Και οι …αφελείς απορούν: πώς είναι δυνατόν να επιταχυνθεί η μεταρρυθμιστική προοπτική μιας κυβέρνησης που μόλις πριν ένα χρόνο έλαβε 41% στις (εθνικές) εκλογές και τώρα έχει βάλει ως στόχο στις ευρωεκλογές το 33%; Εάν, δηλαδή, δεν επιταχύνονται οι πολιτικές με την εντολή του εκλογικού θριάμβου του Ιουνίου του 2023, θα επιταχυνθούν με ένα ποσοστό (ευρωεκλογών) που εκτιμάται οκτώ μονάδες λιγότερο;

Αλλά και ποιά πολιτική σταθερότητα θα διασαλευτεί αφ’ ης στιγμής το κυβερνών κόμμα θα φτάσει στην 9η Ιουνίου με 158 βουλευτές και θα διαθέτει ακριβώς τον ίδιο αριθμό εκπροσώπων στο κοινοβούλιο και στις 10 Ιουνίου; Το τελευταίο ερώτημα έχει και την αντίστροφη ανάγνωση και αφορά στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης: πώς θα συνιστά, για παράδειγμα, μήνυμα πολιτικής αλλαγής αφού οι ουσιαστικοί πολιτικοί και κοινοβουλευτικοί συσχετισμοί θα έχουν παραμείνει αλώβητοι. Αλλά και επιπλέον, γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα μετρήσει την εκλογική του επίδοση σε σύγκριση με εκείνη της εθνικής αναμέτρησης (17,8%) και όχι με βάση την άλλη των ευρωεκλογών του 2019 (23,4%);

Μπερδευτήκαμε. Από την άλλη σπεύδει ο Άδωνις Γεωργιάδης να υποστηρίξει πως διακυβεύεται η πολιτική σταθερότητα επειδή καραδοκούν οι “αριστεροί” να κάνουν φασαρία μετά τις ευρωεκλογές. Τι φασαρία μπορεί να κάνει, όμως, ο ΣΥΡΙΖΑ, όταν οι όποιες απώλειες καταγράψει η Ν.Δ εκτιμάται πως θα κινηθούν, είτε προς την αποχή, είτε προς τα κόμματα δεξιά του κυβερνώντος; Εκτός εάν ως “αριστεροί” ορίζονται ο Κυριάκος Βελόπουλος, ο Δημήτρης Νατσιός και η Αφροδίτη Λατινοπούλου. Η τελευταία, δε, μας μπέρδεψε ακόμα περισσότερο αφού θεωρεί, όπως λέει, “κεντροαριστερή” τη Ν.Δ και “κεντροδεξιά” την ίδια αλλά και την…Μαρίν Λεπέν!

Το δε ΠΑΣΟΚ μας μπερδεύει ακόμα περισσότερο καθώς μεταβάλλει, ως φαίνεται, ξανά τον εκλογικό του στόχο. Έλεγε ο ίδιος ο Νίκος Ανδρουλάκης πως ο πήχης είναι αταλάντευτα η δεύτερη θέση και, τόνιζε, πως εάν δεν καταστεί κάτι τέτοιο εφικτό θα συνιστά “πολιτική ήττα”. Τώρα δηλώνει πως το ΠΑΣΟΚ θα είναι “στην πλευρά των νικητών” (;;;) και αφήνει να εννοηθεί πως η σύγκριση δεν θα γίνει με το περίπου 12% των εθνικών εκλογών του 2023 αλλά με το 7,7% των ευρωεκλογών του 2019. Δεν έχει άδικο υπό την έννοια πως εφόσον η Ν.Δ συγκρίνει την επίδοσή της με αυτή του 2019 (32,4%), γιατί να μην κάνει το ίδιο και το ΠΑΣΟΚ;

Το βέβαιο είναι πως το ενδιαφέρον των πολιτών για τις ευρωεκλογές είναι χαμηλό, οι μετεωρολόγοι προβλέπουν 35άρια και καθαρό ουρανό την Κυριακή 9 Ιουνίου, και ως εκ τούτου μπορεί να νικήσει το κόμμα της… παραλίας και η αποχή. Εάν η τελευταία χτυπήσει “55άρι” μικρή αξία θα έχει πως θα μοιράσουν τα κόμματα ότι θα έχει απομείνει…

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Θεωρητικά, η τάση θα έπρεπε να αντιστραφεί. Η έξοδος της χώρας από την επιτήρηση των δανειστών, η ανάκτηση βαθμών ελευθερίας στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής και η επιστροφή στην “κανονικότητα”, όπως διατεινόταν η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, θεωρήθηκαν επαρκείς λόγοι για την αύξηση της συμμετοχής των πολιτών στη νέα εποχή που ξεκινούσε. Ωστόσο, τέσσερα χρόνια αργότερα, στις εκλογές του Ιουνίου του 2023, με τη Ν.Δ στο 41% και τον ΣΥΡΙΖΑ να συντρίβεται (17,8%), η αποχή εκτοξεύτηκε στο 47,17%! Πέντε μονάδες σε μόλις μία τετραετία (εικόνα κάτω από παλαιότερο άρθρο της “Καθημερινής”).

Οι ενδείξεις είναι ανησυχητικές και οι δημοσκόποι συμφωνούν πως ο “ελέφαντας στο δωμάτιο” των ευρωεκλογών είναι η πολύ πιθανή περαιτέρω αύξηση της αποχής που μπορεί να ξεπεράσει το 50%. Ίσως κάποιοι σπεύσουν να υποστηρίξουν πως η σύγκριση της συμμετοχής των ψηφοφόρων σε εθνικές εκλογές και ευρωεκλογές δεν είναι δόκιμη λόγω της “χαλαρότητας” των δεύτερων, όμως πρέπει να σημειωθεί ότι στις ευρωεκλογές του 2019 το ποσοστό αποχής ήταν 41,4%, χαμηλότερο, δηλαδή, από αυτό της εθνικής αναμέτρησης που ακολούθησε περίπου ενάμιση μήνα μετά.

Το πιό ανησυχητικό, όμως, είναι ότι, την ώρα που κυβέρνηση και κόμματα επιλέγουν αντιπάλους και προσαρμόζουν την εκλογική τακτική τους ενόψει της αναμέτρησης της 9ης Ιουνίου, όλα αποφεύγουν να μιλήσουν ουσιωδώς για τον… “ελέφαντα”. Διότι για το πολιτικό σύστημα δεν πρέπει να θεωρείται κίνδυνος μόνο ο εκρηκτικός συνδυασμός του ανορθολογισμού, του δήθεν “αντισυστημισμού”, ή ακόμα και η ανοχή στην ακροδεξιά, αλλά και η συστηματική πλέον αποχή του μισού εκλογικού σώματος και δι΄ αυτής, εμμέσως, η ανοχή στα παραπάνω φαινόμενα. Και εν τέλει η αδυναμία αυτού του πολιτικού συστήματος (του δημοκρατικού τόξου) να δώσει στέρεες απαντήσεις και προοπτική στους πολίτες.

Η κυβέρνηση θεωρεί πως έπραξε το χρέος που της αναλογεί με την επιστολική ψήφο που, είναι αλήθεια, διευκολύνει τους ψηφοφόρους που δεν μπορούν, για διαφορετικούς λόγους, να προσέλθουν στις κάλπες. Μέχρις ώρας περίπου 120.000 ψηφοφόροι έχουν εγγραφεί στη σχετική πλατφόρμα, εξ αυτών οι πάνω από 80.000 είναι ημεδαποί (κυρίως εποχικά εργαζόμενοι που δεν θα μπορούν να μετακινηθούν στον τόπο όπου διατηρούν τα εκλογικά τους δικαιώματα) και οι υπόλοιποι Έλληνες του εξωτερικού. Είναι ωστόσο άγνωστο πόσοι από αυτούς είχαν ψηφίσει στις προηγούμενες εκλογές ή ακόμα και πόσοι εξ αυτών επέλεξαν την επιστολική ψήφο επειδή διευκολύνονται αλλά θα ψήφιζαν ούτως ή άλλως ακόμα κι αν δεν υπήρχε αυτή η δυνατότητα.

Παγιώνεται η τάση

Το κρίσιμο στοιχείο είναι, εν τέλει, πως παγιώνεται η τάση για ένα εκλογικό σώμα του 1/2 (μπορεί και χειρότερα), όπου οι μισοί ψηφοφόροι σταθερά θα απέχουν από την εκλογική διαδικασία.

Αυτή η τάση δεν πρέπει να αποσυνδέεται από όσα συμβαίνουν στην Ευρώπη, όπως δεν πρέπει να αποσυνδέεται, κυρίως, από την “πραγματική πραγματικότητα”, αυτή που βιώνουν οι πολίτες πέρα από την “μαγική εικόνα” που καλλιεργεί το επίσημο αφήγημα.

Η καταγραφή του “ελληνικού παραδόξου” από την έρευνα των Financial Times μπορεί να δώσει κάποιες εξηγήσεις.

H ελληνική οικονομία, παρά τους υψηλότερους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ρυθμούς ανάπτυξης, παραμένει εκτεθειμένη σε μεγάλους εσωτερικούς και διεθνείς κινδύνους. Οι πραγματικές αμοιβές, μεταξύ 2007-2022 μειώθηκαν 30%. Ο ελληνικός λαός, που το 2009 ζούσε με ένα επίπεδο ευημερίας κοντά στο μέσο ευρωπαϊκό όρο, είναι ο δεύτερος φτωχότερος στην Ευρώπη, μετά τη Βουλγαρία.

Ο δείκτης της “υποκειμενικής φτώχειας”

Και, αν θέλετε, ο πολιτικά πιο ευαίσθητος και επικίνδυνος δείκτης -ο δείκτης της «υποκειμενικής φτώχειας»– είναι στην Ελλάδα υψηλότερος από οπουδήποτε αλλού.

Στην Ευρώπη εκείνοι που αισθάνονται φτωχοί είναι 1 στους 4, στη Βουλγαρία, που κατατάσσεται δεύτερη πίσω από την Ελλάδα, είναι 4 στους 10, ενώ στην Ελλάδα είναι 7 στους 10!

Τι σημαίνει αυτό: το επίσημο αφήγημα αφομοιώνει μόνο το μήνυμα που το ίδιο εκπέμπει, σπάνια αντιλαμβάνεται, και ακόμα σπανιότερα παραδέχεται, ότι αξία έχει εκείνο που νοιώθουν οι πολίτες και όχι αυτό που το ίδιο μεθοδικά διαδίδει. Επτά στους δέκα Έλληνες αισθάνονται φτωχοί!

Οι FT αποτυπώνουν δίκαια την πολύ σημαντική βελτίωση των οικονομικών δεικτών: η Ελλάδα είναι πιά ελκυστικός προορισμός για επενδυτές (τι είδους ακριβώς είναι οι επενδύσεις είναι μία δευτερογενής συζήτηση), το χρέος μειώνεται συνεχώς και με ταχύτητα, η οικονομία καταγράφει πλεονάσματα, οι διεθνείς οίκοι την αναβαθμίζουν, κάποιοι στο εξωτερικό (π.χ Economist) κάνουν λόγο για το μικρό ελληνικό θαύμα. Επισημαίνουν, ωστόσο, πως στον αντίποδα αυτής της εικόνας οι πολίτες φτωχοποιούνται ραγδαία και εφόσον συνεχιστεί αυτή η τάση σύντομα θα μας ξεπεράσει και η Βουλγαρία.

Πολιτικό έλλειμμα

Η κυβέρνηση έχασε πολύτιμο χρόνο υπερασπιζόμενη με πάθος τα επιχειρήματα περί εισαγόμενης κρίσης και εισαγόμενου πληθωρισμού, αντιλήφθηκε αργά πως τα “εργαλεία” που χρησιμοποίησε (π.χ επιδόματα), πέραν του ότι προκάλεσαν φαινόμενα εξάρτησης, δεν στάθηκαν δυνατά να αντιμετωπίσουν τις ταχέως αυξανόμενες ανισότητες. Βεβαίως, αυξήθηκαν οι μισθοί -λογικό αποτέλεσμα του τέλους των μνημονίων-, ταυτόχρονα, όμως, ο πληθωρισμός κατάπιε τις όποιες αυξήσεις και περιόρισε δραματικά την αγοραστική δύναμη. Ο πληθωρισμός κερδών και η αισχροκέρδεια σε μία ασύδοτη αγορά δεν αντιμετωπίστηκε.

Κάπως έτσι, αναπτύσσονται πλέον δύο παράλληλα φαινόμενα: ένας στους δύο πολίτες απέχουν από την εκλογική διαδικασία και επτά στους δέκα αισθάνονται φτωχοί. Αυτή η κοινωνία του 1/2 και του 7/10 αποτελεί το υπόβαθρο για δευτερογενή φαινόμενα, όπως η “παραίτηση”, ο θυμός, ακόμα και η ροπή προς τον ανορθολογισμό και τους λογής-λογής “σωτήρες”.

Η έξαρση των ανισοτήτων ανοίγει το δρόμο στην ακροδεξιά (ακόμα και με εκφάνσεις που δύσκολα μπορεί να τις καταχωρίσει κανείς σε αυτό το φάσμα) –αυτό βεβαιώνει και η δική μας και η εμπειρία άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός (συνέντευξη στον Σκάϊ) αναγνώρισε ότι η άνοδος της ακροδεξιάς οφείλεται μόνο ή κυρίως στο μεταναστευτικό μπορεί να αποτελεί εξήγηση για άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία, δεν είναι, ωστόσο, ως φαίνεται, ο βασικός λόγος καθ΄ ημάς.

Το -κατά τους FT- “ελληνικό παράδοξο” χτυπά την καμπάνα του κινδύνου και επιφέρει σταδιακά πολύ σοβαρές επιπτώσεις. Για να αντιμετωπιστούν οι τελευταίες πρέπει πρώτα να αναγνωριστεί το παράδοξο. Στην τελική ευθεία προς τις ευρωεκλογές αυτό δεν φαίνεται να γίνεται, πρωτίστως από την κυβέρνηση, ωστόσο και τα κόμματα που προσεγγίζουν με καλύτερη αντίληψη αυτή την τάση δεν μοιάζουν να μπορούν να προσφέρουν εναλλακτικές πειστικές και εφαρμόσιμες λύσεις.

Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που κυριαρχεί σε όλες τις τελευταίες τηλεοπτικές εμφανίσεις του υπουργού, ο οποίος τονίζει πως δεν πρόκειται να ψηφίσει το νομοσχέδιο.

Δεν μιλάει για καταψήφιση. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», ο υπουργός Επικρατείας αυτό που τονίζει σε συνομιλητές του είναι πως πρέπει από όλη τη διαδικασία η παράταξη να βγει όσο το δυνατόν πιο αλώβητη «και να μην τραυματιστεί». Τα παραπάνω οδηγούν στο συμπέρασμα πως ο Μάκης Βορίδης είναι πολύ πιθανό να αποφασίσει να απόσχει από την ψηφοφορία, χωρίς να ανοίξει περαιτέρω πληγές στην παράταξη.

Όσον αφορά στα σενάρια περί παραίτησής του δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, καθώς παραίτηση σημαίνει πως διαφωνεί με το σύνολο της κυβερνητικής πολιτικής και όχι με ένα νομοσχέδιο.

«Η αποχή είναι μια στάση κοινοβουλευτική. Ο κ. Σαμαράς το γνωρίζει πέραν από πρώην πρωθυπουργός, έμπειρος κοινοβουλευτικός, ο ίδιος στη ψηφοφορία για το σύμφωνο συμβίωσης ούτως ή άλλως είχε επιλέξει την αποχή» σημείωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος.

Ως τότε, ο υφυπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Κωνσταντίνος Κυρανάκης, απαντώντας στην απόφαση για αποχή, δηλώνει ότι «οι συμβολαιογράφοι απορρίπτουν την ψηφιακή μεταρρύθμιση στις μεταβιβάσεις ακινήτων» και ζητά από τους συμβολαιογράφους «να μας πουν πού διαφωνούν».

Ο κ. Κυρανάκης ανάρτησε μάλιστα στους λογαριασμούς του στα κοινωνικά δίκτυα, το πλαίσιο των συζητήσεων με τους Συλλόγους Συμβολαιογράφων, ως απάντηση στις αιτιάσεις των συμβολαιογράφων.

Αν και η αποχή δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως, επιβεβαιώθηκε και από τον υπουργό, αφού η απόφασή τους γνωστοποιήθηκε από το μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Αθηνών, Χριστίνα Μάνδρου. Η ίδια εξήγησε πως ζητούν την απόσυρση του Ηλεκτρονικού Φακέλου Μεταβίβασης Ακινήτων και πως αναγνωρίζουν μόνο το έγχαρτο συμβόλαιο και τη δια ζώσης υπογραφή, αν και ο υφυπουργός τονίζει ότι αυτά δεν καταργούνται, αλλά απλοποιούνται οι διαδικασίες ώστε οι -πολύμηνες σήμερα- μεταβιβάσεις να χρειάζονται μόλις μία ήμερα για να ολοκληρωθούν.

Η κ. Μάνδρου, μιλώντας στην ΕΡΤ εξήγησε ότι οι συμβολαιογράφοι διαφωνούν «στο να μετατραπεί το συμβόλαιο από ένα νομικό κείμενο συμβάσεως, στη συμπλήρωση πεδίων σε πλατφόρμα κτηματολογίου. Το συμβόλαιο είναι ένα κείμενο με πάρα πολλούς όρους δεν μπορούμε να το μετατρέψουμε στη συμπλήρωση μιας πλατφόρμας επειδή δεν μπορούν να αποδοθούν οι συμφωνίες.Υπάρχουν πάρα πολλά προβλήματα με την ψηφιακή εκπαίδευση του πληθυσμού». Το μέλος του ΔΣ του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Αθηνών, εξήγησε πως «δεν θέλουμε ψηφιακό συμβόλαιο με τον τρόπο που εισάγεται στην πλατφόρμα του κτηματολογίου. Δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις της ασφάλειας των συναλλαγών», αν και ξεκαθάρισε ωστόσο, ότι δεν είναι ενάντια στη ψηφιοποίηση των συμβολαίων γενικά. «Θέλουμε να ακολουθήσουμε την ευρωπαϊκή εμπειρία. Θέλουμε να ακολουθήσουμε την ευρωπαϊκή εμπειρία. Πουθενά στην Ευρώπη δεν υπάρχει συμβόλαιο με κουτάκι», τόνισε.

Σημεία τριβής για το συμβόλαιο υπάρχουν πολλά, με κυριότερα τη δια ζώσης παρουσία για τη σύνταξή του αλλά και ζητήματα ασφαλείας. Πέντε θεσμικές συναντήσεις έχουν γίνει μεταξύ του υφυπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Κωνσταντίνου Κυρανάκη και των συλλόγων των συμβολαιογράφων για να βρεθεί κοινός τόπος, αλλά, όπως φαίνεται και εκ του αποτελέσματος, δεν υπήρξε αποτέλεσμα. Ο κ. Κυρανάκης, φανερά ενοχλημένος, ανάρτησε στον λογαριασμό του στο Facebook κείμενο, στο οποίο παραθέτει όσα το Υπουργείο ζητάει από τους συμβολαιογράφους και αυτά που δεν ζητά. Κάτω από την ανάρτησή του, έχει ανοίξει συζήτηση με τους συμβολαιογράφους, στους οποίους ο υφυπουργός απαντά, παρεμβαίνοντας όπου κρίνει ότι χρειάζεται. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι σε μία εκ των σχολιαστών, ο κ. Κυρανάκης της ζητά να ξαναδιαβάσει το κείμενο που ανήρτησε, σχολιάζοντας μάλιστα ότι «είναι αξιοπερίεργη η επιμονή σας να παραπληροφορείτε και τρομοκρατείτε τον κόσμο».

«Οι Συμβολαιογράφοι», αναφέρει ο υφυπουργός, «αποφάσισαν αποχή από τα καθήκοντά τους απορρίπτοντας την ψηφιακή μεταρρύθμιση στις μεταβιβάσεις ακινήτων. Απαντώντας σε όσα ισχυρίζονται οι συνδικαλιστές εκπρόσωποί τους και με σκοπό την αδιαμεσολάβητη ενημέρωση των επαγγελματιών συμβολαιογράφων αλλά και του συνόλου των πολιτών, δημοσιεύω για πρώτη φορά το πλαίσιο των μέχρι τώρα συζητήσεών μας στις 5 θεσμικές συναντήσεις με τους Συλλόγους Συμβολαιογράφων.

1) Από τον Ιανουάριο του 2024 που μπαίνει σε λειτουργία ο ψηφιακός φάκελος μεταβίβασης ακινήτου, τα συμβόλαια να κατατίθενται σε ψηφιακό αρχείο (Αναγνώσιμο PDF, υπογεγραμμένο ηλεκτρονικά από τον Συμβολαιογράφο) μαζί με την περίληψη μεταγραφής.
2) Τα στοιχεία συμβαλλομένων να αντλούνται από το Μητρώο Πολιτών του gov.gr ώστε να αποφεύγονται λάθη.
3) Τα στοιχεία ακινήτου να αντλούνται από τη βάση δεδομένων του Κτηματολογίου, με δικαίωμα αλλαγής στοιχείων σε περίπτωση βεβαίωσης Μηχανικού.
4) Να μην υπάρχουν χειρόγραφες παραπομπές στα τελικά συμβόλαια και να μην υποβάλλουν σαρωμένα αρχεία που δεν είναι αναγνώσιμα ψηφιακά.
Τι ΔΕΝ ζητάμε από τους Συμβολαιογράφους:
1) Δεν τους ζητάμε να αλλάξει απολύτως τίποτα στον τρόπο που διαπιστώνουν τη δικαιοπρακτική ικανότητα των συμβαλλομένων. Δεν καταργείται η αυτοπρόσωπη παρουσία ενώπιον συμβολαιογράφου ώστε να διαπιστωθεί η πραγματική βούληση των μερών, όπως ισχυρίζεται το συνδικαλιστικό τους όργανο.
2) Δεν επηρεάζεται καθόλου ο τρόπος που τηρούν το δικό τους πρωτότυπο αρχείο στο δικό τους γραφείο. Απλά το Ελληνικό Κράτος αντί να συνεχίσει να λαμβάνει έγχαρτα συμβόλαια, θα λαμβάνει ψηφιακά αντίγραφα συμβολαίου.
Αξίζει να συνειδητοποιήσει κανείς ότι από το Ταμείο Ανάκαμψης δαπανώνται 200 εκατομμύρια ευρώ για την ψηφιοποίηση των παλαιών συμβολαίων σε όλα τα Υποθηκοφυλακεία της χώρας.
Εφόσον δεχθούν την ψηφιακή μεταρρύθμιση, οι μεταγραφές ακινήτων θα πραγματοποιούνται σε 1 ημέρα, αντί των πολύμηνων καθυστερήσεων που συμβαίνουν σήμερα.
Ας μας πουν λοιπόν συγκεκριμένα και με διαφάνεια, σε τι ακριβώς διαφωνούν».

Σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα έφτασε η αποχή στον β’ γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών, δημιουργώντας προβληματισμό για την επόμενη μέρα ακόμα και σε εκείνους τους δημάρχους και περιφερειάρχες, που βγήκαν κερδισμένοι!

Πιο συγκεκριμένα, η αποχή στις Περιφέρειες έφτασε στο 64,89%, με τη συμμετοχή να περιορίζεται μόλις στο 35,11%. Αντίστοιχα μεγάλη ήταν και η αποχή και στις δημοτικές εκλογές, με τους πολίτες να γυρίζουν την πλάτη στους υποψηφίους.

Συγκεκριμένα, η αποχή από τις κάλπες των δήμων έφτασε στο 59,31%, με τη συμμετοχή να κινείται στα πολύ χαμηλά επίπεδα του 40,69%.

Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση του Δήμου Αθηναίων, καθώς μόλις 120.261 δημότες πήγαν στις κάλπες για τον β’ γύρο των εκλογών -αριθμός που «μεταφράζεται» σε ποσοστό 26,73%. Μεγάλη ήταν η αποχή και στον α’ γύρο των εκλογών στην πρωτεύουσα, όταν στις κάλπες είχε πάει μόλις το 32,32% των εγγεγραμμένων.

Ωστόσο, πάρα πολλές θεωρίες έχουν αναπτυχθεί κατά την εκλογική ιστορία της Ελλάδας σε σχέση με την επιλογή της αποχής, του άκυρου ή του λευκού. Ορισμένες εξ αυτών αποτελούν στο σύνολό τους μυθεύματα, ενώ άλλες, οι οποίες βασίζονται σε πραγματικές επιδράσεις των παραπάνω επιλογών, παρουσιάζονται σχετικά διαστρεβλωμένες.

Ισχυρισμός πρώτος: Τα άκυρα και τα λευκά ψηφοδέλτια καταλογίζονται στο πρώτο κόμμα. Δεν είναι ακριβής ο ισχυρισμός ότι τα λευκά και άκυρα ψηφοδέλτια προσμετρώνται σε αυτά του πρώτου κόμματος. Ωστόσο, πρακτικά, όπως θα διαπιστώσουμε και στη συνέχεια, η επιλογή του άκυρου ή του λευκού ενισχύει τα κόμματα που δεν θα ψήφιζαν αυτοί οι εκλογείς, δηλαδή κατά κανόνα όσα κυβερνούν αλλά και όσα θεωρούνται συστημικά.

Ισχυρισμός δεύτερος: Αν τα λευκά και άκυρα ψηφοδέλτια ξεπεράσουν έναν συγκεκριμένο αριθμό ή ποσοστό (π.χ. 50% των ψήφων) οι εκλογές ακυρώνονται. Οχι, δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Προφανώς ένα εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό άκυρων και λευκών ψηφοδελτίων θα αποτελούσε ένα πολιτικό γεγονός-σεισμό, αλλά σε καμία περίπτωση δεν θα οδηγούσε σε ακύρωση ή επανάληψη της εκλογικής διαδικασίας. Αντίθετα, θα οδηγούσε σε σχηματισμό κυβέρνησης από τους λίγους εκλογείς, οι οποίοι επέλεξαν να ψηφίσουν.

Τελικά, θα πρέπει να εξισώνεται η επιλογή του άκυρου και του λευκού με την επιλογή της αποχής; Σε μεγάλο βαθμό ναι. Αν και η άκυρη ή λευκή ψήφος αφορά μια σχετικά πιο ενεργή πολιτική συμπεριφορά, δεδομένου ότι ο εκλογέας προσέρχεται στην κάλπη, οι δύο συμπεριφορές μοιάζουν πολύ ως προς δύο κρίσιμα σημεία: αφενός, υποκρύπτουν ένα μήνυμα δυσαρέσκειας απέναντι στην υπάρχουσα πολιτική-κομματική τάξη πραγμάτων και, αφετέρου, η επιδραστικότητά τους στα πράγματα –τουλάχιστον σε περιόδους μη πρωτοφανών κοινωνικών εκρήξεων– είναι μηδενική: την επόμενη μέρα θα κυβερνήσει το κόμμα ή τα κόμματα στα οποία το μήνυμα της αποχής, του άκυρου ή του λευκού προοριζόταν να φτάσει.

Επειτα, έχετε ποτέ αναλογιστεί τι επίδραση έχει να ψηφίζει κανείς λευκό ή άκυρο στο τελικό αποτέλεσμα της κάλπης; Κατά τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές του 2019 περίπου 120 χιλιάδες εκλογείς επέλεξαν να ψηφίσουν άκυρο ή λευκό. Και αυτό το ποσοστό ανήλθε στο 2,1% του συνόλου όσων προσήλθαν στις κάλπες. Μάλιστα στις αμέσως προηγούμενες εκλογές το συγκεκριμένο ποσοστό ξεπέρασε το 2,4%. Ας κάνουμε, λοιπόν, τη βάσιμη υπόθεση ότι κάτι αντίστοιχο θα συμβεί και στις εκλογές της ερχόμενης Κυριακής ώστε να διαπιστώσουμε την επιρροή του άκυρου και του λευκού στο τελικό αποτέλεσμα, κατασκευάζοντας δύο πιθανά σενάρια.

Σενάριο πρώτο: οι χιλιάδες αυτοί εκλογείς, που αντιστοιχούν περίπου στο 2,4% όσων θα προσέλθουν στις κάλπες, απορρίπτουν καθολικά το ενδεχόμενο να ψηφίσουν την κυβέρνηση και διαμοιράζονται μεταξύ των κοινοβουλευτικών δυνάμεων και των μικρότερων κομμάτων που θα μείνουν εκτός Κοινοβουλίου. Ενα τέτοιο σενάριο θα μείωνε κατά περίπου 1% την εκλογική καταγραφή της Ν.Δ. και κατά περίπου 0,5% την αντίστοιχη του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., ενώ θα αύξανε οριακά την επιρροή των υπολοίπων κομμάτων, ιδίως των μικρότερων. Πρακτικά, δηλαδή, θα μείωνε την έως σήμερα –δημοσκοπική τουλάχιστον– απόσταση μεταξύ Ν.Δ. και ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. και παράλληλα θα ενίσχυε τα μικρότερα κόμματα.

Σενάριο δεύτερο: οι συγκεκριμένοι εκλογείς απορρίπτουν και πάλι καθολικά το ενδεχόμενο να ψηφίσουν την κυβέρνηση και διαμοιράζονται αναλογικά μεταξύ των κομμάτων της κοινοβουλευτικής και εξωκοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης. Ενα τέτοιο σενάριο θα μείωνε κατά περίπου 1% την εκλογική καταγραφή της Ν.Δ., θα αύξανε κατά 1% την αντίστοιχη του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., ενώ θα αύξανε και πάλι οριακά την επιρροή των υπολοίπων κομμάτων, ιδίως των μικρότερων. Πρακτικά, δηλαδή, θα μείωνε περαιτέρω μια ενδεχόμενη διαφορά μεταξύ Ν.Δ. και ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. κατά σχεδόν 2%, ενώ θα ενίσχυε ελαφρώς και τα μικρότερα κόμματα.

Δεδομένων των παραπάνω, πολλά μπορεί κανείς να ισχυριστεί για το περιεχόμενο και την επίδραση της αποχής, του λευκού και του άκυρου σε μια εκλογική διαδικασία εθνικής κλίμακας. Κανείς όμως δεν μπορεί να αντικρούσει τον ισχυρισμό σύμφωνα με τον οποίο το μεγαλύτερο μάλλον δώρο που μπορεί να κάνει κάποιος εκλογέας στο status quo εν μέσω ομαλών κοινοβουλευτικά περιόδων είναι να απέχει από μια εκλογική διαδικασία ή να προτιμήσει το άκυρο και το λευκό έναντι των διαθέσιμων κομματικών επιλογών.

Άρθρο του Αγγελου Σεριάτου Επικεφαλής Ερευνών της Prorata στο efsyn.gr