Σπύρος Σιδέρης

Επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας, ο υπουργός Άμυνας Ρουστέμ Ουμέροφ δήλωσε ότι στο τραπέζι τέθηκαν «ζητήματα ασφαλείας και ανθρωπιστικά», προσθέτοντας ότι το Κίεβο σκοπεύει να προτείνει μία νέα ενεργειακή εκεχειρία ή «ένα νέο ενεργειακό μορατόριουμ». Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς τις τελευταίες εβδομάδες οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έχουν ενταθεί, με αμοιβαίες κατηγορίες για πλήγματα σε σταθμούς παραγωγής και δίκτυα μεταφοράς.

Από ρωσικής πλευράς, το Κρεμλίνο διαμήνυσε μέσω του εκπροσώπου του, Ντμίτρι Πεσκόφ, ότι δεν θα υπάρξουν δηλώσεις μετά την πρώτη ημέρα, καθώς οι συνομιλίες θα συνεχιστούν. Ρωσικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η Μόσχα έθεσε ευρύτερη ατζέντα, η οποία περιλαμβάνει εδαφικά, στρατιωτικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα, καθώς και «όλες τις πτυχές της ασφάλειας». Η φράση αυτή ερμηνεύεται ως ένδειξη ότι το Κρεμλίνο επιδιώκει μια συνολική διευθέτηση και όχι απλώς μια μερική κατάπαυση του πυρός.

• Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος την παραμονή των συνομιλιών κάλεσε την Ουκρανία να καθίσει «γρήγορα» στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. «Καλύτερα να καθίσει γρήγορα στο τραπέζι. Αυτό είναι όλο που έχω να πω», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπονοώντας ότι –κατά την αμερικανική εκτίμηση– το Κίεβο καθυστερεί τη διαδικασία. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ προτρέπει δημόσια τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να επιταχύνει τη σύναψη ειρηνευτικής συμφωνίας, ενώ δυτικά μέσα μεταδίδουν ότι το αμερικανικό πλαίσιο προβλέπει αποχώρηση ουκρανικών δυνάμεων από περιοχές της Ντονέτσκ.

Ο Ζελένσκι, σε δηλώσεις του, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συζήτησης για απόσυρση από τη Ντονέτσκ, υπό την προϋπόθεση όμως ότι η Ρωσία θα αποσύρει τις δυνάμεις της σε «ισοδύναμη απόσταση». Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσίευσε το Axios, αμερικανοί μεσολαβητές πρότειναν η περιοχή να μετατραπεί σε αποστρατιωτικοποιημένη «ελεύθερη οικονομική ζώνη», χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνιστεί ποιος θα ασκεί την κυριαρχία. Ο Ουκρανός πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα τεθεί σε δημοψήφισμα, επισημαίνοντας ότι μια απλή αποχώρηση από το Ντονμπάς δύσκολα θα εγκριθεί από την κοινωνία. «Συναισθηματικά, οι άνθρωποι δεν θα το συγχωρήσουν ποτέ», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι το κόστος νομιμοποίησης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό.

• Παράλληλα, ο Ζελένσκι φέρεται να έδωσε εντολή για οργάνωση προσωπικής συνάντησης με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη Γενεύη, θεωρώντας ότι μόνο σε ανώτατο επίπεδο μπορεί να υπάρξει πραγματική πρόοδος στα εδαφικά ζητήματα. Η ρωσική πλευρά δεν έχει επιβεβαιώσει επίσημα ένα τέτοιο ενδεχόμενο, κρατώντας –τουλάχιστον δημόσια– χαμηλούς τόνους.

Στο εσωτερικό της ουκρανικής αντιπροσωπείας, ωστόσο, καταγράφονται διαφοροποιήσεις. Δυτικά δημοσιεύματα κάνουν λόγο για δύο «γραμμές»: η μία, στην οποία φέρεται να συγκαταλέγεται ο επικεφαλής της προεδρικής διοίκησης Κίριλο Μπουντάνοφ, εμφανίζεται πιο δεκτική σε ταχεία συμφωνία υπό αμερικανική διαμεσολάβηση, φοβούμενη ότι το «παράθυρο ευκαιρίας» μπορεί να κλείσει. Η άλλη, που συνδέεται με τον πρώην επικεφαλής του γραφείου της προεδρίας Αντρέι Γερμάκ, εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε σημαντικές παραχωρήσεις. Ο ίδιος ο Ζελένσκι φέρεται να ισορροπεί μεταξύ των δύο τάσεων, διατηρώντας παράλληλα τις δικές του προτεραιότητες και «κόκκινες γραμμές».

• Το κλίμα περιπλέκεται από την ενεργοποίηση του Ουκρανικού Εθνικού Γραφείου Καταπολέμησης της Διαφθοράς (ΝΑΒU) να κινείται κατά προσώπων που συνδέονται με το προεδρικό περιβάλλον. Η προφυλάκιση του πρώην υπουργού Ενέργειας Γκέρμαν Γκαλουστσένκο με δυνατότητα εγγύησης ύψους 200 εκατομμυρίων γρίβνα ερμηνεύεται από ορισμένους ως εσωτερική πίεση που ενδέχεται να συνδέεται –έμμεσα ή άμεσα– με τις εξελίξεις στο διαπραγματευτικό πεδίο.

Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον συνεχίζει την παροχή όπλων –με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση– και πληροφοριών προς το Κίεβο, γεγονός που υποδηλώνει ότι, παρά τις δημόσιες παραινέσεις, οι ΗΠΑ δεν έχουν ασκήσει ακόμη ανοιχτή και ασφυκτική πίεση. Ο Ζελένσκι, πάντως, εξέφρασε δυσαρέσκεια για το ότι οι δημόσιες εκκλήσεις για υποχωρήσεις απευθύνονται κυρίως προς την Ουκρανία και όχι προς τη Ρωσία, υπονοώντας ότι ενδεχομένως είναι ευκολότερο για την Ουάσιγκτον να πιέζει έναν μικρότερο σύμμαχο, παρά μια πολύ μεγαλύτερη δύναμη όπως η Ρωσία.

Στο στρατιωτικό επίπεδο, οι συνομιλίες χαρακτηρίστηκαν «τεταμένες», σύμφωνα με ρωσικές πηγές, ενώ παράλληλα διεξήχθησαν και διμερείς επαφές ΗΠΑ–Ρωσίας. Η παρουσία ευρωπαϊκών χωρών, έστω και στο παρασκήνιο, καταδεικνύει την προσπάθεια της ΕΕ να διασφαλίσει ρόλο στη διαδικασία, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει εξασφαλιστεί θεσμική συμμετοχή — κάτι που ενδέχεται να επηρεάσει και την «επόμενη μέρα» μιας πιθανής συμφωνίας, ειδικά στο σκέλος των εγγυήσεων ασφαλείας και της χρηματοδότησης.

• Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι αν οι λεγόμενοι «όροι του Άνκορατζ» –ένα πλαίσιο που, κατά ορισμένες διαρροές, προβλέπει αποχώρηση από τη Ντονέτσκ με αντάλλαγμα ευρύτερη κατάπαυση του πυρός– παραμένουν στο τραπέζι και, κυρίως, πόσο αποφασισμένος είναι ο Τραμπ να πιέσει για την εφαρμογή τους.

Με τις συνομιλίες να συνεχίζονται, οι πιθανότητες για ουσιαστική πρόοδο εκτιμώνται ως «50-50» από πηγές κοντά στην ουκρανική ομάδα. Σε κάθε περίπτωση, η Γενεύη δεν αποτελεί το τέλος της διαδρομής, αλλά την αρχή μιας ακόμη δύσκολης φάσης, όπου η διπλωματία, η εσωτερική πολιτική ισορροπία και η στρατιωτική πραγματικότητα θα δοκιμαστούν ταυτόχρονα — και όπου η παραμικρή μετατόπιση στο επίπεδο των ηγετών μπορεί να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού.

Σπύρος Σιδέρης

Η σύνοδος κορυφής του Λονδίνου, την οποία συγκάλεσαν τα πιο εξέχοντα μέλη του δυτικού λεγόμενοι «κόμματος του πολέμου», ο Κίρ Στάρμερ και ο Εμανουέλ Μακρόν, υποτίθεται ότι θα επεξεργαζόταν μια απάντηση σε αυτή την απειλή, για να τονίσει ότι η Ευρώπη θα στηρίξει την Ουκρανία ανεξάρτητα από τη θέση του Τραμπ. Τουλάχιστον αυτή ήταν η προσδοκία. Αλλά δεν υλοποιήθηκε.

• Το κύριο αποτέλεσμα της συνόδου κορυφής ήταν η επίδειξη της απροθυμίας της Ευρώπης να βοηθήσει την Ουκρανία να συνεχίσει να διεξάγει πόλεμο χωρίς την υποστήριξη των ΗΠΑ.

Ως εκ τούτου, η κύρια στρατηγική των Ευρωπαίων είναι να συμφιλιώσουν τον Ζελένσκι με τον Τραμπ και να προσπαθήσουν να πείσουν τον Αμερικανό πρόεδρο να εγκαταλείψει την ιδέα της πρόωρης κατάπαυσης του πυρός στην Ουκρανία, αν και η υλοποίηση και των δύο αυτών προσπαθειών είναι εξαιρετικά αμφίβολη.

Με βάση τις επίσημες δηλώσεις του Στάρμερ που περιγράφουν τα αποτελέσματα της συνάντησης, δεν έχουν ληφθεί θεμελιώδεις αποφάσεις από την Ευρώπη μέχρι στιγμής. Έχει προβεί σε περαιτέρω διαβεβαιώσεις για την υποστήριξη της Ουκρανίας, υποσχέθηκε στρατιωτικές επενδύσεις και συνέχισε τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Ανακοίνωσαν επίσης τη δημιουργία ενός «συνασπισμού καλής θέλησης», ο οποίος θα βοηθήσει το Κίεβο.

• Επιβεβαίωσαν επίσης την πρόθεσή τους να στείλουν ειρηνευτικές δυνάμεις στην Ουκρανία, αλλά μόνο μετά την υπογραφή ειρηνευτικής συμφωνίας.

Πρακτικά, το κύριο μήνυμα των δηλώσεων του Στάρμερ είναι η αναγνώριση ότι το πρόβλημα της Ουκρανίας είναι άλυτο χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ως εκ τούτου, ο Βρετανός πρωθυπουργός σχεδιάζει νέα συνάντηση με τον Τραμπ για να τον πείσει να συνεχίσει να στηρίζει το Κίεβο. Για να γίνει αυτό, το Λονδίνο και το Παρίσι θα προσφέρουν στην Ουάσινγκτον τη δική τους εκδοχή ενός ειρηνευτικού σχεδίου για την Ουκρανία, ώστε οι ΗΠΑ να το υπογράψουν και ενδεχομένως να συμπεριλάβουν τις στρατιωτικές τους εγγυήσεις κάτι που όμως ο Τραμπ αρνείται σταθερά να κάνει.

Ο Στάρμερ δήλωσε ότι το σχέδιο ακόμη προετοιμάζεται, αλλά ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν δήλωσε προχθές ότι αντί για κατάπαυση του πυρός σε όλη τη γραμμή του μετώπου, [ιδέα του Τραμπ], η πρόταση είναι να σταματήσουν οι εκτοξεύσεις ρουκετών, τα πλήγματα στις υποδομές και οι ναυτικές επιθέσεις για ένα μήνα. Στη συνέχεια θα ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις, υπογραφή ειρηνευτικής συμφωνίας και εισαγωγή ειρηνευτικών δυνάμεων.

• Ωστόσο, οι Βρετανοί διέψευσαν αργότερα ότι ένα τέτοιο σχέδιο είχε εγκριθεί και συμφωνηθεί μαζί τους. Με άλλα λόγια, πρόκειται μέχρι στιγμής μόνο για την ιδέα του Μακρόν.

Σε κάθε περίπτωση, η φόρμουλα του είναι διαφορετική από αυτή που προτείνει ο Τραμπ. Έχει δηλώσει ότι θέλει πλήρη κατάπαυση του πυρός για να σταματήσουν οι θάνατοι στο πεδίο της μάχης και στη συνέχεια διαπραγματεύσεις για την ειρήνη και τις εγγυήσεις ασφάλειας. Επίσης, κατά καιρούς οι Αμερικανοί έχουν μιλήσει για εκλογές στην Ουκρανία, οι οποίες θα πρέπει να γίνουν μετά την κατάπαυση του πυρός και πριν υπογραφούν οι τελικές συμφωνίες.

• Όπως βλέπουμε, στη «φόρμουλα» του Μακρόν δεν υπάρχουν ούτε εκλογές ούτε πλήρης κατάπαυση του πυρός. Ο Γάλλος πρόεδρος πιστεύει ότι «αυτό το σχέδιο θα επέτρεπε στους Ευρωπαίους να μπουν σε ένα παιχνίδι στο οποίο ο Τραμπ και ο Πούτιν θα πήγαιναν πρόθυμα ένας εναντίον ενός».

Είπε επίσης, όπως και ο Στάρμερ, ότι θα προσπαθήσει να αποκαταστήσει τις σχέσεις μεταξύ του Ζελένσκι και του Τραμπ, αν και μέχρι στιγμής η Ουάσινγκτον δεν έχει δείξει καμία διάθεση να το πράξει και έχει επικρίνει έντονα τον Ουκρανό πρόεδρο, υπονοώντας μεταξύ άλλων την ανάγκη παραίτησής του.

Επιπλέον, αν κρίνουμε από τα λόγια του Στάρμερ για την ανάγκη αμερικανικής υποστήριξης, το κύριο σημείο με το οποίο οι ΗΠΑ ήταν δυσαρεστημένες στο ευρωπαϊκό σχέδιο θα παραμείνει αμετάβλητο, δηλαδή η στρατιωτική βοήθεια της Αμερικής προς τα αγγλογαλλικά στρατεύματα στην Ουκρανία. Ο Τραμπ και οι άνθρωποί του έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι οι στρατιωτικές εγγυήσεις είναι αποκλειστικά ευρωπαϊκή υπόθεση και οι ΗΠΑ δεν θα εμπλακούν. Θα αλλάξει τώρα η άποψη του Τραμπ; Υπάρχουν λίγες προϋποθέσεις γι’ αυτό.

• Πρώτον, έχει ήδη αρνηθεί τέτοιες εγγυήσεις στον Μακρόν και τον Στάρμερ.

• Δεύτερον, μετά τη σκληρή αντιπαράθεση μεταξύ των Τραμπ και Βανς με τον Ζελένσκι, η πιθανότητα ότι οι ΗΠΑ θα βοηθήσουν την Ουκρανία με οποιονδήποτε τρόπο στρατιωτικά έχει μειωθεί πολύ.

Η κατάσταση επιδεινώνεται από το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι τάχθηκαν απερίφραστα στο πλευρό του Ζελένσκι μετά τη διαμάχη του με τον Τραμπ και μάλιστα συγκάλεσαν σύνοδο κορυφής για να τον «σώσουν», όπως το έθεσε το Bloomberg. Κάτι που σαφώς δεν θα αυξήσει την αφοσίωση του Τραμπ στις νέες ιδέες από την Ευρώπη.

• Τρίτον, η παροχή στρατιωτικών εγγυήσεων στο ευρωπαϊκό απόσπασμα στην Ουκρανία αυτή τη στιγμή έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την πολιτική του Τραμπ για αποκατάσταση των σχέσεων με τη Μόσχα. Και είναι απίθανο ο Αμερικανός πρόεδρος να αναλάβει στρατιωτικές δεσμεύσεις που να στρέφονται κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ενώ οι διαπραγματεύσεις με αυτήν βρίσκονται σε εξέλιξη. Και μέχρι τουλάχιστον να πραγματοποιηθεί μια πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση μεταξύ του Τραμπ και του Πούτιν.

Προς το παρόν, σχεδόν όλα τα σχόλια των ΗΠΑ για τη Ρωσία είναι ουδέτερα ή θετικά. Ο Τραμπ υπερασπίστηκε προσωπικά τον Πούτιν κατά τη διάρκεια της σκανδαλώδους ενημέρωσης με τον Ζελένσκι, λέγοντας ότι ο Ρώσος πρόεδρος δεν είναι ένας άνθρωπος που χαλάει τη συμφωνία. Και το CNN γράφει ότι οι προετοιμασίες για μια συνάντηση μεταξύ των προέδρων των ΗΠΑ και της Ρωσίας έχουν πλέον επιταχυνθεί.

• Έτσι, προς το παρόν, το «σχέδιο Μακρόν-Στάρμερ», καθώς και η ιδέα να συμφιλιωθεί ο Τραμπ με τον Ζελένσκι, είναι απλώς ιδέες των οποίων η υλοποίηση τελεί υπό την σκιά ενός τεράστιου ερωτηματικοού. Εκτός, βέβαια, αν ο Ζελένσκι και η Ευρώπη φέρουν δραματικά τις θέσεις τους πιο κοντά στο πώς βλέπει ο Τραμπ το τέλος του πολέμου.

Και αυτό δεν έχει ακόμη παρατηρηθεί – τουλάχιστον όχι από τον Ζελένσκι, ο οποίος φεύγοντας από το Λονδίνο επανέλαβε όλες τις θέσεις του με τις οποίες ο Τραμπ είχε προηγουμένως διαφωνήσει.

Ειδικότερα, σχετικά με την αντίθεση σε μια κατάπαυση του πυρός χωρίς εγγυήσεις ασφαλείας. Ο Ζελένσκι ξεκαθάρισε επίσης ότι δεν θα παραιτηθεί, κάτι που ήταν μια προφανής απάντηση στις νύξεις του Μάικλ Βαλτς και του Μάικ Τζόνσον σχετικά με την επιθυμητή αποχώρησή του.

• Όσον αφορά το δυτικό «κόμμα του πολέμου», αναγνωρίζουν ότι δεν θα λύσουν το ζήτημα της Ουκρανίας χωρίς τον Τραμπ. Και είναι σαφές ότι προσπαθούν να φέρουν τις θέσεις τους πιο κοντά στις δικές του – προσπαθώντας ταυτόχρονα να πουλήσουν στον Αμερικανό πρόεδρο στρατιωτικές εγγυήσεις.

Είναι ενδεικτικό ότι στο τέλος της συνόδου κορυφής, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε κάλεσε σε προετοιμασία για κατάπαυση του πυρός. Δεν ανέλυσε τις λεπτομέρειες, αλλά η κατάπαυση του πυρός είναι ο πρώτος και πιο βασικός όρος του Τραμπ για την Ουκρανία.

Και αυτό αποτελεί άλλη μια ένδειξη ότι η Ευρώπη χωρίς τις ΗΠΑ είναι σαφές ότι δεν είναι έτοιμη να συνεχίσει έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία, περνώντας σταδιακά στο στάδιο της διαπραγμάτευσης για την ειρήνη.

• Οι Ευρωπαίοι δεν θέλουν να στηρίξουν την Ουκρανία χωρίς τις ΗΠΑ και προσπαθούν να πείσουν τον Ζελένσκι να κάνει ειρήνη με τον Τραμπ, γράφει η Euroactiv, συνοψίζοντας τα βασικά αποτελέσματα της συνόδου κορυφής.

«Παρά τις υποσχέσεις στήριξης της Ουκρανίας, ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέστησαν σαφές στο Κίεβο ότι προτιμούν να αποκαταστήσει το τελευταίο τις σχέσεις του με την Ουάσινγκτον παρά να δράσει περαιτέρω εντελώς χωρίς τις ΗΠΑ», γράφει το δημοσίευμα.

Ωστόσο, η πιθανότητα να πραγματοποιηθεί αποκατάσταση της σχέσης του Ζελένσκι με τον Τραμπ είναι εξαιρετικά αμφίβολη. Όπως και η προσπάθεια να πεισθεί ο Τραμπ να εγκαταλείψει το σχέδιό του για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία το συντομότερο δυνατό.