«Η Ελένη Αρβελέρ ήτανε μια κορυφαία προσωπικότητα από κάθε άποψη. Ήταν η επιστήμων η οποία η οποία έφερε το Βυζάντιο στο προσκήνιο και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό. Είναι πάρα πολύ αυτό το οποίο έκανε, με την εξής έννοια, ότι στην πραγματικότητα ανέδειξε την μεγάλη ιστορική διαχρονία του ελληνικού πολιτισμού, της ελληνικής παρουσίας, της ελληνικής ταυτότητας. Ανέδειξε το Βυζάντιο ως μέρος της πολιτισμικής κληρονομιάς και της ελληνικής ταυτότητας. Αυτό λοιπόν για την εποχή της ήταν εξαιρετικά σπουδαίο» τόνισε η Υπουργός, σημειώνοντας ακόμη, ότι «η Αρβελέρ δεν ήταν μόνο η πολύ σοβαρή και η πολύ καταρτισμένη επιστήμων».

«Ήταν δασκάλα και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, αν σκεφτεί κανείς τους εκατοντάδες μαθητές της, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν την επιστήμη, θεραπεύουν την επιστήμη σε όλο τον κόσμο. Ήταν μία προσωπικότητα η οποία δημιούργησε προϋποθέσεις για να την αναφέρει κανείς ως οικουμενική Ελληνίδα. Ήταν η προσωπικότητα η οποία παρενέβαινε στα πάντα. Δεν ήταν κλεισμένη μέσα στον επιστημονικό της θύλακα. Ταυτίστηκε με την ιστορία αλλά ήταν ο άνθρωπος ο οποίος είχε θέση, γνώση, λόγο, ακεραιότητα στον δημόσιο λόγο πλέον. Την ενδιέφεραν απολύτως αυτά που συνέβαιναν γύρω της, τα δημόσια πράγματα και παρενέβαινε πολλές φορές με οξύτητα μη χαριζόμενη σε κανέναν, ακόμα και σε ανθρώπους με τους οποίους είχε συνεργαστεί, με τους οποίους είχε δουλέψει μαζί» «Προσωπικά για μένα η Ελένη ήταν ένας πολύτιμος άνθρωπος. Τα τελευταία 25 χρόνια είχα μια συνεχή επικοινωνία μαζί της.

Είχαμε συνεργαστεί πολύ στενά και όταν ήμουν γενική γραμματέας, αλλά και στη συνέχεια στο ενδιάμεσο, τώρα, τα τελευταία χρόνια, λόγω των πολλών ιδιοτήτων που είχε στους φορείς και στα θέματα του Υπουργείου Πολιτισμού, κυρίως όμως διότι ήταν ο άνθρωπος ο οποίος όταν σήκωνες το τηλέφωνο ή όταν της έλεγες θέλω να σε δω γιατί θέλω τη γνώμη σου για κάτι, ανταποκρινόταν στο δευτερόλεπτο.

Ποτέ δεν κράτησε καμία απόσταση από οποιονδήποτε φίλο, λιγότερο φίλο που ήθελε τη γνώμη της. Για μένα, πραγματικά ήταν ένα μεγάλο σχολείο και είναι εξαιρετικά μεγάλη τιμή που βρέθηκε στη ζωή μου» συνέχισε η κ. Μενδώνη.

«Ήταν ένας άνθρωπος με πολύ καθαρό λόγο, πολύ οξεία όποτε χρειαζόταν, αλλά και πολύ καλή, πολύ καλή φίλη. Ήταν ένας άνθρωπος ο οποίος είχε μια γενναιοδωρία συναισθημάτων, την οποία προσέφερε πραγματικά απλόχερα κάθε φορά που ένας άνθρωπος επιζητούσε την στήριξή του. Ήταν πάντοτε κοντά στους ανθρώπους, κοντά στους φίλους της. Και φυσικά, η κάθε της λέξη ήταν και μία συμβουλή, μία καθοδηγητική παραίνεση» συμπλήρωσε η Υπουργός.

Σχετικά με την υπόθεση των φωτογραφιών των 200 εκτελεσθέντων της Καισαριανής και ως προς τις διαδικασίες και τους χρόνους που απαιτούνται για τον έλεγχο της αυθεντικότητας του υλικού, ερωτηθείσα η κ. Υπουργός ανέφερε ότι το υπουργείο Πολιτισμού κινήθηκε σε πάρα πολύ γρήγορους χρόνους και πως το χθεσινό δελτίο Τύπου ανέδειξε όλα όσα μπορούν να γίνουν. «Είναι μία υπόθεση η οποία προφανώς μας απασχολεί με τον πιο σοβαρό τρόπο. Υπάρχουν νομικές ιδιαιτερότητες. Οι άνθρωποί μας, οι άνθρωποι του υπουργείου Πολιτισμού, θα πάνε τις επόμενες 2-3 μέρες στη Γάνδη, στο Βέλγιο, από κει και πέρα θα μπορέσουμε να πούμε κάτι περισσότερο» είπε καταλήγοντας.

Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ έζησε δέκα ζωές σε μία. Μορφώθηκε, δίδαξε, διοίκησε, ερεύνησε, δημοσίευσε, δημιούργησε, ερωτεύθηκε, έγινε μητέρα, συνδιαλέχθηκε με προσωπικότητες όπως ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Φρανσουά Μιτεράν και ο Μάνος Χατζιδάκις, και παράλληλα συνδέθηκε με σημαντικούς διανοητές και καλλιτέχνες σε Ελλάδα και Γαλλία. Η ζωή της εξελίχθηκε παράλληλα με κομβικές περιόδους της ελληνικής ιστορίας, από την Κατοχή και τον Διχασμό μέχρι τη μεταπολίτευση.

Για την Ελένη Γλύκατζη–Αρβελέρ η πιο ανήθικη πράξη ήταν η έλλειψη αυτογνωσίας. Σε κάθε ευκαιρία το επαναλάμβανε, τονίζοντας με πόσο κόπο η ίδια έκανε πυξίδα της το «γνώθι σαυτόν». Καθοριστικούς παράγοντες στον σχηματισμό της προσωπικότητας θεωρούσε τα οδυνηρά βιώματα της Κατοχής και τη συμμετοχή της στην Αντίσταση μέσα από τις τάξεις της ΕΠΟΝ, με καθοδηγητή τον Χρήστο Πασαλάρη. Απεχθανόταν τις ταμπέλες και τις κατηγοριοποιήσεις: «Είμαι αριστερή, γιατί όλα πρέπει να περάσουν από εκεί, αλλά και δεξιά, γιατί από εκεί όλα θα φτιάξουν».

Η ίδια είχε και ένα έντονο πάθος για την ιστορία της Μακεδονίας και τη μυστηριώδη τύχη του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Πίστευε με σιγουριά ότι ο ασύλητος τάφος στη Βεργίνα δεν ανήκε στον Φίλιππο Β’, αλλά στον ίδιο τον Μέγα Αλέξανδρο. «Έπρεπε να γίνω 100 χρόνων για να είμαι σίγουρη για ένα πράγμα: ότι ο Μέγας Αλέξανδρος είναι στη Βεργίνα», είχε δηλώσει σε συνέντευξή της.

Αναλύοντας ευρήματα όπως το ελεφαντοστέινο ομοίωμα, τη ζωφόρο, το ύψος του νεκρού και ορυκτά από την Αίγυπτο, επέμενε ότι οι Μακεδόνες επιθυμούσαν όλοι να ταφούν στην πατρίδα τους και ότι η σωρός του Αλεξάνδρου επιστρέφοντας από τη Μέμφιδα κατέληξε στον τόπο καταγωγής του.

Γεννήθηκε τον Αύγουστο του 1926 στον Βύρωνα, σε φτωχικό σπίτι χωρίς θέρμανση, με έξι παιδιά να μοιράζονται το ίδιο δωμάτιο. Από μικρή έμαθε να γράφει και να διαβάζει ακούγοντας τα αδέλφια της και ζήλευε το πολύχρωμο μολύβι των γειτόνων, συλλέγοντας αργότερα πάνω από 600 μολύβια και αμέτρητα βιβλία. Το 1945 μπήκε 13η στο Τμήμα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, άριστη φοιτήτρια, ανήσυχο πνεύμα, συνδιαλεγόταν με συμφοιτητές και φίλους, περνώντας τις ώρες με παιχνίδια σκάκι και επισκέψεις στο Ηρώδειο.

Το 1953 μετακόμισε στο Παρίσι για μεταπτυχιακές σπουδές στην École des Hautes Études, αφοσιώθηκε στην έρευνα και γνώρισε τον Ζακ Αρβελέρ, με τον οποίο παντρεύτηκε το 1958 και απέκτησαν τη Μαρί-Ελέν. Το 1967 έγινε καθηγήτρια στη Σορβόννη και το 1976 πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία του Πανεπιστημίου. Στη διοικητική της πορεία ακολουθούσε πάντα την αρχή «το πρόσωπο σπαθί», εμπνέοντας φοιτητές και συνεργάτες.

Η Ελένη Γλύκατζη–Αρβελέρ συνδέθηκε με προσωπικότητες της πολιτικής και των τεχνών: ο Κωνσταντίνος Καραμανλής τη θεωρούσε άνθρωπο εμπιστοσύνης, ενώ με τον Φρανσουά Μιτεράν διατηρούσε ζωντανή επικοινωνία με έντονο χιούμορ. Στη μουσική σκηνή, η φιλία της με τον Μάνο Χατζιδάκι υπήρξε βαθιά και προσωπική, γεμάτη σεβασμό και θαυμασμό, με αποκαλύψεις για συναισθήματα που ήρθαν στην επιφάνεια δεκαετίες αργότερα.

Παράλληλα με την ακαδημαϊκή της δραστηριότητα, υπηρέτησε την ελληνικότητα και την ελεύθερη σκέψη, επισημαίνοντας ότι η Ιστορία δεν διδάσκει μόνο μία λύση, αλλά φωτίζει παρόμοιες καταστάσεις στο παρελθόν. Η ίδια πίστευε ότι η λέξη «αδύνατον» έπρεπε να εξαλειφθεί από το λεξιλόγιο των νέων, καθώς η επιμονή και η τόλμη φέρνουν το αποτέλεσμα: «Όλα όσα πέτυχα στη ζωή μου τα κατάφερα γιατί δεν ήξερα πως ήταν αδύνατα».

Αν και πολυβραβευμένη και διεθνώς αναγνωρισμένη, η ζωή της ήταν ταυτόχρονα καθημερινή, με οικογενειακές στιγμές, συνταγές από τη μητέρα και τη γιαγιά της και προσωπικές συνήθειες που έκαναν τον χώρο της ζωντανό και οικείο. Μέσα από το έργο και τη στάση της, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ άφησε παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές, ως διανοούμενη, εκπαιδευτικός και άνθρωπος που έζησε με πάθος, έρευνα και ευθύνη.

Η Αγγελική Κοτταρίδη ανέφερε:

«Στην επιστήμη έχουμε δύο κατηγορίες. Το ένα δεδομένα και στοιχεία. Στην αρχαιολογική επιστήμη αυτά είναι υπαρκτά ενώ υπάρχουν και οι ερμηνείες των στοιχείων.

Για ποιους λόγους αποκλείεται ο Μέγας Αλέξανδρος

Στο ενδιάμεσο υπάρχουν και οι υποθέσεις που μπορεί να αποδειχθούν ή να απορριφθούν. Εμείς δουλεύουμε με στοιχεία, όχι με θεωρητικές προσεγγίσεις. Δε θα μπω στη συζήτηση με την κ. Αρβελέρ, ο καθένας έχει το βάρος της γνώμης του αλλά εμείς δε μιλάμε με θεωρίες αλλά με δεδομένα. Έχουμε έναν τάφο με έναν νεκρό άνδρα στο θάλαμο και μια γυναίκα στον προθάλαμο. Τα οστά είναι εκεί, τα ξέρουμε από το 1977, έχουν μελετηθεί πάρα πολλές φορές από ανθρωπολόγους. Αυτό που μπορείς με ευκολία να προσδιορίσει από τη μελέτη των οστών είναι η ηλικία και το φύλο του νεκρού. Ο συγκεκριμένος νεκρός διάγει την πέμπτη δεκαετία της ζωής του και είναι γύρω στα 45, κάπου μεταξύ 43-47.

Αποκλείεται από τους ανθρωπολόγους να είναι μεταξύ 30-33. Μιλάμε για 15 χρόνια διαφορά, αυτό είναι μετρήσιμο στοιχείο. Αποκλείεται λοιπόν να είναι ο Αλέξανδρος που πέθανε πριν κλείσει τα 33 χρόνια του.

Πολύ θα χαιρόμασταν να τον είχαμε, να βρίσκαμε τα οστά του, έχουμε όμως τη μνήμη του ζωντανή καθώς και τις δύο παλαιότερες απεικονίσεις του σωζώμενες, τις μόνες που είμαστε βέβαιοι ότι τις έχει δει ο ίδιος. Το πολύ μικρό, μήκους 2,5 εκατοστών κεφαλάκι από τη ζωοφόρο κυνηγιού και την εικόνα του από την τοιχογραφία.

Τον τάφο του Φιλίππου Β’ είχε φτιάξει ο ίδιος ο Αλέξανδρος, έθαψε τον πατέρα του. Η κηδεία του ηγεμόνα είναι πολιτικό γεγονός καθώς από την κηδεία εδραιώνεται η επόμενη κατάσταση.

Πώς αποδεικνύεται ότι στον τάφο βρίσκεται ο Φίλιππος Β’

Αποδεικνύεται ότι είναι ο Φίλιππος μέσα από μια σειρά συνδυαστικής ερμηνείας γεγονότων. Είναι σίγουρα βασιλιάς και όταν το έλεγε αυτό ο Ανδρόνικος δεν είχε τόσα στοιχεία όσα έχουμε σήμερα. Από όταν πέθανε ο δάσκαλος, σκάψαμε άλλους 2.000 τάφους στις Αίγες. Έχουμε πάρα πολλά στοιχεία που αποδεικνύουν την αρχική υπόθεση ότι δηλαδή ο νεκρός κάηκε εκεί δίπλα, έχουμε τα κατάλοιπα της πυράς., έχουμε το χρυσό στεφάνι που άρχισε να λιώνει και βρέθηκαν μερικά βελανίδια στην πυρά, τονίζει η κ. Κοτταρίδη.

Γιατί δεν είναι ο Φίλιππος ο Αριδαίος

Μπήκαν τα κόκαλα του στο κουτί το χρυσό, το χρυσό κουτί στο μαρμάρινο και έκλεισε ο τάφος. Έτσι, αποκλείεται ο νεκρός να είναι ο Φίλιππος ο Αριδαίος που εκτελέστηκε από την Ολυμπιάδα και ανακομίστηκε αργότερα ως οστά, όχι ως σώμα, που κάηκε από τον Κάσσανδρο στις Αίγες. Ήταν και αυτός κοντά στα 40. Ο αρχαιολόγος δεν είναι όπως ο ιστορικός. Ο ιστορικός κάνει θεωρίες. Ο αρχαιολόγος μπορεί και αυτός να κάνει θεωρίες, αλλά τα πράγματα μπορεί να σε ρεζιλέψουν. Είναι απολύτως βέβαιο ότι είναι ο Φίλιππος Β’.

Υπήρξαν αντιδράσεις διάφορες, καθαρά επιστημονικές με άλλους αρχαιολόγους που έλεγαν ότι είναι ο Αριδαίος και άλλες που ήταν υποκινούμενες στην πραγματικότητα γιατί εκείνο τον καιρό είχαμε και το θέμα του μακεδονικού. Ήταν μια συνειδητή μεγάλη προσπάθεια από ξένα κέντρα να αποκόψουν τους Μακεδόνες από τον ελληνικό κορμό και να τεκμηριωθούν νεογενή μορφώματα».

. Η πρώτη γυναίκα Πρύτανης της Σορβόννης στην 700 χρόνων ιστορία της και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων Παρισίων προτρέπει τους πάντες να εμβολιαστούν τα ταχύτερο, προκειμένου όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «να σώσουμε την ανθρωπιά και τον πολιτισμό μας».

Η μεγάλη Ελληνίδα διανοούμενη, διαχρονική πρέσβης της χώρας, σημειώνει στην ανοικτή έκκλησή της:

Με την πείρα της μακρόχρονης ζωής μου, και με τη σοφία του ακάματου πνευματικού μου βίου, ένα μόνο έχω να συμβουλεύσω νέους, γέρους και παιδιά: Εμβολιαστείτε το ταχύτερο, για να προστατεύσετε τη ζωή την δική σας και αυτών που αγαπάτε, και για να σώσουμε την ανθρωπιά και τον πολιτισμό μας.

Ελένη Αρβελέρ