Σπύρος Σιδέρης

Η συμφωνία αυτή, που επιτεύχθηκε μετά από δύο μήνες εντατικών διαπραγματεύσεων, αποτελεί μια στροφή στην πορεία της Συρίας προς την ενοποίηση, παρά τις προκλήσεις και τις αντιδράσεις που συνεχίζουν να υπάρχουν.

Οι βασικοί όροι της συμφωνίας

Η συμφωνία μεταξύ της Δαμασκού και των SDF περιλαμβάνει μια σειρά από βασικούς όρους που στοχεύουν στην αποκατάσταση της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας και στην ενίσχυση της εθνικής συνοχής.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της συριακής προεδρίας, οι SDF θα ενσωματωθούν πλήρως στους θεσμούς του συριακού κράτους, συμπεριλαμβανομένων των συνοριακών διαβάσεων, του αεροδρομίου και των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου.

• Επιπλέον, η συμφωνία προβλέπει την κατάπαυση του πυρός σε όλο το συριακό έδαφος, την εγγύηση των δικαιωμάτων όλων των Σύριων για εκπροσώπηση και συμμετοχή, καθώς και τη διασφάλιση της επιστροφής των εκτοπισμένων στις πατρίδες τους.

Η συμφωνία εγγυάται επίσης το δικαίωμα της κουρδικής κοινότητας στην ιθαγένεια και σε όλα τα δικαιώματα, απορρίπτοντας παράλληλα οποιαδήποτε ρητορική μίσους ή προσπάθειες για διχοτόμηση της χώρας. Η εφαρμογή της συμφωνίας αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του τρέχοντος έτους.

Η διαδικασία των διαπραγματεύσεων

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της συριακής κυβέρνησης και των SDF διήρκεσαν περισσότερο από δύο μήνες και χαρακτηρίστηκαν από ένταση και πολυπλοκότητα. Σύμφωνα με πηγές, οι δύο πλευρές συμφώνησαν στα 9 από τα 10 σημεία διαφωνίας, με το κύριο ζήτημα που παραμένει ανοιχτό να αφορά τις φυλακές όπου κρατούνται μέλη του ISIS.

• Οι SDF και οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν ότι οι φυλακές αυτές πρέπει να παραμείνουν υπό κουρδικό έλεγχο, ενώ η συριακή κυβέρνηση προτείνει η συζήτηση για αυτό το ζήτημα να αναβληθεί σε μεταγενέστερη ημερομηνία.

Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, ο πρόεδρος της Συρίας, Αχμέντ αλ Σαράα, προσπάθησε να προσελκύσει τον διοικητή των SDF, Μαζλούμ Αμπντί, προς το συριακό κράτος, προσφέροντας σημαντικές παραχωρήσεις. Ο Αμπντί, ωστόσο, τόνισε ότι δεν μπορούσε να λάβει μονομερείς αποφάσεις και ότι χρειαζόταν την έγκριση των κουρδικών κομμάτων και ομάδων που εκπροσωπούσε.

Αυτή η απαίτηση δημιούργησε πρόσθετες δυσκολίες στις διαπραγματεύσεις, αλλά τελικά οι δύο πλευρές κατάφεραν να καταλήξουν σε μια συμφωνία.

Ο ρόλος των SDF και η γεωπολιτική σημασία της συμφωνίας

Οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) είναι μια κατά κύριο λόγο κουρδική στρατιωτική συμμαχία, της οποίας τα βασικά μέλη είναι οι Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) και οι Μονάδες Προστασίας των Γυναικών (YPJ).

• Οι SDF κέρδισαν διεθνή αναγνώριση για τον ρόλο τους στην καταπολέμηση του ISIS, ιδιαίτερα κατά τη μάχη στο Κομπάνι το 2014. Ωστόσο, οι σχέσεις τους με τη συριακή κυβέρνηση ήταν πάντα τεταμένες, με περιορισμένες συγκρούσεις να εκδηλώνονται σε περιοχές όπως η Χασάκα, το Καμισλί και το Χαλέπι.

Η συμφωνία αυτή αποτελεί μια σημαντική γεωπολιτική εξέλιξη, καθώς οι SDF ελέγχουν σημαντικό μέρος της βορειοανατολικής Συρίας, συμπεριλαμβανομένων των επαρχιών Χαλέπι, Ράκα, Χασάκα και Ντέιρ Εζόρ. Η ενσωμάτωση τους στο συριακό κράτος μπορεί να αποκαταστήσει την εδαφική ακεραιότητα της χώρας και να δημιουργήσει μια νέα κατάσταση συναίνεσης.

Αντιδράσεις και προκλήσεις

Η συμφωνία μεταξύ της Δαμασκού και των SDF έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για τη Συρία, η οποία αντιμετωπίζει μια σειρά από εσωτερικές και εξωτερικές προκλήσεις. Η πρόσφατη εξέγερση στη Λατάκεια και η συνεχιζόμενη παρουσία ξένων δυνάμεων στη χώρα δημιουργούν ένα πολύπλοκο περιβάλλον για την εφαρμογή της συμφωνίας.

• Σε διεθνές επίπεδο, η Τουρκία είναι μια από τις χώρες που ανησυχούν περισσότερο για την εξέλιξη αυτή. Η Άγκυρα φοβάται ότι η συμφωνία θα ενισχύσει τη θέση των κουρδικών δυνάμεων, ιδιαίτερα αυτών που συνδέονται με το Κουρδικό Εργατικό Κόμμα (PKK), το οποίο η Τουρκία θεωρεί τρομοκρατική οργάνωση. Η Τουρκία πιθανότατα θα παρακολουθήσει προσεκτικά την εφαρμογή της συμφωνίας, ειδικά σε σχέση με τη τύχη των ξένων μαχητών που βρίσκονται υπό κουρδικό έλεγχο.

Συμπερασματικά η συμφωνία μεταξύ της συριακής κυβέρνησης και των SDF αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την ενοποίηση της Συρίας και την αποκατάσταση της σταθερότητας στη χώρα.

Παρά τις προκλήσεις και τις αντιδράσεις, η συμφωνία αυτή προσφέρει μια ευκαιρία για εθνική συμφιλίωση και την αντιμετώπιση των βαθιών διχασμών που έχουν πλήξει τη Συρία για περισσότερα από μια δεκαετία.

Η επιτυχής εφαρμογή της θα εξαρτηθεί από την ικανότητα και των δύο πλευρών να διατηρήσουν τη διαπραγματευτική τους διάθεση και να αντιμετωπίσουν τις γεωπολιτικές πιέσεις που συνεχίζουν να επηρεάζουν τη χώρα.

Σπύρος Σιδέρης

Οι SDF είναι μια κυρίως κουρδική στρατιωτική συμμαχία, η οποία σχηματίστηκε το 2015 και αποτελείται από διάφορες ένοπλες ομάδες. Η βασική δύναμή τους είναι οι Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) και οι Μονάδες Προστασίας των Γυναικών (YPJ). Οι ομάδες αυτές κέρδισαν παγκόσμια αναγνώριση όταν αντιστάθηκαν σθεναρά στο Ισλαμικό Κράτος (ISIS) στην πολιορκία της πόλης Κομπάνι το 2014.

Λίγο αργότερα, στις τάξεις των SDF ενσωματώθηκαν Άραβες μαχητές, κυρίως από τις αγροτικές περιοχές των επαρχιών Χαλεπίου και Ράκα. Αυτή η πολυεθνική σύνθεση συνέβαλε στην ενίσχυση της στρατιωτικής τους ισχύος, ενώ προσέδωσε στις SDF την εικόνα μιας πολυσυλλεκτικής συμμαχίας.

Πολυεθνική σύνθεση

Οι SDF περιλαμβάνουν διάφορες εθνοτικές ομάδες, όπως Άραβες, Κούρδους, Αρμένιους και Τσερκέζους μαχητές. Συγκεκριμένα, το 2019 δημιουργήθηκε η φάλαγγα Nubar Ozanian, η οποία αποτελείται κυρίως από Αρμένιους. Επιπλέον, η συμμαχία περιλαμβάνει το Συριακό Στρατιωτικό Συμβούλιο, το οποίο απαρτίζεται από Χριστιανούς μαχητές.

Σήμερα, ο αριθμός των στρατιωτών που απαρτίζουν τις SDF ξεπερνά τις 100.000, σύμφωνα με τον αρχιστράτηγό τους. Παρότι η παρουσία τους είναι ισχυρότερη στη βορειοανατολική Συρία, διαθέτουν και μαχητές από τη βορειοδυτική περιοχή, όπως η Βόρεια Δημοκρατική Ταξιαρχία, η οποία αποτελείται από μαχητές κυρίως από την επαρχία Ιντλίμπ.

Υποστήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες

Κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Συρία, οι SDF αποτέλεσαν τον κύριο σύμμαχο των ΗΠΑ στον αγώνα κατά του ISIS. Η υποστήριξη των ΗΠΑ περιλάμβανε οικονομική βοήθεια, στρατιωτική εκπαίδευση και προμήθεια όπλων.

Παρόλο που οι SDF πολεμούσαν κυρίως το ISIS, υπήρξαν αρκετές περιπτώσεις περιορισμένων συγκρούσεων με τις δυνάμεις του συριακού καθεστώτος, ιδιαίτερα στις επαρχίες Χασάκα, Καμισλί και Χαλέπι.

Εδαφικός έλεγχος και στρατηγική σημασία

Οι SDF ελέγχουν σήμερα πλήρως ή εν μέρει τέσσερις συριακές επαρχίες: Χαλέπι, Ράκα, Χασάκα και Ντέιρ Εζόρ.

Στο Χαλέπι, έχουν παρουσία κυρίως στις κουρδικές συνοικίες Sheikh Maqsoud και Ashrafieh.

Στη Ράκα και τη Χασάκα, ελέγχουν σχεδόν το σύνολο των επαρχιών, εκτός από τις πόλεις Ras al-Ayn και Tal Abyad, οι οποίες βρίσκονται υπό τουρκικό έλεγχο από το 2019.

Στη Ντέιρ Εζόρ, ελέγχουν μεγάλες εκτάσεις κυρίως στην ύπαιθρο.

Η συνολική έκταση υπό τον έλεγχό τους εκτιμάται σε περίπου 60.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, κάτι που αντιστοιχεί στο ένα τρίτο της Συρίας.

Παρόλο που οι SDF έχουν χάσει σημαντικές περιοχές, όπως η πόλη Μανμπίτζ και η Αφρίν (την οποία κατέλαβε η Τουρκία το 2018), διατηρούν τον έλεγχο στρατηγικών πόλεων και οδών, όπως η διαδρομή Ράκα-Χαλέπι.

Οικονομική ισχύς: Πετρέλαιο και αγροτική παραγωγή

Οι περιοχές υπό τον έλεγχο των SDF είναι ιδιαίτερα πλούσιες σε φυσικούς πόρους. Συγκεκριμένα, διαθέτουν τα περισσότερα πετρελαϊκά και φυσικά κοιτάσματα της Συρίας, καθώς και φράγματα στον ποταμό Ευφράτη, τα οποία χρησιμοποιούνται για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και άρδευση.

Επιπλέον, οι περιοχές αυτές θεωρούνται το «καλάθι των τροφίμων» της Συρίας, καθώς διαθέτουν εύφορη γεωργική γη, κατάλληλη για την παραγωγή σιτηρών και άλλων βασικών προϊόντων.

Η αντίδραση της Τουρκίας και οι προοπτικές

Η Τουρκία κατηγορεί τις SDF ότι είναι συνδεδεμένες με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK), το οποίο θεωρείται τρομοκρατική οργάνωση από την Άγκυρα, τις ΗΠΑ και την ΕΕ. Από την πλευρά τους, οι SDF απορρίπτουν αυτούς τους ισχυρισμούς και έχουν εκφράσει την προθυμία τους να απομακρύνουν μη Σύρους Κούρδους μαχητές από τις τάξεις τους, προκειμένου να αποφύγουν μια νέα τουρκική στρατιωτική επέμβαση.

Στο πλαίσιο των πολιτικών εξελίξεων, οι SDF απαιτούν από τη νέα κυβέρνηση στη Δαμασκό να αναγνωρίσει τα δικαιώματα των εθνοτικών και θρησκευτικών ομάδων στη Συρία, καθώς και να διατηρήσει ένα σύστημα αποκεντρωμένης διοίκησης στις περιοχές που διαχειρίζεται η Αυτόνομη Διοίκηση στη βόρεια και ανατολική Συρία.

Διαπραγματεύσεις και πολιτικές εξελίξεις

Παράλληλα με τις στρατιωτικές ισορροπίες, οι SDF συμμετέχουν σε διαπραγματεύσεις με τη νέα πολιτική ηγεσία της Συρίας. Σε πρόσφατη τριμερή συνάντηση με το Συριακό Δημοκρατικό Συμβούλιο (MASAD) και την Αυτόνομη Διοίκηση της βορειοανατολικής Συρίας, συζητήθηκαν η ενσωμάτωση στρατιωτικών και διοικητικών θεσμών, η επιστροφή των εκτοπισμένων πληθυσμών και η ανάγκη ενός μηχανισμού επίλυσης διαφορών μέσω διαλόγου.

Η συνάντηση αυτή πραγματοποιήθηκε σε ένα κλίμα κριτικής προς την Προπαρασκευαστική Επιτροπή για τον Συριακό Εθνικό Διάλογο, με τις SDF και τους συμμάχους τους να δηλώνουν ότι δεν θα συμμορφωθούν με αποφάσεις στις οποίες δεν συμμετέχουν. Παράλληλα, η νέα κυβέρνηση επιδιώκει την ενοποίηση όλων των ένοπλων παρατάξεων στο νέο στρατό που θα σχηματιστεί.

Οι SDF έχουν καταστήσει σαφές ότι δεν θα παραδώσουν τα όπλα τους μέχρι να καθοριστεί η μορφή της επόμενης κυβέρνησης και το νέο σύνταγμα της Συρίας. Οι διαπραγματεύσεις με τη Δαμασκό βρίσκονται σε εξέλιξη, αλλά η επίτευξη μιας συμφωνίας που θα ικανοποιεί όλες τις πλευρές παραμένει μια χρονοβόρα διαδικασία.

Σπύρος Σιδέρης

«Σεβόμενες την εδαφική ακεραιότητα της Συρίας, οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις είναι αποφασισμένες να συνεχίσουν τις διασυνοριακές επιχειρήσεις τους, εκτός εάν οι τρομοκρατικές ομάδες (YPG-SDF) καταθέσουν τα όπλα», τόνισε ο Τούρκος στρατιωτικός αξιωματούχος κατά τη διάρκεια της εβδομαδιαίας ενημέρωσης του υπουργείου Άμυνας την Πέμπτη.

Όπως είπε το φράγμα Τισρίν στον ποταμό Ευφράτη, το οποίο αποτελεί σημαντικό στρατηγικό σημείο όσον αφορά τους υδάτινους πόρους, την παραγωγή ενέργειας και την περιφερειακή ασφάλεια στη Συρία, είναι η τελευταία γραμμή άμυνας για τις SDF, τονίζοντας ότι οι τουρκικές δυνάμεις είναι αποφασισμένες να αποτρέψουν τις προσπάθειες της «τρομοκρατικής ομάδας» να αποσταθεροποιήσει την περιοχή χρησιμοποιώντας τέτοιες στρατηγικές υποδομές.

• Με τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στο φράγμα Τισρίν, καθώς και νότια και νοτιοανατολικά της Μαντζίμπ, η οποία κατακτήθηκε από τις παρατάξεις τον Δεκέμβριο, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να εξαπολύσει νέα στρατιωτική επιχείρηση εναντίον περιοχών που ελέγχονται από τις SDF στη βόρεια και βορειοανατολική Συρία.

«Χαιρετίζουμε τη νέα διαδικασία που έχει προκύψει στη γειτονική μας Συρία, θα συνεχίσουμε να στεκόμαστε στο πλευρό του συριακού λαού και θα εργαστούμε για την εδραίωση διαρκούς ασφάλειας και σταθερότητας στην περιοχή, σε στενή συνεργασία με τη νέα διοίκηση και με ισχυρότερο τρόπο», δήλωσε ο σύμβουλος δημοσίων σχέσεων και μέσων ενημέρωσης του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, Ακτούρκ κατά τη διάρκεια της εβδομαδιαίας ενημέρωσης του υπουργείου την Πέμπτη.

• «Επαναλαμβάνουμε για άλλη μια φορά ότι δεν θα επιτρέψουμε ποτέ σε καμία τρομοκρατική οργάνωση, είτε τον ISIS είτε το κουρδικό YPG, να επιβάλει τετελεσμένα γεγονότα στην περιοχή», πρόσθεσε.

Η φιλοκυβερνητική εφημερίδα Hurriyet επικαλούμενη στρατιωτικές πηγές ανέφερε ότι οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις έχουν τεθεί σε πολεμικό συναγερμό ενόψει μιας πιθανής επιχείρησης κατά των Κούρδων μαχητών στη Συρία, επισημαίνοντας ότι η διπλωματία έχει μέχρι στιγμής καταφέρει να κερδίσει χρόνο, αλλά η αντίστροφη μέτρηση για τη στρατιωτική επιχείρηση έχει αρχίσει.

• Η εφημερίδα επισημαίνει ότι οι ηγέτες του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), καθώς και των Μονάδων Προστασίας του Λαού (YPG), επιδιώκουν διαπραγματεύσεις. Όμως η νέα συριακή κυβέρνηση και η Τουρκία «αρνούνται να διεξαγάγουν διαπραγματεύσεις».

Την περασμένη Κυριακή, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τόνισε ότι η νέα συριακή ηγεσία είναι αποφασισμένη να ξεριζώσει τους «αυτονομιστές» και επιδεικνύει πολύ σταθερή στάση στη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας και της ενιαίας δομής της χώρας.

Η Άγκυρα έστειλε βαρύ οπλισμό στον (φιλοτουρκικό) Συριακό Εθνικό Στρατό (SNA) στις γραμμές του μετώπου με τις SDF στην περιοχή της επιχείρησης «Ειρηνική Άνοιξη» στη βορειοανατολική Συρία.

• Το τουρκικό πρακτορείο Anadolu επικαλέστηκε τον διοικητή της «Κοινής Δύναμης» του Συριακού Εθνικού Στρατού στην πόλη Ρας αλ Άιν στην περιοχή της επιχείρησης «Άνοιξη της Ειρήνης», Αμπού Αμπντουλάχ Μοχάμεντ, ο οποίος δήλωσε ότι έχουν αυξήσει την πλήρη ετοιμότητα και έχουν στείλει ενισχύσεις σε όλα τα μέτωπα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες βλέπουν τις κουρδικές δυνάμεις ως βασικό σύμμαχο στη μάχη κατά του ISIS στη Συρία, προσπαθούν να πείσουν την Τουρκία να εγκαταλείψει τη στρατιωτική επιχείρηση.

Την Πέμπτη, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για πολιτικές υποθέσεις Τζον Μπας ξεκίνησε διήμερες συνομιλίες με τους αναπληρωτές υπουργούς Εξωτερικών της Τουρκίας Νόα Γιλμάζ και Μπουρχανέτιν Ντουράν, εστιάζοντας κυρίως στις εξελίξεις στη Συρία και την περιοχή, καθώς και στις σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ.

Διπλωματικές πηγές δήλωσαν ότι ο Μπας «θα παρουσιάσει την οπτική της Αμερικής για τη Συρία και οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν σε μια πολύπλευρη αξιολόγηση της κατάστασης στη Συρία και στα βήματα που μπορούν να γίνουν για να διασφαλιστεί η σταθερότητα και η ασφάλεια στη Συρία και να υποστηριχθεί η δημιουργία μιας κυβέρνησης εθνικής ενότητας και μιας διοίκησης χωρίς αποκλεισμούς».

• Οι πηγές εκτίμησαν ότι «η τουρκική πλευρά θα τονίσει για άλλη μια φορά έντονα την ανάγκη να εκκαθαριστεί η Συρία από τις τρομοκρατικές οργανώσεις που απειλούν τη σταθερότητά της και τη σταθερότητα της περιοχής και να σταματήσει η υποστήριξη των ΗΠΑ προς τις κουρδικές Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) με το πρόσχημα του ρόλου τους στον πόλεμο κατά του ISIS».

«Οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν επίσης στην επέκταση του πεδίου εφαρμογής των εξαιρέσεων που προβλέπονται για τη διευκόλυνση ορισμένων εμπορικών συναλλαγών προς τη Δαμασκό και στη διασφάλιση της παροχής βασικών δημόσιων υπηρεσιών με τη χαλάρωση των κυρώσεων στη Συρία», δήλωσε η ίδια πηγή.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ, ο Μπάς θα τονίσει τη σημασία μιας ειρηνικής, χωρίς αποκλεισμούς, υπό συριακή ηγεσία και υπό συριακή ιδιοκτησία πολιτικής μετάβασης, βάσει της απόφασης 2254 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, της περιφερειακής σταθερότητας, της αποτροπής της χρήσης της Συρίας ως βάσης για την τρομοκρατία και της διασφάλισης της οριστικής ήττας του ISIS.

• Η Τουρκία έχει επανειλημμένα απαιτήσει από την Αμερική, σύμμαχό της στο ΝΑΤΟ, να σταματήσει να υποστηρίζει τις κουρδικές Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG), οι οποίες ελέγχουν μεγάλες περιοχές στη βόρεια Συρία, και έχει εξαπολύσει σειρά στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον τους.

Ο Ελχάμ Αχμέντ, συμπρόεδρος του Τμήματος Εξωτερικών Σχέσεων της Αυτόνομης Διοίκησης (Κουρδικής) στη βορειοανατολική Συρία, δήλωσε ότι είμαστε έτοιμοι οι ΗΠΑ και η Γαλλία να αναλάβουν την ευθύνη για τη διασφάλιση της συνοριακής περιοχής στη βόρεια Συρία.

Μιλώντας στο TV5 Monde το βράδυ της Τετάρτης, ο Αχμέντ δήλωσε ότι «ζητάμε από τη Γαλλία να στείλει στρατεύματα σε αυτά τα σύνορα για να διασφαλίσει την αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη, να μας βοηθήσει να προστατεύσουμε την περιοχή και να δημιουργήσουμε καλές σχέσεις με την Τουρκία, μόλις η Γαλλία μπορέσει να πείσει την Τουρκία να αποδεχτεί την παρουσία της στα σύνορα, τότε μπορούμε να ξεκινήσουμε την ειρηνευτική διαδικασία, ελπίζουμε ότι όλα θα διευθετηθούν τις επόμενες εβδομάδες».

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τόνισε πριν από λίγες ημέρες ότι η χώρα του δεν θα εγκαταλείψει τις SDF και ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό δήλωσε κατά την επίσκεψή του στη Δαμασκό την περασμένη Παρασκευή, όπου συναντήθηκε με τον ηγέτη της συριακής διοίκησης Αχμέντ αλ-Σαράα, ότι οι Κούρδοι πρέπει να έχουν ρόλο στην οικοδόμηση μιας νέας Συρίας.

Ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας σημείωσε ότι η νέα ηγεσία της Συρίας θα πρέπει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα.

Η Τουρκία θεωρεί την YPG –τη βασική συνιστώσα των υποστηριζόμενων από τις ΗΠΑ Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF)– τρομοκρατική οργάνωση που συνδέεται με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK). Στο πρόσφατο παρελθόν έχει πραγματοποιήσει πολλές στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον της.

Μιλώντας στον τηλεοπτικό σταθμό CNN Turk, ο Φιντάν είπε επίσης ότι ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει δώσει εντολή στους Τούρκους στρατιώτες να αναλάβουν τη διαχείριση των φυλακών και των καταυλισμών της βορειοανατολικής Συρίας όπου κρατούνται μέλη του Ισλαμικού Κράτους, εάν η νέα συριακή ηγεσία δεν είναι σε θέση να το κάνει η ίδια. Σήμερα, τη διαχείριση αυτών των φυλακών και των στρατοπέδων έχουν οι SDF.

Σπύρος Σιδέρης

• Τα βασικά ερωτήματα για τη νέα εποχή που διαμορφώνεται στη Συρία είναι το τι είδους κυβέρνηση θα συσταθεί από τις ομάδες που ανέτρεψαν τον Άσαντ, σε ποιο μέρος της χώρας θα κυριαρχήσουν και με ποιους θα μοιραστούν αυτή την κυβέρνηση. Κάτι που δεν φαίνεται να γίνεται άμεσα.

Ενώ οι αβεβαιότητες σχετικά με τη νέα εποχή συνεχίζονται, η Τουρκία και οι δυτικές χώρες ζητούν πολιτική λύση και προστασία των θρησκευτικών και εθνοτικών μειονοτήτων μετά την απομάκρυνση του Άσαντ, καθώς ουδείς γνωρίζει αν η διαδικασία της πολιτικής μετάβασης θα είναι ομαλή και μη βίαιη.

Καθώς δεν μιλάμε για μια μόνο ομάδα της αντιπολίτευσης αλλά για μια κατακερματισμένη δομή, το ερώτημα που γεννάται είναι πως θα υπάρξει διαμοιρασμός της εξουσίας μεταξύ τους. Από την πλευρά της Άγκυρας τονίζεται συχνά η ανάγκη η νέα συριακή κυβέρνηση να είναι «χωρίς αποκλεισμούς» έχοντας τους δικούς της λόγους.

• Το σύνταγμα της νέας Συρίας, ο ορισμός της ταυτότητας και ο τρόπος με τον οποίο θα διαμορφωθεί η κατανομή της εξουσίας μεταξύ των ομάδων θα είναι σημαντικά ζητήματα και θα απαντά στο ερώτημα πώς μπορεί να είναι η σχέση μεταξύ του Συριακού Εθνικού Στρατού (ΣΕΣ), ο οποίος βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Τουρκίας, και του HTS, ο οποίος έχει αναπτυχθεί στο Ιντλίμπ, το οποίο βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Τουρκίας.

Οι ειδικοί πιστεύουν ότι όλες οι ένοπλες ομάδες στη Συρία, που έχουν πολεμήσει μαζί κατά του Άσαντ μέχρι τώρα, θα συμμετάσχουν στη νέα οργάνωση ασφαλείας της Συρίας στο σύνολό της, με τις ομάδες αυτές να αποτελέσουν τα συστατικά του νέου συριακού στρατού.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, μια από τις πρώτες σημαντικές συνέπειες της ανατροπής του Άσαντ που σχετίζονται στενά με την Τουρκία είναι ότι, σε αντίθεση με τα τελευταία 13 χρόνια, θα υπάρχει πλέον μια κυβέρνηση στη Δαμασκό με την οποία η Τουρκία θα μπορεί να δημιουργήσει άμεσες σχέσεις.

• Η συζήτηση σχετικά με το αν η Άγκυρα υποστήριξε ή έδωσε πράσινο φως στην προέλαση στις δυνάμεις HTS βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη τις τελευταίες εβδομάδες, με πολλούς εμπειρογνώμονες, είναι αδύνατον η Άγκυρα, η οποία ελέγχει την Ιντλίμπ με πολλά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων των μυστικών υπηρεσιών, να μην γνωρίζει τα σχέδια της HTS για την ανατροπή του Άσαντ.

Είναι αλήθεια ότι η συμμαχία της Τουρκίας με τον Συριακό Εθνικό Στρατό (ΣΕΣ) δεν παρείχε την ίδια υποστήριξη στον HTS, αλλά η επιβίωση του HTS οφείλεται εν μέρει στην Άγκυρα, καθώς αν η Τουρκία δεν είχε προστατεύσει την Ιντλίμπ, δεν θα υπήρχε HTS.

• Αν και το ιδεολογικό υπόβαθρο της οργάνωσης προκαλεί δυσφορία στην Άγκυρα, η Τουρκία θα βρει έναν πιο στενό συνομιλητή στη Δαμασκό από εδώ και στο εξής. Βέβαια δεν ήταν οι δυνάμεις του HTS πρώτη επιλογή της Άγκυρας για να ανατρέψουν τον Άσαντ, αλλά το ζητούμενο επετεύχθη.

Η οργάνωση Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS), η οποία εξακολουθεί να ορίζεται ως τρομοκρατική οργάνωση, από τις δυτικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, σύμφωνα με τους αναλυτές, θα συνεχίσει την διαδικασία του μετασχηματισμού της που πραγματοποιεί εδώ και καιρό, με σκοπό να εκκαθαριστούν τα τρομοκρατικά στοιχεία από το εσωτερικό της.

Αυτό θα δώσει τη δυνατότητα στην Τουρκία και τη διεθνή κοινότητα, να αναγνωρίσουν την οργάνωση ως νόμιμη δομή και να την αποχαρακτηρίσουν από τρομοκρατική οργάνωση.

Τις τελευταίες ημέρες, ο ηγέτης των HTS Αμπού Μοχάμεντ αλ Τζολάνι έκανε δηλώσεις σε σημαντικούς φορείς των δυτικών μέσων ενημέρωσης, διαβεβαιώνοντας ότι θα σεβαστεί τις εθνικές και θρησκευτικές μειονότητες και ανακοίνωσε ότι εξετάζει το ενδεχόμενο διάλυσης των HTS.

Αυτό όμως μπορεί να ενέχει κάποιους κινδύνους για την Τουρκία σε σχέση με τους HTS.

Στο παρελθόν, όταν η οργάνωση βρισκόταν στο Ιντλίμπ, η μόνη έξοδος και εναλλακτική τους ήταν η Τουρκία. Αλλά τώρα που βρίσκεται στο δρόμο για να γίνει δύναμη στη Συρία, οι εναλλακτικές της έχουν αυξηθεί. Μπορεί τώρα να θέλει να δράσει πιο ανεξάρτητα. Σε αυτή την περίπτωση, μπορεί να αποκαλυφθούν οι πραγματικές τους προθέσεις, καθώς δεν είναι σίγουρο ότι θα πετύχει η οργάνωση στη διαδικασία μετασχηματισμού κι αν θα υπάρξει συντονισμός με άλλες ομάδες της αντιπολίτευσης.

• Ένας άλλος κίνδυνος, θα μπορούσε να είναι η εγκαθίδρυση μιας τζιχαντιστικής, σαλαφιστικής κυβέρνησης δίπλα στην Τουρκία. Σύμφωνα με τους αναλυτές, στην καλύτερη περίπτωση, θα είναι μια σουνιτική ή ακόμη και σαλαφιστική εκδοχή της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, δηλαδή στο καλύτερο δυνατό σενάριο ένα νέο είδος Σαλαφιστικής Σαρία κι όχι η κλασική Ισλαμική Σαρία. Ο μεγάλος φόβος όμως είναι να μην μετατραπεί η Συρία σε ένα νέο Αφγανιστάν, με ότι αυτό συνεπάγεται.

Ένα άλλο ζήτημα σχετικά με τη Συρία, που θα απασχολήσει στενά την Τουρκία το επόμενο διάστημα, είναι οι ανησυχίες για την ασφάλεια της κουρδικής περιοχής στο βορρά και η παρουσία των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων στη Συρία. Δυο ζητήματα που πλέον θα μπορεί να θέσει πιο χαλαρά, καθώς θα βρει μια κυβέρνηση με την οποία θα μπορεί να συνεργαστεί στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας.

• Για τη νέα ηγεσία της Συρίας οι περιοχές αυτές θα αποτελέσουν προτεραιότητα διότι είναι πλούσιες σε φυσικούς πόρους και γεωπολιτικά κρίσιμες περιοχές. Επίσης, υπάρχουν εκεί κυρίως αραβικές φυλές, και με την υποστήριξη που θα λάβουν από τη νέα διοίκηση, μπορεί να εξεγερθούν εναντίον του YPG και του PKK. Ως εκ τούτου, το YPG θα αντιμετωπίσει μια πρόκληση εκ των έσω.

Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι ότι οι ΗΠΑ εξετάζουν το ενδεχόμενο να αποχωρήσουν από την περιοχή υπό τον εκλεγμένο πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ καθώς το Ιράν περιορίζεται πλέον όπως επιθυμεί η Ουάσινγκτον. Έτσι η παρουσία των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων στη Συρία θα συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι να ολοκληρωθεί η μεταβατική διαδικασία και να αποκατασταθεί πλήρως η σταθερότητα.

• Επίσης η Τουρκία θα θελήσει να αφήσει ένα ορισμένο επίπεδο στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή σε συμφωνία με τη νέα κυβέρνηση στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, κάτι που έκανε αντίστοιχα με την Ιρακινή κυβέρνηση πριν λίγους μήνες.

Εν τω μεταξύ, η υποστηριζόμενη από την Τουρκία οργάνωση του Συριακού Εθνικού Στρατού ανέλαβε τον πλήρη έλεγχο της Μανμπίζ, δυτικά του ποταμού Ευφράτη, που κατείχε το YPG.

• Κρίσιμο είναι το επόμενο διάστημα και για το πως θα εξελιχθεί η σχέση μεταξύ των HTS και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), με το πιθανότερο σενάριο να είναι μια σύγκρουση παρά μια συμφωνία μεταξύ των δυο ενόπλων ομάδων.

Οι δυνάμεις των HTS χρειάζονται χρόνο για να κυριαρχήσουν στη Συρία κι ως εκ τούτου, μπορεί να το αναβάλουν αυτό για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα. Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται επίσης σε μεταβατική περίοδο και θυμίζοντας ότι ο Τραμπ ήθελε να αποσύρει όλα τα στρατεύματά του στο παρελθόν και παρέμεινε μετά την επιμονή των γραφειοκρατών, είναι ένα μεγάλο ερωτηματικό τι είδους υποστήριξη θα μπορέσουν να έχουν οι SDF στη νέα περίοδο. Μια ομάδα που η ραχοκοκαλιά της είναι το YPG, το οποίο η Τουρκία θεωρεί τρομοκρατική οργάνωση και συνεργάτη του PKK.

Η Τουρκία αντιτίθεται στις κουρδικές απαιτήσεις για κρατική συγκρότηση και ο πρόεδρος της Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποκάλεσε τη Σουηδία «φωλιά για τρομοκρατικές οργανώσεις». Εφόσον το ΝΑΤΟ δέχεται νέα μέλη μόνο με ομόφωνη συναίνεση, οι απόψεις του δεν μπορούν εύκολα να αγνοηθούν, αν και είναι σαφές πως πίσω από τις αντιρρήσεις του Τούρκου προέδρου κρύβεται και το μεγάλο κάδρο της τουρκικής απαίτησης για άρση του εμπάργκο όπλων από τις ΗΠΑ.

Εάν, δηλαδή, η πρόταση Μπάϊντεν-Μπλίνκεν για αναβάθμιση των τουρκικών F16 και η προμήθεια επιπλέον 40 νέας γενιάς, κατατεθεί επίσημα στο Κογκρέσο και, κυρίως, εάν υπάρξει προοπτική να διευθετηθεί σύντομα και θετικά, τότε η Άγκυρα μπορεί να αγνοήσει τις αιτιάσεις της σχετικά με την σκανδιναβική διεύρυνση του ΝΑΤΟ.

1. Γιατί οι Κούρδοι έχουν σημασία για την Τουρκία;

Οι Κούρδοι είναι ένας ινδοευρωπαϊκός λαός, με πληθυσμό περίπου 30 εκατομμυρίων, και η μεγαλύτερη εθνική ομάδα στον κόσμο χωρίς δικό της κράτος. Η πατρίδα τους είναι χωρισμένη μεταξύ Τουρκίας, Συρίας, Ιράκ και Ιράν. Το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν, ή PKK, έχει πολεμήσει τις τουρκικές δυνάμεις από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, καθώς επιδιώκει μια αυτόνομη περιοχή για τους Κούρδους εντός της Τουρκίας. Η Τουρκία επικεντρώνεται ιδιαίτερα στις Μονάδες Προστασίας του Λαού, ή YPG, μια κουρδική πολιτοφυλακή στη Συρία που συνέβαλε στην ήττα του Ισλαμικού Κράτους εκεί. Η Τουρκία θεωρεί το YPG ως απειλή για την ασφάλεια λόγω των δεσμών του με τους αυτονομιστές Κούρδους στην Τουρκία. 

2. Ποια είναι η πολιτική της Σουηδίας για τους Κούρδους;

Η Σουηδία επιδιώκει εδώ και καιρό να προωθήσει τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον σεβασμό των μειονοτήτων στο εξωτερικό, και η υποδοχή της χώρας για τους πρόσφυγες έχει κάνει τη χώρα να φιλοξενεί έως και 100.000 Κούρδους. Ενώ η κυβέρνηση έχει ανοιχτές επαφές με ορισμένες κουρδικές πολιτικές ομάδες, έχει την τάση να ευθυγραμμίζεται με άλλα ευρωπαϊκά έθνη στον τρόπο που αντιμετωπίζει τα κουρδικά αιτήματα για αυτοδιάθεση. Η Σουηδία ήταν η πρώτη χώρα μετά την Τουρκία που χαρακτήρισε το PKK ως τρομοκρατική οργάνωση, το 1984. 

3. Ποιο είναι λοιπόν το πρόβλημα του Ερντογάν με τη Σουηδία; 

Η Τουρκία επέκρινε Σουηδούς αξιωματούχους για συνάντηση με Κούρδους πολιτικούς, επικαλούμενη μια συνάντηση μεταξύ της υπουργού Εξωτερικών Αν Λίντε και του Ελχάμ Αχμάντ, ο οποίος εκπροσωπεί το PYD, την πολιτική πτέρυγα του YPG. Όταν η πρωθυπουργός Magdalena Andersson εξελέγη το 2021, ήταν εν μέρει χάρη στην υποστήριξη ενός Κούρδου βουλευτή, της Amineh Kakabaveh. Η υποστήριξή της εξασφαλίστηκε με αντάλλαγμα μια δέσμευση για αύξηση της συνεργασίας μεταξύ των Σοσιαλδημοκρατών του Άντερσον και του PYD. Ένα άλλο επίκεντρο της έντασης είναι το Συριακό Δημοκρατικό Συμβούλιο, το πολιτικό σκέλος μιας ομάδας δυνάμεων που κυριαρχούνται από Κούρδους στη βόρεια Συρία. Η Τουρκία λέει ότι η SDC κυριαρχείται από τρομοκράτες. Η Σουηδία λέει ότι συνεργάζεται με το SDC, αλλά όχι με το YPG ή το PKK. 

4. Τι απαιτεί ο Ερντογάν; 

Θέλει η Σουηδία και η Φινλανδία να καταγγείλουν δημόσια το PKK και τις θυγατρικές του ως προϋπόθεση για την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με Τούρκους αξιωματούχους που μίλησαν στο Bloomberg υπό τον όρο της ανωνυμίας, η Τουρκία θέλει επίσης η Σουηδία και η Φινλανδία να καταστέλλουν τους υποστηρικτές του PKK που λέει ότι δραστηριοποιούνται στις χώρες τους. Μια άλλη προϋπόθεση, είπαν οι αξιωματούχοι, είναι να τερματίσουν οι περιορισμοί στις εξαγωγές όπλων που επέβαλαν στην Τουρκία στα τέλη του 2019 από τη Σουηδία και τη Φινλανδία, σε συνδυασμό με πολλές άλλες χώρες της ΕΕ, αφού η Τουρκία έστειλε τον στρατό της στη Συρία. 

5. Θα συμμορφωθεί η Σουηδία; 

Οποιαδήποτε κίνηση που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως υποταγή στον Ερντογάν θα μπορούσε να είναι μη δημοφιλής στους Σουηδούς ψηφοφόρους και η κυβέρνηση της Άντερσον είναι πιθανό να αντισταθεί στο να παρασυρθεί σε διαπραγματεύσεις σχετικά με την πολιτική έκδοσης, για παράδειγμα, ή τις εξαγωγές όπλων της. Αντίθετα, οι διπλωμάτες της Σουηδίας πιθανότατα θα προσπαθήσουν να στρατολογήσουν συμμάχους για να πιέσουν την Τουρκία να μην εμποδίσει την είσοδο της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ. 

6. Πώς ταιριάζει εδώ η Φινλανδία; 

Φαίνεται να έχει πιαστεί στα διασταυρούμενα πυρά. Η χώρα δεν έχει σημαντική κουρδική μειονότητα, με μόνο περίπου 15.000 κουρδόφωνους να κατοικούν στη χώρα. Οι Φινλανδοί φορείς χάραξης πολιτικής λένε ότι η χώρα συμμορφώνεται με τους χαρακτηρισμούς τρομοκρατίας της ΕΕ, πράγμα που σημαίνει ότι έχει επίσης απαγορεύσει το PKK. Η Φινλανδία, όπως και η Σουηδία, τερμάτισε τις εξαγωγές όπλων στην Τουρκία το 2019, αλλά το εμπόριο ήταν μικρό. Την περασμένη δεκαετία, η Φινλανδία είχε εξάγει στην Τουρκία αγαθά αξίας περίπου 60 εκατομμυρίων ευρώ (63,2 εκατομμύρια δολάρια) που ταξινομήθηκαν ως όπλα, συμπεριλαμβανομένων πυρομαχικών, προστατευτικού εξοπλισμού και τεθωρακισμένων πιάτων. 

Πηγή: Bloomberg