«Οι επιλογές που κάνουμε σήμερα θα καθορίσουν την ικανότητά μας να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του σήμερα και τις κρίσεις του αύριο. Η στρατηγική μας AccelerateEU θα προσφέρει τόσο άμεσα όσο και πιο διαρθρωτικά μέτρα ανακούφισης στους Ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις», δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

«Πρέπει να επιταχύνουμε τη μετάβαση σε εγχώριες, καθαρές μορφές ενέργειας. Αυτό θα μας προσφέρει ενεργειακή ανεξαρτησία και ασφάλεια, και θα σημαίνει ότι θα είμαστε σε καλύτερη θέση να αντέξουμε τις γεωπολιτικές αναταραχές», πρόσθεσε. 

Tα μέτρα που προτείνει η ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τα παρακάτω μέτρα:

• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει μέτρα για τη βελτιστοποίηση της διανομής καυσίμων αεροσκαφών μεταξύ των χωρών, προς αποφυγή των ελλείψεων.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει την αναθεώρηση του νόμου για τα αποθέματα πετρελαίου, προκειμένου να αυξήσει την απαίτηση για τα αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα καταγράψει την ευρωπαϊκή δυναμικότητα διύλισης και θα επεξεργαστεί μέτρα για τη μεγιστοποίηση της χρήσης της.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συντονίσει τον ανεφοδιασμό των χωρών σε φυσικό αέριο, προσπαθώντας να αποφύγει τις ταυτόχρονες αγορές που προκαλούν άνοδο των τιμών.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει φορολογικές αλλαγές για να διασφαλίσει ότι η ηλεκτρική ενέργεια φορολογείται σε χαμηλότερο επίπεδο από το φυσικό αέριο.

Η Ευρώπη, εγκλωβισμένη ανάμεσα στις ραγδαίες γεωπολιτικές εξελίξεις και την ανάφλεξη στον Περσικό Κόλπο, επιχειρεί να «σβήσει φωτιές» σε πολλαπλά μέτωπα. Από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ξέσπασε ο πόλεμος στο Ιράν, η ΕΕ κινείται σε περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας. Οι αρχικές ανησυχίες για τις υψηλές τιμές έχουν πλέον μετατραπεί σε φόβο για την επάρκεια φυσικού αερίου, ενώ στο προσκήνιο έρχονται και πιθανοί περιορισμοί σε καύσιμα αεροσκαφών και η μειωμένη δυναμικότητα των διυλιστηρίων.

Καθοριστικός παράγοντας παραμένει η αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ. Η κρίσιμη αυτή θαλάσσια αρτηρία παραμένει «μετέωρη», με την ασταθή διπλωματία του Ντόναλντ Τραμπ να μην προσφέρει σαφείς εγγυήσεις ασφαλείας, εντείνοντας το ενεργειακό θρίλερ.

Τα μέτρα στο τραπέζι της Κομισιόν

Σύμφωνα με προσχέδια εγγράφων που αποκαλύπτει το POLITICO, η ΕΕ προσανατολίζεται σε μια στρατηγική «εντός των ορίων της πραγματικότητας», με έμφαση σε προσωρινές παρεμβάσεις και αξιοποίηση της υπάρχουσας νομοθεσίας:

• Επιδοτήσεις στο ρεύμα: Δυνατότητα κάλυψης έως και 70% του κόστους των λογαριασμών χονδρικής έως τον Δεκέμβριο.
• Επιδοτήσεις στα καύσιμα: Κάλυψη έως και 50% των επιπλέον δαπανών για κλάδους που πλήττονται άμεσα.
• Φορολογικές ελαφρύνσεις: Στοχευμένες παρεμβάσεις για τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας.

Με λίγα λόγια, οι σημερινές προτάσεις της Κομισιόν αναμένεται να οδηγήσουν σε παράταση ή και επέκταση των μέτρων στήριξης που ήδη εφαρμόζονται και στην Ελλάδα.

Άλλωστε, μόλις χθες ο υπουργός Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, προανήγγειλε νέο πακέτο στήριξης, ενώ σήμερα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να παρουσιάσει νέα δέσμη μέτρων ύψους 500 εκατ. ευρώ.

«Όμηροι της κατάστασης»

Παρά τα άμεσα μέτρα, μεγάλο μέρος της αντίδρασης των Βρυξελλών παραμένει είτε μακροπρόθεσμο είτε σε επίπεδο σχεδιασμού. Από τη μία επιταχύνονται οι επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια και την κλιματική ατζέντα, και από την άλλη αναζητούνται άμεσες λύσεις για τον συντονισμό των κρατών και τη μείωση της ζήτησης.

Την ίδια ώρα, τα προβλήματα στην ενέργεια είναι τόσο εκτεταμένα, πολύπλευρα και ρευστά, ώστε πολλοί αμφιβάλλουν αν τα μέτρα θα επαρκέσουν. Η αύξηση των επιδοτήσεων, όπως σημειώνεται, μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά δύσκολα θα έχει ουσιαστικό αντίκτυπο.

Η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα απαιτεί χρόνο και πόρους που δεν είναι άμεσα διαθέσιμοι.

«Δεν μπορούν όλες οι χώρες να στραφούν γρήγορα στην ηλεκτρική ενέργεια — αλλά αυτή είναι η μόνη λύση», δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας της Λιθουανίας, Ζιγκιμάντας Βαϊτσιούνας, επισημαίνοντας με νόημα:
«Κάποιες φορές είμαστε όμηροι της κατάστασης».

Όπως δήλωσε σε συνέντευξή του στο France Inter, πρόκειται για τη «μεγαλύτερη κρίση στην ιστορία», επισημαίνοντας ότι η κατάσταση είναι ήδη εξαιρετικά σοβαρή, καθώς συνδυάζει την κρίση πετρελαίου και την κρίση φυσικού αερίου, σε συνάρτηση και με τον πόλεμο μεταξύ Ρωσία και Ουκρανία.

Καθοριστικό ρόλο στην επιδείνωση της κατάστασης παίζει η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, απ’ όπου υπό φυσιολογικές συνθήκες διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Η τρέχουσα κρίση έρχεται να προστεθεί στις συνέπειες του πολέμου Ρωσίας – Ουκρανίας, που οδήγησε την Ευρωπαϊκή Ένωση στη διακοπή των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, επιβαρύνοντας περαιτέρω την ενεργειακή επάρκεια.

Ο Φατίχ Μπιρόλ είχε ήδη προειδοποιήσει από τις αρχές Απριλίου ότι η σημερινή κατάσταση είναι χειρότερη ακόμη και από τις μεγάλες ενεργειακές κρίσεις του 1973, του 1979 και του 2022, προβλέποντας έναν «μαύρο Απρίλιο».

Μάλιστα, τον Μάρτιο, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αποφάσισε την αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα, σε μια προσπάθεια να αναχαιτίσει την εκρηκτική άνοδο των τιμών και να στηρίξει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, τα στοιχεία για τα “πράσινα” τιμολόγια του Απριλίου δείχνουν μέση αύξηση της τάξης του 17 % σε σχέση με το Μάρτιο, όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική, για δύο λόγους: Πρώτον, για 1,6-1,7 εκατ. καταναλωτές που έχουν συμβληθεί σε σταθερά (μπλε) τιμολόγια δεν υπάρχει καμία αύξηση. Και δεύτερον, οι προμηθευτές που εκπροσωπούν τη μεγάλη πλειονότητα των καταναλωτών με προεξάρχουσα τη ΔΕΗ που έχει μερίδιο άνω του 60 % στη χαμηλή τάση, προχώρησαν σε μονοψήφιες αυξήσεις, 6 – 7 % στα “πράσινα” τιμολόγια.

Σε απόλυτες τιμές, τα “πράσινα” τιμολόγια διαμορφώνονται τον Απρίλιο από 14 έως 25 σεντς ανά κιλοβατώρα, ενώ τα μπλε (σταθερά) τον ίδιο μήνα ξεκινούν από 11 σεντς ανά κιλοβατώρα, καθώς σύμφωνα με τα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής η πλειονότητα των προμηθευτών – παρά τις εκτιμήσεις για αυξήσεις – κράτησαν σταθερές τις τιμές. Έτσι, οι καταναλωτές που ανησυχούν για περαιτέρω ανατιμήσεις στα πράσινα τιμολόγια λόγω της διεθνούς ενεργειακής κρίσης, εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα να “κλειδώσουν” τα τιμολόγια τους για τουλάχιστον ένα χρόνο.

Το σύνολο των τιμολογίων που διατίθενται στην αγορά είναι ανηρτημένα στην σχετική ιστοσελίδα της Ρυθμιστικής Αρχής, energycost.gr.

Στο πετρέλαιο κίνησης η ελάφρυνση που τέθηκε σε εφαρμογή την περασμένη Τετάρτη, 1η Απριλίου είναι 20 λεπτά ανά λίτρο. Η διαφορά αποτυπώνεται σταδιακά στις τιμές λιανικής καθώς τα πρατήρια εφοδιάζονται με τις νέες τιμές.

Τη Μ.Δευτέρα σύμφωνα με τον προγραμματισμό ανοίγει η πλατφόρμα υποβολής αιτήσεων για το fuel pass, ύψους 50 ευρώ (60 στα νησιά) για τα αυτοκίνητα και 30 ευρώ για τις μοτοσυκλέτες (35 ευρώ στα νησιά). Τα κριτήρια ( φυσικά πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων ελευθέρων επαγγελματιών,με οικογενειακό εισόδημα ως 25.000 ευρώ για τους άγαμους και 35.000 ευρώ για τους έγγαμους, προσαυξανόμενο κατά 5.000 ευρώ για κάθε τέκνο) καλύπτουν το 75 % των οδηγών.

Το fuel pass δίνεται σε όλους τους δικαιούχους με ΙΧ αυτοκίνητα, που σημαίνει ότι όσοι χρησιμοποιούν αυτοκίνητα με κινητήρες ντήζελ θα έχουν διπλή ενίσχυση, δηλαδή την επιδότηση 20 λεπτών στο ντήζελ και το fuel pass. Με βάση τα επίσημα στοιχεία για τη μέση κατανάλωση καυσίμων ανά την Ελλάδα. (το λίτρα το μήνα), τα 50 ευρώ του fuel pass αντιστοιχούν σε επιδότηση περίπου 36 λεπτά το λίτρο.

Κρίσιμη παράμετρος για τη μεταφορά των επιδοτήσεων στην αντλία είναι το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους, ύψους 5 λεπτών ανά λίτρο στη χονδρική και 12 λεπτών στη λιανική που ανακοινώθηκε στις αρχές Μαρτίου.

Τα μέτρα που ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και εξειδίκευσαν ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης και ο Υφυπουργός Θάνος Πετραλιάς είναι προσωρινά, στοχευμένα και ισοδυναμούν με δημοσιονομική παρέμβαση ύψους 300 εκατ. ευρώ.

Τα μέτρα στήριξης

1. Επιδότηση diesel κίνησης

Η επιδότηση του diesel κίνησης στην αντλία ανέρχεται σε 20 λεπτά ανά λίτρο (με ΦΠΑ) και θα ισχύσει για το δίμηνο Απριλίου – Μαΐου.

2. Fuel Pass – Ενίσχυση πολιτών

Η ενίσχυση μέσω ψηφιακής κάρτας για χρήση σε πρατήρια καυσίμων, Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και ταξί αντιστοιχεί σε επιδότηση περίπου 36 λεπτών ανά λίτρο βενζίνης.

Η επιδότηση μέσω fuel pass διαμορφώνεται ως εξής:

Για τα αυτοκίνητα:

• 60 ευρώ για τις νησιωτικές περιοχές
• 50 ευρώ για την υπόλοιπη Ελλάδα
          

Για τις μοτοσικλέτες:

• 35 ευρώ για τις νησιωτικές περιοχές
• 30 ευρώ για την υπόλοιπη Ελλάδα

Τα μέτρα θα ισχύσουν για το δίμηνο Απριλίου – Μαΐου.

3. Επιδότηση λιπασμάτων

Προβλέπεται επιδότηση 15% στην αξία των τιμολογίων αγοράς λιπασμάτων, με αναδρομική ισχύ από τις 15 Μαρτίου και διάρκεια έως το τέλος Μαΐου.
 
Σημειώνεται ότι η αποζημίωση στις ακτοπλοϊκές εταιρείες, ώστε συγκρατηθούν οι τιμές των εισιτηρίων, είναι το τέταρτο μέτρο της δέσμης. Επειδή όμως το κόστος που θα καταβληθεί είναι ετήσιο, δεν συμπεριλαμβάνεται στην Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου αλλά θα ψηφιστεί στη Βουλή, σε αυτόνομο νομοσχέδιο.

Εκτός από τα μέτρα στήριξης των πολιτών, με την Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου θεσπίζεται αποζημίωση προς επιχειρήσεις, φυσικά ή νομικά πρόσωπα, που ασχολούνται με την παραγωγή τυριού στη Λέσβο, για όσο διάστημα θα διαρκέσουν τα μέτρα απαγόρευσης διάθεσης γαλακτοκομικών προϊόντων λόγω κρουσμάτων αφθώδους πυρετού. Το μέτρο αυτό έχει αναδρομική ισχύ από 15 Μαρτίου 2026.
 
Η ΠΝΠ  θα εισαχθεί τη Δευτέρα προς συζήτηση στη Βουλή και αναμένεται να ψηφιστεί την Τρίτη στην Ολομέλεια.

Φορολογία και άμεσες ενισχύσεις

Για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο η εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου να παραλύσει την οικονομία, ορισμένες κυβερνήσεις παρεμβαίνουν άμεσα στις τιμές της ενέργειας.

Η Ισπανία παρουσίασε ένα σχέδιο ύψους 5 δισεκ. ευρώ, που περιλαμβάνει τη μείωση του ΦΠΑ και εκπτώσεις έως και 30 λεπτά στην τιμή του λίτρου στην αντλία.

Στην Ιταλία, με νομοθετικό διάταγμα μειώθηκε η τιμή των καυσίμων κατά 25 λεπτά ανά λίτρο. Παρόμοια μέτρα μείωσης των ειδικών φόρων επί των καυσίμων εφαρμόζονται στην Πορτογαλία και ψηφίστηκαν στη Σουηδία.

Πλαφόν στην τιμή των καυσίμων επέβαλαν αμέσως μετά το ξέσπασμα του πολέμου, με τα πλήγματα του Ισραήλ και των ΗΠΑ στο Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου, η Κροατία, η Ουγγαρία, η Νότια Κορέα και η Ταϊλάνδη.

Το Βιετνάμ κατάργησε, μέχρι τα τέλη Απριλίου, τους δασμούς στις εισαγωγές καυσίμων.

Η Ιαπωνία από την πλευρά της ενεργοποίησε ένα πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης με βάση το οποίο επιδοτεί τα διυλιστήρια για να συγκρατηθεί η βενζίνη στα 170 γεν, μετά το ιστορικό υψηλό των 190,8 γεν (1,04 ευρώ) ανά λίτρο που σημειώθηκε στα μέσα Μαρτίου. Στην Ταϊβάν, ένας μηχανισμός απορρόφησης καλύπτει το 60% της αύξησης της τιμής.

Νωρίτερα σήμερα, η Κίνα ανακοίνωσε ότι περιορίζει τις αυξήσεις της τιμής για να ανακουφίσει τους καταναλωτές.

Το Μαρόκο θέσπισε έκτακτο βοήθημα για τους οδικούς μεταφορείς.

Η Βραζιλία ανακοίνωσε επίσης προσωρινά μέτρα, κυρίως την προσωρινή κατάργηση των φόρων στο ντίζελ, με το οποίο κινούνται τα περισσότερα φορτηγά στη χώρα.

Η Γερμανία απαγόρευσε στα πρατήρια καυσίμων να αυξάνουν την τιμή περισσότερες από μία φορά ημερησίως.

Αποθέματα και μετακινήσεις

Ο πόλεμος επιβάλλει αλλαγές για να διασφαλιστούν τα στρατηγικά αποθέματα αλλά και τροποποιεί τους συνήθεις τρόπους μετακίνησης.

Οι 32 χώρες του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, μεταξύ των οποίων και εκείνες της G7, συντόνισαν την ιστορική αποδέσμευση των στρατηγικών αποθεμάτων τους για να αυξήσουν την προσφορά σε πετρέλαιο και να συγκρατήσουν τις τιμές.

Το Μπανγκλαντές επέβαλε δελτίο στα καύσιμα, με σκοπό να μην εξαντληθούν τα αποθέματά του. Η Αίγυπτος από την πλευρά της περιόρισε τις μη αναγκαίες μετακινήσεις των μελών της κυβέρνησης και αναθεωρεί τις δημοσιονομικές προτεραιότητές της.

Οι Φιλιππίνες μείωσαν τα δρομολόγια των φεριμπότ σε ορισμένες περιοχές. Οι αρχές ανακοίνωσαν σειρά αυξήσεων στα ναύλα σε όλες τις τοπικές συγκοινωνίες.

Η Ινδία, ο δεύτερος μεγαλύτερος εισαγωγέας υγραερίου (LPG) αποφάσισε να αυξήσει την παραγωγή αερίου για οικιακή χρήση, αλλά δίνει προτεραιότητα στον εφοδιασμό των νοικοκυριών και όχι στα εστιατόρια ή τα ξενοδοχεία.

Το κυβερνών κόμμα της Νότιας Κορέας ανακοίνωσε ότι αίρει το όριο του 80% που είχε τεθεί στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα.

Τηλεργασία και εξοικονόμηση καυσίμων

Ορισμένες χώρες βασίζονται στις αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας και τις καταναλωτικές συνήθειες.

Η Ταϊλάνδη προέτρεψε τους δημοσίους υπαλλήλους να προτιμούν την τηλεργασία ενώ το Βιετνάμ καλεί τις επιχειρήσεις να επιτρέψουν στους εργαζομένους τους να εργάζονται από το σπίτι. Η Ινδονησία εξετάζει το ενδεχόμενο να επιβάλει μία ημέρα τηλεργασίας την εβδομάδα για τους δημοσίους υπαλλήλους, ώστε να εξοικονομηθούν καύσιμα.

Στην Ταϊλάνδη εξάλλου ο θερμοστάτης στα δημόσια κτίρια θα πρέπει να τεθεί στους 26 βαθμούς Κελσίου. Η Αίγυπτος μείωσε τον δημόσιο φωτισμό τη νύχτα για να εξοικονομήσει ηλεκτρική ενέργεια. Το Βιετνάμ προωθεί τη χρήση του ποδηλάτου και τα μέσα μαζικής μεταφοράς για τις μετακινήσεις. Οι Φιλιππίνες θέσπισαν τετραήμερη εβδομάδα εργασίας για τους δημόσιους υπαλλήλους.

Στο Μπανγκλαντές, για να μειωθεί η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στα πανεπιστήμια οι αρχές τα έκλεισαν νωρίτερα από το σύνηθες για το Ραμαζάνι. Φέτος δεν υπήρξαν εορταστικοί φωτισμοί για το Αϊντ ελ Φιτρ (το τέλος του Ραμαζανιού), ούτε θα φωταγωγηθούν οι δρόμοι και τα κτίρια για την επέτειο της ανεξαρτησίας της χώρας.

Το ζήτημα της χρήσης του ρωσικού πετρελαίου είναι ακόμη υπό συζήτηση, μετά την απόφαση των ΗΠΑ να χαλαρώσουν τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο από τα μέσα Μαρτίου.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Υπό τη βαριά σκιά των εξελίξεων αυτών, στη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε., συζητήθηκε τόσο η άμεση διαχείριση της ενεργειακής κρίσης όσο και οι ευρύτερες γεωπολιτικές της προεκτάσεις, που αφορούν την ασφάλεια, την οικονομική σταθερότητα και τον κίνδυνο νέων μεταναστευτικών ροών.

Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε ότι η Ένωση διαθέτει πλέον τα εργαλεία για να αποτρέψει ανεξέλεγκτες εξελίξεις, στέλνοντας παράλληλα σαφές μήνυμα ότι δεν θα επαναληφθούν τα φαινόμενα της κρίσης του 2015. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στη στήριξη της Κύπρου, επισημαίνοντας ότι «η ασφάλειά της είναι ταυτόσημη με την ασφάλεια της Ε.Ε.».

Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων των «27» βρέθηκε η ανάγκη για άμεσες αλλά και διαρθρωτικές παρεμβάσεις, προκειμένου να ανακοπεί η ανοδική πορεία των τιμών ενέργειας. Η αύξηση του κόστους φυσικού αερίου, που πυροδοτήθηκε από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, έχει ήδη μετακυλιστεί στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, επιβαρύνοντας παραγωγή και κατανάλωση.

Η Κομισιόν, όπως τόνισε η φον ντερ Λάιεν, θα συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη για την ανάπτυξη εθνικών σχεδίων στήριξης, με στόχο τον περιορισμό του αντίκτυπου του αυξημένου κόστους καυσίμων στην ηλεκτροπαραγωγή.

• Στα άμεσα μέτρα περιλαμβάνεται η διεύρυνση της ευελιξίας στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, δίνοντας τη δυνατότητα στις κυβερνήσεις να επιδοτήσουν πιο αποτελεσματικά επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Παράλληλα, εξετάζονται παρεμβάσεις στη φορολογία της ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά της έναντι των ορυκτών καυσίμων.

Ταυτόχρονα, προωθείται νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη μείωση των χρεώσεων δικτύου, με έμφαση στις ενεργοβόρες βιομηχανίες, σε μια προσπάθεια διατήρησης της παραγωγικής βάσης της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Κεντρικό ρόλο στη στρατηγική της Ε.Ε. εξακολουθεί να διαδραματίζει το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS), το οποίο αποτέλεσε και σημείο έντονων διαφωνιών. Αρκετά κράτη-μέλη, κυρίως από την Ανατολική Ευρώπη, ζητούν αναθεώρηση ή ακόμη και προσωρινή αναστολή του, θεωρώντας ότι ενισχύει το ενεργειακό κόστος, ενώ η Ιταλία πιέζει για πιο ριζικές αλλαγές.

Η πρόεδρος της Κομισιόν δεσμεύθηκε για επανεξέταση του μηχανισμού έως τον Ιούλιο του 2026, αποκλείοντας ωστόσο την κατάργησή του. Στο τραπέζι παραμένει και η παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για τη βαριά βιομηχανία, πέραν του 2034, ως μέτρο αντιστάθμισης της κρίσης.

Για την πρωθυπουργό της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, κρίσιμο αποτέλεσμα της Συνόδου ήταν η θεσμοθέτηση μεγαλύτερης ευελιξίας για τα κράτη-μέλη, καθώς δίνεται πλέον η δυνατότητα λήψης επειγόντων εθνικών μέτρων στην αγορά ενέργειας, διευκολύνοντας την εφαρμογή νέων πακέτων στήριξης.

Παράλληλα, η Κομισιόν ανακοίνωσε τη δημιουργία ταμείου ύψους 30 δισ. ευρώ, χρηματοδοτούμενου από έσοδα του ETS, για επενδύσεις στην απανθρακοποίηση, με έμφαση στη στήριξη των οικονομιών με χαμηλότερο εισόδημα.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξέφρασαν έντονη ανησυχία για την κλιμάκωση της βίας στη Μέση Ανατολή, επισημαίνοντας τις άμεσες επιπτώσεις στην ενεργειακή ασφάλεια. Στα συμπεράσματα της Συνόδου περιλαμβάνεται έκκληση για αποκλιμάκωση και προστασία κρίσιμων υποδομών, με ειδική αναφορά σε ένα άτυπο «μορατόριουμ» επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, ανέφερε ότι εξετάζονται πρωτοβουλίες σε συνεργασία με τον ΟΗΕ για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, κρίσιμο πέρασμα για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην Κύπρο, η οποία θεωρείται το κράτος-μέλος που επηρεάζεται περισσότερο από την κρίση. Οι «27» εξέφρασαν τη στήριξή τους προς τη Λευκωσία και δήλωσαν ετοιμότητα να συμβάλουν στη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.

Παράλληλα, Ελλάδα και Κύπρος έθεσαν το ζήτημα ενίσχυσης της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής (άρθρο 42§7), εκτιμώντας ότι η τρέχουσα συγκυρία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας.

Τέλος, στο μεταναστευτικό πεδίο, η φον ντερ Λάιεν κατέστησε σαφές ότι η Ε.Ε. δεν πρόκειται να επαναλάβει τα λάθη του 2015, υπογραμμίζοντας ότι η Ένωση διαθέτει πλέον ισχυρότερους μηχανισμούς ελέγχου.

Με πρωτοβουλία Δανίας και Ιταλίας, οι ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη διατήρησης υψηλού επιπέδου επαγρύπνησης, δεσμευόμενοι να αξιοποιήσουν όλα τα διαθέσιμα εργαλεία –διπλωματικά, νομικά και επιχειρησιακά– για την αποτροπή ανεξέλεγκτων μεταναστευτικών ροών.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Αρχικά, σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα που θα μειώσουν άμεσα τις τιμές των καυσίμων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κατάργηση του ΦΠΑ 24% που επιβάλλεται πάνω στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης. Με αυτό το μέτρο η τιμή της βενζίνης θα μπορούσε να μειωθεί από περίπου 1,90€ το λίτρο σε 1,73€, γεγονός που θα ανακούφιζε σημαντικά τους καταναλωτές. Παράλληλα, σε περίπτωση αύξησης της διεθνούς τιμής του πετρελαίου Brent, θα μπορούσε να μειωθεί ανάλογα ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης από τα 70 λεπτά το λίτρο που είναι σήμερα μέχρι το κατώτατο ευρωπαϊκό όριο των 35 λεπτών. Επιπλέον, η επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε όλη την αλυσίδα εμπορίας καυσίμων –από τα διυλιστήρια έως τα πρατήρια– είναι αναγκαία, καθώς το μεγαλύτερο ποσοστό κέρδους δεν βρίσκεται στα πρατήρια αλλά στις εταιρείες διύλισης.

Παράλληλα, η αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών μονάδων μπορεί να λειτουργήσει ως άμεση λύση. Για παράδειγμα, όταν η χρηματιστηριακή τιμή του φυσικού αερίου ξεπερνά τα 60€ ανά Μεγαβατώρα, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τη λιγνιτική μονάδα Πτολεμαΐδα 5 μπορεί να γίνει πιο ανταγωνιστική από τις μονάδες φυσικού αερίου, ακόμη και αν υπολογιστούν τα κόστη εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, είναι σημαντικό να επανεξεταστεί η λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Το σύστημα τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας (target model) συχνά οδηγεί σε υψηλές τιμές, καθώς η τελική τιμή καθορίζεται από την ακριβότερη πηγή ενέργειας, όπως το εισαγόμενο LNG. Για τον λόγο αυτό, θα μπορούσε να ζητηθεί εξαίρεση από το σύστημα αυτό, όπως είχε συμβεί το 2022 με τις χώρες της Ιβηρικής. Παράλληλα, θα μπορούσε να εξεταστεί η προσωρινή αναστολή του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, ώστε να μειωθεί το κόστος παραγωγής ενέργειας.

Ωστόσο, η ουσιαστική λύση βρίσκεται στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και στην ενεργειακή αυτονομία της χώρας. Σήμερα, στην Ελλάδα μόνο περίπου 3% της βιομάζας χρησιμοποιείται για παραγωγή ενέργειας, ενώ ο μέσος ευρωπαϊκός όρος φτάνει το 18,5%. Η αξιοποίηση της γεωργικής βιομάζας και των οργανικών αστικών αποβλήτων για την παραγωγή βιοκαυσίμων θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τις εισαγωγές καυσίμων.

Παράλληλα, σημαντικές προοπτικές υπάρχουν στην αξιοποίηση των γεωθερμικών πεδίων της χώρας, ιδιαίτερα στις Κυκλάδες και στη Βόρεια Ελλάδα, τα οποία μπορούν να παρέχουν σταθερή ενέργεια όλο το εικοσιτετράωρο. Επιπλέον, η αξιοποίηση των ελληνικών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, με δίκαιη συμμετοχή του ελληνικού δημοσίου στην εκμετάλλευσή τους, μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.

Συνοψίζοντας, η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης απαιτεί οργανωμένο σχεδιασμό και συγκεκριμένες παρεμβάσεις σε πολλά επίπεδα. Από τη μείωση φόρων και τον έλεγχο της αγοράς μέχρι την αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών πόρων, η ενεργειακή αυτονομία μπορεί να αποτελέσει το σημαντικότερο εργαλείο για την προστασία της οικονομίας και της κοινωνίας από μελλοντικές κρίσεις.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

«Δεν είμαστε Ελβετία, Αυστρία ή Γερμανία, ωστόσο δεν είμαστε και η Ελλάδα του 2019 ή της περασμένης δεκαετίας. Και δεν είμαστε, διότι υπήρξαν κάποιοι πολιτικοί και μία κυβέρνηση που είχαν το κουράγιο να πούνε όχι στον λαϊκισμό και στο δόγμα “δώστα όλα”, να κρατήσουν καλό νοικοκυριό και να έχουν στην άκρη κάποιο λογικό ταμείο. Θα δούμε την έκταση και την ένταση της κρίσης και ανάλογα θα δράσουμε. Ό,τι κάνουμε, θα το κάνουμε με τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα, χωρίς προχειρότητα, λαμβάνοντας υπόψη τις αποφάσεις που θα ληφθούν στις Βρυξέλλες και έχοντας το νου μας πάντοτε στο να συνδυάζουμε τη φροντίδα για την κοινωνία με τη δημοσιονομική σταθερότητα», τόνισε χαρακτηριστικά.

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, αναφερόμενος στο ενδεχόμενο φαινομένων αισχροκέρδειας, σημείωσε ότι «αποτελεί ζήτημα προτεραιότητας να υψώσουμε ένα ισχυρό τείχος αποτελεσματικής αντίδρασης απέναντι σε τέτοιες πρακτικές. Έχουμε πλήρη εικόνα της αγοράς και θα προχωρήσουμε στις απαραίτητες παρεμβάσεις. Τα μέτρα θα είναι απολύτως στοχευμένα και η κατεύθυνση θα είναι σαφής: κάθε κατεργάρης να καθίσει στον πάγκο του».

Απαντώντας, τέλος, σε ερώτηση σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις της κρίσης στον τουρισμό, λόγω των αυξήσεων στις τιμές της ενέργειας, ανέφερε ότι μέχρι στιγμής οι κρατήσεις για το 2026 κινούνται σε υψηλά επίπεδα.

«Υπάρχει και η θεωρία ότι θα πληγούν περισσότερο χώρες που βρίσκονται πιο κοντά στην κρίση, όπως η Αίγυπτος ή η Τουρκία, ενώ χώρες όπως η Ελλάδα ή η Ιταλία δεν θα πληγούν ή, ενδεχομένως, θα έχουν όφελος», είπε.

Η Ρωσία είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο και διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο.

Ο Πούτιν είπε ότι η Μόσχα είναι έτοιμη να συνεργασθεί ξανά ακόμη και με τους ευρωπαίους πελάτες εάν θέλουν να επιστρέψουν σε μια μακροχρόνια, μη πολιτικοποιημένη συνεργασία.

«Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με τους Ευρωπαίους, αλλά χρειαζόμαστε να μας δώσουν σημάδια ότι είναι έτοιμοι και πρόθυμοι», δήλωσε ο Πούτιν σε κυβερνητική συνεδρίαση με επίκεντρο την κατάσταση στην αγορά υδρογονανθράκων.

Ο Πούτιν δήλωσε επίσης ότι οι ρωσικές εταιρείες θα πρέπει να επωφεληθούν από την τρέχουσα κατάσταση στη Μέση Ανατολή, αν και σημείωσε ότι η απότομη αύξηση των τιμών να είναι πιθανώς προσωρινή.