Απέναντι στις πολιτικές ήττας για το κλίμα

Είναι ανεξήγητο;

Η Ευρώπη την τελευταία βδομάδα του Ιουνίου, στο πρώτο μεγάλο κύμα καύσωνα του φετινού καλοκαιριού, μέτρησε 2.300 θανάτους σε 12 ευρωπαϊκές πόλεις, σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης που δημοσιεύτηκε από το Grantham Institute του Imperial College London. Παρ’ όλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΕΕ), ανακοινώνοντας τους κλιματικούς στόχους για το 2040, κατέβασε τον πήχη και κατέφυγε σε τεχνάσματα. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ θα μπορούν να χρηματοδοτούν κλιματικά έργα σε χώρες εκτός Ευρώπης και να προσμετρούν τη μείωση των εκπομπών στους δικούς τους στόχους.

Πριν δέκα μέρες, η ΕΕ παρουσίασε και την πρόταση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Μεγάλος χαμένος είναι πάλι οι πόλεις, οι οποίες παραγκωνίζονται. Τα αντίστοιχα προγράμματα ανθεκτικότητας και πρόληψης συρρικνώνονται, την ώρα που οι αντίστοιχοι πόροι για την ευρωπαϊκή άμυνα αυξάνονται κατά 500%.

Η Ελλάδα, την τελευταία 5ετία, έχει πληγεί από μεγάλες φυσικές καταστροφές. Οι ερευνητές του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, τον προηγούμενο μήνα, διέγνωσαν ότι μεγάλο μέρος της Κρήτης, της Πελοποννήσου και της δυτικής Στερεάς Ελλάδας καταγράφουν ακραία επίπεδα ξηρασίας με άμεσες συνέπειες στις καλλιέργειες,ενώ η Αττική έχει χάσει το 50% των αποθεμάτων νερού της. Και την ίδια ώρα, η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και ο ενεργειακός σχεδιασμός της χώρας μας έχουν εναποτεθεί στα χέρια λίγων και ακατάλληλων, ενώ κοινοτικοί πόροι κατασπαταλώνται.

Το νέο Κλιματικό Σύμφωνο της Αθήνας που διαμορφώσαμε και πήρε την έγκριση της ΕΕ (EU Mission Label) εκτιμά το κόστος των επενδύσεων για την επίτευξη του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας μέχρι το 2030, στα 6,5 δισ. ευρώ. Σήμερα ο δήμος της Αθήνας, για έργα, διαχειρίζεται μόλις μερικές δεκάδες εκατομμύρια ευρώ, ενώ σε περιπέτεια εξελίσσεται η όποια προσπάθεια να αποκτήσει πρόσβαση σε επιπλέον χρηματοδότηση.

Πώς είναι δυνατόν ενώπιον της μεγάλης απειλής της κλιματικής κρίσης να πορευόμαστε με αβάσταχτη ελαφρότητα;

Η απάντηση βρίσκεται σε ένα δυστοπικό πολιτικό περιβάλλον που ανασυντίθεται τα τελευταία χρόνια, σε όλο τον κόσμο.

Στις ΗΠΑ η επανεκλογή του Τραμπ έβαλε πάλι μπροστά τα τρυπάνια των εξορύξεων, στην Ευρώπη οι τελευταίες ευρωεκλογές ανέδειξαν μια ισχυρή συντηρητική πλειοψηφία που θεωρεί σχεδόν πολυτέλεια την Πράσινη Συμφωνία και στην Ελλάδα τα θέματα της κλιματικής κρίσης αντιμετωπίζονται ως επικοινωνιακό σωσίβιο. Όπως οι τελευταίες ανακοινώσεις για τα θαλάσσια πάρκα, που υποτίθεται ότι θεσπίζουν καθεστώς προστασίας σε θαλάσσιες περιοχές, ενώ σε λίγα χιλιόμετρα απόσταση, προβλέπονται εξορύξεις  υδρογονανθράκων. Όπως τα δήθεν μέτρα για τη λειψυδρία, που εργαλειοποιούν την κρίση για να προχωρήσουν τα βήματα προς την απαξίωση της τοπικής αυτοδιοίκησης, την κατάργηση της συνταγματικά προβλεπόμενης τοπικότητας στη διαχείριση και τιμολόγηση του νερού, και τελικά, την αμφισβήτηση του ως δημόσιο και κοινωνικό αγαθό.

Πρόκειται για δυνάμεις που μόνο πολιτικές ήττας μπορούν να χαράξουν για το κλίμα.

Η νίκη, για το περιβάλλον και τον άνθρωπο, θα έρθει μέσα από έναν άλλο δρόμο, ευθύνης και αποτελεσματικότητας. Ένα βιώσιμο δρόμο, που περνά μέσα από τη διαφάνεια και την αποκέντρωση. Αλλά πρώτα και κύρια, μέσα από τους ίδιους τους πολίτες.

Έναν δρόμο που απαιτεί τόλμη. Θα τον βαδίσουμε, ενώνοντας δυνάμεις.

Υπενθυμίζεται πως στην πρώτη του προεδρική θητεία ο Τραμπ είχε ξανά αποσύρει τη χώρα ενώ ο τέως πρόεδρος Τζο Μπάιντεν επανέφερε τις ΗΠΑ στη Συμφωνία.

Όπως σημειώνει το Reuters, η απόφαση του Τραμπ κάνει τις Ηνωμένες Πολιτείες τις μόνες χώρες μαζί με το Ιράν, τη Λιβύη και την Υεμένη που μένουν εκτός του συμφώνου του 2015, στο οποίο οι κυβερνήσεις συμφώνησαν να περιορίσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη σε 1,5 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, ώστε να αποφευχθούν οι χειρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Σημειώνεται ότι στη συμφωνία -που υπεγράφη τον Απρίλιο του 2016- τα συμβαλλόμενα μέρη είχαν δεσμευτεί να μειώσουν τις εκπομπές αερίων που προκαλούν την κλιματική αλλαγή ώστε να περιοριστεί η αύξηση της θερμοκρασίας στον πλανήτη στους 2° Κελσίου, και ει δυνατόν στον 1,5° Κελσίου, σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή.

Τα τελικά επικαιροποιημένα ΕΣΕΚ αποτελούν καίριας σημασίας εργαλεία για να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη καθορίζουν συγκεκριμένο χάρτη πορείας για την επίτευξη των συμφωνημένων στόχων της ΕΕ αναφορικά με τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση, μεταξύ άλλων. Είναι επίσης καίριας σημασίας για να μπορέσει να αξιολογήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη συλλογική θέση των κρατών μελών όσον αφορά τη φιλοδοξία για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια έως το 2030.

Όλα τα κράτη μέλη όφειλαν να έχουν υποβάλει τα τελικά επικαιροποιημένα ΕΣΕΚ τους έως τις 30 Ιουνίου 2024. Μέχρι στιγμής, η Επιτροπή έχει λάβει 14 τελικά σχέδια, ενώ 13 κράτη μέλη δεν τα έχουν ακόμη υποβάλει. Η Επιτροπή θεωρεί ότι παραβιάζουν την υποχρέωσή τους βάσει του κανονισμού για τη διακυβέρνηση και, ως εκ τούτου, αποστέλλει προειδοποιητικές επιστολές. Το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Τσεχία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Κροατία, η Κύπρος, η Μάλτα, η Αυστρία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Σλοβενία και η Σλοβακία έχουν πλέον προθεσμία δύο μηνών για να απαντήσουν στην Επιτροπή. Εάν δεν δώσουν ικανοποιητική απάντηση, η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει να αποστείλει αιτιολογημένη γνώμη.

Το Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας (ITLOS) γνωμοδότησε σήμερα για το αν οι χώρες έχουν ευθύνη να μειώσουν τις εκπομπές και να καταπολεμήσουν την κλιματική αλλαγή—-μια γνωμοδότηση που θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο για μελλοντικές υποθέσεις που αφορούν το κλίμα.

Η γνωμοδότηση του δικαστηρίου ζητήθηκε από μια ομάδα νησιωτικών χωρών που αντιμετωπίζουν άνοδο της στάθμης των θαλασσίων υδάτων εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

Ενώ η γνωμοδότηση του δικαστηρίου στην υπόθεση δεν θα είναι νομικά δεσμευτική, θα μπορέσει ωστόσο να κατευθύνει τις χώρες στην κλιματική πολιτική που θα ακολουθήσουν και να χρησιμοποιηθεί ως δεδικασμένο σε άλλες υποθέσεις.

Κατά την ακροαματική διαδικασία της υπόθεσης τον Σεπτέμβριο η Κίνα, ο μεγαλύτερος ρυπαντής διοξειδίου του άνθρακα παγκοσμίως, είχε αμφισβητήσει το αίτημα των νησιωτικών χωρών υποστηρίζοντας ότι το δικαστήριο δεν έχει γενικώς εξουσία να εκδίδει γνωμοδοτήσεις .

Η απόφαση θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει δύο αναμενόμενες νομικές γνωμοδοτήσεις από το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το Διεθνές Δικαστήριο, τα οποία αμφότερα εξετάζουν υποθέσεις για τις κλιματικές υποχρεώσεις των κρατών.

Ήδη τον περασμένο μήνα το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εξέδωσε ιστορική απόφαση υπέρ των εναγόντων που υποστήριξαν ότι η Ελβετία παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματά τους μη κάνοντας αρκετά για να καταπολεμήσει την υπερθέρμανση που οφείλεται στην κλιματική αλλαγή.