Σπύρος Σιδέρης

Την ίδια στιγμή, η συγκυρία –με τον Ζελένσκι να ταξιδεύει στις ΗΠΑ για επαφές με τον Ντόναλντ Τραμπ– γέννησε ερμηνείες ότι η κινητικότητα δεν είναι μόνο ποινική αλλά και πολιτική πίεση, συνδεδεμένη με τον πόλεμο, τις διαπραγματεύσεις και το ποιος θα κρατά το τιμόνι στο Κίεβο το επόμενο κρίσιμο εξάμηνο.

Οι έφοδοι, οι διαρροές και το «γκρίζο» κενό επίσημων ανακοινώσεων

Ουκρανικά μέσα –επικαλούμενα πηγές– συνέδεσαν την υπόθεση με τον βουλευτή Γιούρι Κισέλ, ο οποίος περιγράφεται ως πρόσωπο κοντά στον Ζελένσκι και στον στενό του συνεργάτη Σεργκέι Σεφίρ. Οι ίδιες πηγές υποστήριξαν ότι η NABU φέρεται να είχε εγκαταστήσει παρακολούθηση στο γραφείο του Κισέλ επί περισσότερο από δύο χρόνια, καταγράφοντας –μεταξύ άλλων– διανομή χρημάτων προς βουλευτές της προεδρικής παράταξης.

Σε επόμενο κύκλο διαρροών, αναφέρθηκε ότι αποδόθηκαν «υποψίες» (δηλαδή επίσημη γνωστοποίηση ότι κάποιος θεωρείται ύποπτος σε ποινική διαδικασία) σε πέντε βουλευτές του «Υπηρέτη του Λαού»: Ευγένι Πιβοβάροφ, Μιχαΐλο Λάμπα, Ίχορ Νεγκουλέβσκι, Γιούρι Κισέλ και Όλγα Σαβτσένκο. Ωστόσο εδώ εμφανίζεται ένα κρίσιμο στοιχείο: σε αντίθεση με άλλες υποθέσεις όπου οι αρχές κατά της διαφθοράς συνοδεύουν τις κινήσεις τους με λεπτομερείς ανακοινώσεις, αυτή τη φορά –όπως σημειώνεται– παρατηρείται αξιοσημείωτη σιωπή από την πλευρά των NABU/SAP ως προς τις λεπτομέρειες.

Ο πυρήνας εξουσίας γύρω από τον Ζελένσκι και η εύθραυστη συνοχή της παράταξης

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, δυνητικοί εμπλεκόμενοι δεν αποκλείεται να είναι και περισσότεροι βουλευτές από το πιο στενό και πιστό στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι τμήμα της προεδρικής παράταξης. Πρόκειται για έναν άτυπο πυρήνα στελεχών, αποτελούμενο από παλιούς φίλους και συνεργάτες του προέδρου από την Κριβί Ριχ και από την περίοδο του «Kvartal», που θεωρείται η ραχοκοκαλιά της πολιτικής του επιρροής εντός της Βερχόβνα Ράντα. Στα πρόσωπα αυτά συγκαταλέγεται και ο Γιούρι Κοριάβτσενκοφ, γνωστός στο ευρύ κοινό ως «Γιούζικ».

Αν πράγματι μια τέτοια έρευνα επεκταθεί, το ζήτημα παύει να αφορά μόνο την ποινική διερεύνηση: μετατρέπεται σε εργαλείο που μπορεί να αποσταθεροποιήσει τη συνοχή της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, ιδίως σε μια περίοδο όπου το Κίεβο χρειάζεται απρόσκοπτη νομοθετική ικανότητα για πόλεμο, προϋπολογισμό και διαπραγματεύσεις.

«Ο Αντι-Ζελένσκι συνασπισμός»: ποινική υπόθεση ή πολιτική επιχείρηση;

Η αναζωπύρωση της δραστηριότητας των αρχών κατά της διαφθοράς εντάσσεται σε μια προσπάθεια ενός «αντι-Ζελένσκι συνασπισμού» να αφαιρέσει από τον πρόεδρο τον έλεγχο του κοινοβουλίου και, κατ’ επέκταση, της κυβέρνησης. Στον υποτιθέμενο αυτόν συνασπισμό τοποθετούνται πρόσωπα και δίκτυα με διαφορετικές αφετηρίες: φιλοευρωπαϊκές «ισχυρές» δομές, πολιτικοί και μέσα ενημέρωσης, στελέχη των θεσμών κατά της διαφθοράς, καθώς και αντίπαλοι ή «πληγωμένοι» από τον Ζελένσκι, όπως ο Πέτρο Ποροσένκο και ο Ίχορ Κολομόισκι.

Εδώ το ζητούμενο είναι διπλό.

• Πρώτον, ότι οι ίδιες οι έρευνες –ακόμη κι αν είναι απολύτως ποινικές– παράγουν αναπόφευκτα πολιτικά αποτελέσματα.
• Και δεύτερον, ότι η χρονική σύμπτωση με το ταξίδι του Ζελένσκι στις ΗΠΑ έδωσε τροφή σε αντικρουόμενες αναγνώσεις: σήμα «συμβιβασμού» προς τον Ζελένσκι από την πλευρά του Τραμπ ή, αντίστροφα, σήμα από κύκλους πιο κοντά στους Ευρωπαίους και στους Δημοκρατικούς ότι δεν πρέπει να κάνει υποχωρήσεις.

Ο ρόλος Αραχαμία και η μάχη για το ποιος ελέγχει τη Ράντα

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη στάση του επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του «Υπηρέτη του Λαού», Νταβίντ Αραχαμία.

Κάποιοι τον θεωρούσαν πιθανό σύμμαχο σε σχέδιο «αναδιάταξης πλειοψηφίας», εκείνος κινήθηκε αντίθετα: επιχείρησε να σταθεροποιήσει την υφιστάμενη πλειοψηφία και να αποτρέψει εσωτερικές εκκαθαρίσεις, όπως την προσπάθεια απομάκρυνσης του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Ολεξίι Κουλέμπα.

Περιγράφεται μάλιστα μια τάση ενίσχυσης της «υποκειμενικότητας» της κοινοβουλευτικής ομάδας, δηλαδή μεγαλύτερη αυτονομία απέναντι στο προεδρικό κέντρο.

Η φημολογία Ζαλούζνι: επιστροφή από το Λονδίνο ή πολιτικό μήνυμα;

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ήρθε και η είδηση –με πηγές που αποδίδονται στο Radio NV– ότι ο πρέσβης της Ουκρανίας στο Ηνωμένο Βασίλειο και πρώην αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, Βαλέρι Ζαλούζνι, ενδέχεται να αποχωρήσει από το Λονδίνο στις αρχές Ιανουαρίου. Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι ο Ζαλούζνι είχε μιλήσει προσωπικά με τον Ζελένσκι για πιθανούς ρόλους –από πρωθυπουργός έως επικεφαλής του προεδρικού γραφείου– χωρίς να εκδηλώσει τότε ενδιαφέρον. Η διάψευση ήρθε σε επίπεδο γραφείου Τύπου, αλλά ο ίδιος δεν σχολίασε δημοσίως, αφήνοντας χώρο για ερμηνείες.

Η πιθανή «επιστροφή Ζαλούζνι» συνδέεται με σενάρια για νέα κυβέρνηση και αναζήτηση «κέντρου ισχύος» που θα μπορούσε να συσπειρώσει μια εναλλακτική πλειοψηφία.

Ταυτόχρονα, όμως, αναδεικνύεται το βασικό εμπόδιο: ακόμη και αν υπάρξει κλονισμός, το να σχηματιστεί νέα πλειοψηφία μέσα στη σημερινή Ράντα δεν είναι εύκολο – και χωρίς ένα σαφές πρόσωπο-άξονα, η διαδικασία κινδυνεύει να μείνει μετέωρη.

Και εδώ βρίσκεται ο κόμβος της συγκυρίας: η δραστηριότητα NABU/SAP δεν πλήττει μόνο συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά δοκιμάζει την ικανότητα της προεδρικής παράταξης να παραμείνει πειθαρχημένη σε ένα περιβάλλον όπου οι ποινικές έρευνες, η κοινοβουλευτική αριθμητική και το διπλωματικό μέτωπο κινούνται ταυτόχρονα.

Αν οι φάκελοι ανοίξουν περισσότερο, το πολιτικό κόστος μπορεί να γίνει δυσανάλογο, όχι επειδή αλλάζουν οι θεσμικοί συσχετισμοί από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά επειδή αυξάνεται η αβεβαιότητα: ποιος έχει τον έλεγχο, ποιος κρατά τους βουλευτές «μαζί» και ποιος μπορεί να επιβάλει γραμμή σε μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο.

Σε αυτό το υπόβαθρο, κάθε νέα «υποψία», κάθε διαρροή και κάθε φήμη –από τους «μισθούς σε φακέλους» έως την πιθανή κίνηση του Ζαλούζνι– λειτουργεί ως σήμα ότι το Κίεβο εισέρχεται σε ακόμη έναν γύρο εσωτερικής πίεσης, την ώρα που το εξωτερικό μέτωπο παραμένει εξίσου καθοριστικό. Και όσο η εικόνα παραμένει θολή, τόσο θα πληθαίνουν οι παίκτες που επιχειρούν να διαβάσουν –ή να γράψουν– την επόμενη σελίδα της εξουσίας στην ουκρανική πρωτεύουσα.

Σπύρος Σιδέρης

Και πίσω από τις προειδοποιήσεις του, πολλοί διαβάζουν ένα πιο βαθύ, σχεδόν υπόγειο μήνυμα: ότι ο πόλεμος, όπως εξελίσσεται, δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ άπειρον χωρίς σοβαρό εσωτερικό κόστος.

Ο Ζαλούζνι μίλησε με τη γλώσσα του στρατιωτικού που γνωρίζει όχι μόνο το πεδίο της μάχης, αλλά και τις κοινωνικές συνέπειες της. Περιέγραψε ένα εφιαλτικό σενάριο στο οποίο αποστρατευμένοι στρατιώτες, επιστρέφοντας από το μέτωπο σε μια χώρα με οικονομική κατάρρευση, ανεργία, έλλειψη στέγης και κοινωνικής αποκατάστασης, βρίσκονται εκτεθειμένοι σε προκλήσεις, εγκληματικότητα και «εύκολο χρήμα». Άνθρωποι με πολεμική εμπειρία και όπλα, όπως τόνισε, είναι εξαιρετικά ευάλωτοι σε τέτοιες συνθήκες.

Δεν πρόκειται για θεωρητική ανάλυση. Ο Ζαλούζνι επικαλέστηκε ιστορικά προηγούμενα, από τη μεταπολεμική Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έως το σοβιετικό τραύμα του Αφγανιστάν και τα «άγρια 90s». Το μήνυμα ήταν σαφές: χωρίς σχέδιο επανένταξης, οι βετεράνοι μπορούν να μετατραπούν από πυλώνας εθνικής άμυνας σε παράγοντα αποσταθεροποίησης. Και τότε, όπως προειδοποίησε ανοιχτά, ο κίνδυνος δεν θα είναι μόνο κοινωνικός, αλλά πολιτικός και υπαρξιακός για το κράτος, ακόμη και με τη μορφή εμφυλίου πολέμου.

• Η παρέμβαση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος αν ιδωθεί στο ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο. Ο Ζαλούζνι δεν είναι πλέον απλώς ένας απόστρατος στρατηγός. Είναι εν δυνάμει πολιτικός παίκτης. Δημοσκοπήσεις του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας του Κιέβου δείχνουν ότι μια υποθετική πολιτική δύναμη υπό την ηγεσία του θα ερχόταν πρώτη, με ποσοστά κοντά στο 20%, ξεπερνώντας τόσο την «Ευρωπαϊκή Αλληλεγγύη» του Πέτρο Ποροσένκο όσο και τον κυβερνητικό μπλοκ του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος εμφανίζεται να υποχωρεί επικίνδυνα σε επίπεδα πολιτικής επιρροής.

Την ίδια στιγμή, δυτικά μέσα ενημέρωσης και διπλωματικές πηγές μιλούν για σενάρια «χρυσής εξορίας» του Ζελένσκι στο Λονδίνο μετά από μια ενδεχόμενη κατάπαυση πυρός. Σύμφωνα με αυτά, η αποχώρηση του σημερινού προέδρου θα συνοδευόταν από ευρωπαϊκές εγγυήσεις, οικονομική βοήθεια και ειρηνευτική παρουσία. Είτε πρόκειται για διαρροές είτε για δοκιμή αντιδράσεων, το γεγονός ότι τέτοια σενάρια κυκλοφορούν δείχνει πως η μεταπολεμική πολιτική τάξη πραγμάτων στην Ουκρανία βρίσκεται ήδη υπό διαμόρφωση.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, τα λόγια του Ζαλούζνι αποκτούν διπλή ανάγνωση. Επισήμως, είναι μια προειδοποίηση για την ανάγκη κρατικής μέριμνας προς τους βετεράνους. Ανεπισήμως, μοιάζουν με έμμεση κριτική στη στρατηγική της διαρκούς πολεμικής συνέχισης, χωρίς σαφή ορίζοντα λήξης. Όταν μιλά για το ότι «ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει, αλλά κάποιοι μας έκαναν ήδη εχθρούς», αφήνει να εννοηθεί πως η κοινωνική συνοχή διαβρώνεται πριν καν πέσουν τα όπλα.

• Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο Ζαλούζνι ζητά ανοιχτά τον τερματισμό του πολέμου. Δεν το κάνει. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν προετοιμάζει το έδαφος για μια πολιτική μετάβαση, στην οποία ο τερματισμός της σύγκρουσης θα παρουσιαστεί όχι ως ήττα, αλλά ως αναγκαία επιλογή εθνικής επιβίωσης. Σε αυτό το αφήγημα, οι βετεράνοι δεν είναι απλώς κοινωνική ομάδα· είναι πολιτικός καταλύτης.

Η Ουκρανία, όπως φαίνεται, δεν βαδίζει μόνο προς το τέλος ενός πολέμου, όποτε κι αν αυτό έρθει. Βαδίζει προς μια εσωτερική αναμέτρηση για το ποιος θα καθορίσει τη μεταπολεμική της ταυτότητα. Και σε αυτή τη μάχη, ο Βαλέρι Ζαλούζνι δεν μιλά πια μόνο ως στρατιωτικός. Μιλά σαν κάποιος που γνωρίζει ότι η επόμενη σύγκρουση μπορεί να μην δοθεί στα χαρακώματα, αλλά στο εσωτερικό της ίδιας της χώρας.

Σπύρος Σιδέρης

• Αν και ο ίδιος και οι στενοί συνεργάτες του το διαψεύδουν, η δημόσια συζήτηση έχει πάρει φωτιά: είναι πράγματι ο «στρατηγός της νίκης» έτοιμος να αμφισβητήσει τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην κάλπη;
• Και αν ναι, ποια θα είναι η στρατηγική του, οι συμμαχίες του, αλλά και οι αντιδράσεις των άλλων υποψηφίων σε ένα τόσο αβέβαιο τοπίο;

Τα σενάρια για «νέο στρατηγείο» του Ζαλούζνι

Η σπίθα που άναψε τη συζήτηση ήρθε από μια σειρά αναρτήσεων στο Χ (πρώην Twitter) της Αμερικανίδας δημοσιογράφου Κέιτι Λίβινγκστον. Σύμφωνα με εκείνη, ο Ζαλούζνι έχει συγκροτήσει ένα «σκιώδες» εκλογικό επιτελείο στο Λονδίνο, με επικεφαλής τον στρατηγό Σεργκέι Ναέφ, στενό του φίλο και κουμπάρο. Στην ομάδα φέρεται να μετέχει η βουλευτής Βικτόρια Σιούμαρ, με εμπειρία σε πολιτικές εκστρατείες, η δημοσιογράφος Οξάνα Τόροπ για το σκέλος της επικοινωνίας, καθώς και η Πολίνα Λισένκο, στέλεχος του ουκρανικού Εθνικού Γραφείου Καταπολέμησης Διαφθοράς, για τις διεθνείς σχέσεις.

Οι πληροφορίες αυτές προκάλεσαν αίσθηση, καθώς η ίδια η Τόροπ έσπευσε να δηλώσει πως «δεν υπάρχει κανένα προεκλογικό στρατηγείο» και πως η συνεργασία της περιορίζεται σε ζητήματα επαφών με τα μέσα ενημέρωσης. Αντίστοιχα, η Σιούμαρ έκανε λόγο για «στημένο αφήγημα», πιθανότατα από το Προεδρικό Γραφείο του Κιέβου, που βλέπει τον Ζαλούζνι ως επικίνδυνο αντίπαλο.

Ωστόσο, ακόμα και αν το υποτιθέμενο «στρατηγείο Λονδίνου» είναι περισσότερο εικασία παρά πραγματικότητα, η ουσία είναι πως ο στρατηγός παραμένει παρών στη δημόσια σφαίρα και το όνομά του συνδέεται όλο και πιο συχνά με την προοπτική των εκλογών.

Η θέση του Ζαλούζνι και η διαχείριση της εικόνας του

Ο ίδιος ο Ζαλούζνι, γνωστός για τη λιγομίλητη και θεσμική του στάση, δεν έχει δηλώσει ποτέ ευθέως πρόθεση να κατέλθει υποψήφιος. Αντιθέτως, επαναλαμβάνει πως «όσο υπάρχει πόλεμος, η υποχρέωση είναι απέναντι στη χώρα και όχι στις κάλπες».

Παρ’ όλα αυτά, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σταθερά υψηλή δημοφιλία του, πολλές φορές υπεράνω του Ζελένσκι. Αυτό τον καθιστά, είτε το θέλει είτε όχι, φαβορί σε ένα σενάριο πρόωρων εκλογών.

Η εικόνα του «απλού στρατηγού», που δεν συνδέθηκε με σκάνδαλα και θεωρείται σύμβολο της ουκρανικής αντοχής, αποτελεί πολιτικό κεφάλαιο ανεκτίμητο. Η φήμη ότι μπορεί να συμμαχήσει με τον πρώην πρόεδρο Πέτρο Ποροσένκο –ο οποίος αναζητεί τρόπο επιστροφής στο κέντρο της πολιτικής– τροφοδοτεί ερμηνείες ότι ο Ζαλούζνι ίσως επιλέξει να «παίξει» μέσα από ευρύτερα αντιπολιτευτικά σχήματα.

Οι αντιδράσεις της κυβέρνησης Ζελένσκι

Σύμφωνα με πηγές που επικαλούνται ουκρανικά μέσα, το Προεδρικό Γραφείο επιχειρεί να αποτρέψει τον Ζαλούζνι από το να μπει στην εκλογική μάχη –είτε πείθοντάς τον να απόσχει, είτε προτείνοντάς του να ενταχθεί στη λίστα του κυβερνώντος κόμματος «Υπηρέτης του Λαού». Μέχρι στιγμής, ο στρατηγός δεν έχει δώσει καμία σαφή απάντηση, διατηρώντας ένα πέπλο αβεβαιότητας.

Η στάση αυτή προκαλεί εκνευρισμό στο στρατόπεδο Ζελένσκι, όπου ο Ζαλούζνι αντιμετωπίζεται όχι απλώς ως αντίπαλος, αλλά ως ο μοναδικός που μπορεί να αμφισβητήσει ουσιαστικά την επανεκλογή του προέδρου.

Οι επιθέσεις σε φιλικά προς την κυβέρνηση μέσα κοινωνικής δικτύωσης εναντίον του στρατηγού δείχνουν το κλίμα καχυποψίας και ανταγωνισμού.

Οι υπόλοιποι διεκδικητές και η δυναμική του πολιτικού σκηνικού

Παράλληλα, η ουκρανική πολιτική σκηνή γεμίζει από σενάρια και νέες φιλοδοξίες. Ο επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών Κίριλο Μπουντάνοφ φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο να ιδρύσει δική του πολιτική δύναμη. Ο ιδρυτής του «Αζόφ» Αντρίι Μπιλέτσκι έχει ήδη ξεκινήσει μια έντονη επικοινωνιακή καμπάνια, με τη στήριξη μάλιστα δυτικών μέσων όπως οι Times του Λονδίνου, γεγονός που πολλοί θεωρούν προσπάθεια του Κιέβου να δημιουργήσει αντίβαρο στον Ζαλούζνι.

Η Γιούλια Τιμοσένκο, έμπειρη και πάντα παρούσα στο πολιτικό παιχνίδι, διατηρεί ενεργό τον μηχανισμό της, προσδοκώντας ότι μπορεί να επωφεληθεί από μια πολυδιάσπαση του εκλογικού σώματος. Ο Ποροσένκο βλέπει στο πρόσωπο του Ζαλούζνι τον πιθανό «υποψήφιο της αντιπολίτευσης» που μπορεί να φέρει ξανά το κόμμα του σε κεντρικό ρόλο.

Σε αυτό το περίπλοκο μωσαϊκό, η ενδεχόμενη κάθοδος του Ζαλούζνι δεν λειτουργεί απλώς ως υποψηφιότητα, αλλά ως καταλύτης που μπορεί να αναδιαμορφώσει πλήρως τις συμμαχίες και τα στρατόπεδα.

Προοπτικές και αβεβαιότητες

Η μεγαλύτερη αβεβαιότητα είναι βέβαια ο ίδιος ο πόλεμος. Αν η Ουκρανία οδηγηθεί σε μια μορφή ειρήνης ή κατάπαυσης του πυρός, οι πιέσεις για εκλογές θα αυξηθούν δραματικά. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο Ζαλούζνι –ως ο στρατηγός που «έσωσε το κράτος»– θα μπει με προβάδισμα. Αν όμως η σύγκρουση παραταθεί ή κλιμακωθεί, κάθε προεκλογική συζήτηση θα παγώσει.

Επιπλέον, οι διεθνείς παράγοντες θα παίξουν ρόλο: η Ουάσιγκτον και οι Βρυξέλλες θέλουν σταθερότητα, αλλά δεν θα έβλεπαν αρνητικά έναν υποψήφιο με ισχυρό προφίλ άμυνας και ευρωπαϊκού προσανατολισμού. Ο Ζαλούζνι πληροί αυτές τις προϋποθέσεις. Από την άλλη, ο Ζελένσκι διαθέτει ήδη το πλεονέκτημα της διεθνούς αναγνωρισιμότητας.

Μια αμφίρροπη εξίσωση

Η συζήτηση γύρω από τον Βαλέρι Ζαλούζνι δεν είναι τυχαία. Είτε πρόκειται για συντονισμένες διαρροές, είτε για πραγματικές κινήσεις προετοιμασίας, η πολιτική του δυναμική είναι αδιαμφισβήτητη. Η εικόνα του ήρωα-στρατηγού, η απήχηση στην κοινή γνώμη και η στήριξη επιμέρους πολιτικών κέντρων τον καθιστούν το μεγάλο ερωτηματικό των επόμενων εκλογών.

Αν αποφασίσει να κατέβει, θα αναμετρηθεί με τον Ζελένσκι σε μια αναμέτρηση που θα μοιάζει περισσότερο με δημοψήφισμα για την πορεία της χώρας παρά με απλή εκλογική διαδικασία. Αν όχι, η σκιά του θα συνεχίσει να πλανάται πάνω από κάθε πολιτικό σχεδιασμό.

Σε κάθε περίπτωση, η Ουκρανία οδεύει προς μια περίοδο όπου η πολιτική, ο πόλεμος και η διπλωματία μπλέκονται σε έναν γρίφο, του οποίου η λύση θα καθορίσει όχι μόνο τον επόμενο πρόεδρο, αλλά και το μέλλον της ίδιας της χώρας.

Σπύρος Σιδέρης

Το γεγονός ότι οι δύο εξελίξεις διαδέχονται η μία την άλλη δημιουργεί ένα σκηνικό πληροφοριακής αναστάτωσης, όπου οι στόχοι, οι προθέσεις και η αλήθεια παραμένουν θολές.

Το ρωσικό αφήγημα και τα πρόσωπα-κλειδιά

Σύμφωνα με τη ρωσική SVR, πραγματοποιήθηκε μυστική συνάντηση στις Άλπεις με τη συμμετοχή του Αντρίι Γερμάκ (επικεφαλής της Προεδρίας της Ουκρανίας), του Κιρίλο Μπούντανοφ (επικεφαλής των στρατιωτικών μυστικών υπηρεσιών GUR) και του ίδιου του Ζαλούζνι. Εκεί, κατά τη Μόσχα, οι δυτικοί σύμμαχοι πρότειναν στον Ζαλούζνι να αναλάβει την προεδρία, με αντάλλαγμα τη διατήρηση των θέσεων των Γερμάκ και Μπούντανοφ.

Το ουκρανικό Υπουργείο Άμυνας απέρριψε την πληροφορία ως ρωσικό ψεύδος και προπαγάνδα, κάνοντας λόγο για υπονόμευση της συνοχής του ουκρανικού πολιτικού και στρατιωτικού επιτελείου και προσπάθεια δημιουργίας εσωτερικών διαιρέσεων.

Γιατί τώρα; Η συγκυρία Τραμπ και η πίεση για ειρήνη

Η χρονική συγκυρία της ρωσικής ανακοίνωσης δεν είναι τυχαία. Ο Ντόναλντ Τραμπ, με δηλώσεις του από το προεδρικό αεροσκάφος, τόνισε ότι ξεκινά αντίστροφη μέτρηση δέκα ημερών για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία. Εάν η Μόσχα δεν ανταποκριθεί, θα υπάρξουν μέτρα – πιθανότατα τελωνειακοί δασμοί σε ρωσικά προϊόντα και δευτερογενείς κυρώσεις κατά χωρών όπως η Κίνα, με την οποία οι ΗΠΑ διατηρούν εύθραυστο εμπορικό μορατόριουμ 90 ημερών.

Η συνέντευξη του Τραμπ περιλάμβανε αιχμές κατά των Ευρωπαίων, λέγοντας πως η Ευρώπη πρέπει να πληρώνει για τον πόλεμο, ενώ αμφισβήτησε ανοιχτά το πού κατέληξαν τα 350 δισεκατομμύρια δολάρια αμερικανικής βοήθειας προς το Κίεβο.

Αυτό το πολιτικο-οικονομικό τελεσίγραφο από την Ουάσινγκτον προσδίδει στη ρωσική διαρροή έναν χαρακτήρα αντιπερισπασμού. Επιχειρεί να υπονομεύσει τον Ζελένσκι, εμφανίζοντάς τον ως παρωχημένο ή αποτυχημένο ηγέτη, που η Δύση πλέον δεν εμπιστεύεται.

Η εικόνα του Ζελένσκι: Εντός και εκτός Ουκρανίας

Το ζήτημα της νομιμότητας του Ζελένσκι επανέρχεται διαρκώς στον δημόσιο λόγο, ιδίως μετά τη λήξη της πενταετούς θητείας του το 2024. Η Ουκρανία, ωστόσο, λειτουργεί υπό στρατιωτικό νόμο, γεγονός που έχει αναβάλει τόσο τις προεδρικές όσο και τις κοινοβουλευτικές εκλογές.

Στο εσωτερικό της χώρας, η εικόνα του Ζελένσκι παραμένει ανθεκτική, αλλά σταδιακά ρευστοποιείται. Η στρατιωτική στασιμότητα, η κόπωση από τον πόλεμο, η οικονομική κρίση και η συσσωρευμένη διαφθορά πλήττουν τη δημοφιλία του. Αντίθετα, ο Ζαλούζνι θεωρείται από τμήμα του ουκρανικού λαού σύμβολο επιτυχίας στο πεδίο της μάχης, παρότι η απομάκρυνσή του τον Φεβρουάριο του 2024 άφησε τραύμα στο στρατιωτικό κατεστημένο.

Είναι αληθινή η συνάντηση; Μπορεί να αντικατασταθεί ο Ζελένσκι;

Δεν υπάρχουν επαληθευμένα στοιχεία για τη συνάντηση στις Άλπεις. Ωστόσο, η επιμονή της Μόσχας να μιλά για μια τέτοια διαδικασία δείχνει ότι επιχειρεί να προκαλέσει χάος και διχασμό στην ουκρανική ηγεσία και σύγχυση στην κοινή γνώμη.

Από δυτικής σκοπιάς, ακόμη και αν υφίσταται κλειστός διάλογος για τη μετα-Ζελένσκι εποχή, μια τέτοια αλλαγή δεν μπορεί να επιβληθεί εξωτερικά χωρίς πολιτική συναίνεση εντός Ουκρανίας και εκλογική διαδικασία, η οποία δεν προβλέπεται υπό συνθήκες πολέμου.

Τι δείχνει για τη Δύση; Τέλος υπομονής ή αναζήτηση «λύσης»;

Η διαρροή της SVR ίσως αποτυπώνει πραγματική κόπωση της Δύσης απέναντι στην ηγεσία Ζελένσκι – όχι απαραίτητα λόγω ανικανότητας, αλλά λόγω έλλειψης ορατών αποτελεσμάτων. Η πίεση για διαπραγματεύσεις αυξάνεται – όχι για ανθρωπιστικούς λόγους, αλλά στο πλαίσιο στρατηγικού υπολογισμού κόστους-οφέλους.

Ο Ζαλούζνι προβάλλεται ήδη σε δυτικά think tanks και μέσα ενημέρωσης ως πιθανή πολιτική εναλλακτική. Η θέση του στο Λονδίνο του προσφέρει διπλωματική και επικοινωνιακή ωριμότητα, αλλά και την απαραίτητη γεωπολιτική απόσταση από τις εντάσεις του Κιέβου.

Ο ρόλος της Ρωσίας: Προβοκάτσια και διεθνής πίεση

Η Ρωσία, μέσω τέτοιων επικοινωνιακών επιχειρήσεων, δοκιμάζει τις αντοχές και τις σχέσεις εντός του ουκρανικού μηχανισμού, μετρά τις αντιδράσεις της Δύσης και επιχειρεί να νομιμοποιήσει το αφήγημα ότι ο Ζελένσκι είναι παράνομος ή απονομιμοποιημένος. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει δηλώσει ρητά ότι δεν θεωρεί τον Ζελένσκι νόμιμο συνομιλητή και πως η απουσία εκλογών ακυρώνει τη δυνατότητά του να υπογράψει ειρηνευτικές συμφωνίες.

Επικοινωνιακή μάχη με φόντο την πολιτική αλλαγή

Το αφήγημα της πιθανής αντικατάστασης Ζελένσκι με τον Ζαλούζνι, ακόμη και αν βασίζεται σε πληροφοριακές επιχειρήσεις της Μόσχας, εκφράζει υπαρκτές ρωγμές στο εσωτερικό και το εξωτερικό της Ουκρανίας. Η έλλειψη ουσιαστικής προόδου στον πόλεμο, η δυτική κόπωση, οι πολιτικές φιλοδοξίες και οι αντιλήψεις νομιμοποίησης ανοίγουν ένα παράθυρο σεναρίων διαδοχής.

Το πότε και πώς θα προχωρήσει η Ουκρανία σε εκλογές παραμένει άγνωστο. Όμως η επικοινωνιακή πίεση γύρω από το πρόσωπο του Ζελένσκι εντείνεται – και η Μόσχα γνωρίζει πώς να εργαλειοποιεί αυτό το κλίμα, δημιουργώντας διλήμματα, αβεβαιότητα και πολιτικό ρίσκο τόσο για το Κίεβο όσο και για τις δυτικές πρωτεύουσες.

Σε κάθε περίπτωση, το ενδεχόμενο μετάβασης εξουσίας εν μέσω πολέμου δεν αποτελεί μόνο στρατηγικό διακύβευμα – είναι και δοκιμασία θεσμικής αντοχής για μια χώρα που συνεχίζει να μάχεται όχι μόνο στο πεδίο, αλλά και στον καθρέφτη της ίδιας της εσωτερικής της συνοχής.