Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα, πλέον, δεν είναι μόνο ποιος αντέχει περισσότερο στρατιωτικά. Είναι ποιος πληρώνει τον λογαριασμό και ποιος μετατρέπει την κρίση σε ευκαιρία.

Το Ορμούζ ως παγκόσμιος διακόπτης

Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα θαλάσσιο πέρασμα. Είναι ο διακόπτης ενός μεγάλου μέρους της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας. Από εκεί περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, σημαντικό μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου και κρίσιμες ποσότητες λιπασμάτων και πρώτων υλών.

Η διακοπή της κανονικής ναυσιπλοΐας προκάλεσε αλυσιδωτή αντίδραση. Οι αγορές κινήθηκαν νευρικά, τα ασφάλιστρα κινδύνου αυξήθηκαν, οι ναυτιλιακές εταιρείες αναζήτησαν εναλλακτικές διαδρομές και οι κυβερνήσεις άρχισαν να μετρούν αποθέματα, κόστη και πολιτικές αντοχές.

Το πετρέλαιο Brent έφθασε έως τα 138 δολάρια το βαρέλι, ενώ η πίεση πέρασε γρήγορα στο φυσικό αέριο, στο ντίζελ, στα αεροπορικά καύσιμα, στα λιπάσματα και σε βασικές βιομηχανικές πρώτες ύλες.

Οι παραγωγοί δεν πανηγυρίζουν

Σε μια κλασική ενεργειακή κρίση, οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες θα εμφανίζονταν ως οι αυτονόητοι κερδισμένοι. Αυτή τη φορά, όμως, η εξίσωση ανατράπηκε.

Οι χώρες του Κόλπου είδαν τις τιμές να ανεβαίνουν, αλλά την ικανότητά τους να εξάγουν να περιορίζεται. Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Κουβέιτ και το Ιράκ βρέθηκαν μπροστά σε ένα δύσκολο παράδοξο: ακριβότερη ενέργεια, αλλά λιγότερη δυνατότητα αξιοποίησης της συγκυρίας.

Οι εναλλακτικοί αγωγοί δεν επαρκούν για να αντικαταστήσουν τις θαλάσσιες ροές μέσω Ορμούζ. Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές αύξησαν το κόστος ασφαλείας και λειτουργίας, ενώ η αβεβαιότητα αποθαρρύνει επενδύσεις και μακροπρόθεσμους σχεδιασμούς.

Ο μεγαλύτερος χαμένος παραμένει το ίδιο το Ιράν. Η χώρα βρίσκεται ταυτόχρονα αντιμέτωπη με πόλεμο, κυρώσεις, περιορισμένο εμπόριο, επενδυτική απομόνωση και βαθύτερη οικονομική πίεση.

Η Ασία πληρώνει πρώτη

Ο βαρύτερος λογαριασμός πέφτει στην Ασία. Η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις ενεργειακές ροές του Κόλπου. Για τις οικονομίες αυτές, το Ορμούζ δεν είναι γεωπολιτικό πρόβλημα. Είναι βιομηχανικό, μεταφορικό και κοινωνικό πρόβλημα.

Η Κίνα μπορεί να διαθέτει αποθέματα και εναλλακτικές συμφωνίες, αλλά η πίεση στη βιομηχανία και στις μεταφορές είναι εμφανής. Η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα αναγκάστηκαν να κινηθούν πιο προσεκτικά, αξιοποιώντας στρατηγικά αποθέματα για να αποφύγουν σοβαρές διαταραχές.

Η Ινδία αντιμετωπίζει διπλή πίεση: από το πετρέλαιο και από τα λιπάσματα. Αυτό σημαίνει ότι η κρίση δεν σταματά στα πρατήρια καυσίμων. Φτάνει στα χωράφια, στα τρόφιμα και τελικά στο κόστος ζωής.

Ακόμη πιο ευάλωτες είναι οικονομίες όπως το Πακιστάν και το Μπανγκλαντές, όπου η εξάρτηση από εισαγόμενο υγροποιημένο φυσικό αέριο μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε πρόβλημα ηλεκτροδότησης, παραγωγής και κοινωνικής σταθερότητας.

Η Ευρώπη δεν καίγεται, αλλά τσουρουφλίζεται

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εξαρτάται από τον Κόλπο όσο η Ασία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μένει ασφαλής. Σε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά ενέργειας, κανείς δεν μένει πραγματικά εκτός κρίσης.

Η αύξηση των διεθνών τιμών περνά στις μεταφορές, στη βιομηχανία, στη θέρμανση και στα δημόσια οικονομικά. Οι κυβερνήσεις αναγκάζονται να επανεξετάσουν επιδοτήσεις και δημοσιονομικά περιθώρια, ενώ οι επιχειρήσεις βλέπουν το κόστος παραγωγής να ανεβαίνει.

Για την Ευρώπη, ο μεγαλύτερος φόβος δεν είναι η άμεση έλλειψη ενέργειας. Είναι η επιστροφή ενός επίμονου πληθωρισμού, σε μια στιγμή που η ευρωζώνη δυσκολεύεται να βρει ισχυρή αναπτυξιακή δυναμική.

Οι κρυφοί κερδισμένοι

Μέσα στην κρίση υπάρχουν και κερδισμένοι. Δεν βρίσκονται απαραίτητα στο επίκεντρο του πολέμου, αλλά στην περιφέρειά του.

Οι αμερικανικές εταιρείες σχιστολιθικού πετρελαίου, οι παραγωγοί ενέργειας εκτός Κόλπου, η Βόρεια Αμερική, η Νορβηγία και ο Καναδάς επωφελούνται από υψηλότερες τιμές χωρίς να έχουν την ίδια έκθεση στον κίνδυνο του Ορμούζ.

Κερδισμένες είναι επίσης οι αμυντικές βιομηχανίες, οι ασφαλιστικές εταιρείες της ναυτιλίας και όσοι δραστηριοποιούνται σε εναλλακτικές διαδρομές, αποθήκευση ενέργειας και τεχνολογίες ενεργειακής ασφάλειας.

Η κρίση επιταχύνει και κάτι ακόμη: την αναζήτηση ενεργειακών εναλλακτικών. Οι ανανεώσιμες πηγές, η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και η διαφοροποίηση προμηθευτών δεν εμφανίζονται πλέον ως περιβαλλοντική επιλογή, αλλά ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας.

Το νέο δίλημμα της παγκόσμιας οικονομίας

Μετά από 100 ημέρες πολέμου, το συμπέρασμα είναι σαφές: η σύγκρουση Ιράν–ΗΠΑ αποκάλυψε την ευαλωτότητα ενός κόσμου που εξακολουθεί να εξαρτάται από λίγα κρίσιμα περάσματα και από περιοχές υψηλού γεωπολιτικού κινδύνου.

Οι μεγαλύτεροι χαμένοι είναι οι εισαγωγείς ενέργειας, οι βιομηχανίες με υψηλό ενεργειακό κόστος και οι καταναλωτές που πληρώνουν ακριβότερα καύσιμα, τρόφιμα και μεταφορές. Οι παραγωγοί του Κόλπου δεν είναι οι καθαροί νικητές, γιατί η αύξηση των τιμών συνοδεύεται από περιορισμούς στις εξαγωγές και αυξημένο γεωπολιτικό ρίσκο.

Οι πραγματικοί κερδισμένοι είναι όσοι μπορούν να πουλήσουν ενέργεια εκτός ζώνης κρίσης, να ασφαλίσουν τη μεταφορά της, να την αποθηκεύσουν ή να προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις.

Ο πόλεμος στον Κόλπο δεν άλλαξε μόνο την τιμή του πετρελαίου. Άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο κυβερνήσεις και αγορές αντιλαμβάνονται την ενεργειακή ασφάλεια. Και αυτό το κόστος θα μείνει, ακόμη κι αν το Ορμούζ ανοίξει ξανά.

Και έδωσε τη διαβεβαίωση ότι τα βάρη αυτά θα αφαιρεθούν, όσο είναι δυνατόν με βάση τον δημοσιονομικό χώρο που υπάρχει και με βάση την προτεραιοποίηση που πρέπει να γίνει. Διότι, όπως είπε, υπάρχουν οξεία κοινωνικά προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν.

Για το στεγαστικό πρόβλημα, ο υπουργός δήλωσε ότι αυτό θα αποτελέσει θέμα, μετά από ελληνική πρωτοβουλία, του άτυπου Eurogroup την Παρασκευή στη Λευκωσία. Η «σύλληψη» είναι να δουν οι υπουργοί παραδείγματα από χώρες όπου έχουν φέρει αποτελέσματα και να κριθεί τι θα μπορούσε να υιοθετηθεί από τις υπόλοιπες.

Όπως επεσήμανε, παράλληλα, στην Ελλάδα χρειάζεται περισσότερη προσφορά κατοικιών, καθώς υπάρχουν περίπου 794 .000 κλειστές κύριες κατοικίες. Και αναφέρθηκε στα μέτρα που έχουν ληφθεί για να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών: Πρώτον, στα κίνητρα (π.χ. τριετής φοροαπαλλαγή), δεύτερον στα προγράμματα «Σπίτι μου 1» και «Σπίτι μου 2» (στο δεύτερο πρόγραμμα, σύμφωνα με τα στοιχεία του Μαΐου, το περίπου 89%, του ποσού έχει πλέον καταναλωθεί και ο αριθμός είναι περίπου 15.000 δάνεια) και τρίτον στο ολοκληρωμένο πλαίσιο κοινωνικής αντιπαροχής και αξιοποίησης του δημοσίου χώρου.

Ο κ. Πιερρακάκης εμφανίστηκε προβληματισμένος για την εικόνα που υπάρχει τις τελευταίες μέρες στις αγορές ομολόγων, λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, και τόνισε ότι είναι σαφές ότι δεν πρέπει μια ενεργειακή κρίση να μετατραπεί σε δημοσιονομική, και «πρέπει να μπορέσεις να είσαι χειρουργικός στην αντίδρασή σου».

Η συζήτηση στο συνέδριο έχει ως εξής:

Σπύρος Δημητρέλης: Χθες ήσασταν στο G7, για πρώτη φορά Έλληνας υπουργός Οικονομικών, ήταν στους G7. Μία βεβαιότητα είναι το στεγαστικό πρόβλημα. Η στεγαστική κρίση είναι μία από τις βεβαιότητες που υπάρχουν, που δεν μπορεί να το αμφισβητήσει κανένας.

Οι τιμές των μισθωμάτων είναι στα ύψη. Τα νοικοκυριά, οι νέοι και τα νέα, κυρίως, ζευγάρια δεν μπορούν να βρουν σπίτι, δεν μπορούν να το πληρώσουν, δεν μπορούν να το αντέξουν οικονομικά. Δεν μπορούν εύκολα να αγοράσουν σπίτι, διότι οι τιμές των κατοικιών που έχουν ανέβει πάρα πολύ και οι χρηματοδοτήσεις δεν είναι και τόσο εύκολες.

Απαιτείται ένα αρχικό κεφάλαιο με βάση και την έρευνα που είδαμε πριν της πρόσφατης στο συνέδριο. Εγώ θα ήθελα να σας ρωτήσω ποια είναι η πολιτική, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα της κυβέρνησης γι’ αυτό το στεγαστικό πρόβλημα και πώς το θέτετε και ως υπουργός Οικονομικών, επικεφαλής του Eurogroup της ευρωζώνης.

Κυριάκος Πιερρακάκης: Καλησπέρα σας. Είναι ιδιαίτερη χαρά που μου δίνετε εκ νέου ευκαιρία να συνομιλήσω μαζί σας κύριε Δημητρέλη και να πω ότι, σχολιάζοντας το πρώτο σημείο, πράγματι τώρα έχουμε αυτή την ιστορική ευκαιρία να μπορούμε πλέον να διαμορφώνουμε πολύ πιο αποτελεσματικά την ατζέντα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ως χώρα αυτή είναι μια αξιοπιστία η οποία κερδήθηκε με τις υπερπροσπάθειες του ελληνικού λαού και με τη συστηματική δουλειά που έχει γίνει από τον Κυριάκο Μητσοτάκη και την κυβέρνησή του.

Τώρα, το στεγαστικό είναι ένα ζήτημα το οποίο οφείλω να σας πω είναι πάγιο και εμφανές σε κάθε χώρα και σε κάθε συζήτηση που έχω με τους Ευρωπαίους ομολόγους μου και πριν γίνω πρόεδρος του Eurogroup, η κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όχι μόνο της ευρωζώνης, βιώνει με τα δικά της χαρακτηριστικά μια εκδοχή αυτού του προβλήματος.

Και συνήθως στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια τι συζητάμε; Συζητάμε τα αμιγώς ευρωπαϊκά θέματα, δηλαδή: τη δημοσιονομική ισορροπία της κάθε χώρας, ζητήματα που έχουν σχέση με το χρέος, τώρα τα ενεργειακά. Η αλήθεια είναι ότι το housing, το στεγαστικό, είναι ένα θέμα που δεν είχε μπει τόσο πολύ στην ευρωπαϊκή ατζέντα. Υπάρχει, αλλά είναι κάτι που συνήθως το αφήνουμε στη διακριτική ευχέρεια του κάθε κράτους- μέλους.

Δεν μπορεί όμως τα θέματα τα οποία απασχολούν την κοινή γνώμη τόσο πολύ να μην τα βάζουμε και στις ευρωπαϊκές συζητήσεις. Οπότε, οπότε υπό από αυτήν την έννοια, αύριο θα μεταβώ στην Λευκωσία και την Παρασκευή στο άτυπο Eurogroup θα έχουμε ως θέμα το στεγαστικό, που μπαίνει με δική μας πρωτοβουλία.

Εκεί ποια είναι η σύλληψη; Η σύλληψη είναι να δούμε καλά παραδείγματα τι έχει δουλέψει σε κάποιες χώρες, το οποίο κρίνουμε ότι θα μπορούσε να υιοθετηθεί από τις υπόλοιπες. Να παρουσιάσουν συγκεκριμένα τρεις χώρες καλά παραδείγματα πολιτικών που έχουν ακολουθήσει. Αυτό είναι κάτι πολύ σημαντικό για μένα, γιατί πρέπει να μαθαίνουμε και από τις επιτυχίες, εγώ θα πω και από τις αποτυχίες των άλλων, ειδικά για τις δεύτερες, δεν έχουμε συνήθως τη διάθεση να μοιραζόμαστε πράγματα που δεν δούλεψαν, αλλά αυτό πρέπει να γίνει παραπάνω. Τώρα, τι είναι αυτό που θέλουμε να δούμε να πετυχαίνει.

Χρειάζεται περισσότερη προσφορά κατοικιών. Καταρχήν έχουμε πολλά κλειστά ακίνητα στην Ελλάδα. Έχουμε περίπου 794 .000 κλειστές κύριες κατοικίες. Έχουμε κάνει ενέργειες για να αυξηθεί η προσφορά αυτών των κλειστών κατοικιών; Ναι, έχουμε κάνει. Έχουμε τριετή φοροαπαλλαγή. Έχουμε προγράμματα ανακαίνισης, τα οποία έχουμε δρομολογήσει. Θα γίνουν ακόμη περισσότερα σε αυτή την κατεύθυνση. Αλλά η γενική σύλληψη είναι ότι όταν έχεις ένα έτοιμο στοκ προσφοράς το οποίο δεν αξιοποιείται, θέλεις περισσότερα κίνητρα για να βγει αυτό στην αγορά. Αυτό είναι το πρώτο.

Το δεύτερο ακουμπάει τον πυρήνα της ερώτησής σας σε σχέση με τα νέα ζευγάρια. Ποια ήταν η φιλοσοφία των προγραμμάτων «Σπίτι μου 1» και «Σπίτι μου 2»; Να μπορέσουν χιλιάδες νέοι άνθρωποι, 25 έως 39 ετών, να αποκτήσουν πρόσβαση σε κατοικία εξαιρώντας ένα μεγάλο κομμάτι του επιτοκίου. Και υπό αυτήν την έννοια βλέπουμε , στο «Σπίτι μου 2» ειδικά, το 89%, περίπου, του ποσού έχει πλέον καταναλωθεί με τα στοιχεία του Μαΐου. Έχουμε φτάσει περίπου στα 15.000 τέτοια δάνεια. Ο στόχος ήταν σωρευτικά και τα δύο προγράμματα 30.000 ζευγάρια, 30.000 νέοι άνθρωποι να μπορέσουν να αποκτήσουν πρόσβαση σε κατοικία.

Έχουμε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για πρώτη φορά κοινωνικής αντιπαροχής. Όλο το πρόγραμμα της κοινωνικής αντιπαροχής και αξιοποίησης, ουσιαστικά, του δημοσίου χώρου σε ένα νέο πλαίσιο ιδιοκτησίας του δημοσίου, πλέον βλέπουμε να ξεκινά να δουλεύει στην Παιανία, στην Πάτρα, στη Λάρισα, στις Σέρρες.

Και, βέβαια, δεν αρκεί μόνο η ποσότητα, πρέπει να δούμε και τα στοιχεία ποιότητας του στοκ κατοικίας, όπου εκεί έχουμε πολλά προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης, τα οποία επίσης τα βλέπουμε να καταναλώνονται αυτή τη στιγμή, να αξιοποιούνται και θεωρούμε ότι θα παίξουν και αυτά το ρόλο τους.

Όλο αυτό, σωρευτικά, τι μας δίνει; Μας δίνει μια πολιτική που έχει κομμάτια του παζλ σε ένα πρόβλημα στο οποίο, εγώ θα σας πω, καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν έχει σηκώσει το χέρι της να πει «έχω την απόλυτη λύση στο στεγαστικό ζήτημα». Κανένας δεν έχει, αν θέλετε, τη μία και μοναδική αλήθεια σε αυτό. Νομίζω ότι πρέπει να δούμε πόσα ακόμη μέτρα μπορούμε να εφαρμόσουμε η κάθε χώρα ξεχωριστά, σε ώσμωση με τις υπόλοιπες, για να βοηθήσουμε σε ένα ζήτημα το οποίο, όπως λέτε, έχει έντονα κοινωνικά χαρακτηριστικά.

Σπύρος Δημητρέλης: Είπατε όμως ότι θα έχετε και θετικά και αρνητικά παραδείγματα. Δηλαδή, να περιμένουμε (μιλήσατε για κίνητρα) και άλλες παρεμβάσεις προς όφελος της τόνωσης της προσφοράς. Διότι το «Σπίτι μου 1 και 2», μάλλον θα έρθει και τρίτο, θα το δούμε αυτό, αλλά το «Σπίτι μου 1 και 2», η κριτική λέει ότι πήγε και ενίσχυσε τη ζήτηση, με αποτέλεσμα να σηκωθούν οι τιμές, ενώ το πρόβλημα είναι η προσφορά. Οπότε, τι να περιμένουμε;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Νομίζω ότι κάνουμε πράγματα μαζί τα οποία βλέπουμε ότι δουλεύουν. Και έχουμε ήδη κάνει πολλά πράγματα σε σχέση με τους φορολογικούς συντελεστές, όπως γνωρίζετε.
Δηλαδή, μπορώ να επικαλεστώ ότι η σωρευτική πολιτική που έχει ακολουθηθεί από την κυβέρνηση στο θέμα της φορολογίας το 1/3 του ΕΝΦΙΑ έχει φύγει, ειδικά γιατί τις 13.000 οικισμούς μειώθηκε κατά 50% στα χωριά μας, μέχρι 1.500 κατοίκους. Τώρα έρχεται το άλλο 50%. Στην πραγματικότητα, απαλείφουμε τον ΕΝΦΙΑ σε 13.000 οικισμούς. Υπάρχει η τρίτη φοροαπαλλαγή, την οποία ανέφερα. Βάλαμε τον ενδιάμεσο συντελεστή, τον οποίο ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός, και εφαρμόζουμε το 25% από τον Ιανουάριο. Γιατί όντως, η κλίμακα από το 15% στο 35% ήταν πραγματικά απότομα.

Και βέβαια υπάρχει και η διάσταση, ενός μέτρου το οποίο έχει ήδη εισαχθεί, που είναι το ένα ενοίκιο, το οποίο επιδοτείται στη βάση, επιστρέφει δηλαδή πίσω στον ενοικιαστή για ένα τεράστιο ποσοστό ενοικιαστών, περίπου το 86%, με βάση το ότι θα δηλωθεί στη φορολογική δήλωση. Μέτρο το οποίο, να επαναλάβω, πάλι, την ευρωπαϊκή εμπειρία, όσο το έχω συζητήσει με Ευρωπαίους συναδέλφους μου, το βλέπουμε πάρα πολύ θετικά, γιατί στη δική μας περίπτωση δεν ήταν μόνο η διάσταση του να στηρίξουμε τους συμπολίτες μας που βρίσκονται στο ενοίκιο και θέλουν να στηριχθούν περισσότερο, είχε και τη διάσταση να αποκαλύψει (διαφάνεια) τα πραγματικά ενοίκια. Γιατί εδώ που τα λέμε, νομίζω ότι όλοι εδώ μπορούμε να συμφωνήσουμε, δεν είναι το μέσο ενοίκιο στην Ελλάδα, 255 ευρώ το μήνα για την κυρία κατοικία.

Άρα περιμένουμε να δούμε και πώς θα πάει αυτό το μέτρο. Να πω, επίσης ότι, όπως ξέρετε, για τους δημόσιους λειτουργούς επιστρέφουμε δύο ενοίκια το χρόνο, όχι ένα ενοίκιο το χρόνο. Θεωρώ ότι άμεσα θα έχουμε την εικόνα του πώς αυτό το μέτρο να έχει πάει, από την πορεία των φορολογικών δηλώσεων. Όμως οφείλω να σας πω ότι ο λόγος για τον οποίο το κάναμε ήταν πραγματικά για να πετύχουμε και τα δύο μαζί. Να μην έχουμε υποδήλωση, να έχουμε όμως και στήριξη εκεί που χρειάζεται.

Σπύρος Δημητρέλης: Είχε πει ο πρωθυπουργός κατά την ανακοίνωση του μέτρου από το βήμα της ΔΕΘ ότι είναι ένα πρώτο βήμα και αν οι ιδιοκτήτες ακινήτων ανταποκριθούν και αποκαλύψουν τα πραγματικά μισθώματα, δηλαδή περιοριστεί η φοροδιαφυγή, τότε είναι ανοιχτός και σε νέα παρέμβαση μείωσης των συντελεστών της κλίμακας φορολόγησης των μισθωμάτων. Είστε σε θέση αυτή τη στιγμή να μας πείτε αν τελικά έχει αποδώσει το μέτρο και αν είστε διατεθειμένοι να κάνετε και μια νέα θετική παρέμβαση ενόψει και της ΔΕΘ του Σεπτεμβρίου;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Δεν θα έπαιρνα την πρωτοβουλία να ανακοινώσω από τώρα μέτρα της ΔΕΘ. Το καταλαβαίνετε ότι αυτό είναι προνόμιο του πρωθυπουργού και αφορά την ίδια τη ΔΕΘ. Παρά το γεγονός ότι μέχρι τη ΔΕΘ συζητάμε το τι θα ειπωθεί στη ΔΕΘ και μετά συζητάμε την επόμενη. Αλλά αυτό που μπορώ να σας πω είναι ότι σαν γενική κατεύθυνση δεν σκεφτόμαστε με όρους αποσπασματικότητας.

Νομίζω ότι το είδατε και σαν μια στροφή φιλοσοφίας στην τελευταία ΔΕΘ. Τι κάναμε εκεί; Ενώ συνήθως υπάρχει μια λίστα μέτρων τα οποία ακόμη κι εσείς με την τεράστια εμπειρία που έχετε καλύπτοντας το οικονομικό ρεπορτάζ για τόσα χρόνια. Αν σας ζητήσω να θυμηθείτε τι έγινε στη ΔΕΘ εκείνης της χρονιάς και ποια ήταν τα μέτρα που ανακοινώθηκαν θα δυσκολευτείτε. Κι εγώ θα δυσκολευτώ ως υπουργός Οικονομικών.

Σπύρος Δημητρέλης: Μόνο σε μια ΔΕΘ του 2015, εάν θυμάστε, αυτή ήταν…

Κυριάκος Πιερρακάκης: Αυτή τη θυμάμαι πολύ καλά. Ειδικά όμως στην τελευταία θεωρώ ότι υπήρχε η διάσταση του να υπάρχει μια ενιαία φιλοσοφία που περιλαμβάνει όλα τα μέτρα. Νομίζω ότι διαπιστώσατε ότι είχαμε βασικά μια μεταρρύθμιση. Η σύλληψη ποια ήταν: όλα τα μέτρα εντάσσονται κάτω από μια ενιαία φιλοσοφία.

Η Ελλάδα έχει ένα οξύ δημογραφικό πρόβλημα. Πρέπει να στηρίξει και τη μεσαία τάξη περισσότερο. ‘Αρα όλα τα μέτρα κούμπωναν γύρω από μια ενιαία φιλοσοφία. Αυτό έδειχνε ότι σκεφτόμαστε όχι μόνο με όρους του επόμενου εξαμήνου ή του επόμενου έτους. ‘Αρα μία ΔΕΘ μακριά, να το πω έτσι, σκεφτόμαστε με όρους του τι πρέπει να γίνει στην Ελλάδα για τα μεγάλα της προβλήματα τρία και τέσσερα και πέντε χρόνια.

Τι είπε ο πρωθυπουργός στο συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας που πέρασε: «Η Ελλάδα το 2030». ‘Αρα για να μην μακρηγορώ, η απάντηση στην ερώτησή σας ποια είναι κατά τη γνώμη μου; Δεν είναι μόνο με βάση το τι θα ανακοινωθεί τον Σεπτέμβριο.

Με βάση το τι βλέπουμε ότι πρέπει να συμβεί μέχρι το 2030, καταλαβαίνουμε ότι πρέπει να απαλειφθούν και άλλα βάρη. Και νομίζω ότι έχουμε την αξιοπιστία ως κυβέρνηση, έχοντας μειώσει 83 φόρους και οι εισφορές, και ειδικά σε αυτό το χώρο ανέφερα πριν παραδείγματα και στη μείωση του ΕΝΦΙΑ και στην τριετή φοροαπαλλαγή και στην εισαγωγή του συντελεστή του 25%, νομίζω ότι έχουμε την αξιοπιστία ότι όσο δημιουργείται δημοσιονομικός χώρος, όσο η οικονομία τα πηγαίνει καλύτερα, βλέπουμε την προφανή θετική δυναμική που δημιουργεί κάθε τέτοια αφαίρεση φόρου.

Σπύρος Δημητρέλης: Κύριε υπουργέ, επιτρέψτε μου με την ευκαιρία επειδή μιλάτε για αυτό, είναι αληθές από το ρεπορτάζ αυτό που μαθαίνουμε, αυτό που ακούμε ότι η προτεραιότητα σε αυτή τη ΔΕΘ θα είναι οι επιχειρήσεις. Στην προηγούμενη ΔΕΘ ήταν η οικογένεια, το δημογραφικό, τα νοικοκυριά, είναι προτεραιότητα σε αυτή τη ΔΕΘ για τις φορολογικές παρεμβάσεις στις επιχειρήσεις;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Δεν θα μιλήσω συγκεκριμένα για το τι θα περιλαμβάνει η ομιλία του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ. Εγώ θα σας πω ότι είναι πάντα η προτεραιότητά μας οι επιχειρήσεις. Και αν δεν κανείς τη μείωση που έχει γίνει στο φόρο των επιχειρήσεων, αν δει κανείς μια σειρά από μέτρα τα οποία έχουμε λάβει συνολικά, από το σύνολο της πολιτικής μας. Γενικά και σαν άνθρωπος αντιπαθώ την αποσπασματικότητα. Οι κυβερνήσεις δεν κρίνονται ακόμη και από μια ΔΕΘ, ακόμη και από μια ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη ή μια άλλη ομιλία του υπουργού Οικονομικών…οι κυβερνήσεις κρίνονται ιστορικά από το τι κάνουν τα χρόνια που κυβερνούν.

Νομίζω έχοντας μειώσει 83 φόρους και εισφορές, έχοντας μειώσει τον φόρο επιχειρήσεων εκεί που είναι, έχοντας κάνει την ψηφιοποίηση του κράτους η οποία έχει ως τελικό αποδέκτη τις επιχειρήσεις…έχουμε κάνει πάρα πολλά πράγματα.

Αυτονοήτως πρέπει να γίνουν και άλλα. Τα βιώνω καθημερινά και εγώ στην αλληλεπίδρασή μου και με τις μεγάλες επιχειρήσεις και με τις μικρομεσαίες. Είναι προφανές ότι καταλαβαίνουμε ότι πρέπει να αφαιρεθούν και άλλα βάρη. Σας διαβεβαιώ ότι θα τα αφαιρέσουμε, όσο μπορούμε, με βάση τον χώρο που έχουμε μπροστά μας και με βάση την προτεραιοποίηση που πρέπει να γίνει, γιατί καταλαβαίνουμε ότι υπάρχουν οξεία κοινωνικά προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε.

Σπύρος Δημητρέλης: Όπως είπαμε, χθες για πρώτη φορά Έλληνας υπουργός συμμετέχει στο G7, στις 7 ισχυρότερες χώρες του πλανήτη. Ζούμε σε μια κρίση που έχει γίνει ενεργειακή και τείνει να γίνει και κρίση τιμών πληθωριστική, λόγω του πολέμου στο Ιράν και των Στενών του Ορμούζ που δεν είναι ανοιχτά…θα σας ρωτήσω, κύριε υπουργέ, να μας μεταφέρετε λίγο τι κλίμα εισπράξατε εσείς από εκεί που ήσασταν χθες.

Υπάρχει πολύ μεγάλη ανησυχία; Υπάρχει βεβαιότητα ότι θα το ξεπεράσουμε εύκολα; Υπάρχει ένας εφησυχασμός; Υπάρχει μια αισιοδοξία; Ποιο είναι το κλίμα που είδατε χθες στο G7;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Όπως πολύ σωστά- υποθετική η ερώτησή σας- όντως μέχρι κλίμα μπορώ να μεταφέρω, γιατί οι συζητήσεις, όπως ξέρετε, είναι ιδιωτικές, ειδικά σε αυτό το επίπεδο…αλλά το κλίμα είναι ότι υπάρχει μια αυξανόμενη αντίληψη, γιατί υπήρχε, αν θέλετε, και μια δημόσια συζήτηση και σε σχέση, εγώ θα πω ευθέως με τις σχέσεις ανάμεσα στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες ή ευρύτερα παγκοσμίως, για το κατά πόσο μπορούμε να διαμορφώσουμε διεθνείς λύσεις σε διεθνή προβλήματα.

Αυτό- σε πάρα πολλές περιπτώσεις- υπήρξε το άγχος ότι μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση. Νομίζω ότι έχουμε μια αυξανόμενη κατανόηση όλοι μας, όλοι όσοι καθόμαστε στο τραπέζι, ότι τα προβλήματα τύπου «τεχνητή νοημοσύνη και πώς θα την ρυθμίσεις παγκοσμίως» ή «η κρίση στα Στενά του Ορμούζ και η συνεπαγόμενη κρίση στη Μέση Ανατολή», όλα μαζί αυτά δεν λύνονται από μία και μόνο χώρα όσο μεγάλη και είναι. Χρειάζεται ενορχήστρωση. Το καταλαβαίνουν όλοι οι συμμετέχοντες στο τραπέζι αυτό. Και υπάρχει, αν θέλετε… σε καμία περίπτωση δεν υπάρχει εφησυχασμός. Υπάρχει αγωνία για το ότι πρέπει κάποια πράγματα να λυθούν στον κατάλληλο χρόνο. Και υπάρχει και η δρομολόγηση των κατάλληλων λύσεων, κατά τη γνώμη μου. Από εκεί και πέρα είμαστε σε εγρήγορση, διότι- επειδή αναφερθήκατε στα Στενά- τί θα ορίσει το βάθος του προβλήματος; Σίγουρα η διάρκεια για πόσο ακόμα τα Στενά θα μείνουν κλειστά. Αν τα Στενά μένουν κλειστά, ξέρουμε ότι ο κάθε μήνας θα είναι χειρότερος.

Αυτό το ξέρουν όλοι. Είναι μια φράση που έχει πει και η Γενική Διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Μένοντας κλειστά, ο Ιούνιος είναι χειρότερος από τον Μάιο και ο Ιούλιος είναι χειρότερος από τον Ιούνιο.

Αλλά είναι η διάρκεια, είναι το βάθος του προβλήματος σε σχέση με τις ενεργειακές εγκαταστάσεις που μπορεί να έχουν χτυπηθεί, πόσο γρήγορα θα μπορέσουν να επανέλθουν, και είναι και το καθεστώς που θα υπάρξει στα Στενά, αφού ανοίξουν. Για εμάς τα Στενά δεν μπορούν να είναι στενά διοδίων. Πρέπει να είναι ανοιχτά για την παγκόσμια ναυσιπλοΐα. Αυτό έχω να πω ενδιαφέρει ιδιαίτερα και την Ελλάδα ως μια χώρα που είναι ναυτιλιακή. ‘Αρα, όλα αυτά τα αντιλαμβανόμαστε.

Η Ευρώπη είναι μέρος της λύσης, δεν είναι μέρος προβλήματος. Και θέλουμε πάρα πολύ γρήγορα αυτή η λύση να μπορέσει να έρθει μπροστά και κοντά. Τώρα από εκεί πέρα, το ερώτημα για εμάς είναι, και θα τεθεί και στο Eurogroup επίσης αυτό τώρα την Παρασκευή, όπως τίθεται κάθε φορά το τελευταίο διάστημα, διότι αναφερθήκατε σε πυκνότητα κρίσεων και εγώ να πω, έχοντας εκλεγεί πρόεδρος στο Eurogroup τον Δεκέμβριο, σε κάθε Eurogroup αισθάνομαι ότι έχουμε να αντιμετωπίσουμε επίσης μια κρίση. Όχι μόνο αυτήν…είχαμε και το ζήτημα της Γροιλανδίας στα πρώτα…άρα, έχουμε προβλήματα τα οποία διαρκώς συζητάμε. Τί έχει έρθει να μας πει η Κομισιόν; Ότι τα μέτρα πρέπει να είναι προσωρινά σίγουρα.

Αυτό είναι το sine qua non, το πιο βασικό στοιχείο. Δηλαδή πρέπει να μπορείς γρήγορα να μπορέσεις τα μέτρα αυτά να τα αφαιρέσεις για να μην δημιουργήσεις μόνιμη πληθωριστική τάση στην οικονομία. Γιατί για να το πω απλά… είναι δώρον άδωρον. Πρέπει να είναι ιδανικά στοχευμένα και παραμετροποιημένα. Οι περισσότερες χώρες αυτό το έχουμε κάνει, σε πολύ μεγάλο βαθμό. Κάποια μέτρα είναι οριζόντια, γιατί κρίνουμε ότι για το εθνικό μας συμφέρον…ας πούμε στο diesel και στην επιδότηση του diesel, μειώνει την πληθωριστική τάση, αν έχεις μια οριζόντια επιδότηση… αλλά από εκεί και πέρα, είναι βέβαιο ότι όσο πιο γρήγορα ανοίξουν τα Στενά, τόσο το καλύτερο αυτό θα είναι για κάθε οικονομία. Σίγουρα η Ελλάδα προσέρχεται σε αυτή τη συζήτηση- επειδή αναφερθήκατε σε δεκαετίες πριν… τύπου 2015- η Ελλάδα προσέρχεται σε αυτή τη συζήτηση με άλλο δημοσιονομικό βάρος από ό,τι θα προσερχόταν στο παρελθόν. Έχει άλλες δυνατότητες πλέον.

Ξανά με τις υπερπροσπάθειες του ελληνικού λαού, με τις προσπάθειες αυτής της κυβέρνησης, είμαστε σε θέση να απορροφούμε πιο αποτελεσματικά κρίσεις και προβλήματα όταν αυτά αναδύονται.

Σπύρος Δημητρέλης: Να μείνω λίγο σε αυτό κύριε υπουργέ. Βλέπουμε ότι οι αγορές έχουν αρχίσει και τιμολογούν τον κίνδυνο να επηρεαστούν δημοσιονομικά οι οικονομίες, οι χώρες από την παράταση της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ. Έχουν τσιμπήσει οι αποδόσεις των ομολόγων, έχουν πέσει οι τιμές τους. Θα ήθελα να σας ρωτήσω αν όντως αυτή η εξέλιξη, αν παραταθεί, μπορεί να επηρεάσει συνολικά τον δημοσιονομικό σχεδιασμό της κυβέρνησης.

Κυριάκος Πιερρακάκης: Ο δημοσιονομικός σχεδιασμός κυβέρνησης αλληλεπιδρά με τον δημοσιονομικό κανόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπου εκεί ο δημοσιονομικός κανόνας είναι σαφής. Γι’ αυτό και είπα, η Ελλάδα προσέρχεται με άλλες δυνατότητες σε αυτή τη συζήτηση. Εμείς έχουμε υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, έχουμε καθαρά πλεονάσματα και το πιο γρήγορα αποκλιμακούμενο χρέος στον κόσμο.

Σπύρος Δημητρέλης: ‘Αρα υπάρχουν καύσιμα, δηλαδή…

Κυριάκος Πιερρακάκης: …και υπάρχει και ο δημοσιονομικός κανόνας, ο οποίος, τί λέει στην Ευρώπη; Θα ξοδέψεις αυτά που συμφωνήσαμε για τα επόμενα χρόνια, είτε η οικονομία είναι σε ανάπτυξη, είτε η οικονομία είναι σε ύφεση. Για να δρα αντικυκλικά, αυτή είναι η λογική του κανόνα. Μας φαίνεται πιο δύσκολος τα χρόνια που πάμε καλά και λέμε «γιατί δεν μπορώ να ξοδέψω όλο μου το πλεόνασμα;», ακριβώς για να μπορεί αυτό να λειτουργήσει στα χρόνια που υπάρχουν δυσκολίες. ‘Αρα, ο δημοσιονομικός σχεδιασμός είναι εκεί. Ποια είναι η διαφοροποίηση στον δημοσιονομικό σχεδιασμό; Η ποιότητά του, το τι θα κάνεις.

Γιατί εκ των πραγμάτων, αλλιώς αντιδράς όταν έχεις μια ενεργειακή κρίση και πρέπει να πας, για παράδειγμα, να επιδοτήσεις την τιμή του diesel ή να στηρίξεις τα νοικοκυριά με ένα fuel pass ή τα λιπάσματα, και αλλιώς αν δεν υπάρχει κάτι τέτοιο. Αλλά από εκεί και πέρα είναι βέβαιο ότι μας απασχολεί η εικόνα που περιγράψετε.

Η εικόνα που υπάρχει σήμερα, που υπάρχει στις τελευταίες μέρες στις αγορές ομολόγων, είναι μια εικόνα που μας προβληματίζει. Γιατί είναι σαφές ότι δεν πρέπει μια ενεργειακή κρίση να μετατραπεί σε δημοσιονομική. Πρέπει, λοιπόν, να μπορέσεις να είσαι χειρουργικός στην αντίδρασή σου. Αυτός είναι ο στόχος. Γιατί ξέρετε…το ακούω και από την αντιπολίτευση στην Ελλάδα…μερικά πράγματα ακούγονται εξαιρετικά ευχάριστα. Ο κόσμος, όμως, στην Ελλάδα έχει πληρώσει πολύ ακριβά μια εμπειρία. Την εμπειρία του να χάνεις την δημοσιονομική ισορροπία και το τι σημαίνει αυτό σε κόστος για την κοινωνία το οποίο έρχεται εν τέλει να χτυπήσει περισσότερο τον πιο αδύναμο, τον πιο φτωχό. Αν δηλαδή η Ελλάδα εκτροχιαστεί δημοσιονομικά ή μια χώρα εκτροχιαστεί δημοσιονομικά, οι άνθρωποι που θα την πληρώσουν περισσότερο, για να το πω απλά, είναι οι πιο ευάλωτοι και οι πιο αδύναμοι.

Λοιπόν, η διαφορά μας ως χώρα, ξέρετε ποια είναι; Το ζήσαμε και το μάθαμε. Και ακριβώς για αυτόν τον λόγο ξέρω ότι ο κόσμος καταλαβαίνει ότι πρέπει να είμαστε «νοικοκύρηδες», για να το πω απλά, σε ό,τι κάνουμε. Και νομίζω ότι το βλέπει.

Σπύρος Δημητρέλης: Μιλάτε για «νοικοκύρηδες»…θα πάω σε μια πολιτική- ευρωπαϊκή ερώτηση. Τελευταία, κύριε υπουργέ…τελειώνει ο χρόνος. Είστε επικεφαλής στο Eurogroup. Πώς βλέπετε το ενδεχόμενο να έρθει σύντομα απέναντι σας στο Eurogroup ένας υπουργός Οικονομικών του AfD ή ένας υπουργός Οικονομικών του Εθνικού Μετώπου της Γαλλίας με ό,τι κουβαλάει μαζί του σαν ατζέντα για την επίλυση των προβλημάτων: λαϊκισμός, δημαγωγία κτλ. κτλ…;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Με βάση το καπέλο το οποίο φοράω ως πρόεδρος του Eurogroup, οφείλω να σας απαντήσω θεσμικά. Και η θεσμική απάντηση σε αυτό είναι ότι αλληλεπιδρούμε και μιλάμε με όλες τις ευρωπαϊκές πολιτικές οικογένειες, με βάση συγκεκριμένες αρχές, με βάση συγκεκριμένες αξίες και συγκεκριμένα πρωτόκολλα. Οι δημοσιονομικοί κανόνες της Ευρώπης…

Σπύρος Δημητρέλης: …θα είστε κάτι σαν τον κύριο Ντάισελμπλουμ και τον κύριο Βαρουφάκη, δηλαδή…

Κυριάκος Πιερρακάκης: …δεν πρόκειται να βάλω τίτλους ονομάτων. Σκοπεύω να είμαι ο Κυριάκος Πιερρακάκης. Αλλά αυτό το οποίο θα σας πω είναι ότι σκοπεύω να υπηρετήσω και τους κανόνες και τις αξίες που με έφεραν σε αυτή τη θέση. Και κυρίως και πάνω απ’ όλα, πέρα από το ευρωπαϊκό καπέλο, το εθνικό καπέλο το οποίο οδήγησε τον Έλληνα υπουργό Οικονομικών να βρεθεί εκεί, που είναι η συλλογική προσπάθεια ενός λαού.

«Οι επιλογές που κάνουμε σήμερα θα καθορίσουν την ικανότητά μας να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του σήμερα και τις κρίσεις του αύριο. Η στρατηγική μας AccelerateEU θα προσφέρει τόσο άμεσα όσο και πιο διαρθρωτικά μέτρα ανακούφισης στους Ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις», δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

«Πρέπει να επιταχύνουμε τη μετάβαση σε εγχώριες, καθαρές μορφές ενέργειας. Αυτό θα μας προσφέρει ενεργειακή ανεξαρτησία και ασφάλεια, και θα σημαίνει ότι θα είμαστε σε καλύτερη θέση να αντέξουμε τις γεωπολιτικές αναταραχές», πρόσθεσε. 

Tα μέτρα που προτείνει η ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τα παρακάτω μέτρα:

• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει μέτρα για τη βελτιστοποίηση της διανομής καυσίμων αεροσκαφών μεταξύ των χωρών, προς αποφυγή των ελλείψεων.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει την αναθεώρηση του νόμου για τα αποθέματα πετρελαίου, προκειμένου να αυξήσει την απαίτηση για τα αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα καταγράψει την ευρωπαϊκή δυναμικότητα διύλισης και θα επεξεργαστεί μέτρα για τη μεγιστοποίηση της χρήσης της.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συντονίσει τον ανεφοδιασμό των χωρών σε φυσικό αέριο, προσπαθώντας να αποφύγει τις ταυτόχρονες αγορές που προκαλούν άνοδο των τιμών.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει φορολογικές αλλαγές για να διασφαλίσει ότι η ηλεκτρική ενέργεια φορολογείται σε χαμηλότερο επίπεδο από το φυσικό αέριο.

Η Ευρώπη, εγκλωβισμένη ανάμεσα στις ραγδαίες γεωπολιτικές εξελίξεις και την ανάφλεξη στον Περσικό Κόλπο, επιχειρεί να «σβήσει φωτιές» σε πολλαπλά μέτωπα. Από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ξέσπασε ο πόλεμος στο Ιράν, η ΕΕ κινείται σε περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας. Οι αρχικές ανησυχίες για τις υψηλές τιμές έχουν πλέον μετατραπεί σε φόβο για την επάρκεια φυσικού αερίου, ενώ στο προσκήνιο έρχονται και πιθανοί περιορισμοί σε καύσιμα αεροσκαφών και η μειωμένη δυναμικότητα των διυλιστηρίων.

Καθοριστικός παράγοντας παραμένει η αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ. Η κρίσιμη αυτή θαλάσσια αρτηρία παραμένει «μετέωρη», με την ασταθή διπλωματία του Ντόναλντ Τραμπ να μην προσφέρει σαφείς εγγυήσεις ασφαλείας, εντείνοντας το ενεργειακό θρίλερ.

Τα μέτρα στο τραπέζι της Κομισιόν

Σύμφωνα με προσχέδια εγγράφων που αποκαλύπτει το POLITICO, η ΕΕ προσανατολίζεται σε μια στρατηγική «εντός των ορίων της πραγματικότητας», με έμφαση σε προσωρινές παρεμβάσεις και αξιοποίηση της υπάρχουσας νομοθεσίας:

• Επιδοτήσεις στο ρεύμα: Δυνατότητα κάλυψης έως και 70% του κόστους των λογαριασμών χονδρικής έως τον Δεκέμβριο.
• Επιδοτήσεις στα καύσιμα: Κάλυψη έως και 50% των επιπλέον δαπανών για κλάδους που πλήττονται άμεσα.
• Φορολογικές ελαφρύνσεις: Στοχευμένες παρεμβάσεις για τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας.

Με λίγα λόγια, οι σημερινές προτάσεις της Κομισιόν αναμένεται να οδηγήσουν σε παράταση ή και επέκταση των μέτρων στήριξης που ήδη εφαρμόζονται και στην Ελλάδα.

Άλλωστε, μόλις χθες ο υπουργός Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, προανήγγειλε νέο πακέτο στήριξης, ενώ σήμερα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να παρουσιάσει νέα δέσμη μέτρων ύψους 500 εκατ. ευρώ.

«Όμηροι της κατάστασης»

Παρά τα άμεσα μέτρα, μεγάλο μέρος της αντίδρασης των Βρυξελλών παραμένει είτε μακροπρόθεσμο είτε σε επίπεδο σχεδιασμού. Από τη μία επιταχύνονται οι επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια και την κλιματική ατζέντα, και από την άλλη αναζητούνται άμεσες λύσεις για τον συντονισμό των κρατών και τη μείωση της ζήτησης.

Την ίδια ώρα, τα προβλήματα στην ενέργεια είναι τόσο εκτεταμένα, πολύπλευρα και ρευστά, ώστε πολλοί αμφιβάλλουν αν τα μέτρα θα επαρκέσουν. Η αύξηση των επιδοτήσεων, όπως σημειώνεται, μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά δύσκολα θα έχει ουσιαστικό αντίκτυπο.

Η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα απαιτεί χρόνο και πόρους που δεν είναι άμεσα διαθέσιμοι.

«Δεν μπορούν όλες οι χώρες να στραφούν γρήγορα στην ηλεκτρική ενέργεια — αλλά αυτή είναι η μόνη λύση», δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας της Λιθουανίας, Ζιγκιμάντας Βαϊτσιούνας, επισημαίνοντας με νόημα:
«Κάποιες φορές είμαστε όμηροι της κατάστασης».

Όπως δήλωσε σε συνέντευξή του στο France Inter, πρόκειται για τη «μεγαλύτερη κρίση στην ιστορία», επισημαίνοντας ότι η κατάσταση είναι ήδη εξαιρετικά σοβαρή, καθώς συνδυάζει την κρίση πετρελαίου και την κρίση φυσικού αερίου, σε συνάρτηση και με τον πόλεμο μεταξύ Ρωσία και Ουκρανία.

Καθοριστικό ρόλο στην επιδείνωση της κατάστασης παίζει η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, απ’ όπου υπό φυσιολογικές συνθήκες διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Η τρέχουσα κρίση έρχεται να προστεθεί στις συνέπειες του πολέμου Ρωσίας – Ουκρανίας, που οδήγησε την Ευρωπαϊκή Ένωση στη διακοπή των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, επιβαρύνοντας περαιτέρω την ενεργειακή επάρκεια.

Ο Φατίχ Μπιρόλ είχε ήδη προειδοποιήσει από τις αρχές Απριλίου ότι η σημερινή κατάσταση είναι χειρότερη ακόμη και από τις μεγάλες ενεργειακές κρίσεις του 1973, του 1979 και του 2022, προβλέποντας έναν «μαύρο Απρίλιο».

Μάλιστα, τον Μάρτιο, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αποφάσισε την αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα, σε μια προσπάθεια να αναχαιτίσει την εκρηκτική άνοδο των τιμών και να στηρίξει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, τα στοιχεία για τα “πράσινα” τιμολόγια του Απριλίου δείχνουν μέση αύξηση της τάξης του 17 % σε σχέση με το Μάρτιο, όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική, για δύο λόγους: Πρώτον, για 1,6-1,7 εκατ. καταναλωτές που έχουν συμβληθεί σε σταθερά (μπλε) τιμολόγια δεν υπάρχει καμία αύξηση. Και δεύτερον, οι προμηθευτές που εκπροσωπούν τη μεγάλη πλειονότητα των καταναλωτών με προεξάρχουσα τη ΔΕΗ που έχει μερίδιο άνω του 60 % στη χαμηλή τάση, προχώρησαν σε μονοψήφιες αυξήσεις, 6 – 7 % στα “πράσινα” τιμολόγια.

Σε απόλυτες τιμές, τα “πράσινα” τιμολόγια διαμορφώνονται τον Απρίλιο από 14 έως 25 σεντς ανά κιλοβατώρα, ενώ τα μπλε (σταθερά) τον ίδιο μήνα ξεκινούν από 11 σεντς ανά κιλοβατώρα, καθώς σύμφωνα με τα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής η πλειονότητα των προμηθευτών – παρά τις εκτιμήσεις για αυξήσεις – κράτησαν σταθερές τις τιμές. Έτσι, οι καταναλωτές που ανησυχούν για περαιτέρω ανατιμήσεις στα πράσινα τιμολόγια λόγω της διεθνούς ενεργειακής κρίσης, εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα να “κλειδώσουν” τα τιμολόγια τους για τουλάχιστον ένα χρόνο.

Το σύνολο των τιμολογίων που διατίθενται στην αγορά είναι ανηρτημένα στην σχετική ιστοσελίδα της Ρυθμιστικής Αρχής, energycost.gr.

Στο πετρέλαιο κίνησης η ελάφρυνση που τέθηκε σε εφαρμογή την περασμένη Τετάρτη, 1η Απριλίου είναι 20 λεπτά ανά λίτρο. Η διαφορά αποτυπώνεται σταδιακά στις τιμές λιανικής καθώς τα πρατήρια εφοδιάζονται με τις νέες τιμές.

Τη Μ.Δευτέρα σύμφωνα με τον προγραμματισμό ανοίγει η πλατφόρμα υποβολής αιτήσεων για το fuel pass, ύψους 50 ευρώ (60 στα νησιά) για τα αυτοκίνητα και 30 ευρώ για τις μοτοσυκλέτες (35 ευρώ στα νησιά). Τα κριτήρια ( φυσικά πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων ελευθέρων επαγγελματιών,με οικογενειακό εισόδημα ως 25.000 ευρώ για τους άγαμους και 35.000 ευρώ για τους έγγαμους, προσαυξανόμενο κατά 5.000 ευρώ για κάθε τέκνο) καλύπτουν το 75 % των οδηγών.

Το fuel pass δίνεται σε όλους τους δικαιούχους με ΙΧ αυτοκίνητα, που σημαίνει ότι όσοι χρησιμοποιούν αυτοκίνητα με κινητήρες ντήζελ θα έχουν διπλή ενίσχυση, δηλαδή την επιδότηση 20 λεπτών στο ντήζελ και το fuel pass. Με βάση τα επίσημα στοιχεία για τη μέση κατανάλωση καυσίμων ανά την Ελλάδα. (το λίτρα το μήνα), τα 50 ευρώ του fuel pass αντιστοιχούν σε επιδότηση περίπου 36 λεπτά το λίτρο.

Κρίσιμη παράμετρος για τη μεταφορά των επιδοτήσεων στην αντλία είναι το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους, ύψους 5 λεπτών ανά λίτρο στη χονδρική και 12 λεπτών στη λιανική που ανακοινώθηκε στις αρχές Μαρτίου.

Τα μέτρα που ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και εξειδίκευσαν ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης και ο Υφυπουργός Θάνος Πετραλιάς είναι προσωρινά, στοχευμένα και ισοδυναμούν με δημοσιονομική παρέμβαση ύψους 300 εκατ. ευρώ.

Τα μέτρα στήριξης

1. Επιδότηση diesel κίνησης

Η επιδότηση του diesel κίνησης στην αντλία ανέρχεται σε 20 λεπτά ανά λίτρο (με ΦΠΑ) και θα ισχύσει για το δίμηνο Απριλίου – Μαΐου.

2. Fuel Pass – Ενίσχυση πολιτών

Η ενίσχυση μέσω ψηφιακής κάρτας για χρήση σε πρατήρια καυσίμων, Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και ταξί αντιστοιχεί σε επιδότηση περίπου 36 λεπτών ανά λίτρο βενζίνης.

Η επιδότηση μέσω fuel pass διαμορφώνεται ως εξής:

Για τα αυτοκίνητα:

• 60 ευρώ για τις νησιωτικές περιοχές
• 50 ευρώ για την υπόλοιπη Ελλάδα
          

Για τις μοτοσικλέτες:

• 35 ευρώ για τις νησιωτικές περιοχές
• 30 ευρώ για την υπόλοιπη Ελλάδα

Τα μέτρα θα ισχύσουν για το δίμηνο Απριλίου – Μαΐου.

3. Επιδότηση λιπασμάτων

Προβλέπεται επιδότηση 15% στην αξία των τιμολογίων αγοράς λιπασμάτων, με αναδρομική ισχύ από τις 15 Μαρτίου και διάρκεια έως το τέλος Μαΐου.
 
Σημειώνεται ότι η αποζημίωση στις ακτοπλοϊκές εταιρείες, ώστε συγκρατηθούν οι τιμές των εισιτηρίων, είναι το τέταρτο μέτρο της δέσμης. Επειδή όμως το κόστος που θα καταβληθεί είναι ετήσιο, δεν συμπεριλαμβάνεται στην Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου αλλά θα ψηφιστεί στη Βουλή, σε αυτόνομο νομοσχέδιο.

Εκτός από τα μέτρα στήριξης των πολιτών, με την Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου θεσπίζεται αποζημίωση προς επιχειρήσεις, φυσικά ή νομικά πρόσωπα, που ασχολούνται με την παραγωγή τυριού στη Λέσβο, για όσο διάστημα θα διαρκέσουν τα μέτρα απαγόρευσης διάθεσης γαλακτοκομικών προϊόντων λόγω κρουσμάτων αφθώδους πυρετού. Το μέτρο αυτό έχει αναδρομική ισχύ από 15 Μαρτίου 2026.
 
Η ΠΝΠ  θα εισαχθεί τη Δευτέρα προς συζήτηση στη Βουλή και αναμένεται να ψηφιστεί την Τρίτη στην Ολομέλεια.

Φορολογία και άμεσες ενισχύσεις

Για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο η εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου να παραλύσει την οικονομία, ορισμένες κυβερνήσεις παρεμβαίνουν άμεσα στις τιμές της ενέργειας.

Η Ισπανία παρουσίασε ένα σχέδιο ύψους 5 δισεκ. ευρώ, που περιλαμβάνει τη μείωση του ΦΠΑ και εκπτώσεις έως και 30 λεπτά στην τιμή του λίτρου στην αντλία.

Στην Ιταλία, με νομοθετικό διάταγμα μειώθηκε η τιμή των καυσίμων κατά 25 λεπτά ανά λίτρο. Παρόμοια μέτρα μείωσης των ειδικών φόρων επί των καυσίμων εφαρμόζονται στην Πορτογαλία και ψηφίστηκαν στη Σουηδία.

Πλαφόν στην τιμή των καυσίμων επέβαλαν αμέσως μετά το ξέσπασμα του πολέμου, με τα πλήγματα του Ισραήλ και των ΗΠΑ στο Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου, η Κροατία, η Ουγγαρία, η Νότια Κορέα και η Ταϊλάνδη.

Το Βιετνάμ κατάργησε, μέχρι τα τέλη Απριλίου, τους δασμούς στις εισαγωγές καυσίμων.

Η Ιαπωνία από την πλευρά της ενεργοποίησε ένα πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης με βάση το οποίο επιδοτεί τα διυλιστήρια για να συγκρατηθεί η βενζίνη στα 170 γεν, μετά το ιστορικό υψηλό των 190,8 γεν (1,04 ευρώ) ανά λίτρο που σημειώθηκε στα μέσα Μαρτίου. Στην Ταϊβάν, ένας μηχανισμός απορρόφησης καλύπτει το 60% της αύξησης της τιμής.

Νωρίτερα σήμερα, η Κίνα ανακοίνωσε ότι περιορίζει τις αυξήσεις της τιμής για να ανακουφίσει τους καταναλωτές.

Το Μαρόκο θέσπισε έκτακτο βοήθημα για τους οδικούς μεταφορείς.

Η Βραζιλία ανακοίνωσε επίσης προσωρινά μέτρα, κυρίως την προσωρινή κατάργηση των φόρων στο ντίζελ, με το οποίο κινούνται τα περισσότερα φορτηγά στη χώρα.

Η Γερμανία απαγόρευσε στα πρατήρια καυσίμων να αυξάνουν την τιμή περισσότερες από μία φορά ημερησίως.

Αποθέματα και μετακινήσεις

Ο πόλεμος επιβάλλει αλλαγές για να διασφαλιστούν τα στρατηγικά αποθέματα αλλά και τροποποιεί τους συνήθεις τρόπους μετακίνησης.

Οι 32 χώρες του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, μεταξύ των οποίων και εκείνες της G7, συντόνισαν την ιστορική αποδέσμευση των στρατηγικών αποθεμάτων τους για να αυξήσουν την προσφορά σε πετρέλαιο και να συγκρατήσουν τις τιμές.

Το Μπανγκλαντές επέβαλε δελτίο στα καύσιμα, με σκοπό να μην εξαντληθούν τα αποθέματά του. Η Αίγυπτος από την πλευρά της περιόρισε τις μη αναγκαίες μετακινήσεις των μελών της κυβέρνησης και αναθεωρεί τις δημοσιονομικές προτεραιότητές της.

Οι Φιλιππίνες μείωσαν τα δρομολόγια των φεριμπότ σε ορισμένες περιοχές. Οι αρχές ανακοίνωσαν σειρά αυξήσεων στα ναύλα σε όλες τις τοπικές συγκοινωνίες.

Η Ινδία, ο δεύτερος μεγαλύτερος εισαγωγέας υγραερίου (LPG) αποφάσισε να αυξήσει την παραγωγή αερίου για οικιακή χρήση, αλλά δίνει προτεραιότητα στον εφοδιασμό των νοικοκυριών και όχι στα εστιατόρια ή τα ξενοδοχεία.

Το κυβερνών κόμμα της Νότιας Κορέας ανακοίνωσε ότι αίρει το όριο του 80% που είχε τεθεί στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα.

Τηλεργασία και εξοικονόμηση καυσίμων

Ορισμένες χώρες βασίζονται στις αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας και τις καταναλωτικές συνήθειες.

Η Ταϊλάνδη προέτρεψε τους δημοσίους υπαλλήλους να προτιμούν την τηλεργασία ενώ το Βιετνάμ καλεί τις επιχειρήσεις να επιτρέψουν στους εργαζομένους τους να εργάζονται από το σπίτι. Η Ινδονησία εξετάζει το ενδεχόμενο να επιβάλει μία ημέρα τηλεργασίας την εβδομάδα για τους δημοσίους υπαλλήλους, ώστε να εξοικονομηθούν καύσιμα.

Στην Ταϊλάνδη εξάλλου ο θερμοστάτης στα δημόσια κτίρια θα πρέπει να τεθεί στους 26 βαθμούς Κελσίου. Η Αίγυπτος μείωσε τον δημόσιο φωτισμό τη νύχτα για να εξοικονομήσει ηλεκτρική ενέργεια. Το Βιετνάμ προωθεί τη χρήση του ποδηλάτου και τα μέσα μαζικής μεταφοράς για τις μετακινήσεις. Οι Φιλιππίνες θέσπισαν τετραήμερη εβδομάδα εργασίας για τους δημόσιους υπαλλήλους.

Στο Μπανγκλαντές, για να μειωθεί η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στα πανεπιστήμια οι αρχές τα έκλεισαν νωρίτερα από το σύνηθες για το Ραμαζάνι. Φέτος δεν υπήρξαν εορταστικοί φωτισμοί για το Αϊντ ελ Φιτρ (το τέλος του Ραμαζανιού), ούτε θα φωταγωγηθούν οι δρόμοι και τα κτίρια για την επέτειο της ανεξαρτησίας της χώρας.

Το ζήτημα της χρήσης του ρωσικού πετρελαίου είναι ακόμη υπό συζήτηση, μετά την απόφαση των ΗΠΑ να χαλαρώσουν τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο από τα μέσα Μαρτίου.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Υπό τη βαριά σκιά των εξελίξεων αυτών, στη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε., συζητήθηκε τόσο η άμεση διαχείριση της ενεργειακής κρίσης όσο και οι ευρύτερες γεωπολιτικές της προεκτάσεις, που αφορούν την ασφάλεια, την οικονομική σταθερότητα και τον κίνδυνο νέων μεταναστευτικών ροών.

Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε ότι η Ένωση διαθέτει πλέον τα εργαλεία για να αποτρέψει ανεξέλεγκτες εξελίξεις, στέλνοντας παράλληλα σαφές μήνυμα ότι δεν θα επαναληφθούν τα φαινόμενα της κρίσης του 2015. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στη στήριξη της Κύπρου, επισημαίνοντας ότι «η ασφάλειά της είναι ταυτόσημη με την ασφάλεια της Ε.Ε.».

Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων των «27» βρέθηκε η ανάγκη για άμεσες αλλά και διαρθρωτικές παρεμβάσεις, προκειμένου να ανακοπεί η ανοδική πορεία των τιμών ενέργειας. Η αύξηση του κόστους φυσικού αερίου, που πυροδοτήθηκε από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, έχει ήδη μετακυλιστεί στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, επιβαρύνοντας παραγωγή και κατανάλωση.

Η Κομισιόν, όπως τόνισε η φον ντερ Λάιεν, θα συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη για την ανάπτυξη εθνικών σχεδίων στήριξης, με στόχο τον περιορισμό του αντίκτυπου του αυξημένου κόστους καυσίμων στην ηλεκτροπαραγωγή.

• Στα άμεσα μέτρα περιλαμβάνεται η διεύρυνση της ευελιξίας στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, δίνοντας τη δυνατότητα στις κυβερνήσεις να επιδοτήσουν πιο αποτελεσματικά επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Παράλληλα, εξετάζονται παρεμβάσεις στη φορολογία της ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά της έναντι των ορυκτών καυσίμων.

Ταυτόχρονα, προωθείται νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη μείωση των χρεώσεων δικτύου, με έμφαση στις ενεργοβόρες βιομηχανίες, σε μια προσπάθεια διατήρησης της παραγωγικής βάσης της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Κεντρικό ρόλο στη στρατηγική της Ε.Ε. εξακολουθεί να διαδραματίζει το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS), το οποίο αποτέλεσε και σημείο έντονων διαφωνιών. Αρκετά κράτη-μέλη, κυρίως από την Ανατολική Ευρώπη, ζητούν αναθεώρηση ή ακόμη και προσωρινή αναστολή του, θεωρώντας ότι ενισχύει το ενεργειακό κόστος, ενώ η Ιταλία πιέζει για πιο ριζικές αλλαγές.

Η πρόεδρος της Κομισιόν δεσμεύθηκε για επανεξέταση του μηχανισμού έως τον Ιούλιο του 2026, αποκλείοντας ωστόσο την κατάργησή του. Στο τραπέζι παραμένει και η παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για τη βαριά βιομηχανία, πέραν του 2034, ως μέτρο αντιστάθμισης της κρίσης.

Για την πρωθυπουργό της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, κρίσιμο αποτέλεσμα της Συνόδου ήταν η θεσμοθέτηση μεγαλύτερης ευελιξίας για τα κράτη-μέλη, καθώς δίνεται πλέον η δυνατότητα λήψης επειγόντων εθνικών μέτρων στην αγορά ενέργειας, διευκολύνοντας την εφαρμογή νέων πακέτων στήριξης.

Παράλληλα, η Κομισιόν ανακοίνωσε τη δημιουργία ταμείου ύψους 30 δισ. ευρώ, χρηματοδοτούμενου από έσοδα του ETS, για επενδύσεις στην απανθρακοποίηση, με έμφαση στη στήριξη των οικονομιών με χαμηλότερο εισόδημα.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξέφρασαν έντονη ανησυχία για την κλιμάκωση της βίας στη Μέση Ανατολή, επισημαίνοντας τις άμεσες επιπτώσεις στην ενεργειακή ασφάλεια. Στα συμπεράσματα της Συνόδου περιλαμβάνεται έκκληση για αποκλιμάκωση και προστασία κρίσιμων υποδομών, με ειδική αναφορά σε ένα άτυπο «μορατόριουμ» επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, ανέφερε ότι εξετάζονται πρωτοβουλίες σε συνεργασία με τον ΟΗΕ για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, κρίσιμο πέρασμα για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην Κύπρο, η οποία θεωρείται το κράτος-μέλος που επηρεάζεται περισσότερο από την κρίση. Οι «27» εξέφρασαν τη στήριξή τους προς τη Λευκωσία και δήλωσαν ετοιμότητα να συμβάλουν στη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.

Παράλληλα, Ελλάδα και Κύπρος έθεσαν το ζήτημα ενίσχυσης της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής (άρθρο 42§7), εκτιμώντας ότι η τρέχουσα συγκυρία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας.

Τέλος, στο μεταναστευτικό πεδίο, η φον ντερ Λάιεν κατέστησε σαφές ότι η Ε.Ε. δεν πρόκειται να επαναλάβει τα λάθη του 2015, υπογραμμίζοντας ότι η Ένωση διαθέτει πλέον ισχυρότερους μηχανισμούς ελέγχου.

Με πρωτοβουλία Δανίας και Ιταλίας, οι ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη διατήρησης υψηλού επιπέδου επαγρύπνησης, δεσμευόμενοι να αξιοποιήσουν όλα τα διαθέσιμα εργαλεία –διπλωματικά, νομικά και επιχειρησιακά– για την αποτροπή ανεξέλεγκτων μεταναστευτικών ροών.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Αρχικά, σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα που θα μειώσουν άμεσα τις τιμές των καυσίμων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κατάργηση του ΦΠΑ 24% που επιβάλλεται πάνω στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης. Με αυτό το μέτρο η τιμή της βενζίνης θα μπορούσε να μειωθεί από περίπου 1,90€ το λίτρο σε 1,73€, γεγονός που θα ανακούφιζε σημαντικά τους καταναλωτές. Παράλληλα, σε περίπτωση αύξησης της διεθνούς τιμής του πετρελαίου Brent, θα μπορούσε να μειωθεί ανάλογα ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης από τα 70 λεπτά το λίτρο που είναι σήμερα μέχρι το κατώτατο ευρωπαϊκό όριο των 35 λεπτών. Επιπλέον, η επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε όλη την αλυσίδα εμπορίας καυσίμων –από τα διυλιστήρια έως τα πρατήρια– είναι αναγκαία, καθώς το μεγαλύτερο ποσοστό κέρδους δεν βρίσκεται στα πρατήρια αλλά στις εταιρείες διύλισης.

Παράλληλα, η αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών μονάδων μπορεί να λειτουργήσει ως άμεση λύση. Για παράδειγμα, όταν η χρηματιστηριακή τιμή του φυσικού αερίου ξεπερνά τα 60€ ανά Μεγαβατώρα, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τη λιγνιτική μονάδα Πτολεμαΐδα 5 μπορεί να γίνει πιο ανταγωνιστική από τις μονάδες φυσικού αερίου, ακόμη και αν υπολογιστούν τα κόστη εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, είναι σημαντικό να επανεξεταστεί η λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Το σύστημα τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας (target model) συχνά οδηγεί σε υψηλές τιμές, καθώς η τελική τιμή καθορίζεται από την ακριβότερη πηγή ενέργειας, όπως το εισαγόμενο LNG. Για τον λόγο αυτό, θα μπορούσε να ζητηθεί εξαίρεση από το σύστημα αυτό, όπως είχε συμβεί το 2022 με τις χώρες της Ιβηρικής. Παράλληλα, θα μπορούσε να εξεταστεί η προσωρινή αναστολή του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, ώστε να μειωθεί το κόστος παραγωγής ενέργειας.

Ωστόσο, η ουσιαστική λύση βρίσκεται στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και στην ενεργειακή αυτονομία της χώρας. Σήμερα, στην Ελλάδα μόνο περίπου 3% της βιομάζας χρησιμοποιείται για παραγωγή ενέργειας, ενώ ο μέσος ευρωπαϊκός όρος φτάνει το 18,5%. Η αξιοποίηση της γεωργικής βιομάζας και των οργανικών αστικών αποβλήτων για την παραγωγή βιοκαυσίμων θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τις εισαγωγές καυσίμων.

Παράλληλα, σημαντικές προοπτικές υπάρχουν στην αξιοποίηση των γεωθερμικών πεδίων της χώρας, ιδιαίτερα στις Κυκλάδες και στη Βόρεια Ελλάδα, τα οποία μπορούν να παρέχουν σταθερή ενέργεια όλο το εικοσιτετράωρο. Επιπλέον, η αξιοποίηση των ελληνικών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, με δίκαιη συμμετοχή του ελληνικού δημοσίου στην εκμετάλλευσή τους, μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.

Συνοψίζοντας, η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης απαιτεί οργανωμένο σχεδιασμό και συγκεκριμένες παρεμβάσεις σε πολλά επίπεδα. Από τη μείωση φόρων και τον έλεγχο της αγοράς μέχρι την αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών πόρων, η ενεργειακή αυτονομία μπορεί να αποτελέσει το σημαντικότερο εργαλείο για την προστασία της οικονομίας και της κοινωνίας από μελλοντικές κρίσεις.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής