Σπύρος Σιδέρης

Ο Ντομινίκ Στρος-Καν, επικεφαλής τότε του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, συνελήφθη στη Νέα Υόρκη τον Μάιο του 2011, ενώ η Ελλάδα και η Ευρωζώνη βίωναν τις δραματικότερες στιγμές της οικονομικής κρίσης.

Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, ο εισαγγελέας του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου Καρίμ Χαν βρέθηκε στο επίκεντρο καταγγελιών για ανάρμοστη σεξουαλική συμπεριφορά, έχοντας προηγουμένως ζητήσει εντάλματα σύλληψης κατά του Βλαντίμιρ Πούτιν και αργότερα κατά του Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Πρόκειται για δύο διαφορετικές υποθέσεις, χωρίς κοινά πραγματικά περιστατικά. Παρ’ όλα αυτά, η χρονική τους τοποθέτηση εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις.

Η πτώση του ανθρώπου που βρισκόταν στην κορυφή του ΔΝΤ

Η υπόθεση του Ντομινίκ Στρος-Καν υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά και επικοινωνιακά σοκ της τελευταίας εικοσαετίας. Ο άνθρωπος που παρουσιαζόταν ως το φαβορί για την προεδρία της Γαλλίας και θεωρούνταν μία από τις ισχυρότερες προσωπικότητες του διεθνούς οικονομικού συστήματος βρέθηκε ξαφνικά με χειροπέδες μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες.

Εκείνη την περίοδο η Ελλάδα βρισκόταν στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, η Ευρωζώνη δοκιμαζόταν και το ΔΝΤ συμμετείχε στις αποφάσεις που θα καθόριζαν το μέλλον ολόκληρης της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ο Στρος-Καν δεν ήταν ένας απλός διαχειριστής. Ήταν ένας από τους ανθρώπους που συμμετείχαν στις πιο κρίσιμες διαπραγματεύσεις εκείνης της εποχής.

Η ποινική υπόθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες τελικά δεν οδηγήθηκε σε δίκη, καθώς η εισαγγελία εγκατέλειψε τις κατηγορίες λόγω σοβαρών ζητημάτων αξιοπιστίας της βασικής καταγγέλλουσας. Πολιτικά όμως η ζημιά είχε ήδη γίνει. Η καριέρα του ουσιαστικά τελείωσε μέσα σε λίγες ημέρες.

Η υπόθεση που άγγιξε την κορυφή του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου

Η περίπτωση του Καρίμ Χαν εξελίχθηκε σε εντελώς διαφορετικό περιβάλλον, αλλά επίσης σε μια περίοδο εξαιρετικά υψηλής διεθνούς έντασης.

Ως εισαγγελέας του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου είχε ήδη προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις ζητώντας την έκδοση εντάλματος σύλληψης κατά του Βλαντίμιρ Πούτιν για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ακολούθησε η απόφαση να ζητήσει εντάλματα και κατά του Μπενιαμίν Νετανιάχου και άλλων προσώπων για την κατάσταση στη Γάζα, τοποθετώντας το Δικαστήριο στο επίκεντρο μιας από τις πιο έντονες γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις των τελευταίων ετών.

Λίγο αργότερα ήρθαν στο φως καταγγελίες σε βάρος του ίδιου του Καρίμ Χαν, οι οποίες αποτέλεσαν αντικείμενο έρευνας και δημιούργησαν νέα πίεση στο κύρος του ίδιου του θεσμού.

Οι συμπτώσεις και τα ερωτήματα

Οι δύο υποθέσεις δεν είναι ίδιες. Δεν έχουν την ίδια νομική πορεία, ούτε τα ίδια πραγματικά περιστατικά. Κάθε μία πρέπει να αξιολογείται αποκλειστικά με βάση τα δικά της στοιχεία.

Υπάρχει όμως ένα στοιχείο που δύσκολα περνά απαρατήρητο. Και στις δύο περιπτώσεις, οι προσωπικές καταγγελίες εμφανίστηκαν όταν οι πρωταγωνιστές βρίσκονταν στο επίκεντρο αποφάσεων με ιδιαίτερα βαρύ γεωπολιτικό αποτύπωμα.

Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει τίποτε. Δεν αποδεικνύει συνωμοσία, δεν αποδεικνύει πολιτική παρέμβαση και ασφαλώς δεν αναιρεί την ανάγκη πλήρους διερεύνησης κάθε καταγγελίας.

Αποτελεί, όμως, μία χρονική σύμπτωση που συνεχίζει να τροφοδοτεί τον δημόσιο διάλογο. Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό ενδιαφέρον των δύο υποθέσεων. Όχι οι εύκολες θεωρίες, αλλά το γεγονός ότι κάθε φορά που ένας κορυφαίος διεθνής αξιωματούχος βρίσκεται στο επίκεντρο εξελίξεων που επηρεάζουν ολόκληρο τον πλανήτη, ακόμη και η προσωπική του ζωή αποκτά αναπόφευκτα γεωπολιτική διάσταση.

Οι οικονομολόγοι του Ταμείου υποστηρίζουν ότι η αποσπασματική προσέγγιση που ακολουθούν πολλές ευρωπαϊκές χώρες εξαντλεί πλέον τα όριά της, καθώς οι δημοσιονομικές πιέσεις εντείνονται από τη γήρανση του πληθυσμού, την ενεργειακή μετάβαση, την αύξηση των αμυντικών δαπανών και τους χαμηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης.

Στη μελέτη, που υπογράφουν οι Λικ Ερό, Μαχίκα Γκάντι, Άντριου Χοτζ, Τζάκομο Ματζιστρέτι, Ίαν Στιούαρτ, Μενγκσουέ Γουάνγκ και Τζιάε Γιου, επισημαίνεται ότι, εάν οι μακροπρόθεσμες πιέσεις στις δημόσιες δαπάνες δεν αντιμετωπιστούν εγκαίρως, το δημόσιο χρέος πολλών ευρωπαϊκών χωρών θα μπορούσε να ακολουθήσει «εκρηκτική πορεία».

«Εάν οι μακροπρόθεσμες πιέσεις στις δαπάνες παραμείνουν χωρίς αντιμετώπιση, η δυναμική του χρέους μπορεί να εισέλθει σε εκρηκτική τροχιά σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Οι μικρές παρεμβάσεις δεν αρκούν μπροστά στο μέγεθος της απαιτούμενης προσαρμογής και ενδέχεται να οδηγήσουν ακόμη και σε κόπωση από τις μεταρρυθμίσεις», αναφέρουν οι οικονομολόγοι του ΔΝΤ.

Η προειδοποίηση έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά πρόσφατων εκθέσεων που επισημαίνουν τη δημοσιονομική ευαλωτότητα αρκετών ευρωπαϊκών κρατών, περισσότερο από μία δεκαετία μετά την κρίση χρέους που απείλησε με διάσπαση την Ευρωζώνη. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν σήμερα χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και το Βέλγιο, όπου το δημόσιο χρέος έχει φτάσει ή υπερβαίνει το μέγεθος της ετήσιας οικονομικής παραγωγής.

Το ΔΝΤ καλεί τις κυβερνήσεις να εγκαταλείψουν τη λογική των βραχυπρόθεσμων παρεμβάσεων και να υιοθετήσουν μια πιο μακροπρόθεσμη στρατηγική.

«Οι κυβερνήσεις πρέπει να κινηθούν προς μια πιο συνειδητή και προνοητική στρατηγική, η οποία θα συνδυάζει μεταρρυθμίσεις, δημοσιονομική εξυγίανση και, όπου χρειάζεται, πιο βαθιές αποφάσεις σχετικά με την έκταση και τη χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών. Όσο αυξάνεται το κόστος της καθυστέρησης, τόσο πιο εμφανή γίνονται τα οφέλη μιας στρατηγικής προσέγγισης», τονίζεται στην έκθεση.

Χρέος στο 130% του ΑΕΠ έως το 2040

Οι αναλυτές του Ταμείου εκτιμούν ότι έως το 2040 οι δημόσιες δαπάνες στις ευρωπαϊκές χώρες θα αυξηθούν κατά μέσο όρο σχεδόν 5% του ΑΕΠ, σε μια περίοδο όπου η οικονομική ανάπτυξη θα παραμένει υποτονική και η πολιτική διάθεση για αυξήσεις φόρων ή μεγάλες περικοπές δαπανών θα είναι περιορισμένη.

Εάν δεν υπάρξουν ουσιαστικές παρεμβάσεις, το δημόσιο χρέος εκτιμάται ότι θα ακολουθήσει μη βιώσιμη πορεία, φθάνοντας κατά μέσο όρο το 130% του ΑΕΠ, περίπου διπλάσιο επίπεδο σε σχέση με σήμερα.

Σύμφωνα με τη μελέτη, ένα «μέτριο» πακέτο μεταρρυθμίσεων θα μπορούσε να καλύψει περίπου το ένα τρίτο του δημοσιονομικού κενού. Τη μεγαλύτερη συμβολή θα είχαν οι μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα και οι πολιτικές που ενισχύουν την οικονομική ανάπτυξη.

Ωστόσο, οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι στις περισσότερες χώρες θα απαιτηθεί παράλληλα και δημοσιονομική προσαρμογή.

«Και οι δύο παρεμβάσεις είναι συνήθως απαραίτητες και συνεπάγονται δύσκολες πολιτικές αποφάσεις. Όσο μεγαλύτερη είναι η πρόοδος στις μεταρρυθμίσεις, τόσο μικρότερη θα είναι η ανάγκη για δημοσιονομική προσαρμογή. Η αποκλειστική όμως στήριξη στις μεταρρυθμίσεις δεν αρκεί για να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι για τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών», σημειώνεται.

Πιθανές αλλαγές στο κοινωνικό κράτος

Για τις χώρες με πολύ υψηλό δημόσιο χρέος, το ΔΝΤ εκτιμά ότι ενδέχεται να απαιτηθούν ακόμη πιο ριζικές παρεμβάσεις, που θα επαναπροσδιορίσουν την έκταση των υπηρεσιών που προσφέρει το κράτος.

«Η επανεξέταση του ρόλου του κράτους δεν σημαίνει απαραίτητα υποχώρηση του δημόσιου τομέα ή αποδόμηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Σημαίνει μια ρεαλιστική αξιολόγηση για το ποιες υπηρεσίες είναι προτιμότερο να χρηματοδοτούνται από το Δημόσιο, ποιες μπορούν να παρέχονται αποτελεσματικότερα ή δικαιότερα με μεγαλύτερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και πώς μπορούν να ανακατανεμηθούν οι σχετικές αρμοδιότητες», αναφέρουν οι οικονομολόγοι.

Η μελέτη επισημαίνει ότι τα εκτεταμένα κοινωνικά προγράμματα, η καθολική πρόσβαση στη δημόσια υγεία και η δωρεάν εκπαίδευση αποτέλεσαν βασικούς παράγοντες οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και πολιτικής σταθερότητας στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, εκτιμά ότι το σημερινό δημοσιονομικό περιβάλλον ενδέχεται να οδηγήσει σε επανεξέταση μέρους αυτού του μοντέλου.

Το ΔΝΤ αναφέρει επίσης συγκεκριμένα παραδείγματα χωρών όπου έχουν ήδη τεθεί στο τραπέζι τέτοιες συζητήσεις. Στην Αυστρία και την Κροατία εξετάζονται οι μισθολογικές δαπάνες του δημόσιου τομέα, ενώ σε Βέλγιο, Γαλλία και Νορβηγία εντοπίζονται περιθώρια καλύτερης στόχευσης των κοινωνικών δαπανών. Παράλληλα, στη Γερμανία, τη Σλοβακία και την Τουρκία διαπιστώνεται σημαντικό περιθώριο περιορισμού των γενικευμένων επιδοτήσεων στην ενέργεια.

Καταλήγοντας, οι οικονομολόγοι του ΔΝΤ προειδοποιούν ότι «οι δημοσιονομικές επιλογές θα γίνονται ολοένα πιο περιορισμένες, πιο αμφιλεγόμενες και πιο κρίσιμες. Η συνέχιση της αποσπασματικής ή αντιδραστικής αντιμετώπισης των προκλήσεων, την οποία έχουν υιοθετήσει πολλές χώρες μέχρι σήμερα, έχει πλέον φτάσει στα όριά της».

Στις υφιστάμενες πιέσεις στις δαπάνες των κρατικών προϋπολογισμών για συντάξεις και Υγεία λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και για την ενεργειακή μετάβαση, θα προστίθενται οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες, με το σύνολο των επιπλέον δαπανών στους τομείς αυτούς να φθάνει το 5% του ΑΕΠ το 2040, υπογράμμισε η επικεφαλής του Ταμείου.

Η ίδια τόνισε ότι, ειδικά οι χώρες που δεν έχουν δημοσιονομικά περιθώρια, θα πρέπει να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες τους με δημοσιονομικά ουδέτερο τρόπο, παίρνοντας δύσκολες αποφάσεις για αύξηση της φορολογίας ή για μείωση άλλων δημόσιων δαπανών.

Υπογράμμισε επίσης τη σημασία των μεταρρυθμίσεων, ιδιαίτερα για την ολοκλήρωση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, ώστε να αυξηθούν οι αναιμικοί ρυθμοί ανάπτυξης στις περισσότερες χώρες, ώστε να διευκολυνθούν στην ανάσχεση του χρέους.

«Για τη μέση ευρωπαϊκή οικονομία, ακόμη και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν σε μέτριο βαθμό την ανάπτυξη θα μπορούσαν να μειώσουν κατά περίπου ένα πέμπτο την αναγκαία δημοσιονομική προσαρμογή για να τεθεί το χρέος τους σε πτωτική τροχιά. Οσο πιο φιλόδοξες είναι οι αναπτυξιακές μεταρρυθμίσεις, τόσο μικρότερη θα είναι η αναγκαία δημοσιονομική προσπάθεια», είπε.

Η ανοδική τάση του χρέους της ΕΕ αποτυπώνεται και στις προβλέψεις του Fiscal Monitor ΔΝΤ του Απριλίου. Για το σύνολο της Ευρωζώνης, το δημόσιο χρέος προβλέπεται να αυξηθεί από 87,1% του ΑΕΠ το 2025 στο 89,7% το 2031.

Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι με εξαίρεση τέσσερις χώρες – την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ισπανία και την Πορτογαλία – στις υπόλοιπες το χρέος αυξάνεται.

Το ελληνικό χρέος

Tο Ταμείο προβλέπει ότι το 2031 το ελληνικό χρέος θα υπολείπεται όχι μόνο του ιταλικού, κάτι που αναμένεται να συμβεί ήδη εφέτος, αλλά και του γαλλικού και του βελγικού. Θα είναι επίσης πολύ κοντά σε αυτό της Φινλανδίας, η οποία την περασμένη δεκαετία είχε θέσει επανειλημμένα εμπόδια στη χορήγηση δανείων από την ΕΕ στην Ελλάδα για τις δανειακές ανάγκες της.

Συγκεκριμένα, το ΔΝΤ προβλέπει ότι το ελληνικό χρέος θα μειωθεί στο 110,9% του ΑΕΠ το 2031 από 145,7% πέρυσι, ενώ το γαλλικό θα αυξηθεί το ίδιο διάστημα στο 120,7% από 116% και το βελγικό στο 122,3% από 106,3%. Το φινλανδικό χρέος αναμένεται να αυξηθεί στο 100,8% από 89,3% πέρυσι και το ιταλικό να μειωθεί οριακά στο 136,1% από 137,1%.

Το ΔΝΤ και οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης εκτιμούν ότι οι λόγοι που οδήγησαν στη θεαματική μείωση του ελληνικού χρέους από το 210% του ΑΕΠ το 2020 – όπως η ισχυρή ανάπτυξη, τα πρωτογενή πλεονάσματα, το χαμηλό μέσο επιτόκιο και η μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής – θα συμβάλουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό στη μείωσή του και στο μέλλον.

Το προφίλ του ελληνικού χρέους ενισχύθηκε, άλλωστε, και από την ενεργητική διαχείριση του, με την πρόωρη αποπληρωμή των δανείων από το ΔΝΤ και την επίσπευση της αποπληρωμής των διακρατικών δανείων του πρώτου μνημονίου.

Το ΔΝΤ αναφέρει επίσης ότι η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει την πίεση για αύξηση των αμυντικών δαπανών και συνταξιοδοτικών δαπανών, όπως άλλες χώρες της ΕΕ.

Σε αντίθεση με αυτές, το επίπεδο των αμυντικών δαπανών στην Ελλάδα είναι ήδη υψηλό – στο 2,9% του ΑΕΠ το 2025 με βάση τον ορισμό του ΝΑΤΟ – και αναμένεται να παραμείνει σε γενικές γραμμές σταθερό την επόμενη 10ετία, με βάση το 12ετές πρόγραμμα αμυντικού εκσυγχρονισμού, ύψους περίπου 25 δις. ευρώ.

Σύμφωνα με έκθεση της Κομισιόν του 2024 για τη Γήρανση του Πληθυσμού, οι συνταξιοδοτικές δαπάνες στην Ελλάδα, οι οποίες είναι σήμερα υψηλότερες από τον μέσο όρο της ΕΕ ως ποσοστό του ΑΕΠ, θα μειώνονται, λόγω των αλλαγών που έγιναν τα προηγούμενα χρόνια, μακροπρόθεσμα και θα συγκλίνουν προς τον μέσο όρο της ΕΕ έως το 2027.

Οι δαπάνες για την Υγεία προβλέπεται ότι θα αυξάνονται, αλλά με συγκρατημένο ρυθμό που δεν θα δημιουργεί πρόβλημα στην αποκλιμάκωση του χρέους.

Την είδηση μετέδωσε το πρακτορείο Bloomberg News, επικαλούμενο πηγές με άμεση γνώση των παρασκηνιακών διαβουλεύσεων.

Η συμφωνία αυτή έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για την Ουκρανία, η οποία αναζητά σταθερά τρόπους κάλυψης των τεράστιων δημοσιονομικών της αναγκών και ενίσχυσης της οικονομικής της σταθερότητας.

Το πρακτορείο Reuters, από την πλευρά του, μετέδωσε την πληροφορία επισημαίνοντας ωστόσο ότι δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει τη συγκεκριμένη είδηση από τις δικές του πηγές τη δεδομένη στιγμή.

Η τυπική έγκριση του πακέτου αναμένεται πλέον να περάσει από το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ μέσα στο επόμενο διάστημα, προκειμένου να ξεκινήσει η ροή των χρημάτων προς τα ουκρανικά ταμεία.

Η Ελλάδα κατατάσσεται μεταξύ των χωρών με τις περισσότερες φοροαπαλλαγές για φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις, σύμφωνα με σχετική έκθεση της Κομισιόν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει μάλιστα ότι η χώρα δεν διαθέτει έναν μόνιμο και συστηματικό μηχανισμό αξιολόγησής τους, προτείνοντας τη θεσμοθέτησή του ώστε να υπάρχει διαρκής έλεγχος κόστους και αποτελεσματικότητας.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, το 2024 οι φοροαπαλλαγές ανήλθαν σε 22,88 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 4,06 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2023, αντιστοιχώντας στο 30,9% των συνολικών φορολογικών εσόδων.

Η Κομισιόν στις ανακοινώσεις για το ευρωπαϊκό εξάμηνο σημειώνει ότι το ελληνικό φορολογικό σύστημα περιλαμβάνει 1.236 φορολογικές δαπάνες και απαλλαγές, αριθμός που εντείνει την πολυπλοκότητα και επηρεάζει την αποτελεσματικότητα της είσπραξης εσόδων. Οπως σημειώνει, μια συστηματική αξιολόγηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξορθολογισμό του πλαισίου, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη δημοσιονομική βιωσιμότητα.

Τι εισηγούνται ΟΟΣΑ, ΔΝΤ, ΤτΕ

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο ΟΟΣΑ εισηγείται τον περιορισμό των φοροαπαλλαγών, σε συνδυασμό με την ενίσχυση της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής, προκειμένου να δημιουργηθεί πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος για κρίσιμες δημόσιες δαπάνες, όπως η υγεία και η εκπαίδευση.

• Το ΔΝΤ, από την πλευρά του, τονίζει ότι αναποτελεσματικές και οπισθοδρομικές φορολογικές δαπάνες, όπως μειώσεις συντελεστών ΦΠΑ ή απαλλαγές που ευνοούν δυσανάλογα τα υψηλότερα εισοδήματα, θα πρέπει να καταργηθούν σταδιακά.
• Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει την ανάγκη επανεξέτασης με κριτήριο τόσο την αναπτυξιακή απόδοση όσο και την κοινωνική στόχευση, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πλέγματος μεταρρυθμίσεων για τη φορολογική συμμόρφωση.

Οι φορολογικές δαπάνες στην ουσία αποτελούν αποκλίσεις από τον βασικό κορμό του φορολογικού συστήματος, δημιουργώντας προνομιακή μεταχείριση για συγκεκριμένες κατηγορίες δραστηριοτήτων ή φορολογουμένων. Η Ελλάδα υπολογίζει το κόστος τους με βάση τη μέθοδο των διαφυγόντων εσόδων, ωστόσο η ακριβής αποτίμηση παραμένει δύσκολη όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.

Οι διαφορετικές μεθοδολογίες μεταξύ χωρών καθιστούν τις συγκρίσεις ιδιαίτερα σύνθετες, καθώς άλλες χώρες αποτυπώνουν απώλειες εσόδων, ενώ άλλες ενσωματώνουν τις απαλλαγές ως δομικό στοιχείο του φορολογικού συστήματός τους.

Ενδεικτικά, η πλήρης κατάργηση των απαλλαγών ΦΠΑ στην Ελλάδα θα μπορούσε να αποφέρει δημοσιονομικό όφελος άνω του 1 δισ. ευρώ, ενώ παράλληλα θα συνέβαλλε στη μείωση του κενού ΦΠΑ σε μονοψήφιο επίπεδο. Ωστόσο, η ακριβής αποτίμηση του κόστους των απαλλαγών στον ΦΠΑ παραμένει δύσκολη, καθώς πολλές εξαιρέσεις, ιδίως σε επαγγελματικές κατηγορίες, δεν αποτυπώνονται πλήρως στις δηλώσεις, περιορίζοντας τη διαφάνεια των δεδομένων.

Συνολικά το 2024 καταγράφηκαν 1.236 περιπτώσεις φοροαπαλλαγών.

1. Φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων (252 απαλλαγές και εκπτώσεις). Το σύνολο των φοροαπαλλαγών υπολογίζεται σε 4,95 δισ. ευρώ έναντι 5,098 δισ. ευρώ το 2023.
2. Φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων (265 απαλλαγές και εκπτώσεις). Απαλλαγές ύψους 5,8 ευρώ δισ. ευρώ είχαν οι επιχειρήσεις.
3. Φορολογία κεφαλαίου. Χρησιμοποιήθηκαν οι απαλλαγές σε περισσότερες από 4,98 εκατομμύρια περιπτώσεις και είχαν εκπτώσεις σε ΕΝΦΙΑ, ειδικό φόρο ακινήτων, μεταβιβάσεις, γονικές παροχές, κληρονομιές και δωρεές 9,06 δισ. ευρώ. Ανατρέχοντας στα επιμέρους στοιχεία προκύπτει ότι αυτή η αύξηση είναι αποτέλεσμα των απαλλαγών πρώτης κατοικίας ύψους 2,4 δισ. ευρώ. Αυξημένη είναι και η φορολογική δαπάνη για τις απαλλαγές από τον ειδικό φόρο ακινήτων, καθώς προβλέπονται 6,3 δισ. ευρώ έναντι 6,1 δισ. ευρώ το 2023.

Ποιοι απαλλάσσονται από τον φόρο μεταβίβασης για αγορά πρώτης κατοικίας

4. ΦΠΑ (75 εκπτώσεις και φοροαπαλλαγές). Το όφελος για επιχειρήσεις, επαγγελματίες και καταναλωτές ήταν 1 δισ. ευρώ. Τις μεγαλύτερες φοροαπαλλαγές έχουν οι υπηρεσίες ιδιωτικής εκπαίδευσης, που γλιτώνουν 501 εκατ. ευρώ.
5. Τέλη χαρτοσήμου (76 εκπτώσεις). Οι απαλλαγές ανήλθαν σε 72,9 εκατ. ευρώ.
6. Φόρος ασφαλίστρων (56 απαλλαγές). Οι μειώσεις έφθασαν στα 622 εκατ. ευρώ.
7. Ειδικός φόρος κατανάλωσης (40 φοροαπαλλαγές). Το ύψος των απαλλαγών ήταν 1 δισ. ευρώ, με τη μερίδα του λέοντος να έχουν τα ενεργειακά προϊόντα με 551 εκατ. ευρώ και η αιθυλική αλκοόλη και τα αλκοολούχα ποτά με 470 εκατ. ευρώ.
8. Τέλη ταξινόμησης οχημάτων (26 απαλλαγές). Οι εκπτώσεις διαμορφώθηκαν σε 270 εκατ. ευρώ.
9. Τέλη κυκλοφορίας οχημάτων. Το ποσό των απαλλαγών ανήλθε σε 24,5 εκατ. ευρώ.

Με πληροφορίες από Καθημερινή

Ειδικότερα όπως αναφέρεται σε ανακοίνωση του Spitogatos, η ιστοσελίδας αγγελιών ακινήτων στην Ελλάδα, συνεργάστηκε με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) στο πλαίσιο της έκθεσης «Inside Greece’s Housing Affordability Paradoxes».

Τα δεδομένα της πλατφόρμας του Spitogatos συνέβαλαν στην ανάλυση του ΔΝΤ και αξιοποιήθηκαν από τους οικονομολόγους με στόχο την ανάλυση των δομικών ανισορροπιών της ελληνικής στεγαστικής αγοράς καλύπτοντας από τις περιφερειακές αποκλίσεις τιμών έως τις αναντιστοιχίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.

Η έκθεση αναδεικνύει ότι η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει απλώς έλλειψη κατοικιών, αλλά ένα σύνθετο πρόβλημα κατανομής που απαιτεί τεκμηριωμένες, δεδομενο-κεντρικές αποφάσεις χάραξης πολιτικής.

Στο πλαίσιο της έκθεσης «Inside Greece’s Housing Affordability Paradoxes», το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) αξιοποίησε δεδομένα της πλατφόρμας του Spitogatos για να αναλύσει τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η ελληνική στεγαστική αγορά. Η ανάλυση εστιάζει στις περιφερειακές αποκλίσεις των τιμών κατοικίας, στις αναντιστοιχίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, καθώς και στις επιπτώσεις των βραχυχρόνιων μισθώσεων στη στεγαστική προσιτότητα.

Τα ευρήματα της έκθεσης αναδεικνύουν ότι η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα δεν συνδέεται αποκλειστικά με την επάρκεια κατοικιών, αλλά και με τον τρόπο κατανομής του διαθέσιμου στεγαστικού αποθέματος, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για τεκμηριωμένες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις πολιτικής.

Η έκθεση αναδεικνύει ότι στην Ελλάδα εντοπίζεται ένα δομικό πρόβλημα κατανομής της στεγαστικής προσφοράς και όχι απλώς έλλειψης κατοικιών. Παρότι η Ελλάδα διαθέτει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά κατοικιών ανά κάτοικο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι πιέσεις στη στεγαστική προσιτότητα παραμένουν έντονες και συνεχίζουν να επιδεινώνονται.

Σύμφωνα με την ανάλυση του ΔΝΤ, οι ζητούμενες τιμές κατοικιών έχουν αυξηθεί κατά περίπου 85% από το 2016, ενώ η αντίστοιχη αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος διαμορφώθηκε στο 47%. Ως αποτέλεσμα, το 2025 το διάμεσο στεγαστικό κόστος ξεπέρασε το ένα τρίτο του διαθέσιμου εισοδήματος, με περίπου δύο στα πέντε νοικοκυριά να δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για τη στέγαση. Τα στοιχεία ζητούμενων τιμών του Spitogatos αποτυπώνουν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των περιφερειών της χώρας, με την Αττική, τη Θεσσαλονίκη και τους τουριστικούς προορισμούς να καταγράφουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα τιμών σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα.

Η έκθεση επίσης αναφέρει έντονες αναντιστοιχίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Spitogatos, παρά την αύξηση των διαθέσιμων καταχωρίσεων, ο μέσος χρόνος παραμονής ενός ακινήτου στην αγορά ανέρχεται σε περίπου οκτώ μήνες για τις πωλήσεις και έξι μήνες για τις ενοικιάσεις. Παράλληλα, το 55% των ακινήτων που διατίθενται προς πώληση ξεπερνά τις 200.000 ευρώ, επίπεδο τιμών που παραμένει απρόσιτο για την πλειονότητα των Ελλήνων. Αντίστοιχα, η μέση ζητούμενη τιμή ενοικίασης διαμορφώνεται στα περίπου 575 ευρώ τον μήνα σε εθνικό επίπεδο και στα περίπου 785 ευρώ τον μήνα στην Αττική. Σημαντικές αναντιστοιχίες εντοπίζονται και στα χαρακτηριστικά του διαθέσιμου στεγαστικού αποθέματος. Το ένα τρίτο των καταχωρίσεων προς πώληση αφορά κατοικίες άνω των 120 τ.μ., την ώρα που η ζήτηση έχει μετατοπιστεί προς μικρότερα ακίνητα. Παράλληλα, στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη μόλις το 30% των διαθέσιμων κατοικιών προς ενοικίαση είναι μικρότερο των 60 τ.μ., έναντι περίπου 55% στις υπόλοιπες περιφέρειες της χώρας.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ανάπτυξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Σύμφωνα με την έκθεση, οι σχετικές καταχωρίσεις αυξήθηκαν κατά 240% μεταξύ 2017 και 2024, φτάνοντας τις 230.000, που αντιστοιχούν περίπου στο 3,5% του συνολικού στεγαστικού αποθέματος. Η ανάλυση του ΔΝΤ, η οποία συνδύασε δεδομένα από το Spitogatos, το INSETE και την ΕΛΣΤΑΤ, διαπίστωσε ότι η υψηλή συγκέντρωση βραχυχρόνιων μισθώσεων συνδέεται με υψηλότερες τιμές κατοικιών και μειωμένη διαθεσιμότητα ακινήτων για μακροχρόνια μίσθωση σε περιοχές υψηλής ζήτησης.

Τέλος, η έκθεση επισημαίνει την ενεργειακή αναποτελεσματικότητα του ελληνικού κτιριακού αποθέματος, σημειώνοντας ότι οι ελληνικές κατοικίες καταναλώνουν περίπου 65% περισσότερη ενέργεια ανά τετραγωνικό μέτρο σε σύγκριση με τις Πορτογαλικές κατοικίες, επιβαρύνοντας περαιτέρω το συνολικό στεγαστικό κόστος των νοικοκυριών.

Με βάση τα ευρήματα της έκθεσης, το ΔΝΤ προτείνει έναν συνδυασμό παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση των προκλήσεων στη στεγαστική αγορά. Αυτός ο συνδυασμός περιλαμβάνει τη μεταρρύθμιση της νομοθεσίας για την εξ αδιαιρέτου συνιδιοκτησία, στοχευμένους περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, επένδυση σε κοινωνική και προσιτή στέγαση και ενίσχυση της παραγωγικότητας του κατασκευαστικού κλάδου για την αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού.

Οι αρχικές συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν τον Απρίλιο κατά τη διάρκεια των εαρινών συναντήσεων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Ουάσιγκτον, ενώ συνεχίζονται οι συζητήσεις σχετικά με το ύψος της χρηματοδότησης που θα χρειαστεί το Ιράκ και τον τρόπο διαμόρφωσης ενός ενδεχόμενου δανείου, προσθέτουν οι πηγές.

Ο πόλεμος που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με μια μαζική αμερικανο-ισραηλινή βομβιστική εκστρατεία εναντίον του Ιράν και προκάλεσε το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη έχει συγκλονίσει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, προκαλώντας ζημιές στις υποδομές και τις οικονομίες.

Το Ιράκ έχει πληγεί σοβαρά από τον πόλεμο, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου του – που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το σύνολο των κρατικών εσόδων – έχει διακοπεί λόγω του κλεισίματος της κρίσιμης θαλάσσιας οδού, η οποία προηγουμένως μετέφερε περίπου το 1/5 του παγκόσμιου αργού πετρελαίου.

«Αυτό το σενάριο, κάθε μέρα που περνάει, μένει όλο και πιο πίσω», δήλωσε η Γκεοργκίεβα. Η συνέχιση του πολέμου, η πρόβλεψη για τιμή πετρελαίου γύρω στα 100 δολάρια ανά βαρέλι ή και παραπάνω, και οι αυξανόμενες πληθωριστικές πιέσεις σημαίνουν ότι το «δυσμενές σενάριο» του ΔΝΤ είναι ήδη σε ισχύ, είπε σε συνέδριο που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Milken.

«Τώρα, αν αυτό συνεχιστεί μέχρι το 2027 και οι τιμές του πετρελαίου φτάσουν τα 125 δολάρια περίπου, τότε πρέπει να περιμένουμε ένα πολύ χειρότερο αποτέλεσμα», πρόσθεσε σημειώνοντας ότι θα δούμε τον πληθωρισμό να αυξάνεται και αναπόφευκτα, οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό θα αρχίσουν να αποσταθεροποιούνται.

Υπενθυμίζεται ότι το ΔΝΤ δημοσίευσε τον περασμένο μήνα τρία σενάρια για την πορεία ανάπτυξης του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2026 και το 2027 εν μέσω τεράστιας αβεβαιότητας σχετικά με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή – την κύρια «πρόβλεψη αναφοράς», ένα μεσαίο «δυσμενές σενάριο» και το πολύ χειρότερο «σοβαρό σενάριο».

Το καλό σενάριο προβλέπει επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης στο 2,5% το 2026 και γενικό πληθωρισμό 5,4%. Το δυσμενές σενάριο προβλέπει ανάπτυξη μόλις 2% και γενικό πληθωρισμό 5,8%.

Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Chevron, Mike Wirth , μιλώντας στο ίδιο πάνελ, δήλωσε ότι οι ελλείψεις στην προσφορά πετρελαίου θα αρχίσουν να εμφανίζονται σε όλο τον κόσμο λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων περνούσε το 20% της παγκόσμιας προσφοράς αργού πετρελαίου πριν από τον πόλεμο.

Οι οικονομίες θα αρχίσουν να συρρικνώνονται, πρώτα στην Ασία, καθώς η ζήτηση προσαρμόζεται για να καλύψει την προσφορά, ενώ τα Στενά παραμένουν κλειστά λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, δήλωσε ο Wirth.

Η Γκεοργκίεβα δήλωσε ότι το ΔΝΤ παρακολουθεί προσεκτικά τον αργό ρυθμό με τον οποίο εξελίσσεται η σύγκρουση στις αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς τα λιπάσματα είναι ήδη 30% έως 40% ακριβότερα, κάτι που θα οδηγούσε τις τιμές των τροφίμων σε άνοδο μεταξύ 3% και 6%. Θα μπορούσαν επίσης να επηρεαστούν και άλλες βιομηχανίες.

«Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι αυτό είναι πραγματικά σοβαρό», είπε, εκφράζοντας την ανησυχία της για το γεγονός ότι πολλοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής εξακολουθούσαν να ενεργούν σαν η κρίση να θα τελείωνε σε μερικούς μήνες θέτοντας σε εφαρμογή μέτρα για να μειώσουν τον αντίκτυπο στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, γεγονός που θα διατηρούσε τη ζήτηση για πετρέλαιο υψηλή.

«Μην ρίχνετε βενζίνη στη φωτιά», είπε χαρακτηριστικά. «Όλοι σε αυτή την αίθουσα γνωρίζουν ότι αν η προσφορά συρρικνωθεί, η ζήτηση πρέπει να ακολουθήσει», πρόσθεσε.

   Στη μελέτη υπογραμμίζεται, σύμφωνα με την ανακοίνωση, ότι η επιχειρησιακή αυτονομία, οι στρατηγικές μεταρρυθμίσεις και η έμφαση στον ψηφιακό μετασχηματισμό, λειτούργησαν ως καταλύτες για την αναβάθμιση της εξυπηρέτησης πολιτών και επιχειρήσεων, ενισχύοντας παράλληλα την εμπιστοσύνη των φορολογουμένων, την εκούσια συμμόρφωση και τα δημόσια έσοδα.

   Από τη σύστασή της η ΑΑΔΕ, όπως αναφέρει η ανακοίνωση, υλοποίησε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα αλλαγών, εστιάζοντας στην αυτοματοποίηση των διαδικασιών και την αξιοποίηση μεγάλων δεδομένων (Big Data). Εργαλεία όπως η ψηφιακή πύλη myAADE, η πλατφόρμα myDATA, η προσυμπλήρωση δηλώσεων, η διασύνδεση POS με τα πληροφοριακά συστήματα της Αρχής και η χρήση προηγμένων εργαλείων Business Intelligence (BI) για την αυτοματοποιημένη αξιολόγηση κινδύνου, στήριξαν τη μετάβαση στο νέο σύγχρονο μοντέλο λειτουργίας.

   Τα αποτελέσματα των μεταρρυθμίσεων σε όλα τα πεδία αποτυπώνονται στα επίσημα στοιχεία της μελέτης. Ενδεικτικά:

   * σταθερά ανοδική πορεία του λόγου φόρων προς ΑΕΠ, ο οποίος ξεπέρασε το 28% το 2025 (έναντι 20,5% το 2009).

   * μείωση του κενού ΦΠΑ (VAT gap) κατά 21 ποσοστιαίες μονάδες, από 30% το 2011 σε 9% το 2024.

   * ηλεκτρονική υποβολή δηλώσεων ΦΠΑ σε ποσοστό 100%.

   * υψηλές επιδόσεις σε διεθνή εργαλεία αξιολόγησης, όπως τα TADAT και ISORA.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, συζητήθηκαν οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης και οι προκλήσεις για την παγκόσμια οικονομία. Ο Κυριάκος Πιερρακάκης παρουσίασε τη θετική πορεία της ελληνικής οικονομίας, επισημαίνοντας τη σταθερή ανάπτυξη, τη δημοσιονομική υπευθυνότητα και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της χώρας σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.

Υπενθυμίζεται ότι, σε πρόσφατες δηλώσεις της, η κ. επικεφαλής του ΔΝΤ επεσήμανε πως η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον μεταξύ των οικονομιών με τις καλύτερες επιδόσεις στην Ευρώπη, αναγνώριση που επιβεβαιώνει τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών και την αποκατάσταση της διεθνούς αξιοπιστίας της χώρας.

Ο κ. Πιερρακάκης παρέστη και στο δείπνο που παρέθεσε η κ. Georgieva προς τιμήν των Υπουργών Οικονομικών, όπου είχε την ευκαιρία να ανταλλάξει απόψεις με ομολόγους του για τις διεθνείς εξελίξεις και τις προοπτικές συνεργασίας.