Τα καύσιμα κίνησης ήταν από τους βασικούς παράγοντες που «έσπρωξαν» τον δείκτη προς τα πάνω τον Απρίλιο, τάση που αναμένεται να συνεχιστεί και τον Μάιο.

Η εικόνα στα πρατήρια παραμένει επιβαρυμένη:

• Η αμόλυβδη διατίθεται στα 2,10 ευρώ/λίτρο, 22% ακριβότερα από πέρυσι
• Το πετρέλαιο κίνησης στα 1,88 ευρώ, με αύξηση 28%
• Το υγραέριο στα 1,25 ευρώ, 39% πάνω από τα περσινά επίπεδα.

Παρά τις πιέσεις, οι τελευταίες τρεις ημέρες δείχνουν μικρή πτώση στη χονδρική, με την τάση να αναμένεται να συνεχιστεί στις αρχές της επόμενης εβδομάδας. Ωστόσο, σημαντική αποκλιμάκωση στην αμόλυβδη δεν προβλέπεται άμεσα, καθώς η τιμή της παραμένει κοντά στα υψηλά από την έναρξη του πολέμου.

Στο πετρέλαιο κίνησης η εικόνα είναι καλύτερη. Από τα 1,85 ευρώ του Μαρτίου, η τιμή έχει υποχωρήσει στα 1,27 ευρώ, λόγω και της κρατικής επιδότησης. Έτσι, την επόμενη εβδομάδα αναμένεται να δούμε τιμές ακόμη και κάτω από 1,80 ευρώ/λίτρο.

Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει ότι η επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης θα παραμείνει «για όσο χρειαστεί», ώστε να αποφευχθεί νέα εκτίναξη πάνω από τα 2 ευρώ, αλλά και για να συγκρατηθούν οι τιμές των τροφίμων μέσω του μεταφορικού κόστους.

Με τις τιμές των καυσίμων να έχουν διπλασιαστεί μέσα σε λίγους μήνες, τον πλανήτη αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία και τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ να παραμένει περιορισμένη, τα ερωτήματα για το μέλλον των πτήσεων γίνονται ολοένα και πιο πιεστικά, όπως σημειώνει ο Guardian.

Παρά τα σενάρια καταστροφής, ειδικοί επισημαίνουν ότι είναι απίθανο να «στεγνώσει» πλήρως η αγορά καυσίμων. Ο Ρίτσαρντ Γκριν, καθηγητής βιώσιμης ενέργειας στο Imperial College London, εξηγεί ότι το παγκόσμιο σύστημα διαθέτει ακόμη περιθώρια προσαρμογής: «Ο κόσμος καταναλώνει περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα… η πραγματική μείωση είναι πέντε ή δέκα στα 100», τονίζοντας ότι μέρος της ροής μπορεί να ανακατευθυνθεί μέσω αγωγών ή άλλων διαδρομών.

Ωστόσο, ακόμη κι αν δεν υπάρξει φυσική έλλειψη καυσίμων, το κόστος αποτελεί τον βασικό κίνδυνο.

Ο Ραφαέλ Παλάσιος, επικεφαλής του τμήματος Αεροναυπηγικής στο ίδιο πανεπιστήμιο, σημειώνει: «Τα καύσιμα αεροσκαφών έχουν διπλασιαστεί σε τιμή τους τελευταίους δύο μήνες, κάτι που είναι τρομακτικό», υπογραμμίζοντας ότι η επιβάρυνση για τις αεροπορικές εταιρείες είναι ήδη δυσβάσταχτη.

Την ίδια στιγμή, η Αμρίτα Σεν, ιδρύτρια της Energy Aspects, προειδοποιεί για ένα πιο ακραίο σενάριο, δηλώνοντας στους Financial Times: «Ουσιαστικά μπορείς να διαλέξεις οποιαδήποτε τιμή για το πετρέλαιο. Δεν θα έχουμε πλέον κανένα περιθώριο ασφαλείας».

Ακυρώσεις πτήσεων, αυξήσεις ναύλων και στροφή των ταξιδιωτών σε πιο κοντινούς προορισμούς

Οι συνέπειες της κρίσης έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές. Μεγάλες αεροπορικές εταιρείες περιορίζουν δρομολόγια, ενώ οι τιμές των εισιτηρίων κινούνται ανοδικά.
Ο Στέφαν Κρόιτσπαιντνερ, ανώτερος αντιπρόεδρος της Lufthansa, εξηγεί ότι το πρόβλημα είναι διπλό: «Όταν μιλάμε για καύσιμα, υπάρχουν δύο ζητήματα: το ένα είναι η αύξηση των τιμών… το άλλο είναι η ίδια η διαθεσιμότητα καυσίμου, γιατί ανεφοδιάζεσαι στον προορισμό».

Η διάσταση αυτή αναδεικνύει πόσο ευάλωτες είναι οι παγκοσμιοποιημένες αερομεταφορές: ακόμη κι αν υπάρχει επάρκεια καυσίμου σε μια χώρα, η έλλειψη στον προορισμό μπορεί να οδηγήσει σε ακυρώσεις πτήσεων. Ο ίδιος προσθέτει ότι πολλές περικοπές δρομολογίων σχετίζονται και με την οικονομική βιωσιμότητα: «Από εμπορική άποψη, θέλαμε να αφαιρέσουμε πτήσεις που δεν ήταν πλέον κερδοφόρες».

Παράλληλα, οι ταξιδιώτες προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους. Όπως επισημαίνει η Τζένι Σάουθαν, ιδρύτρια της Globetrender, «οι ταξιδιώτες αντιδρούν καθυστερώντας τις κρατήσεις και περιμένοντας μεγαλύτερη σαφήνεια», ενώ τονίζει ότι η κρίση «επηρεάζει ταυτόχρονα τις διαδρομές, τις τιμές και την εμπιστοσύνη».

Ήδη καταγράφεται στροφή προς πιο «ασφαλείς» και κοντινούς προορισμούς, με τα μακρινά και πιο περίπλοκα ταξίδια να δέχονται μεγαλύτερη πίεση.

Η κρίση στα καύσιμα δεν περιορίζεται στον κλάδο των αερομεταφορών, αλλά επηρεάζει το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και χώρες που δεν αντιμετωπίζουν άμεσες ελλείψεις, υφίστανται τις συνέπειες μέσω αυξημένων τιμών.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κρίση ενδέχεται να λειτουργήσει ως επιταχυντής για τη μετάβαση σε πιο «καθαρές» μορφές αερομεταφορών.

Οι εναλλακτικές, όπως τα συνθετικά καύσιμα ή το υδρογόνο, απαιτούν τεράστιες επενδύσεις και ριζικές αλλαγές στις υποδομές, καθώς, όπως σημειώνει, «όλη η υποδομή 100 χρόνων των αερομεταφορών είναι χτισμένη γύρω από ένα συγκεκριμένο καύσιμο».

Ωστόσο, τέτοιου είδους κρίσεις μπορεί να επιταχύνουν τις εξελίξεις: «Οι κρίσεις μπορούν να επιταχύνουν τις αλλαγές… Πιστεύω ότι πριν πεθάνω θα δούμε αυτές τις τεχνολογίες σε μεγάλη κλίμακα».

Ένα πιθανό αποτέλεσμα της κρίσης είναι η περαιτέρω αύξηση του κόστους των αεροπορικών ταξιδιών, γεγονός που θα μπορούσε να περιορίσει την πρόσβαση σε αυτά.

Ήδη, ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού δεν ταξιδεύει αεροπορικώς και οι εξελίξεις ενδέχεται να ενισχύσουν αυτή την τάση, καθιστώντας τις πτήσεις «προνόμιο» για ολοένα και λιγότερους.

Η κρίση πυροδοτήθηκε από τη ραγδαία αύξηση της τιμής των καυσίμων αεροσκαφών, που έχει σχεδόν διπλασιαστεί από την έναρξη της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, η οποία οδήγησε σε αλυσιδωτές αντιδράσεις στις ενεργειακές αγορές και έφερε τον πλανήτη αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην Ιστορία.

Καθοριστικός παράγοντας ήταν η απόφαση της Τεχεράνης να μπλοκάρει τα Στενά του Ορμούζ, τη στρατηγική θαλάσσια δίοδο από την οποία διερχόταν περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Η διακοπή αυτής της ροής έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στην προσφορά καυσίμων.

Όπως σημειώνει η Διεθνής Ένωση Αερομεταφορών (IATA), η μέση τιμή των καυσίμων αεροσκαφών έφτασε τα 181 δολάρια ανά βαρέλι, καταγράφοντας αύξηση 1% μέσα σε μία εβδομάδα, μετά από μήνες έντονων διακυμάνσεων.

Οι αεροπορικές εταιρείες έχουν προχωρήσει σε μαζικές περικοπές δρομολογίων, είτε ακυρώνοντας πτήσεις είτε αντικαθιστώντας μεγάλα αεροσκάφη με μικρότερα για εξοικονόμηση καυσίμων.

Εταιρείες, όπως η Lufthansa, έχουν προχωρήσει στις μεγαλύτερες περικοπές με περίπου 20.000 πτήσεις να αφαιρούνται από τον προγραμματισμό έως τον Οκτώβριο. Αντίστοιχα, η Air France-KLM και άλλοι ευρωπαϊκοί αερομεταφορείς έχουν μειώσει σημαντικά τη χωρητικότητά τους.

Στην Ασία, η Air China περιόρισε εσωτερικά δρομολόγια, ενώ στη Βόρεια Αμερική η Spirit Airlines έχει ήδη αναστείλει τη λειτουργία της, σε ένα σκηνικό που αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην κρίση των καυσίμων.

Η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ παραμένει στο επίκεντρο της κρίσης. Η διακοπή τους έχει δημιουργήσει μια αλυσιδωτή αντίδραση στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, την ώρα που η ήδη εύθραυστη ισορροπία μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία δοκιμάζεται περαιτέρω.

Η κατάσταση έχει οδηγήσει σε περιορισμούς και καθυστερήσεις σε αεροδρόμια της περιοχής του Κόλπου, τα οποία παραδοσιακά λειτουργούσαν ως βασικοί κόμβοι για πτήσεις προς την Ασία. Αυτό έχει επιβαρύνει περαιτέρω τα διεθνή δίκτυα συνδέσεων.

Ο αναλυτής Τζον Στρίκλαντ σημείωσε χαρακτηριστικά ότι «καμία ευρωπαϊκή αεροπορική εταιρεία δεν πρόκειται να στείλει ένα αεροπλάνο στην Ασία για να καλύψει τη ζήτηση από τον Κόλπο και να διαπιστώσει ότι δεν έχει καύσιμα για να επιστρέψει».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προειδοποιήσει ότι η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη, καλώντας τα κράτη-μέλη και τις αεροπορικές εταιρείες να προετοιμαστούν για όλα τα ενδεχόμενα.

«Ουδείς γνωρίζει πόσο θα διαρκέσει αυτή η κατάσταση. Το πιο αποτελεσματικό που μπορούμε να κάνουμε είναι να προετοιμαστούμε για όλα τα ενδεχόμενα», δήλωσε η εκπρόσωπος της Κομισιόν, Άννα-Κάισα Ιτκόνεν.

Η Επιτροπή αναμένεται να εκδώσει κατευθυντήριες οδηγίες εντός της εβδομάδας, οι οποίες θα περιλαμβάνουν κανόνες για την εξοικονόμηση καυσίμων, τα δικαιώματα επιβατών και τεχνικές προδιαγραφές καυσίμων.

Η Ευρώπη καλύπτει περίπου το 70% των αναγκών της σε καύσιμα αεροσκαφών μέσω διυλιστηρίων, ωστόσο το υπόλοιπο εξαρτάται από εισαγωγές, κυρίως από τη Μέση Ανατολή.

Ιδιαίτερα ευάλωτη εμφανίζεται η Βρετανία – ο μεγαλύτερος καθαρός εισαγωγέας καυσίμων αεροσκαφών στην Ευρώπη και δεν διαθέτει στρατηγικά αποθέματα. Σύμφωνα με ανάλυση της Goldman Sachs, τα αποθέματά της μπορεί να υποχωρήσουν σε «κρίσιμα χαμηλά επίπεδα», αυξάνοντας τον κίνδυνο περιορισμών στη διανομή καυσίμων.

Η ανησυχία εντείνεται από το γεγονός ότι η χώρα διαθέτει πλέον μόνο τέσσερα λειτουργικά διυλιστήρια, μετά από διαδοχικά λουκέτα τα τελευταία χρόνια.

Οι κυβερνήσεις στην Ευρώπη εξετάζουν μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης. Στη Βρετανία  η κυβέρνηση έχει επιτρέψει στις αεροπορικές εταιρείες να συνδυάζουν επιβάτες από διαφορετικές πτήσεις σε λιγότερα αεροσκάφη, με στόχο τη μείωση κατανάλωσης καυσίμων.

Ωστόσο, η πολιτική αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις, με οργανώσεις καταναλωτών να κάνουν λόγο για «χαλάρωση κανόνων υπέρ των εταιρειών».

Ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ έχει προειδοποιήσει ότι οι Βρετανοί ίσως χρειαστεί να επανεξετάσουν τα ταξιδιωτικά τους σχέδια για το καλοκαίρι, αν και η κυβέρνησή του τονίζει πως δεν συντρέχει λόγος πανικού προς το παρόν.

Παρά τις προσπάθειες ενίσχυσης των εισαγωγών και της παραγωγής, η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας εκτιμά ότι η Ευρώπη ενδέχεται να διαθέτει αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών για μόλις έξι εβδομάδες.

Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο περαιτέρω περικοπών πτήσεων και αυξήσεων στις τιμές των εισιτηρίων ενόψει της θερινής περιόδου, με την παγκόσμια αεροπορική αγορά να κινείται πλέον σε ένα περιβάλλον υψηλής αβεβαιότητας.

Όπως εκτιμούν αναλυτές του κλάδου, η κρίση δεν αφορά μόνο στις τιμές αλλά και στη διαθεσιμότητα καυσίμων – κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε στοχευμένες ακυρώσεις πτήσεων, ειδικά σε μικρότερα αεροδρόμια και δευτερεύοντες προορισμούς.

Η χρεοκοπία αυτή αποτελεί ισχυρό πολιτικό πλήγμα για τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε προσωπικά προτείνει ένα κρατικό πακέτο διάσωσης ύψους 500 εκατ. δολαρίων. Παρά την επιμονή του Λευκού Οίκου, η πρόταση προσέκρουσε στην άρνηση των πιστωτών και στις εσωτερικές αντιδράσεις Ρεπουμπλικάνων βουλευτών, αφήνοντας την εταιρεία χωρίς την απαραίτητη ρευστότητα για να συνεχίσει να πετά.

Το μοιραίο «άλμα» των καυσίμων

Η Spirit είχε βασίσει το πλάνο αναδιάρθρωσής της σε μια πρόβλεψη τιμής καυσίμων γύρω στα 2,24 δολάρια ανά γαλόνι. Ωστόσο, οι γεωπολιτικές εξελίξεις ανέτρεψαν κάθε σχεδιασμό:

• Η τιμή των καυσίμων αεροσκαφών εκτινάχθηκε στα 4,51 δολάρια ανά γαλόνι στα τέλη Απριλίου.
• Η αύξηση αυτή κατέστησε το επιχειρηματικό μοντέλο της εταιρείας μη βιώσιμο, καθώς το κόστος λειτουργίας ξεπέρασε κάθε έσοδο.

«Δεν μπορείς να αναστήσεις ένα πτώμα»

Παρά τις προσπάθειες του υπουργού Μεταφορών, Σον Ντάφι, να πείσει άλλους αερομεταφορείς να εξαγοράσουν τη Spirit, δεν βρέθηκε κανένας ενδιαφερόμενος. «Γιατί να την αγοράσει κάποιος;» διερωτήθηκε χαρακτηριστικά ο υπουργός, υπογραμμίζοντας το οικονομικό τέλμα της εταιρείας.

Ένας από τους πιστωτές που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις δήλωσε κυνικά πως η κυβέρνηση προσπάθησε, αλλά «δεν μπορείς να αναστήσεις ένα πτώμα».

Οι επιπτώσεις στην αγορά και τους εργαζόμενους

Η κατάρρευση της Spirit αναμένεται να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στην αμερικανική αεροπλοΐα:

• Εκτιμάται ότι η παύση λειτουργίας θα κοστίσει τις θέσεις εργασίας σε σχεδόν 20.000 εργαζόμενους (συμπεριλαμβανομένων πιλότων και πληρωμάτων).
• Η απουσία της Spirit, που κάλυπτε το 5% της αγοράς, αφαιρεί έναν σημαντικό ανταγωνιστικό παράγοντα που κρατούσε χαμηλά τις τιμές των εισιτηρίων.
• Ήδη οι μετοχές των ανταγωνιστριών Frontier Airlines (+10%) και JetBlue (+4%) σημείωσαν άνοδο, καθώς οι επενδυτές προβλέπουν απορρόφηση του μεριδίου αγοράς.

Η εταιρεία έχει ξεκινήσει τη διαδικασία σταδιακής παύσης των δραστηριοτήτων της, ενώ μεγάλες αεροπορικές εταιρείες όπως η American, η United και η Frontier ανακοίνωσαν ότι προετοιμάζουν ειδικά προγράμματα για να εξυπηρετήσουν τους χιλιάδες επιβάτες που έμειναν με εισιτήρια στα χέρια.

Η αναστάτωση αυτή προκύπτει καθώς ο πόλεμος στο Ιράν εκτοξεύει το κόστος ενέργειας και απειλεί να διακόψει τις προμήθειες μέσω των Στενών του Ορμούζ, βασικής διόδου για πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε την Τετάρτη ότι η σύγκρουση κοστίζει στην ΕΕ σχεδόν 500 εκατ. ευρώ ημερησίως λόγω των αυξημένων τιμών ενέργειας, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει ζητήσει από τους συνεργάτες του να ετοιμαστούν για παρατεταμένο αποκλεισμό του Ιράν, που μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

«Στην Ευρώπη έχουμε εικόνα και δεσμεύσεις μέχρι τον Μάιο και τον Ιούνιο… τι θα συμβεί μετά είναι δύσκολο να προβλεφθεί», ανέφερε ο διευθύνων σύμβουλος της DHL Group Τόμπιας Μάγερ, σε ενημέρωση που παρακολούθησε το POLITICO νωρίτερα αυτό τον μήνα. «Υπάρχουν στρατηγικά αποθέματα, αλλά δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το πόσα έχουν ήδη αντληθεί».

Οι ευρωπαϊκές αρχές δεν βρίσκονται εντελώς στο σκοτάδι. Οι πληροφορίες για κρατικά αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι γενικά διαφανείς και επικαιροποιημένες, ενώ οι εθνικοί αξιωματούχοι πραγματοποιούν τακτικές συναντήσεις ανταλλαγής πληροφοριών και οι εταιρείες περιστασιακά κοινοποιούν τα δικά τους στοιχεία.

Ωστόσο, πέρα από αυτά, όσοι επιθυμούν να γνωρίζουν πότε μπορεί να στερέψουν τα αποθέματα έχουν ελάχιστα δεδομένα στη διάθεσή τους — ένα κενό που απειλεί να αφήσει τις κυβερνήσεις ανίκανες να εντοπίσουν έγκαιρα ελλείψεις ή αναγκασμένες να λάβουν έκτακτα μέτρα με ελλιπή πληροφόρηση.

Κενά στην πληροφόρηση και εκκλήσεις για διαφάνεια

Σε πρόσφατη υψηλού επιπέδου σύνοδο, υπουργοί από το Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ισπανία επισήμαναν αυτά τα κενά γνώσης, καλώντας την ΕΕ να συντονίσει καλύτερη παρακολούθηση και ανάλυση σε πραγματικό χρόνο, ιδίως όσον αφορά τα διυλισμένα προϊόντα. Ο εκπρόσωπος της Ελλάδας ζήτησε ακόμη τη δημιουργία καναλιού επικοινωνίας μέσω WhatsApp ή Signal μεταξύ των κρατών-μελών και της Επιτροπής.

«Έχουμε πολύ περιορισμένη γνώση της αγοράς και δεδομένα για το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο», ανέφερε ανώτερος αξιωματούχος υπουργείου Ενέργειας ευρωπαϊκής χώρας. «Η γνώση μας για το τι κυκλοφορεί, τι αποσύρεται και τι μεταφέρεται σε διαφορετικές διαδρομές… είναι σίγουρα ανεπαρκής».

Όταν πρόκειται για προϊόντα όπως το ντίζελ ή τα καύσιμα αεροπορίας, η κατάσταση είναι ακόμη πιο θολή. Η ΕΕ βασίζεται κυρίως στα επίσημα στατιστικά στοιχεία της Eurostat και στη συντονισμένη ενημέρωση μεταξύ κρατών-μελών για να εκτιμήσει τα επίπεδα προσφοράς. Όμως τα περισσότερα αποθέματα βρίσκονται σε διάσπαρτες εμπορικές εγκαταστάσεις, με τις εταιρείες να διστάζουν να κοινοποιήσουν ευαίσθητα επιχειρηματικά δεδομένα που δεν υποχρεούνται νομικά να αναφέρουν.

Ακόμη και τα στοιχεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (IEA), που συντόνισε πρόσφατα την ιστορική απελευθέρωση 400 εκατ. βαρελιών πετρελαίου, είναι περιορισμένα γι’ αυτόν τον λόγο, σύμφωνα με αξιωματούχο της Επιτροπής. Η IEA δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα σχολιασμού.

«Σε έναν ιδανικό κόσμο θα είχαμε τέλεια πληροφόρηση», πρόσθεσε ο αξιωματούχος της Επιτροπής. «Όμως τελικά εξαρτόμαστε από όσα μας κοινοποιούνται. Και έχω ακούσει συναδέλφους να εκφράζουν την ίδια ανησυχία — ελπίζουμε ότι έχουμε τη σωστή εικόνα».

Πρωτοβουλίες της ΕΕ για καλύτερη παρακολούθηση

Από την έναρξη του πολέμου, οι υπουργοί Ενέργειας έχουν ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, να ενισχύσει τη δυνατότητα παρακολούθησης των αποθεμάτων σε υπόγειες εγκαταστάσεις, δεξαμενές μεγάλων λιμανιών, υπερδεξαμενόπλοια στα ευρωπαϊκά ύδατα και αποθήκες σε αεροδρόμια ή κατά μήκος αγωγών-κλειδιά.

Η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε αυτή την έλλειψη δεδομένων, παρουσιάζοντας σχέδια για ένα «Παρατηρητήριο Καυσίμων» που θα «παρακολουθεί την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα αποθέματα καυσίμων μεταφορών στην ΕΕ», παρόμοιο με την πολύ πιο πλήρη Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.

«Φυσικά θέλουμε καλύτερη επισκόπηση της κατάστασης καυσίμων στην ΕΕ», δήλωσε η εκπρόσωπος της Επιτροπής Άννα-Καΐσα Ίτκονεν. «Το επεξεργαζόμαστε ακόμα — είναι νωρίς για λεπτομέρειες».

Τα αποθέματα φυσικού αερίου πιο διαφανή – αλλά όχι πλήρως

Το φυσικό αέριο είναι σχετικά πιο εύκολο στην παρακολούθηση. Μετά τις ελλείψεις που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, επιβλήθηκε στις χώρες-μέλη υποχρέωση πλήρωσης των αποθηκών έως το 90% της χωρητικότητας κάθε χειμώνα. Έτσι η ΕΕ γνωρίζει ανά πάσα στιγμή περίπου πόσο φυσικό αέριο διαθέτει — αν και υπάρχουν ακόμη «τυφλά σημεία» ως προς εισροές-εκροές και διασυνοριακές συναλλαγές.

Η Eurostat επίσης παρακολουθεί πανευρωπαϊκά προϊόντα πετρελαίου — αλλά επικαιροποιεί τα στοιχεία σπάνια. Τα τελευταία επαρκώς πλήρη δεδομένα χρονολογούνται από τον Ιανουάριο, σύμφωνα με την αναλύτρια του Ινστιτούτου Ενεργειακής Οικονομίας & Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης Ana Maria Jaller-Makarewicz.

Tότε οι περισσότερες χώρες της ΕΕ —πλην Λετονίας, Ιρλανδίας και Κύπρου— κάλυπταν την απαίτηση κατοχής αποθεμάτων πετρελαίου ίσων με 90 ημέρες κατανάλωσης. Τα αποθέματα αυτά αποτελούνταν κυρίως από αργό πετρέλαιο, ντίζελ και πρώτες ύλες διυλιστηρίων, με λιγότερες ποσότητες βενζίνης ή καυσίμων τζετ.

Τι έχει συμβεί έκτοτε; Είναι «αρκετά δύσκολο να έχουμε επικαιροποιημένη εικόνα», σημείωσε δεύτερος ανώτερος αξιωματούχος υπουργείου Ενέργειας. «Ξέρουμε τι θα έπρεπε να έχουν στις δεξαμενές τους. Αλλά τι υπάρχει πραγματικά ανά πάσα στιγμή δεν μπορούμε να γνωρίζουμε».

Eμπόδια στη διαφάνεια των εμπορικών αποθεμάτων

Ακόμη πιο δύσκολη είναι η παρακολούθηση διυλισμένων προϊόντων όπως ντίζελ, βενζίνη ή καύσιμα τζετ. «Οι ιδιωτικές εταιρείες δεν ήθελαν να μοιραστούν πληροφορίες», ανέφερε τρίτος ανώτερος αξιωματούχος υπουργείου Ενέργειας.

“Δυστυχώς αυτή είναι πληροφορία που [τα μέλη] δεν θα μοιραστούν μαζί μου”, δήλωσε ο διευθυντής του λόμπι καυσίμων FuelsEurope Alaine Mathuren, διευκρινίζοντας πως ο οργανισμός του δεν θα τη ζητούσε έτσι κι αλλιώς λόγω κανόνων ανταγωνισμού στην ΕΕ.

Παρά τα μεγάλα κενά στα δεδομένα, είναι «νωρίς ακόμη» για να ειπωθεί αν η Επιτροπή θα θεσπίσει υποχρέωση ενημέρωσης των κρατών-μελών, σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο της Κομισιόν.

Nέα δεδομένα μετά τον αποκλεισμό του Ορμούζ

Τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου ήταν ήδη χαμηλά πριν την επίθεση στο Ιράν, κάτω από το 30% της χωρητικότητας λόγω μεγάλης χρήσης τον χειμώνα. Η αναπλήρωσή τους εξαρτάται από κινήσεις εμπόρων που προτιμούν συνήθως να γεμίζουν δεξαμενές το καλοκαίρι όταν πέφτουν οι τιμές — όμως ο πόλεμος στο Ιράν ανατρέπει αυτή τη λογική κι οι προσπάθειες της ΕΕ έχουν μικτή αποτελεσματικότητα.

Η επανακατεύθυνση των παγκόσμιων αγορών ενέργειας μετά τον αποκλεισμό του Ορμούζ περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση. Τα δεξαμενόπλοια πλέον δεν μεταφέρονται μέσω Ευρώπης προς Ασία αλλά πλέουν απευθείας εκεί από τη Δυτική Αφρική ή τις ΗΠΑ, σύμφωνα με τον αναλυτή φυσικού αερίου στη Kpler Charles Costerousse.

“Οι παραδόσεις εξακολουθούν να κινούνται εντός του πενταετούς μέσου όρου”, είπε στο POLITICO. “Απλώς δεν λαμβάνουν όσα θα μπορούσαν θεωρητικά, δεδομένης της αυξημένης παραγωγής στις ΗΠΑ”.

Tεχνολογίες παρακολούθησης & επισφαλή στοιχεία

Tα αποθέματα αργού πετρελαίου μπορούν επίσης να παρακολουθούνται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο. Η Kpler παρέχει δεδομένα στη IEA αξιολογώντας το ύψος των δεξαμενών με πλωτή οροφή μέσω δορυφορικών εικόνων και σκιάσεων — μια μέθοδος που καλύπτει περίπου το 90% της παγκόσμιας χωρητικότητας 6 δισεκ. βαρελιών σύμφωνα με τον αναλυτή Homayoun Falakshahi.

Tο πιο πρόσφατο δελτίο της IEA δείχνει ότι τα ευρωπαϊκά αποθέματα ήταν ήδη χαμηλά τον Φεβρουάριο συγκριτικά με πέρυσι ενώ υπάρχουν λίγα στοιχεία για τον Μάρτιο. Τα κράτη-μέλη φέρονται να ενημέρωσαν πρόσφατα τις Βρυξέλλες για τα δικά τους αποθέματα αλλά λεπτομέρειες δεν δόθηκαν στη δημοσιότητα — κάποια κράτη ήδη απελευθερώνουν στρατηγικά αποθέματα ως μέρος ιστορικής διεθνούς συμφωνίας.

Tα αποθέματα καυσίμων τζετ —που φυλάσσονται κυρίως σε δεξαμενές σταθερής οροφής— είναι ακόμη πιο δύσκολο να καταγραφούν σύμφωνα με τον Falakshahi· βασίζονται κυρίως σε εθελοντικές δηλώσεις εταιρειών κι η έλλειψη διαφάνειας αντανακλά συνεχιζόμενες διαφωνίες ως προς το πραγματικό υπόλοιπο καυσίμου στην Ευρώπη.

Nαφθαλίνη: εξαίρεση στη θολή εικόνα

Aλλα προϊόντα όπως η νάφθα — βασική πρώτη ύλη πλαστικών — παρακολουθούνται ευκολότερα χάρη σε καθημερινές έρευνες εταιρειών όπως η Insights Global στη Βόρεια Ευρώπη, σύμφωνα με τον επικεφαλής αναλυτή πετροχημικών στην Kpler Ciaran Tyler.

Tα στοιχεία δείχνουν πως παρότι κάποιες ποσότητες νάφθας εξάγονται πλέον προς Ασία μαζί με άλλα προϊόντα, η ευρωπαϊκή πετροχημική βιομηχανία ωφελείται προσωρινά από το κλείσιμο του Ορμούζ· αυτό όμως ισχύει μόνο για εργοστάσια που μπορούν να μεταβούν από νάφθα σε αιθάνιο ή προπάνιο ως πρώτη ύλη.

“Η απώλεια [πετροχημικών] από Μέση Ανατολή κι Ασία σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές μονάδες σήμερα βλέπουν αύξηση κερδών”, δήλωσε ο Tyler στο POLITICO.

Eθελοντική πληροφόρηση αλλά περιορισμένη αξιοπιστία

Aν κι αυτές οι πληροφορίες μοιράζονται αποκλειστικά σε εθελοντική βάση, είναι χρήσιμες σύμφωνα με τον Tyler: “Πρέπει πάντα να κρατά κανείς επιφυλάξεις”, εξηγεί. “Θα πόνταρα όλες μου τις οικονομίες στα συγκεκριμένα στοιχεία; Όχι. Είναι όμως σωστά ως προς τη γενική τάση; Ναι”.

Διαβάστε το αρχικό άρθρο εδώ.

Η τιμή του πετρελαίου Brent κινείται πάνω από τα 120 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας έκρηξη το τελευταίο διάστημα, εξέλιξη που αποτυπώνεται ήδη στα πρατήρια.

Η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης διατηρείται πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο, ενώ αυξημένη εμφανίζεται και η τιμή του πετρελαίου κίνησης.

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, η αμόλυβδη διαμορφώνεται κοντά στα 2,04–2,06 ευρώ ανά λίτρο και το πετρέλαιο κίνησης περίπου στα 1,88–1,89 ευρώ.

Η επιβάρυνση για τους καταναλωτές είναι αισθητή σε σύγκριση με τις αρχές Μαρτίου, όταν η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης κινούνταν στα 1,75 ευρώ το λίτρο και του πετρελαίου κίνησης στα 1,57 ευρώ. Μέσα σε διάστημα λίγων εβδομάδων, η αύξηση φτάνει περίπου τα 30 λεπτά ανά λίτρο, ενώ ακόμη και σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι τιμές έχουν ενισχυθεί κατά λίγα λεπτά μέσα σε μόλις πέντε ημέρες.

Την ίδια στιγμή, εξελίξεις στη διεθνή ενεργειακή σκηνή, όπως η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ από την 1η Μαΐου, εντείνουν την αβεβαιότητα. Η κίνηση αυτή, σε συνδυασμό με τις γεωπολιτικές εντάσεις και τη μείωση των στρατηγικών αποθεμάτων, ενδέχεται να επηρεάσει περαιτέρω τη σταθερότητα της αγοράς πετρελαίου.

Παρά το αυξημένο κόστος, όσοι σχεδιάζουν μετακινήσεις για την Πρωτομαγιά δεν αναμένεται να δουν νέες ανατιμήσεις μέσα στο τριήμερο. Όπως επισημαίνουν εκπρόσωποι της αγοράς, οι τιμές στα καύσιμα θα παραμείνουν σταθερές τις ημέρες της εξόδου, διευκολύνοντας σε έναν βαθμό τους εκδρομείς.

Ωστόσο, η εικόνα αυτή εκτιμάται ότι θα είναι προσωρινή.

Μετά το πέρας του τριημέρου, αναμένονται νέες αυξήσεις, καθώς θα ενσωματωθούν οι πρόσφατες ανατιμήσεις των διυλιστηρίων στην τελική τιμή λιανικής.

Έτσι, η πίεση στα νοικοκυριά αναμένεται να συνεχιστεί, με το κόστος μετακίνησης να παραμένει ένας από τους βασικούς παράγοντες επιβάρυνσης.

Περίπου 77% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων που απάντησαν στη δημοσκόπηση, η οποία ολοκληρώθηκε στις αρχές της εβδομάδας, δήλωσε ότι ο Τραμπ φέρει τουλάχιστον αρκετή ευθύνη για την πρόσφατη αύξηση στις τιμές των καυσίμων, η οποία προκλήθηκε από την απόφασή του να κηρύξει πόλεμο στο Ιράν μαζί με τον σύμμαχο των ΗΠΑ, το Ισραήλ.

Την άποψη αυτή μοιράζονται ευρέως ψηφοφόροι απ΄ολόκληρο το πολιτικό φάσμα, με 55% των Ρεπουμπλικανών ψηφοφόρων, 82% των ανεξάρτητων και 95% των Δημοκρατικών να επιρρίπτουν την ευθύνη στον πρόεδρο για τις υψηλότερες τιμές των καυσίμων.

Περίπου 58% των ψηφοφόρων, περιλαμβανομένων του ενός στους πέντε Ρεπουμπλικανούς και των δύο τρίτων των ανεξάρτητων, απάντησαν ότι στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου θα ήταν λιγότερο πιθανό να στηρίξουν υποψήφιους που συμφωνούν με την προσέγγιση του Τραμπ στον πόλεμο στο Ιράν.

ΗΠΑ και Ισραήλ ξεκίνησαν αιφνιδιαστικά επιθέσεις εναντίον του Ιράν τον Φεβρουάριο σκοτώνοντας τον πνευματικό ηγέτη της χώρας και χιλιάδες Ιρανούς. Η Τεχεράνη απάντησε με επιθέσεις σε συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή καταστρέφοντας εγκαταστάσεις εξαγωγής πετρελαίου και περιορίζοντας σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ροής πετρελαίου.

Οι τιμές των καυσίμων στις ΗΠΑ αυξήθηκαν στα περίπου 4 δολάρια το γαλόνι, ένα δολάριο υψηλότερες σε σχέση με πριν από την έναρξη του πολέμου.

Ο πόλεμος πλήττει τα οικονομικά των νοικοκυριών και επιβαρύνει τους Ρεπουμπλικανούς ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, στις οποίες το κόμμα του Τραμπ αναμένεται να δυσκολευτεί για να διατηρήσει την πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Αυξάνονται επίσης οι κίνδυνοι οι Ρεπουμπλικανοί να χάσουν τον έλεγχο της Γερουσίας.

Περίπου 77% των Αμερικανών ανησυχούν έντονα για την αύξηση στις τιμές των καυσίμων, έδειξε η δημοσκόπηση Reuters/Ipsos, και ήταν διπλάσιοι οι ερωτηθέντες εκείνοι που αναμένουν αύξηση στις τιμές των καυσίμων κατά το επόμενο έτος αντί για μείωση.

Ο Τραμπ κέρδισε τις προεδρικές εκλογές του 2024 αφού δεσμεύτηκε να μειώσει τα υψηλά ποσοστά πληθωρισμού που αντιμετώπιζε ο Δημοκρατικός προκάτοχός του, Τζο Μπάιντεν.

Ωστόσο, το 82% των ερωτηθέντων απάντησε ότι ανησυχεί έντονα για τον πληθωρισμό.

Η δημοσκόπηση διενεργήθηκε σε δείγμα 4.557 ενήλικων Αμερικανών σε εθνικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων 3.577 εγγεγραμμένων ψηφοφόρων. Είχε περιθώριο σφάλματος 2 ποσοστιαίων μονάδων.

Σύμφωνα με σημερινή ανακοίνωση της εταιρίας, ο όμιλος Lufthansa αφαιρεί 20.000 μη κερδοφόρες πτήσεις μικρών αποστάσεων από το πρόγραμμά του έως τον Οκτώβριο, εξοικονομώντας περίπου 40.000 τόνους κηροζίνης, της οποίας η τιμή έχει διπλασιαστεί μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Το πρόγραμμα πτήσεων θα βελτιστοποιηθεί κατά τη διάρκεια της θερινής περιόδου μέσω των έξι κόμβων του Ομίλου στην Φρανκφούρτη, στο Μόναχο, στη Ζυρίχη, στη Βιέννη, στις Βρυξέλλες και στη Ρώμη, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι επιβάτες των εταιριών της Lufthansa θα συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση στο διεθνές δίκτυο δρομολογίων της.

Οι πρώτες 120 καθημερινές ακυρώσεις πτήσεων, οι οποίες ισχύουν έως το τέλος Μαΐου, εφαρμόζονται από τη Δευτέρα, ενώ κάποια δρομολόγια έχουν προσωρινά ανασταλεί. Γενικότερα, λόγω περιορισμού της χωρητικότητάς της, η Lufthansa θα ανακοινώσει το αργότερο έως τις αρχές Μαΐου τον μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό των δρομολογίων της. Η εταιρία διαβεβαίωσε πάντως ότι αναμένει «σε μεγάλο βαθμό σταθερή προμήθεια καυσίμων» για τις ήδη προγραμματισμένες πτήσεις του θερινού προγράμματός της.

Ερωτηθείς για τις ακυρώσεις πτήσεων κάποιων ευρωπαϊκών αεροπορικών εταιρειών, ο Απ. Τζιτζικώστας απάντησε ότι αυτές μέχρι στιγμής «δεν οφείλονται σε έλλειψη εφοδιασμού καυσίμων αεροσκαφών, αλλά σχετίζονται με την ιδιαίτερα υψηλή τιμή των καυσίμων που έχουν υπερδιπλασιαστεί». Όπως εξήγησε, η εξέλιξη αυτή έχει οδηγήσει πολλές αεροπορικές εταιρείες να μειώσουν ή ακόμη και να διακόψουν ορισμένα δρομολόγια που δεν έχουν πλέον οικονομική βιωσιμότητα. «Ακόμη και γραμμές που βρίσκονταν οριακά στο σημείο κερδοφορίας, σήμερα δεν είναι πλέον βιώσιμες», ανέφερε.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, 6 στους 10 καταναλωτές προχωρούν σε αναβολή αγορών, ενώ περίπου 4 στους 10 δηλώνουν ότι έχουν ήδη μειώσει τις συνολικές τους αγορές.

Η αναβολή αγορών αφορά κυρίως προϊόντα όπως ένδυση, προσωπικά είδη και δαπάνες για διασκέδαση, όπως η εστίαση και οι διακοπές.

Αντίστοιχα, η μείωση κατανάλωσης επικεντρώνεται στον περιορισμό των αγορών βασικών αγαθών, στη χαμηλότερη κατανάλωση καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και στη στροφή προς προσφορές και την αναζήτηση πιο φθηνών προϊόντων.

Αυτά προκύπτουν από έρευνα του ΙΕΛΚΑ (Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών) που καταγράφει τις αντιλήψεις, τα συναισθήματα και τις προσαρμοστικές συμπεριφορές των καταναλωτών απέναντι στις τρέχουσες γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις και ειδικά σε σχέση με τον πόλεμο στον Περσικό κόλπο.

Στην έρευνα καταγράφεται ένα περιβάλλον υψηλής συναισθηματικής πίεσης στους καταναλωτές, έντονης προσαρμογής της κατανάλωσης με μείωση δαπανών και αυξημένων προσδοκιών για κρατική στήριξη, με το 81% να θεωρεί ότι θα χρειαστεί σημαντική βοήθεια για το ηλεκτρικό ρεύμα, το 77% για τα καύσιμα και το 67% για τρόφιμα.

Σύμφωνα με την έρευνα, το 55% του κοινού πιέζεται περισσότερο από ανατιμήσεις στην κατηγορία Καύσιμα-Ενέργεια (αθροιστικά) και το 40% από τα τρόφιμα ενώ ο πόλεμος στον Περσικό κόλπο έχει τα μεγαλύτερα επίπεδα αρνητικών συναισθημάτων από τις κρίσεις που ζητήθηκε στο κοινό να αξιολογήσουν.

Η ανησυχία και το άγχος εμφανίζονται, επίσης, σε υψηλά επίπεδα σε όλα τα ζητήματα. Αξιοσημείωτο είναι, σύμφωνα με την έρευνα, ότι η περιβαλλοντική κρίση, ενώ θα ήταν αναμενόμενο να μην έχει τόσο μεγάλη επίδραση στην ψυχοσύνθεση του καταναλωτικού κοινού, προκαλεί πιο έντονη συναισθηματική αντίδραση, σε σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Τα ευρήματα αναδεικνύουν, όπως σημειώνεται, τη συσσωρευμένη ψυχολογική πίεση των νοικοκυριών λόγω πολλαπλών κρίσεων.

Σημαντική πηγή οικονομικής πίεσης τα τρόφιμα

Τα τρόφιμα παραμένουν σημαντική πηγή οικονομικής πίεσης παρά τις πιέσεις των τιμών στα καύσιμα.

Οι καταναλωτές εκτιμούν ότι η μεγαλύτερη επιβάρυνση σήμερα είναι από τις τιμές καυσίμων-ενέργειας (αθροιστικά) και τις τιμές τροφίμων.

Σήμερα η σημαντικότερη επιβάρυνση είναι:

• 40%: Τρόφιμα
• 34%: Ενέργεια
• 21%: Καύσιμα

Το επόμενο εξάμηνο η σημαντικότερη επιβάρυνση θα είναι:

• 39%: Τρόφιμα (παραμένουν πρώτη ανησυχία)
• 35%: Καύσιμα (σημαντική αύξηση προσδοκώμενης πίεσης)
• 21%: Ενέργεια (σχετική αποκλιμάκωση ανησυχίας)

Όπως σημειώνεται, παρότι οι τιμές τροφίμων καταγράφουν σχετικά σταθερή πορεία τιμών πριν και μετά την έναρξη του πολέμου στον Περσικό Κόλπο, σε αντίθεση με τις τιμές καυσίμων που έχουν αυξηθεί σημαντικά, οι καταναλωτές εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται μεγαλύτερη επίδραση από τις τιμές τροφίμων.

Αυτό αποδίδεται, σύμφωνα με την έρευνα του ΙΕΛΚΑ, στη μεγαλύτερη δαπάνη για τρόφιμα και στη συσσωρευμένη κόπωση της τελευταίας τετραετίας.

Από πού «κόβουν»

Ως προς την εκτίμηση του μέλλοντος, η εξέλιξη δείχνει ότι οι καταναλωτές αναμένουν μετατόπιση της πίεσης προς τις μεταφορές, καθώς υποχωρεί η ανάγκη για θέρμανση λόγω του καλοκαιριού και αυξάνεται η ανάγκη για μετακινήσεις, διατηρώντας όμως τα τρόφιμα ως βασικό σημείο κόστους.

Οι καταναλωτές προχωρούν σε άμεσες προσαρμογές της καθημερινής συμπεριφοράς τους με κύριες κατευθύνσεις την αναβολή και τη μείωση δαπανών.

Συγκεκριμένα, για την αναβολή δαπανών:

• το 60% δηλώνει ότι έχει αναβάλει αγορές ένδυσης και προσωπικών ειδών,
• το 54% αναβάλει δαπάνες διασκέδασης (εστίαση, διακοπές).

Αναφορικά με τη μείωση δαπανών:

• το 42% αναζητά περισσότερο προσφορές και εκπτώσεις,
• το 40% στρέφεται σε φθηνότερα προϊόντα,
• το 36% περιορίζει αγορές βασικών αγαθών (τρόφιμα, παντοπωλείο),
• το 30% μειώνει την κατανάλωση καυσίμων, και
• το 29% μειώνει την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.

Προσδοκίες για κρατική στήριξη

Σε ό,τι αφορά τις ανάγκες οικονομικής ενίσχυσης για το επόμενο εξάμηνο, ποσοστό 81% των καταναλωτών θεωρεί ότι θα χρειαστεί σημαντική βοήθεια για το ηλεκτρικό ρεύμα, 77% για τα καύσιμα, 67% για τρόφιμα και βασικά είδη, 51% για φορολογικές υποχρεώσεις και 38% για ενοίκια και κατοικία.