Η ανανέωση της θητείας του Γιάννη Στουρνάρα στη Διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδος και η τρίτη διαδοχική ορκωμοσία του σε υψηλό θεσμικό επίπεδο, ενισχύουν το πλαίσιο συνέχειας στη νομισματική πολιτική και στην εποπτεία του τραπεζικού συστήματος, σε μια περίοδο αυξημένων προκλήσεων για την ελληνική οικονομία, την ελληνική χρηματοπιστωτική σταθερότητα, την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό, την τραπεζική αγορά και τη συνολική εικόνα της οικονομίας της Ελλάδας εντός της Ευρωζώνης και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα, και παρουσία του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη, ορκίστηκε σήμερα από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμο, ως Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, ο Ιωάννης Στουρνάρας.

Η ανανέωση της θητείας του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ) Γιάννη Στουρνάρα για έξι χρόνια ακόμη ανακοινώθηκε στα τέλη του προηγούμενου μήνα. Αυτή είναι η τρίτη φορά που ο κ. Στουρνάρας ορκίζεται ως Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος.

Μιλώντας στο πλαίσιο του 7ου ΟΤ Forum, ανέφερε χαρακστηριστικά: «Δεν είναι καθαρή απόφαση. Τουλάχιστον επιδέχεται πολλών αναγνώσεων. ‘Αρα, πρέπει να δούμε ακριβώς πώς θα λυθεί αυτό το πρόβλημα, διότι αυτή τη στιγμή διαφορετικά το διαβάζουν οι μεν, διαφορετικά το διαβάζουν οι δε (σ.σ εννοώντας οι δανειολήπτες από τη μία πλευρά και τράπεζες με Servicers από την άλλη). Πρέπει να λυθεί το θέμα αυτό».

Αναφερόμενος στο θέμα των φοροαπάλλαγών ο κ. Στουρνάρας πρότεινε την επανεξέταση του πλαισίου. «Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει θέσει το θέμα των πολλών φοροαπαλλαγών. Επαναλαμβάνω, δεν λέμε εμείς να καταργήσουμε, εξάλλου δεν είναι δουλειά μας εμείς να προτείνουμε στην κυβέρνηση θέματα που αφορούν καθαρά ένα δικό της θέμα, όπως είναι η φορολογία, αλλά αυτό που λέμε όμως είναι, ας τις ξαναδεί. Είναι πολλές πια. Είναι χρήσιμες οι περισσότερες; Μήπως θα μπορούν να στοχευθούν καλύτερα;

Και βλέπω καθαρά ότι και ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, τελευταία θέτουν θέμα επανεξέτασης των πολλών φοροαπαλλαγών. Ίσως να κάνει καλό αυτό, δηλαδή να βρεθεί δημοσιονομικός χώρος για αυτούς που πραγματικά τον έχουν ανάγκη» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Για τους έμμεσους φόρους υποστήριξε ότι όσο πατάσσεται η φοροδιαφυγή δημιουργούνται οι δυνατότητες για μείωση των φορολογικών συντελεστών.

Για το ενδεχόμενο να υπάρξει δυσκολία σχηματισμού κυβέρνησης μετά τις επόμενες εκλογές ο διοικητής της ΤτΕ ανέφερε ότι «αν υπάρξει τέτοιο ενδεχόμενο θα βλάψει την οικονομία».

Ο ίδιος εστίασε τόσο στο παράδειγμα της Ελλάδας, όσο και στο τι μπορούν να κάνουν οι κεντρικές τράπεζες για να αποσυμφορήσουν την κατάσταση.

Ξεχώρισε ως ερωτήματα την μακροπρόθεσμη αύξηση των τιμών, αλλά και τη μείωση της οικονομικής αποτελεσματικότητας που σχετίζεται με την οικονομική δυσπροσιτότητα της κατοικίας, εξετάζοντας και ως παράδειγμα την Ελλάδα.

Oλόκληρη η ομιλία του Γιάννη Στουρνάρα

Με ιδιαίτερη χαρά και τιμή συμμετέχω στην παρούσα συζήτηση στο πλαίσιο του Dubrovnik Economic Conference.

Η οικονομική προσιτότητα της στέγασης έχει αναδειχθεί σε μία από τις καθοριστικές οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις της εποχής μας. Τόσο στις προηγμένες όσο και στις αναδυόμενες οικονομίες, το κόστος της στέγασης αυξάνεται ταχύτερα από τα εισοδήματα, ασκώντας αυξανόμενες πιέσεις στα νοικοκυριά και απειλώντας τόσο την κοινωνική συνοχή όσο και την οικονομική αποτελεσματικότητα.

Στην καρδιά του ζητήματος βρίσκονται δύο θεμελιώδη ερωτήματα. Πρώτον, τι καθορίζει το «κατάλληλο» επίπεδο των τιμών των κατοικιών και των ενοικίων, και πόσο επαρκής είναι στην παρούσα φάση η προσφορά κατοικιών; Δεύτερον, ποιες είναι οι γενικότερες επιπτώσεις της οικονομικής δυσπροσιτότητας της στέγασης στην ευρύτερη οικονομία, ιδίως στα αστικά κέντρα, που λειτουργούν ως πόλοι οικονομικής δραστηριότητας, καινοτομίας και προσέλκυσης ταλέντων; Πώς επηρεάζει αυτό το ζήτημα τις αγορές εργασίας, την παραγωγικότητα και τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη;

Ας αρχίσουμε με το πρώτο ερώτημα. Η μακροπρόθεσμη αύξηση των τιμών των κατοικιών δεν είναι κάτι ανεξήγητο. Εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από τα θεμελιώδη μεγέθη της προσφοράς και της ζήτησης. Τα αυξανόμενα εισοδήματα των νοικοκυριών και ο συσσωρευμένος πλούτος έχουν ενισχύσει την αγοραστική δύναμη. Οι δημογραφικές αλλαγές — όπως η μείωση του μεγέθους των νοικοκυριών και η αστικοποίηση — έχουν εντείνει τη ζήτηση στις πόλεις. Παράλληλα, η προσφορά συχνά δυσκολεύεται να συμβαδίσει με τη ζήτηση λόγω παραγόντων όπως το κόστος κατασκευής, η έλλειψη δομήσιμων ακινήτων, οι κανονισμοί χρήσεων γης και άλλοι περιορισμοί της δόμησης.

Η νομισματική πολιτική έχει διαδραματίσει επίσης σημαντικό ρόλο. Η παρατεταμένη περίοδος χαμηλών επιτοκίων αύξησε την ελκυστικότητα των ακινήτων ως επένδυση. Αν και τα χαμηλά επιτόκια δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, μπορούν επίσης να συμβάλουν σε αύξηση των επενδύσεων στην αγορά κατοικιών, μειώνοντας ταυτόχρονα τα κίνητρα αποταμίευσης σε ένα περιβάλλον χαμηλών αποδόσεων.

Μάλιστα, σε πολλές χώρες της Ευρώπης μεγάλο ποσοστό των αγοραπωλησιών ακινήτων δεν χρηματοδοτείται με στεγαστικά δάνεια. Αυτό σημαίνει ότι η ζήτηση κατοικιών ολοένα και περισσότερο τροφοδοτείται από τον συσσωρευμένο πλούτο και επενδυτικά κίνητρα, με αποτέλεσμα τα νοικοκυριά με υψηλότερα εισοδήματα να πλειοδοτούν έναντι των υπολοίπων, αποκλείοντας τα λιγότερο εύπορα νοικοκυριά από τις αγορές κατοικιών.

Ερχόμαστε τώρα στο δεύτερο ερώτημα, αυτό που αφορά τη μείωση της οικονομικής αποτελεσματικότητας που σχετίζεται με την οικονομική δυσπροσιτότητα της κατοικίας. Όταν οι εργαζόμενοι αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στο κόστος διαβίωσης κοντά στα κέντρα οικονομικής δραστηριότητας, η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού μειώνεται, οι κενές θέσεις εργασίας δεν καλύπτονται και η αύξηση της παραγωγικότητας περιορίζεται. Η οικονομική προσιτότητα της κατοικίας, επομένως, δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ζήτημα, αλλά και μακροοικονομικό.

Στο σημείο αυτό είναι σκόπιμο να εξετάσουμε εν συντομία την περίπτωση της Ελλάδος, η οποία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτών των εξελίξεων.

Τα τελευταία χρόνια η ελληνική αγορά κατοικιών παρουσιάζει ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης, ιδίως σε μητροπολιτικές περιοχές όπως η Αθήνα. Οι τιμές και τα ενοίκια έχουν αυξηθεί σημαντικά, αν και ο ρυθμός ανόδου τους έχει πρόσφατα κάπως μετριαστεί. Παράλληλα, η οικονομική προσιτότητα της κατοικίας έχει επιδεινωθεί, με αποτέλεσμα η επιβάρυνση του κόστους στέγασης για τα ελληνικά νοικοκυριά να είναι από τις υψηλότερες στη ζώνη του ευρώ.

Αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ότι τα υψηλά – αν και μειούμενα – ποσοστά ιδιοκατοίκησης δεν έχουν μεταφραστεί σε οικονομικά προσιτή στέγαση. Ένας βασικός λόγος είναι ότι τα εισοδήματα παραμένουν σχετικά χαμηλά, ενώ τα έξοδα που σχετίζονται με τη στέγαση — όπως το κόστος ενέργειας, συντήρησης και ανακαίνισης — έχουν αυξηθεί σημαντικά. Επιπλέον, μεγάλο μέρος του αποθέματος κατοικιών είναι γηρασμένο και ενεργειακά μη αποδοτικό, με αποτέλεσμα να αυξάνεται περαιτέρω το κόστος διαβίωσης.

Στην πλευρά της προσφοράς, τα προβλήματα που κληροδότησε η περασμένη δεκαετία είναι ακόμη ορατά. Η κατασκευαστική δραστηριότητα έχει ανακάμψει μόνο εν μέρει από την έντονη συρρίκνωση που υπέστη την περίοδο της οικονομικής κρίσης, ενώ οι επενδύσεις σε κατοικίες παραμένουν πολύ κάτω από τα προ της κρίσεως επίπεδα και τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ.

Ταυτόχρονα, το αυξημένο κόστος κατασκευής, η πολυπλοκότητα του ρυθμιστικού πλαισίου και οι καθυστερήσεις στην έκδοση οικοδομικών αδειών εξακολουθούν να περιορίζουν την προσφορά.

Η ζήτηση όμως παραμένει ισχυρή. Ενισχύεται όχι μόνο από εγχώριους παράγοντες — όπως η σταδιακή άνοδος του διαθέσιμου εισοδήματος τα τελευταία χρόνια, η βελτίωση των οικονομικών προσδοκιών και τα στοχευμένα μέτρα στήριξης της κατοικίας της κυβέρνησης — αλλά και από τις ξένες επενδύσεις, τις αυξημένες τουριστικές ροές στα αστικά κέντρα και την αντίληψη ότι το ακίνητο είναι ένα σχετικά ασφαλές περιουσιακό στοιχείο. Είναι σημαντικό ότι ένα αξιόλογο ποσοστό των συναλλαγών χρηματοδοτείται μέσω της αποταμίευσης των νοικοκυριών και όχι με τραπεζικό δανεισμό, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι η ζήτηση κατοικιών δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη ευαισθησία στα επιτόκια, καθώς πολλοί αγοραστές χρησιμοποιούν τον συσσωρευμένο πλούτο τους για την απόκτηση ακινήτων αντί να προσφεύγουν σε τραπεζικό δανεισμό.

Οι κυβερνητικές πολιτικές στοχεύουν όλο και περισσότερο στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Μέτρα όπως τα προγράμματα επιδότησης στεγαστικών δανείων και ενοικίου, τα προσωρινά φορολογικά κίνητρα για τη μακροχρόνια μίσθωση κενών κατοικιών και τα κίνητρα για την ανακαίνιση ή την αξιοποίησή τους αποτελούν βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση.

Υπάρχουν επίσης πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της κοινωνικής στέγασης μέσω της στρατηγικής αξιοποίησης δημόσιων περιουσιακών στοιχείων σε σύμπραξη με τον ιδιωτικό τομέα. Ωστόσο, οι πολιτικές αυτές χρειάζονται χρόνο για να αποδώσουν και οι πιέσεις στην προσιτότητα της στέγασης είναι πιθανό να συνεχιστούν βραχυπρόθεσμα.

Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι η οικονομική προσιτότητα της στέγασης δεν αποτελεί μόνο κοινωνική και μακροοικονομική πρόκληση, αλλά επίσης αντικατοπτρίζει βαθύτερα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών και των επενδυτικών προτύπων των νοικοκυριών.

Στην περίπτωση της Ελλάδος, η στεγαστική επισφάλεια αναδεικνύεται όλο και περισσότερο ως παράγοντας που επηρεάζει τις μακροπρόθεσμες δημογραφικές τάσεις. Η περιορισμένη πρόσβαση σε προσιτή στέγαση καθυστερεί τη δημιουργία νέων νοικοκυριών, ιδίως μεταξύ των νεότερων γενεών. Πολλοί νεαροί ενήλικες τελικά παραμένουν στην κατοικία των γονέων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι θα επιθυμούσαν, ενώ άλλοι αναβάλλουν ή επανεξετάζουν την απόφαση δημιουργίας οικογένειας.

Αυτό έχει ευρύτερες μακροοικονομικές επιπτώσεις. Η συρρίκνωση και η γήρανση του πληθυσμού μειώνουν το μέγεθος του εργατικού δυναμικού, επιβαρύνουν το μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό δυναμικό και αυξάνουν την πίεση στα δημόσια οικονομικά. Υπό την έννοια αυτή, η οικονομική προσιτότητα της στέγασης αλληλεπιδρά άμεσα με τη δημογραφική βιωσιμότητα και την οικονομική ανθεκτικότητα.

Επανερχόμαστε τώρα στο γενικότερο ερώτημα τι μπορούν να κάνουν οι κεντρικές τράπεζες σε ένα τέτοιο περιβάλλον.

Παραδοσιακά, η διαχείριση της οικονομικής προσιτότητας της στέγασης δεν αποτελεί άμεση αρμοδιότητα των κεντρικών τραπεζών. Πρωταρχική αποστολή τους είναι η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, συμβάλλοντας παράλληλα στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ωστόσο, καθώς η στέγαση επηρεάζει όλο και περισσότερο την ευρύτερη οικονομία, οι κεντρικές τράπεζες δεν έχουν πλέον την πολυτέλεια να παραμένουν εντελώς αδρανείς.

Μια βασική πρόκληση είναι ότι όταν η ζήτηση κατοικιών προέρχεται από αγοραστές που χρηματοδοτούν την αγορά ακινήτου με ίδια κεφάλαια ή έχουν ως κίνητρο την επένδυση, η συμβατική νομισματική πολιτική καθίσταται λιγότερο αποτελεσματική. Η αύξηση των επιτοκίων μπορεί να επηρεάσει σε περιορισμένο μόνο βαθμό την εν λόγω ζήτηση, ενώ ενδέχεται να προκαλέσει επιβράδυνση στην ευρύτερη οικονομία.

Αυτό εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη μετάδοση της πολιτικής. Εάν οι μεταβολές των επιτοκίων δεν επηρεάζουν σημαντικά τη ζήτηση κατοικιών, ίσως χρειάζεται να εξεταστούν πρόσθετα εργαλεία ή συμπληρωματικές πολιτικές.

Από τη σκοπιά της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, η μακροπροληπτική πολιτική μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Αν και πρωταρχικός σκοπός της είναι ο μετριασμός των συστημικών κινδύνων και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα, ο κατάλληλος σχεδιασμός των μακροπροληπτικών μέτρων μπορεί επίσης να στηρίξει την οικονομική προσιτότητα της στέγασης με κοινωνικά ισορροπημένο τρόπο.

Ειδικότερα, τα μακροπροληπτικά μέτρα για τη δανειακή επιβάρυνση που εφαρμόζονται σε επίπεδο δανειολήπτη – όπως η επιβολή ορίων στον δείκτη δανείου προς αξία (LTV) και τον δείκτη εξυπηρέτησης δανείου προς εισόδημα (DSTI) – αποσκοπούν στη διατήρηση συνετών πιστοδοτικών κριτηρίων και στην αποφυγή της υπερβολικής δανειακής επιβάρυνσης των νοικοκυριών.

Ταυτόχρονα, η διαμόρφωση των ορίων μπορεί να ενσωματώνει και ευρύτερες κοινωνικές παραμέτρους. Η πρόβλεψη πιο διευκολυντικών συνθηκών για τους δανειολήπτες που είναι αγοραστές για πρώτη φορά μπορεί να στηρίξει την πρόσβασή τους σε ιδιόκτητη κατοικία, ενώ η επιβολή αυστηρότερων ορίων για τη δεύτερη ή την επενδυτική κατοικία μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της κερδοσκοπικής ζήτησης και της απόκτησης οικιστικών ακινήτων με σκοπό την εκμίσθωση.

Επίσης, υπάρχει περιθώριο για στοχευμένη ευελιξία. Προσεκτικά σχεδιασμένες εξαιρέσεις σε συγκεκριμένες κατηγορίες – όπως προγράμματα κοινωνικής κατοικίας ή εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης – μπορούν να συμβάλουν ώστε η μακροπροληπτική πολιτική να συμβαδίζει με ευρύτερους στόχους της δημόσιας πολιτικής χωρίς να υπονομεύεται η χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Επιπλέον, τα μέτρα σε επίπεδο κεφαλαιακών απαιτήσεων, μεταξύ των οποίων το αντικυκλικό κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας ή τα τομεακά αποθέματα ασφαλείας συστημικού κινδύνου, δύνανται να περιορίσουν την υπερβολική πιστωτική επέκταση στον τομέα της στεγαστικής πίστης στη φάση του πιστωτικού κύκλου όπου οι αυξήσεις των τιμών των ακινήτων οφείλονται όλο και περισσότερο στη μόχλευση. Μέσω της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα και της αποθάρρυνσης της ανάληψης υπέρμετρων κινδύνων, τα εργαλεία αυτά μπορούν να συμβάλουν σε μια πιο βιώσιμη πορεία της αγοράς κατοικίας διαχρονικά.

Πέραν της μακροπροληπτικής πολιτικής, η προώθηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων είναι υψίστης σημασίας. Μέσω της εμβάθυνσης των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών και της διεύρυνσης των εναλλακτικών επενδυτικών ευκαιριών, θα μπορούσε να περιοριστεί σταδιακά η διαρθρωτική προτίμηση για την ακίνητη περιουσία ως μέσο αποθεματοποίησης πλούτου, αμβλύνοντας έτσι τις επίμονες πιέσεις στις αγορές κατοικίας από την πλευρά της ζήτησης.

Τέλος, η αυξημένη διαφάνεια και οι ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας έναντι της χρήσης αδήλωτων κεφαλαίων στις αγοραπωλησίες ακινήτων μπορούν να συμβάλουν στην υγιέστερη λειτουργία της αγοράς και στον περιορισμό των πιέσεων από την πλευρά της ζήτησης που δεν δικαιολογούνται από τα θεμελιώδη μεγέθη.

Συγχρόνως, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι κεντρικές τράπεζες δεν δύνανται να λύσουν το πρόβλημα αυτό από μόνες τους. Η οικονομική προσιτότητα της στέγασης ουσιαστικά διαμορφώνεται από τις συνθήκες στην πλευρά της προσφοράς, από τη δημοσιονομική πολιτική και από διαρθρωτικούς παράγοντες. Η αύξηση της προσφοράς κατοικιών, η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των πολεοδομικών και χωροταξικών διαδικασιών και η καλύτερη αξιοποίηση του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της λύσης του προβλήματος.

Εξάλλου, το στεγαστικό ζήτημα δεν έχει να κάνει αποκλειστικά και μόνον με τιμές, αγορές ή εργαλεία πολιτικής, αλλά κυρίως με το κατά πόσον οι οικονομίες μας παρέχουν στην επόμενη γενιά μια αξιόπιστη προοπτική για το μέλλον. Αν η πρόσβαση σε προσιτή στέγη γίνεται όλο και πιο αβέβαιη, οι συνέπειες εκτείνονται πέρα από την αγορά κατοικιών. Επηρεάζουν την παραγωγικότητα, την κοινωνική συνοχή και τις αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας.

Ως εκ τούτου, ο ρόλος των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των κεντρικών τραπεζών, δεν είναι να επιλύσουν το στεγαστικό ζήτημα μεμονωμένα, αλλά να διασφαλίσουν ότι οι πολιτικές τους δεν έχουν ως παρενέργεια την ενίσχυση αυτών των ανισορροπιών και, όπου αυτό είναι εφικτό, να συμβάλουν σε μια πιο ισορροπημένη κατανομή των πόρων.

Εν τέλει, μια βιώσιμη οικονομία εξαρτάται όχι μόνο από τη σταθερότητα των τιμών, αλλά και από το αν εμπνέει σε αυτούς που θα διαμορφώσουν το μέλλον της μια αίσθηση σιγουριάς και ύπαρξης ευκαιριών.

«Οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις που θα ανταποκριθούν επιτυχώς σε αυτές τις προκλήσεις θα έχουν τη δυνατότητα να ηγηθούν της αγοράς, προσφέροντας αξιόπιστες και ουσιαστικές λύσεις για την ελληνική οικονομία και κοινωνία. Προς την κατεύθυνση αυτή, η Τράπεζα της Ελλάδος θα συνεχίσει να εργάζεται με συνέπεια, ώστε τόσο οι εποπτευόμενες οντότητες όσο και οι καταναλωτές να αισθάνονται -και πρωτίστως να είναι- ασφαλείς» τόνισε.

Αναφερόμενος στη σημασία της ιδιωτικής ασφάλισης ο διοικητής της ΤτΕ υπογράμμισε ότι οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις αναλαμβάνουν, για λογαριασμό των ασφαλισμένων, ένα ευρύ φάσμα κινδύνων, ενώ παράλληλα διοχετεύουν στο χρηματοπιστωτικό σύστημα τα κεφάλαια που συγκεντρώνουν μέσω των ασφαλίστρων. Με αυτόν τον τρόπο λειτουργούν ως σημαντικοί θεσμικοί επενδυτές, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας. Αυτές οι δύολειτουργίες αναδεικνύουν την ελληνική ασφαλιστική αγορά ως στρατηγικό πυλώνα ανάπτυξης της οικονομίας.

Εστιάζοντας, τέλος, στις μακροπρόθεσμες προτεραιότητες της Τραπέζης της Ελλάδος, ο κ. Στουρνάρας σημείωσε ότι αφορούν στη διασφάλιση υψηλών επαγγελματικών προτύπων, την ενίσχυση της αποτελεσματικής διακυβέρνησης και την ουσιαστική αντιμετώπιση των προκλήσεων που απορρέουν από την κλιματική αλλαγή. Σε αυτό το πλαίσιο, το 2026, η ασφαλιστική αγορά είναι σε θέση να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ελληνική οικονομία, ανταποκρινόμενη αποτελεσματικά τόσο σε υφιστάμενους όσο και αναδυόμενους κινδύνους.

Η Τράπεζα της Ελλάδος θα συνεχίσει να στηρίζει ενεργά κάθε πρωτοβουλία που προάγει την ανάπτυξη της ασφαλιστικής αγοράς προς όφελος της οικονομίας και της κοινωνίας συνολικά, παραμένοντας ταυτόχρονα σταθερά προσηλωμένη στη διασφάλιση του δημοσίου συμφέροντος.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά «σε περιόδους αυξημένης αβεβαιότητας η πολιτική σταθερότητα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα οικονομικής ανθεκτικότητας. Η εμπειρία των τελευταίων ετών καταδεικνύει ότι η πολιτική σταθερότητα και ένα προβλέψιμο θεσμικό περιβάλλον είναι καθοριστικής σημασίας για τη διατήρηση της μακροοικονομικής ισορροπίας και για την αποτελεσματική διαχείριση εξωγενών κρίσεων.»

Αναφερόμενος στις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας ο κ. Στουρνάρας ανέφερε ότι σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, ο ρυθμός ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας αναμένεται να επιβραδυνθεί στο 1,9% το 2026, κυρίως λόγω της ηπιότερης αύξησης της κατανάλωσης και της αρνητικής συμβολής του εξωτερικού τομέα.

Αντίστοιχα, σημαντική επιβράδυνση προβλέπεται και για την οικονομία της ευρωζώνης, με τον ρυθμό ανάπτυξης να υποχωρεί στο 0,9% (από 1,4% το 2025) λόγω της επίδρασης του πολέμου στη Μέση Ανατολή, της αυξημένης αβεβαιότητας και των διαταραχών στην αγορά ενέργειας, οι οποίες ενισχύουν τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού.

Παρά τον μετριασμό του ρυθμού μεγέθυνσης, η ελληνική οικονομία αναμένεται να εξακολουθήσει να αναπτύσσεται ταχύτερα από ό,τι η ζώνη του ευρώ, επιβεβαιώνοντας την ενισχυμένη ανθεκτικότητά της και συνεχίζοντας τη διαδικασία πραγματικής σύγκλισης.

Οι επενδύσεις εκτιμάται ότι θα παραμείνουν ο βασικός μοχλός της ανάπτυξης, με στήριξη από τους πόρους του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, την πιστωτική επέκταση και τις ξένες άμεσες επενδύσεις.

Η ιδιωτική κατανάλωση προβλέπεται να συνεχίσει να αυξάνεται, υποστηριζόμενη από την άνοδο της απασχόλησης, των μισθών και του διαθέσιμου εισοδήματος, αν και με κάπως ηπιότερο ρυθμό σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Όσον αφορά την αγορά εργασίας, οι προοπτικές παραμένουν ευνοϊκές, με περαιτέρω ενίσχυση της απασχόλησης και υποχώρηση του ποσοστού ανεργίας στο 8,2%.

Η πορεία αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού εκτιμάται ότι θα ανακοπεί το 2026, εξαιτίας της αναζωπύρωσης των εξωγενών πιέσεων στο κόστος από τις διεθνείς αγορές ενέργειας. .Ο γενικός πληθωρισμός προβλέπεται να αυξηθεί στο 3,1% και να παραμείνει υψηλότερος από τον μέσο όρο της ευρωζώνης.

Τα δημοσιονομικά μεγέθη προβλέπεται να παραμείνουν σε υγιή επίπεδα και το 2026, με διατήρηση υψηλού πρωτογενούς πλεονάσματος (περίπου 3,2% του ΑΕΠ) και οριακά πλεονασματικό συνολικό αποτέλεσμα, ενώ η πτωτική πορεία του δημόσιου χρέους αναμένεται να συνεχιστεί.

Για την νομισματική πολιτική που θα ακολουθήσει η ΕΚΤ το 2026 επεσήμανε χαρακτηρίζονται από αυξημένη αβεβαιότητα, αλλά και ανάγκη διατήρησης υψηλού βαθμού ευελιξίας.

Στην περίπτωση που οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας κινδυνεύουν να μετατραπούν σε πιο γενικευμένες και επίμονες πληθωριστικές πιέσεις, επηρεάζοντας τις μεσοπρόθεσμες πληθωριστικές προσδοκίες και τις μισθολογικές εξελίξεις, τότε αναμένεται αυστηρότερη κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής.

Όσον αφορά τις τράπεζες, οι προοπτικές σύμφωνα με τον διοικητή της ΤτΕ παραμένουν θετικές, καθώς οι ισχυρές επιδόσεις του 2025 δημιουργούν ευνοϊκές προϋποθέσεις για περαιτέρω ενίσχυση της ανθεκτικότητας, της κερδοφορίας και της κεφαλαιακής τους βάσης. Ωστόσο, η τρέχουσα γεωπολιτική αβεβαιότητα αποτελεί παράγοντα κινδύνου για το κόστος χρηματοδότησης, την ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου και τη δυναμική της πιστωτικής επέκτασης.

Έν κατακλείδι όπως ανέφερε ο διοικητής της ΤτΕ οι τρέχουσες διεθνείς ανατροπές αποτελούν για την Ευρώπη όχι μόνο απειλή, αλλά και μια σαφή κλήση αφύπνισης. Υπό το πρίσμα αυτό, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ευρωζώνης προϋποθέτει επιτάχυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και αποτελεσματικότερο συντονισμό των κοινών πολιτικών.

Οσον δε αφορά στο εσωτερικό της χώρας υποστήριξε ότι η διατήρηση της πολιτικής βούλησης για την εφαρμογή αξιόπιστων μεταρρυθμιστικών πολιτικών είναι το κλειδί για να μετατρέψουμε τις κρίσεις σε ευκαιρίες και να διαμορφώσουμε μια σύγχρονη, βιώσιμη, εξωστρεφή και ανταγωνιστική οικονομία.

«Εκείνη την περίοδο ήμουν διευθυντής του γραφείου του κ. Στουρνάρα. Προσωπικά δεν είχα εικόνα για το πρόγραμμα, δεν γνώριζα τις συναντήσεις του υπουργού, αλλά μελετώντας αυτή την υπόθεση, το να συναντά ένας υπουργός εκπροσώπους συνδέσμων -όπως ήταν ο Φρουζής πρόεδρος του ΣΦΕΕ- είναι μέσα στα καθήκοντα του, χωρίς αυτό να σημαίνει χρηματισμό όπως κατέθεσαν οι ψευδομάρτυρες» κατέθεσε ο κ. Σκέρτσος ο οποίος προτάθηκε ως μάρτυρας από τον διοικητή της ΤτΕ Γιάννη Στουρνάρα.

Ο κ. Σκέρτσος χαρακτήρισε την εμπλοκή πολιτικών προσώπων στην υπόθεση Novartis «ως μια από τις πιο μελανές σελίδες στην ιστορία της Ελληνικής Δημοκρατίας».
Όπως είπε, εκείνη την εποχή υπήρχαν τεράστια χρέη προς ασφαλιστικές φαρμακευτικές εταιρείες, έπρεπε να απομειωθεί το δυσθεώρητο έλλειμμα.

«Θεωρώ σκανδαλώδες ότι το ελληνικό δημόσιο δεν είχε σύστημα να ελέγχει τις δαπάνες. Τα υπόλοιπα δεν είναι αρμοδιότητα δική μου να τα κρίνω. Το ελληνικό δημόσιο είχε να διαχειριστεί 6,5 δις προς φαρμακευτικές και οργανισμούς. Αυτό θεραπεύτηκε στα χρόνια των μνημονίων όταν η χώρα απέκτησε τους κατάλληλους μηχανισμούς ελέγχου…

Ο κ. Στουρνάρας όταν ανέλαβε το 2012 το ΥΠΟΙΚ κλήθηκε ως μη πολιτικό πρόσωπο να υλοποιήσει δεσμεύσεις του πρώτου και του δεύτερου μνημονίου, όπως το συμψηφισμό και την εξόφληση οφειλών σε φαρμακευτικές εταιρείες. Ο Στουρνάρας δεν είχε καμία εμπλοκή στο σχεδιασμό και την ψήφιση αυτού του σχεδίου.

Το να κατηγορείται ότι χρηματίστηκε για να υλοποιήσει μια απόφαση που είχε ήδη υλοποιηθεί, είναι αστείο… Όποιες αποφάσεις ελήφθησαν ήταν πολιτικές και αφορούσαν στα μνημόνια για να διασωθεί η ελληνική οικονομία».

Κατά το μάρτυρα, «δεν έχει λογική να δωροδοκηθεί κάποιος που δεν έχει αρμοδιότητα για να λάβει απόφαση». Μάλιστα, απαντώντας σε ερωτήσεις της έδρας σημείωσε πως «ο Γιάννης Στουρνάρας είναι ένας βαθιά έντιμος άνθρωπος και πατριώτης. Όλη η Ελλάδα χρωστάει στον Στουρνάρα γιατί έσωσε τη χώρα. Δεν μπορώ να δεχτώ οτιδήποτε αφορά στο ήθος του».

Οι δύο κατηγορούμενοι, Φιλίστορας Δεστεμπασίδης και Μαρία Μαραγγέλη «είπαν ψέματα» ανέφερε στο Τριμελές Πλημμελειοδικείο η κυρία Νικολοπούλου η οποία τόνισε:

«Εγώ οργανώνω συνέδρια με προσφορές και ασφαλώς υπάρχουν και κανόνες. Είπαν ότι έπαιρνα μεγαλύτερες αμοιβές κι έτσι με αυτό τον τρόπο δωροδοκούσαν. Όμως όλες οι αμοιβές είναι βάσει τιμοκατάλογου. Υπήρχε πλαφόν που οριζόταν από τον Σύλλογο Φαρμακευτικών εταιριών. Αυτοί οι άνθρωποι όταν είπαν αυτά τα πράγματα, ήξεραν ότι είπαν ψέματα. Ήταν γνώστες της κατάστασης. Ήταν τρομακτικό όλα αυτό που συνέβη».

Όπως ανέφερε η μάρτυρας, στόχος ήταν «να συνδεθώ εγώ με τον σύζυγό μου που ήταν το πρόσωπο που ήθελαν τότε να χτυπήσουν και βρήκαν μια σύμβαση της εταιρίας μου».

Η μάρτυρας κλήθηκε να καταθέσει ποιος κατά την άποψη της ήταν εκείνος που οργάνωσε τους κατηγορούμενους στο να καταθέσουν σε βάρος του συζύγου της όταν εκείνος τελούσε υπουργός Οικονομικών.

Η μάρτυρας απάντησε πως θεωρεί ότι οι δύο κατηγορούμενοι «δεν ξύπνησαν μια μέρα το πρωί και το έκαναν αυτό, αλλά σύρθηκαν για να τα κάνουν αυτά. Πιέστηκαν».

Σε ερώτηση συνέδρου όσον αφορά το κέρδος της εταιρίας της, όταν τιμολογούσε ποσά ύψους 4.500 ευρώ μικτά για την οργάνωση συνεδρίου, η κυρία Νικολοπούλου απάντησε: «Το κέρδος είναι και άυλο. Η φήμη, η εμπιστοσύνη του πελάτη… είναι όλα σημαντικά. Αν με πάρει ο πρόεδρος ιατρικής σχολής και μου πει κάνε μια εκδήλωση για μένα και δεν έχω λεφτά, θα το κάνω γιατί την άλλη φορά θα είναι ευχαριστημένος και αβίαστα θα μου πει να αναλάβω κάτι και θα λάβω και το αντίτιμο… Σε ενδιαφέρουν οι μακροχρόνιες σχέσεις σε αυτή τη δουλειά…».

Όπως ανέφερε ο ίδιος, παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, η ελληνική μεταποίηση εξακολουθεί να υστερεί έναντι του ευρωπαϊκού μέσου όρου, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για ένα πιο στοχευμένο και συνεκτικό στρατηγικό πλαίσιο.

«Η μεταποίηση αποτελεί διαχρονικά έναν από τους βασικότερους πυλώνες της ελληνικής οικονομίας, επιδεικνύοντας αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα απέναντι στις αλλεπάλληλες κρίσεις των τελευταίων ετών», ανέφερε ο διοικητής της ΤτΕ παραθέτοντας τα πρόσφατα στοιχεία τα οποία επιβεβαιώνουν τη θετική πορεία και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του μεταποιητικού τομέα, καθώς η συμβολή της στο ΑΕΠ από το 7,8% που ήταν το 2019 αυξήθηκε στο 9,1% το 2024. Παράλληλα, το 2024 η ελληνική βιομηχανία σημείωσε μια από τις πιο θετικές επιδόσεις των τελευταίων ετών, συμβάλλοντας περισσότερο από κάθε άλλον κλάδο στην αύξηση της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας.

Τα τελευταία χρόνια η επενδυτική δραστηριότητα στη βιομηχανία έχει ενισχυθεί σημαντικά, συμβάλλοντας στην αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης. Την περίοδο 2018-24 πραγματοποιήθηκαν σωρευτικά επενδύσεις άνω των 36 δισ. ευρώ, εκ των οποίων πάνω από το ήμισυ κατευθύνθηκε στη μεταποίηση, ενώ το μερίδιο της βιομηχανίας στις συνολικές επενδύσεις αυξήθηκε στο 18,8% το 2024, από μονοψήφια ποσοστά πριν από την κρίση.

Παράλληλα, οι βιομηχανικές εξαγωγές ενισχύθηκαν αισθητά την περίοδο 2017-24, αυξάνοντας και το μερίδιό τους στις συνολικές εξαγωγές αγαθών και διευρύνοντας τον εξαγωγικό προσανατολισμό της μεταποίησης. Ειδικότερα, οι βιομηχανικές εξαγωγές αυξήθηκαν από περίπου 28 δισ. ευρώ το 2017 σε περίπου 49 δισ. ευρώ το 2024, με το μερίδιό τους στις συνολικές εξαγωγές να φθάνει το 71% (από 67%). Επιπλέον, ο δείκτης βιομηχανικής παραγωγής παρουσιάζει σταθερή ανοδική πορεία, με εντυπωσιακή ανθεκτικότητα απέναντι στις διαδοχικές κρίσεις της τελευταίας περιόδου. Πιο συγκεκριμένα, ο δείκτης ανέκαμψε ισχυρά μετά το 2020, καταγράφοντας θετικές ετήσιες μεταβολές για τα περισσότερα τρίμηνα από το 2021 και μετά, καθώς η μεταποίηση ωφελήθηκε από την ανάκαμψη της ζήτησης και τις εξαγωγές, παρότι το 2025 παρατηρείται ήπια επιβράδυνση λόγω του υψηλού ενεργειακού κόστους, σημείωσε μεταξύ άλλων ο κ. Στουρνάρας.

Για την οικονομία ο διοικητής της ΤτΕ υποστήριξε ότι « η οικονομική πολιτική θα πρέπει να παραμείνει προσηλωμένη στην υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων, καθώς αυτές θα διασφαλίσουν τη δημιουργία ενός βιώσιμου παραγωγικού υποδείγματος που θα συμβάλει στην προσέλκυση επενδύσεων στη χώρα με στόχο την επιτάχυνση της οικονομικής μεγέθυνσης.

Αναφερόμενος στο τραπεζικό σύστημα, αφού εξήρε τα επιτεύγματα των τραπεζών τα τελευταία χρόνια ο διοικητής της ΤτΕ επεσήμανε ότι οι προοπτικές του τραπεζικού τομέα εξαρτώνται από τη μακροοικονομική πορεία της χώρας, η οποία επηρεάζεται από τις διεθνείς εξελίξεις. Τυχόν επιδείνωση των διεθνών χρηματοπιστωτικών συνθηκών, εν μέσω γεωπολιτικών ή άλλων αναταράξεων, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, αλλά και τη χρηματοοικονομική κατάσταση των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών στην Ελλάδα.

Ο κ. Στουρνάρας τόνισε την ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης της κερδοφορίας των τραπεζών, καθώς με τον τρόπο αυτό τα πιστωτικά ιδρύματα θα καταφέρουν να ενισχύσουν τα εποπτικά τους κεφάλαια βελτιώνοντας παράλληλα την ποιότητα τους. συμβάλλοντας στην ταχύτερη απόσβεση των DTC. Όπως είπε η ενίσχυση του δείκτη CET1 είναι αναγκαία συνθήκη για περαιτέρω αναβαθμίσεις της οικονομίας εντός της επενδυτικής κατηγορίας, καθώς η υγεία του τραπεζικού συστήματος αποτελεί βασικό κριτήριο αξιολόγησης από τους διεθνείς οίκους.

Επιπροσθέτως, ο διοικητής της ΤτΕ ανέφερε ότι η υψηλή εξάρτηση των ελληνικών τραπεζών από τα έσοδα τόκων τις καθιστά ευάλωτες σε περιόδους μείωσης των επιτοκίων, όπως είναι αυτή που διάγουμε. Για το λόγο αυτό κάλεσε τις διοικήσεις των τραπεζών να διευρύνουν το δανειακό τους χαρτοφυλάκιο και να ενισχύσουν τα έδοδα τους από προμήθειες όπως για παράδειγμα η ενίσχυση των εσόδων από τη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων και τα τραπεζοασφαλιστικά προϊόντα.

Αναφερόμενος στην πορεία της ελληνικής οικονομίας ο κ, Στουρνάρας υποστήριξε ότι η θετική πορεία της οικονομίας τα τελευταία χρόνια είχε ως αποτέλεσμα την αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας του Ελληνικού Δημοσίου στην επενδυτική κατηγορία από σχεδόν όλους τους μεγάλους οίκους αξιολόγησης. Μάλιστα, οι συνεχείς αναβαθμίσεις προέκυψαν σε μια περίοδο αυξημένης διεθνούς και ευρωπαϊκής πολιτικής αβεβαιότητας και γεωπολιτικών αναταραχών. Σύμφωνα με τις τρέχουσες προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος, ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ το 2024 εκτιμάται στο 2,3% και αναμένεται να παραμείνει σε αυτά τα επίπεδα κατά μέσο όρο την επόμενη τριετία

«Οι επιτυχίες που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια αποτελούν ένδειξη ότι η οικονομία είναι στον σωστό δρόμο. Ωστόσο, η προσπάθεια οικονομικής ανάκαμψης από τη δεκαετή κρίση χρέους και πραγματικής σύγκλισης των εισοδημάτων με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο πρέπει να συνεχιστεί,» ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Στουρνάρας,

«Εκφράζω στην οικογένεια του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια για την αδόκητη απώλειά του σήμερα το πρωί» σημειώνει ο κ.Στουρνάρας και προσθέτει: «Ως πρωθυπουργός της Ελλάδας από το 1996 μέχρι το 2004 άφησε βαρύ αποτύπωμα στον εκσυγχρονισμό της χώρας, στην ποιότητα της δημοκρατίας και των θεσμών, στην εξωτερική πολιτική, κυρίως όμως στην οικονομία. Μείζον επίτευγμά του, η ένταξη της χώρας στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση που έλυσε άπαξ δια παντός το πρόβλημα της νομισματικής και συναλλαγματικής σταθερότητας της Ελλάδας, το οποίο πολλές φορές ταλαιπώρησε τη χώρα από την εθνική της ανεξαρτησία έως την ένταξη της στο Ευρώ. Αναμφισβήτητα ο Κώστας Σημίτης ανήκει στη χορεία των ηγετών εκείνων που έθεσαν τις βάσεις για τη σημερινή θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη και στον κόσμο», σημειώνει καταληκτικά ο κ.Στουρνάρας