμα μπορούν να αποτελέσουν μοχλό αλλαγής. Ταχεία στροφή σε διαφορετική διατροφή, γεωργικές πρακτικές και μείωση σπατάλης θα μπορούσαν να αποφέρουν περίπου $5 τρισεκατομμύρια ετησίως σε οφέλη για την υγεία και το περιβάλλον σύμφωνα με τους συγγραφείς.

«Η διατροφή βρίσκεται στην καρδιά τόσο της ανθρώπινης ευημερίας όσο και της υγείας του πλανήτη», δήλωσε η συμπρόεδρος Shakuntala Thilsted. «Ο μετασχηματισμός πρέπει να ξεπεράσει την παραγωγή θερμίδων. Πρέπει να εγγυάται δικαίωμα στη τροφή, δίκαιη εργασία κι ένα υγιές περιβάλλον για όλους».

Καθώς ηγέτες από τον επιχειρηματικό, κρατικό και μη κερδοσκοπικό τομέα συζητούν το μέλλον της κλιματικής δράσης ενόψει της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP30) στη Βραζιλία, η παγκόσμια οικονομία παραμένει ευάλωτη σε οξείς και χρόνιους κλιματικούς κινδύνους, με επιπτώσεις που μπορεί να ξεπεράσουν εκείνες του 2008. Παρά την αυξανόμενη ανησυχία, πολλές κυβερνήσεις και επιχειρήσεις εξακολουθούν να υποτιμούν και να κοστολογούν εσφαλμένα τους φυσικούς κινδύνους.

Η εμπειρία του 2008 έδειξε πόσο γρήγορα μπορούν να ανατραπούν οι προσδοκίες. Τη δεκαετία του 2000, η απορρύθμιση κυριαρχούσε: οι ισολογισμοί ήταν οριακοί, τα κέρδη και οι ζημίες μεγάλα, ενώ τα χρηματοοικονομικά προϊόντα γίνονταν όλο και πιο περίπλοκα. Οι ανησυχίες πνίγονταν από τον θόρυβο των συναλλαγών, αλλά τα θεμελιώδη μεγέθη δεν ήταν υγιή. Μέχρι τα τέλη του 2008, η παγκόσμια οικονομία βρέθηκε στο χείλος της κατάρρευσης· μόνο οι κρατικές παρεμβάσεις απέτρεψαν την πλήρη διάλυση του συστήματος.

Μετά την κρίση, ο τραπεζικός τομέας άλλαξε δραστικά. Αυστηρότεροι κανόνες και εποπτεία αποκατέστησαν την εμπιστοσύνη και ενίσχυσαν τη διακυβέρνηση. Μακροπρόθεσμοι επενδυτές όπως τα συνταξιοδοτικά ταμεία χρειάστηκε να περιμένουν χρόνια για να ανακτηθεί η αξία των επενδύσεών τους. Αν είχαν χαθεί οι τράπεζες, θα είχε χαθεί μαζί τους το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Συστημικοί κίνδυνοι και κλιματική αλλαγή

Η μετακρίση εποχή χαρακτηρίστηκε από συλλογική ταπεινότητα και αποδοχή του συστημικού κινδύνου—κάτι που αντικατοπτρίστηκε στην αναγνώριση της κλιματικής αλλαγής το 2015 από το Financial Stability Board ως ίσως τη μεγαλύτερη απειλή για τη σταθερότητα.

Ωστόσο, δέκα χρόνια μετά, τα συστήματα παραμένουν ανεπαρκή για να μετρήσουν και να διαχειριστούν αυτούς τους κινδύνους.

Η προσοχή των επενδυτών απομακρύνεται από το κλίμα, γεγονός ιδιαίτερα επικίνδυνο. Από τις διαλυμένες εφοδιαστικές αλυσίδες και τις καταστροφές σε υποδομές μέχρι τις υγειονομικές κρίσεις και τις κοινωνικές αναταραχές, πολλές επιχειρήσεις βιώνουν ήδη τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα εντυπωσιακά γεγονότα· χρόνιες επιπτώσεις μειώνουν αθόρυβα την αξία περιουσιακών στοιχείων, συχνά με τρόπους που δύσκολα ανιχνεύονται ή διαχειρίζονται. Τα θεμελιώδη μεγέθη είναι ξανά προβληματικά.

Αυξανόμενα κόστη και αδράνεια

Τα δεδομένα της NASA δείχνουν ότι η ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων έχει διπλασιαστεί σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου 2003-2020. Οι επιπτώσεις είναι τραγικές: στην Aφρική, 23 εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετώπισαν οξεία πείνα το 2023 λόγω πρωτοφανών ξηρασιών.

Η παγκόσμια οικονομία πληρώνει βαρύ τίμημα. Έρευνα του World Economic Forum εκτιμά πως οι ζημιές σε επιχειρήσεις, υποδομές και πάγια έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί από το 2000. Το κόστος της τελευταίας δεκαετίας ξεπέρασε τα 2 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ μόνο το διάστημα 2022-23 έφτασε τα 451 δισεκατομμύρια.

Παρά αυτά τα στοιχεία, πολλοί επενδυτές, εταιρείες και κυβερνήσεις εξακολουθούν να ενισχύουν δραστηριότητες που επιδεινώνουν τους κινδύνους αντί να τους περιορίζουν. Οι εταιρείες δυσκολεύονται να πείσουν διοικητικά συμβούλια για μακροπρόθεσμες στρατηγικές πρόληψης, ενώ οι τράπεζες δυσκολεύονται να διαχειριστούν τους νέους χρηματοοικονομικούς κινδύνους που σχετίζονται με πράσινες τεχνολογίες.

Ασφαλιστική αγορά: Πρώτη γραμμή αντίδρασης

Εξαίρεση στον κανόνα αποτελεί ο ασφαλιστικός κλάδος. Ειδικοί στην τιμολόγηση κινδύνου, οι ασφαλιστικές εταιρείες προσαρμόζονται γρήγορα. Μεταξύ 2023-24 πλήρωσαν 143 δισεκατομμύρια δολάρια για ζημιές από καταστροφές σχετιζόμενες με το κλίμα.

Όλο και περισσότερες ασφαλιστικές εταιρείες διαπιστώνουν πως η ασφάλιση τέτοιων κινδύνων δεν είναι πλέον βιώσιμη—είτε αυξάνουν δραματικά τα ασφάλιστρα είτε αποχωρούν από την αγορά καταστροφικών κινδύνων. Όπως προειδοποίησε ο Günther Thallinger της Allianz: «ολόκληρες περιοχές καθίστανται μη ασφαλίσιμες» καθώς βασικά περιουσιακά στοιχεία υποβαθμίζονται σε πραγματικό χρόνο.

Χρειάζεται άμεση συλλογική δράση

Οι ομοιότητες με προηγούμενες κρίσεις είναι εμφανείς: οι ανησυχίες αγνοούνται ξανά, αλλά τώρα οι συνέπειες είναι ευρύτερες και μη αναστρέψιμες. Η παγκόσμια οικονομία έχει μια τεράστια “τυφλή γωνία”· αυτή τη φορά όμως δεν υπάρχει κανείς που θα βγει κερδισμένος—θα χάσουμε όλοι.

Γνωρίζουμε πλέον τον συστημικό αυτό κίνδυνο· όμως το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν μπορεί να αντιδράσει αν δεν μεταφραστεί σε οικονομικούς όρους. Χρειάζεται κινητοποίηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας για τη βελτίωση της μέτρησης και διαχείρισης των κλιματικών κινδύνων σε συνεργασία με επενδυτές, θεσμούς και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.

Ωστόσο, τα στοιχεία από μόνα τους δεν αρκούν. Όπως είπε κάποτε ο Ernest Hemingway για τις χρεοκοπίες, η κατάρρευση έρχεται “σιγά-σιγά κι ύστερα ξαφνικά”—κάτι που ισχύει εξίσου για την κλιματική κρίση. Επιχειρήσεις και επενδυτές πρέπει να αναπτύξουν ευελιξία για άμεση προσαρμογή σε όλα τα επίπεδα λειτουργίας τους.

Αυτό ξεκινά με αποδοχή του συστημικού κινδύνου και ταπεινότητα—τα διδάγματα του 2008 παραμένουν επίκαιρα: τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Αυτή τη φορά όμως τα διακυβεύματα είναι ασύγκριτα μεγαλύτερα—και κανένα “bailout” δεν θα μας σώσει. Η προληπτική δράση είναι επιτακτική ανάγκη—και πρέπει να ξεκινήσει τώρα.

Πηγή: project-syndicate.org

Αντλώντας στοιχεία από τις αρχικές εκτιμήσεις του ευρωπαϊκού συστήματος Copernicus, η WWF αποκαλύπτει πως ο απολογισμός των δασικών πυρκαγιών για ακόμα ένα καλοκαίρι στη χώρα μας είναι αποκαρδιωτικός.

Φενεός: Μία ανυπολόγιστη καταστροφή, αποτέλεσμα αμέλειας
Επαγγελματίες και εθελοντές δασοπυροσβέστες δίνουν ΑΓΩΝΑ, με τη φωτιά να έχει συντελέσει σε ΑΠΩΛΕΙΑ ΔΑΣΩΝ ελάτης με περισσότερα από 5.400 στ. ελατοδάσους και καμμένες εκτάσεις ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ NATURA 2000!@FLAME_NOA pic.twitter.com/0asaSvLYMj

— WWF Greece (@WWFGreece) July 24, 2025

«Μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες, μετράμε πάνω από 130.000 στρέμματα καμένων εκτάσεων, σε συνέχεια και των τελευταίων πυρκαγιών που ξέσπασαν σε Χίο (42.490 στρ.), Φιλιππιάδα (26.368 στρ.), Ζάκυνθο (22.950 στρ.), Αχαΐα (16.830 στρ.), Κερατέα-Παλαιά Φώκαια (15.808 στρ.) και Χελιδόνι Ηλείας (6.227 στρ.).

Όλα τα παραπάνω επιβεβαιώνουν πως για αυτή την περίοδο (δηλαδή για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου) βρισκόμαστε ήδη αρκετά πάνω από τον μέσο όρο καμένων εκτάσεων της τελευταίας εικοσαετίας. Κάτι που είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικό, μιας και είμαστε ακόμα στη μέση της αντιπυρικής περιόδου, με τη διαχρονικά πιο δύσκολη φάση της (συνήθως το δεύτερο δεκαπενθήμερο Αυγούστου) να επίκειται.

⚠️ Η Ελλάδα αλλάζει. Μα όχι προς το καλύτερο.

κ. πρωθυπουργέ @kmitsotakis αν θέλουμε στο μέλλον να γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, η ώρα της δράσης είναι τώρα.

Ο ρόλος σας είναι κρίσιμος. Η ευθύνη είναι δική σας. pic.twitter.com/0J2CO2rLU5

— WWF Greece (@WWFGreece) June 4, 2025

Είναι ξεκάθαρο από τα έως τώρα διαθέσιμα δεδομένα πως οι φετινές πυρκαγιές δεν έπληξαν μόνο εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα πολύτιμων δασικών και αγροτικών εκτάσεων, αλλά έπληξαν ανθρώπινες περιουσίες, απείλησαν για μια ακόμη χρονιά τη ζωή χιλιάδων ζώων, ενώ μετράμε ήδη ανθρώπινες απώλειες και δεκάδες τραυματίες πυροσβέστες και πολίτες» τονίζει η οργάνωση στην ανακοίνωσή της.

Νίκος Γιαννόπουλος

Παρατηρώντας τον, έβλεπε κανείς ότι η νότια Ιταλία ήταν…κατακόκκινη ενώ και η Ελλάδα αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα, όπως και η Τουρκία άλλωστε. Τι ενώνει αυτές τις χώρες; Μα τα νερά της Μεσογείου. Τι αποδεικνύει αυτό; Οτι οι φωτιές είναι (και) απότοκο της κλιματικής αλλαγής χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελεί και τη μοναδική αιτία.

Ο παραπάνω συλλογισμός αποδεικνύεται επιστημονικά όσο και αν οι haters της κλιματικής αλλαγής (στους οποίους συμπεριλαμβάνεται εδώ και χρόνια ο νυν Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ) αμφιβάλλουν.

Τα επιστημονικά δεδομένα, έτσι όπως έχουν καταγραφεί σε ιδιαίτερα αξιόπιστες έρευνες, είναι απολύτως συγκεκριμένα:

Η άνοδος της μέσης θερμοκρασίας και η μείωση των βροχοπτώσεων οδηγούν σε ξηρότερες συνθήκες, οι οποίες ενισχύουν τις πιθανότητες ανάφλεξης και γρήγορης εξάπλωσης πυρκαγιών. Αυτά είναι ίσως τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα της κλιματικής αλλαγής.

Έρευνες, παράλληλα, δείχνουν ότι οι περίοδοι υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς έχουν διπλασιαστεί σε σχέση με την προ-βιομηχανική εποχή και τα ακραία έτη πυρκαγιών είναι πλέον 88-152% πιο πιθανά λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Και αν δεν θέλουμε να πάμε τόσο πίσω (στη προ-βιομηχανική εποχή δηλαδή) η σύγκριση ακόμα και με την περίοδο 50 χρόνια πριν είναι επίσης καταλυτική.

Εκτός από αυτά όμως η κλιματική αλλαγή συμβάλλει (αποφασιστικά) στην επιμήκυνση της περιόδου μέσα στο ημερολογιακό έτος κατά την οποία ευνοούνται οι πυρκαγιές. Παρατηρείται μεγαλύτερη διάρκεια ξηρασίας, αυξημένες θερμοκρασίες νύχτας και πρωιμότερη τήξη χιονιού, φαινόμενα οδηγούν σε μεγαλύτερη διάρκεια και συχνότητα πυρκαγιών παγκοσμίως. Σε αυτά τα συμπεράσματα έχει καταλήξει και η NASA η οποία άλλωστε διαθέτει και όλα τα σχετικά μέσα για να διενεργεί τις απαραίτητες μετρήσεις.

Την ίδια ώρα γίνεται σαφής η ενίσχυση της έκτασης και της έντασης των πυρκαγιών: Οι μεταβολές στο κλίμα καθιστούν το φυτικό υλικό πιο ξηρό και εύφλεκτο, με αποτέλεσμα να καίγονται μεγαλύτερες εκτάσεις και οι φωτιές να είναι πιο δύσκολο να τεθούν υπό έλεγχο. Στη Βόρεια Αμερική, την Ευρασία και τον Αμαζόνιο, οι παρατηρηθείσες αυξήσεις στην επιφάνεια που καίγεται κάθε χρόνο σχετίζονται άμεσα με τις αυξημένες θερμοκρασίες και την ξηρασία που προκαλείται από την αλλαγή του κλίματος. Η Βόρεια Αμερική έχει πληγεί πολλές φορές τα τελευταία από καταστροφικές πυρκαγιές που έχουν κατακάψει εκατομμύρια στρέμματα (θυμηθείτε τις φωτιές στην Καλιφόρνια) ενώ το ίδιο συνέβη και στην περιοχή του Αμαζονίου, μία από τις πιο σημαντικές στον πλανήτη για την παραγωγή οξυγόνου.

Πως, όμως, εμπλέκεται και η Μεσόγειος στα παραπάνω συμπεράσματα; Πολυάριθμες ανασκοπήσεις (π.χ. πάνω από 57 αξιολογημένες επιστημονικές εργασίες από το 2013 έως σήμερα) καταλήγουν επίσης στο συμπέρασμα ότι η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα και τη διάρκεια της “περιόδου πυροκινδύνου”. 

Η μέση αύξηση του μήκους της αυτής περιόδου ανέρχεται περίπου σε 20-27% σε παγκόσμιο επίπεδο, με περισσότερη επιβάρυνση σε περιοχές όπως το δυτικό τμήμα της Βόρειας Αμερικής, ο Αμαζόνιος και η Μεσόγειος!

Να γιατί λοιπόν σ’ αυτή τη γωνιά του πλανήτη το πρόβλημα είναι πιο έντονο και χώρες όπως η Ελλάδα χρειάζονται μία πιο αποτελεσματική και σύγχρονη αντιπυρική πολιτική (η οποία προφανώς απέχει παρασάγγας από την επιλογή να αφήνουμε να καίγονται τα δάση και να σβήνουν οι φωτιές στη θάλασσα).

Τέλος, θα πρέπει να υπογραμμίσουμε επίσης ότι η κλιματική αλλαγή ενισχύει το φαινόμενο της “αρνητικής υγρασίας” (vapor pressure deficit), δηλαδή την αυξημένη δυνατότητα του αέρα να «τραβάει» υγρασία από το έδαφος και τα φυτά, κάνοντάς τα πιο εύφλεκτα.

Μεγάλα δείγματα έχουν δείξει πολύ ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στις αυξήσεις του VPD και τα συμβάντα καταστροφικών πυρκαγιών, ξεπερνώντας άλλους κλιματικούς δείκτες όπως η σχετική υγρασία. Το VPD είναι ο καλύτερος κλιματικός δείκτης για την πρόβλεψη της ετήσιας καμένης έκτασης.

Είναι χαρακτηριστικό ότι σε κύμα καύσωνα (όπως σ’ αυτόν που είχαμε στην Ελλάδα την προηγούμενη εβδομάδα), μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 10°C (με σταθερή σχετική υγρασία) μπορεί να διπλασιάσει το VPD και να εκτοξεύσει τον κίνδυνο ξήρανσης φυτών και πυρκαγιών

Ταυτόχρονα, οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις μπορεί να αυξήσουν τη βιομάζα (καύσιμη ύλη) και, εφόσον αυτή ξεραθεί, να ενισχυθεί η ένταση μιας πιθανής πυρκαγιά.

Οι haters τελικώς (και οι πάσης φύσεως αμφισβητίες) θα πρέπει λοιπόν να αναθεωρήσουν. Και αν πράγματι επιθυμούν να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο των καταστροφικών πυρκαγιών, θα πρέπει πρώτα να βρουν τον τρόπο να αναχαιτίσουν την κλιματική αλλαγή. Η επιστήμη έχει ήδη μιλήσει.

Ο κ. Σταύρος Παπασταύρου, «έδωσε το παρών» συνοδευόμενος από τον Γενικό Γραμματέα Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων, κ. Πέτρο Βαρελίδη. 

Το κύριο θέμα που απασχόλησε τη Συνεδρίαση των Υπουργών Περιβάλλοντος ήταν η αναθεώρηση του Ευρωπαϊκού Κλιματικού Νόμου και ο στόχος του 2040. Στη βασική του παρέμβαση κατά τη διάρκεια της Συνεδρίασης, ο κ. Παπασταύρου έκανε ιδιαίτερη μνεία στο γεγονός ότι ορισμένα κράτη-μέλη τάσσονται αναφανδόν υπέρ του στόχου της Ε.Ε. για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% ως το 2040, ενώ υπάρχουν και ορισμένα κράτη που είναι ιδιαίτερα αρνητικά σε αυτή τη στρατηγική επιλογή, θεωρώντας τους στόχους αυτούς μη ρεαλιστικούς και τροχοπέδη στην ανάπτυξη. 

Όπως είπε ο Υπουργός, η Ελλάδα υποστηρίζει επί της αρχής τον στόχο αυτό, με όρους όμως ρεαλισμού στην εφαρμογή του, με τρόπο που θα λάβει υπόψη τις πραγματικές συνέπειες για τα νοικοκυριά και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας, ενώ θα έχει και τις απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες (flexibilities), για να μπορέσει να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε αβεβαιότητα ή δυσανάλογη επιβάρυνση. 

Παράλληλα, ο κ. Παπασταύρου έκανε ιδιαίτερη αναφορά στις οδυνηρές συνέπειες που έχει βιώσει η χώρα μας από την κλιματική αλλαγή τα τελευταία χρόνια, όπως οι καταστροφικές πυρκαγιές σε Έβρο, Εύβοια και Ρόδο, οι πλημμύρες στη Θεσσαλία, αλλά και το κόστος που έχει πληρώσει η χώρα μας σε ανθρώπινες ζωές. «Για την Ελλάδα, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής είναι αδιαπραγμάτευτη, γι’ αυτό και έχουμε κάνει άλματα προόδου την τελευταία 20ετία, εν μέσω μάλιστα μίας σφοδρής οικονομικής δεκαετούς κρίσης», τόνισε ο ίδιος, επισημαίνοντας ότι η χώρα μας από την σχεδόν πλήρη εξάρτησή της από τον λιγνίτη το 2005, έφτασε σήμερα σε απολιγνιτοποίηση κατά 90% και χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε ποσοστό που προσεγγίζει το 60%. 

«Ο λόγος που πέτυχε η ενεργειακή αυτή μετάβαση είναι γιατί στηρίξαμε και στηρίζουμε ενεργά τις περιοχές που πλήττονται για να διατηρήσουμε την κοινωνική συνοχή. Το ίδιο πρέπει να κάνουμε και με το 2040: να θέσουμε φιλόδοξο στόχο, που να είναι όμως ρεαλιστικός, που να μπορεί να επιτευχθεί και δεν θα αφήσει χώρες ή τμήματα της κοινωνίας να μείνουν πίσω, ενώ παράλληλα δεν θα επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Θα πρέπει, δηλαδή, να υλοποιηθεί με όρους πραγματισμού και πρόνοιας για κοινωνική συνοχή», κατέληξε. 
 
Εξάλλου, στο περιθώριο των συνεδριάσεων στις οποίες συμμετείχε, ο κ. Παπασταύρου είχε διμερείς συναντήσεις με τον Ευρωπαίο Επίτροπο για το Κλίμα, κ. Wopke Hoekstra, την Ευρωπαία Επίτροπο Περιβάλλοντος, Ανθεκτικότητας των Υδάτων και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας, κ. Jessika Roswall -με την οποία συζήτησε για το θέμα της εκτροφής του αμερικανικού κάστορα που απασχολεί τη Δυτική Μακεδονία-, τον Υπουργό της Δανίας για Κλίμα και Ενέργεια, κ. Lars Aagaard -ο οποίος θα έχει για το επόμενο εξάμηνο την Προεδρία στο Συμβούλιο των 27 Υπουργών Περιβάλλοντος της Ε.Ε.-, την Υπουργό Περιβάλλοντος, Κυκλικής Οικονομίας και Ενέργειας της Ουγγαρίας, κ. Anikó Raisz, την Υπουργό Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος της Κύπρου, κυρία Μαρία Παναγιώτου, τον Υφυπουργό Περιβάλλοντος της Νορβηγίας κ. Kristoffer Hansen, καθώς και τον Υφυπουργό της Φινλανδίας για το Κλίμα, κ. Mika Nykänen. 

Παράλληλα, ο κ. Παπασταύρου συμμετείχε σε συζήτηση των Υπουργών Περιβάλλοντος με θέμα την πράσινη μετάβαση και τις ευκαιρίες και προκλήσεις που αυτή επιφέρει στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το περιβάλλον, τη γεωργία και το κλίμα. Στο πλαίσιο αυτής δε, ο Υπουργός της Δανίας για Κλίμα και Ενέργεια, κ. Lars Aagaard παρουσίασε το «Αgreement on a Green Denmark» της χώρας του.