Ο Δήμαρχος Αθηναίων τονίζει πως «η πόλη δεν μπορεί να λειτουργεί σαν ένα τεράστιο ξενοδοχείο. Τα προειδοποιητικά σημάδια είναι παντού: από τα ενοίκια που έχουν εκτοξευτεί κι έχουν αποκλείσει τους κατοίκους, μέχρι τις υποδομές που λυγίζουν υπό την πίεση. Χρειάζονται περιορισμοί και κανόνες. Οι πόλεις πρέπει επίσης να έχουν λόγο στον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσονται. Έχω βάλει ως στόχο να σώσω την Πλάκα».

Το 2025 η Αθήνα δέχθηκε περισσότερους από 8 εκατ. επισκέπτες, αριθμός που δημιουργεί έντονη πίεση σε μια πόλη περίπου 700.000 κατοίκων, με άμεσες συνέπειες στην καθημερινότητα και την κατοικία.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη έχει οδηγήσει σε εκτίναξη των ενοικίων, υπερφόρτωση των υποδομών και αλλοίωση του χαρακτήρα ιστορικών γειτονιών όπως η Πλάκα. Ταυτόχρονα, η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και των τουριστικών επενδύσεων εντείνει την πίεση στο κέντρο της πόλης.

Ο Δήμαρχος Αθηναίων προτείνει αυστηρά μέτρα: πάγωμα νέων τουριστικών δραστηριοτήτων σε κορεσμένες περιοχές, ενδεχόμενο «φρένο» στην κατασκευή νέων ξενοδοχείων και ανακατεύθυνση επενδύσεων σε λιγότερο επιβαρυμένες περιοχές. Στόχος είναι η προστασία της κατοικίας, η ενίσχυση της βιωσιμότητας και η διατήρηση της ταυτότητας της πόλης.

Παράλληλα, η στρατηγική του Δήμου εστιάζει σε πολιτικές προσιτής στέγασης, αξιοποίηση κενών κτιρίων και ενίσχυση των δημόσιων χώρων και του πρασίνου, με βασικό μήνυμα ότι «η Αθήνα ανήκει πρώτα στους κατοίκους της και όχι μόνο σε όσους θέλουν να την εκμεταλλευτούν».

Το ζήτημα εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση, με πόλεις όπως η Βαρκελώνη να υιοθετούν αντίστοιχα περιοριστικά μέτρα, καθώς εντείνεται η συζήτηση για τα όρια της τουριστικής ανάπτυξης και την ανάγκη ισορροπίας μεταξύ οικονομίας και ποιότητας ζωής.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ο ορισμός του φαινομένου είναι απλός: Υπερτουρισμό έχουμε όταν η πυκνότητα και ο όγκος επισκεπτών υπερβαίνουν τη φέρουσα ικανότητα του προορισμού, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται αρνητικά η ζωή των κατοίκων και η ποιότητα υποδομών και υπηρεσιών.

Ας κρατήσουμε από τον παραπάνω ορισμό τη φράση “φέρουσα ικανότητα” γιατί είναι ο παράγοντας-κλειδί για να κατανοήσουμε την έννοια. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η φέρουσα ικανότητα ενός προορισμού συνίσταται ως η δυνατότητα που έχει να εξυπηρετεί μόνιμους κατοίκους και φιλοξενούμενους χωρίς να φτάνουν στα όριά τους βασικές υποδομές.

Στη διεθνή βιβλιογραφία πάντως το φαινόμενο του υπερτουρισμού καταγράφεται κυρίως από το 2017 κάτι που σημαίνει ότι ο κόσμος το αντιμετωπίζει κυρίως την τελευταία 10ετία, διάστημα στο οποίο έχει κάνει θραύση στο δυτικό κόσμο (και όχι μόνο) η βραχυχρόνια μίσθωση.

Στην Ελλάδα, ειδικά μετά την πανδημία ο υπερτουρισμός είναι, δυστυχώς, παρών, και δοκιμάζει τις αντοχές, κυρίως των νησιών αλλά και μεγάλων πόλεων όπως η Αθήνα.

Να δώσουμε ένα απλό παράδειγμα: Σε μελέτη του 2023 για όλη την περιφέρεια της Κρήτης καταγράφηκαν 6,327,366 επισκέπτες με «τουριστική πυκνότητα» περίπου 4,120 κλινών-διανυκτερεύσεων ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο και 55.63 κλινών-διανυκτερεύσεων ανά κάτοικο. Τα νούμερα αυτά είναι πολύ μεγάλα και αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος.

Ακόμα όμως πιο χαρακτηριστική είναι η κατάσταση σε μικρότερα νησιά, όπως η Σαντορίνη και η Μύκονος. Η πρώτη έχει μόνιμο πληθυσμό λίγο πάνω από 15.000 κατοίκους κάτι που σημαίνει ότι οι κύριες υποδομές έχουν σχεδιαστεί για έναν τέτοιο αριθμό.

Ετησίως όμως (η Σαντορίνη έχει τουρισμό και την άνοιξη αλλά και το φθινόπωρο) το συνολικό νούμερο των τουριστών που φτάνουν στο νησί (έστω και για μερικές ώρες διαμονής) ξεπερνάει κατά πολύ τα 3εκ. Αντιστοιχούν, σε κάθε περίπτωση, περισσότεροι από 200 τουρίστες ανά μόνιμο κάτοικο. Γι’ αυτό άλλωστε το νησί άρχιζε να εφαρμόζει… πλαφόν ημερήσιων επισκεπτών κρουαζιέρας χωρίς πάντως να λυθεί ριζικά το πρόβλημα.

Ακόμα και η Ζάκυνθος, νησί ιδιαίτερα δημοφιλές στο εξωτερικό και στους tour operator της Ευρώπης , δείχνει να έχει εξαντλήσει προ πολλού τις δυνατότητες φιλοξενίας της. Με μόνιμο πληθυσμό τους 40.000 κατοίκους, το 2023 ξεπέρασε τους 6εκ επισκέπτες.

Το δίκτυο της υδροδότησης, αυτό του ηλεκτρισμού, το κυκλοφοριακό δίκτυο επίσης όλων αυτών των προορισμών δέχονται, ειδικά κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, τεράστια πίεση. Και ειδικά τα κυκλαδονήσια, όπως όλοι γνωρίζουμε, αντιμετώπιζαν έτσι και αλλιώς προβλήματα με το νερό, πόσο μάλλον τώρα όταν φιλοξενούν εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο.

Το ζήτημα κάθε άλλο παρά απλό είναι. Για μία οικονομία όπως η ελληνική, που βασίζεται στην τουριστική βιομηχανία, τα πράγματα είναι ακόμα πιο σύνθετα. Όμως έτσι σίγουρα δεν μπορούμε να συνεχίσουμε γιατί τα “πετράδια” της ελληνικής γης (και του ελληνικού τουρισμού) θα καταστραφούν.

Ηδη μιλήσαμε για το παράδειγμα της Σαντορίνης που έβαλε έναν πρώτο κόφτη στους επισκέπτες κρουαζιέρας. Δημοφιλείς προορισμοί στο εξωτερικό εφαρμόζουν ανάλογης υφής μέτρα.

• Στη Βενετία έχει θεσπιστεί ημερήσιο όριο επισκεπτών και εισιτήριο εισόδου για ημερήσιους τουρίστες. Το μέτρο εφαρμόστηκε για να μειωθεί η υπερβολική συγκέντρωση τουριστών στο ιστορικό κέντρο.
• Στην Βαρκελώνη, μία από τις πιο τουριστικές πόλεις στον κόσμο, έχουν επιβληθεί αυστηροί κανόνες για τα καταλύματα τύπου Airbnb, όπως περιορισμός νέων αδειών και σκληροί έλεγχοι, ώστε να μειωθεί η αύξηση των ενοικίων για τους κατοίκους. Προηγήθηκε η δράση ενός κινήματος πολιτών με αυτά τα αιτήματα.
• Ακόμα και στο μακρινό Μάτσου-Πίτσου στο Περού, σ’ ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία του κόσμου, εφαρμόζεται σύστημα ωρών εισόδου και ανώτατου αριθμού επισκεπτών ανά ημέρα, ώστε να προστατευτεί ο αρχαιολογικός χώρος από τη φθορά.

Σε κάθε περίπτωση η πρόκληση για την Ελλάδα είναι να συνδυάσει την οικονομική ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος, της κληρονομιάς και της κοινωνικής συνοχής, διασφαλίζοντας ότι οι επόμενες γενιές θα μπορούν να απολαμβάνουν τα ίδια τοπία και μνημεία.

Δεν είναι δυνατόν η Ακρόπολη, το πιο επιδραστικό μνημείο του δυτικού πολιτισμού, να δέχεται 20.000 επισκέψεις την ημέρα στην περίοδο αιχμής κάθε καλοκαίρι. Και με το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής να κάνει τη ζέστη της Αθήνας ανυπόφορη για μόνιμους κατοίκους και επισκέπτες.

Χρειαζόμαστε μέτρο και… μέτρα.

Μανώλης Δράκος

Στη Fujiyoshida της Ιαπωνίας, οι αρχές ακύρωσαν την ετήσια γιορτή των ανθισμένων κερασιών (sakura) – μια εκδήλωση που συνήθως προσελκύει 200.000 επισκέπτες – έπειτα από παράπονα κατοίκων για σκουπίδια, παραβιάσεις ιδιωτικών χώρων και ακόμη και τουρίστες που έμπαιναν σε ιδιωτικά σπίτια. Είναι το πιο πρόσφατο σημάδι ότι, καθώς ο παγκόσμιος τουρισμός φτάνει σε ιστορικά υψηλά, η υπομονή στους πιο δημοφιλείς προορισμούς εξαντλείται.

Το 2025, η Ιαπωνία υποδέχθηκε σχεδόν 43 εκατομμύρια επισκέπτες, τον υψηλότερο αριθμό στην ιστορία της. Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη φιλοξένησε πάνω από το μισό των 1,5 δισεκατομμυρίων διεθνών αφίξεων παγκοσμίως. Με τις παγκόσμιες μετακινήσεις να προβλέπεται ότι θα φτάσουν τα 1,8 δισεκατομμύρια έως το 2030, οι κυβερνήσεις προσπαθούν εναγωνίως να διαχειριστούν την πίεση.

Και ορισμένες καταφεύγουν σε μέτρα που πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν ακραία: χρήση τεχνητής νοημοσύνης για έλεγχο πλήθους, τοποθέτηση φυσικών φραγμών, τριπλάσια τέλη εισόδου για αλλοδαπούς, ακόμη και ακύρωση εμβληματικών φεστιβάλ.

Παρότι πολλές από αυτές τις χώρες εξακολουθούν να καλωσορίζουν επισκέπτες, θέλουν να είναι πιο κατανεμημένοι, πιο υπεύθυνοι ή να ταξιδεύουν σε διαφορετικές εποχές του χρόνου.

Ιαπωνία: Αποκλεισμοί και περιορισμοί

Η ακύρωση του φεστιβάλ είναι απλώς το πιο πρόσφατο βήμα στην κλιμακούμενη προσπάθεια της Ιαπωνίας να διαχειριστεί τον υπερτουρισμό. Το 2024, η πόλη Fujikawaguchiko τοποθέτησε φυσικό φράγμα που μπλόκαρε δημοφιλές σημείο φωτογράφισης του όρους Φούτζι, αφού επισκέπτες ανέβαιναν σε στέγες και αγνοούσαν τους κανόνες ασφαλείας.

Στο Κιότο, που εδώ και χρόνια αντιμετωπίζει συνωστισμό, απαγορεύτηκε η φωτογράφιση γκεϊσών και περιορίστηκε η πρόσβαση σε ορισμένα σοκάκια της ιστορικής περιοχής Gion. Παράλληλα, η πόλη αξιοποιεί τεχνολογία για βιώσιμη διαχείριση επισκεπτών.

Νέα ψηφιακά εργαλεία προβλέπουν τις καλύτερες ημέρες και ώρες επίσκεψης, ενώ εφαρμογές παρέχουν ενημερώσεις σε πραγματικό χρόνο για τα επίπεδα συνωστισμού. Πρωτοβουλίες προωθούν λιγότερο γνωστές συνοικίες και υπηρεσίες μεταφοράς αποσκευών ώστε να μειωθεί η πίεση στα μέσα μεταφοράς.

Ηνωμένες Πολιτείες: Οικονομική επιβάρυνση για ξένους επισκέπτες

Οι ΗΠΑ υιοθέτησαν πιο οικονομική προσέγγιση. Το σύστημα των US National Park Service περιλαμβάνει 433 πάρκα σε 85 εκατομμύρια στρέμματα, όμως οι μισές επισκέψεις συγκεντρώνονται σε 25 από αυτά.

Το 2026 επιβλήθηκε προσαύξηση 100 δολαρίων ανά άτομο για διεθνείς επισκέπτες σε 11 δημοφιλή πάρκα, όπως το Yellowstone National Park, το Yosemite National Park και το Grand Canyon. Το ετήσιο πάσο «America the Beautiful» κοστίζει πλέον 250 δολάρια για μη κατοίκους, έναντι 80 για Αμερικανούς πολίτες.

Ωστόσο, ειδικοί εκτιμούν ότι η αύξηση τιμών από μόνη της δεν αρκεί για τη μείωση του συνωστισμού, καθώς η ζήτηση για εμβληματικά πάρκα παραμένει ισχυρή.

Τζαμάικα: Ανακατεύθυνση εποχικότητας

Η Τζαμάικα επέλεξε κίνητρα αντί για περιορισμούς. Μετά τις καταστροφές από τον τυφώνα Melissa το 2025, συνεργάστηκε με τη JetBlue και τη WeatherPromise για να προσφέρει «ασφάλεια βροχής» σε πακέτα διακοπών κατά την περίοδο των τυφώνων.

Αν σημειωθεί υπερβολική βροχόπτωση, οι ταξιδιώτες λαμβάνουν επιστροφή χρημάτων, ενώ μπορούν να επισκεφθούν εσωτερικά αξιοθέατα, όπως το Bob Marley Museum στο Κίνγκστον.

Ισπανία (Μαγιόρκα): Αλγοριθμική διαχείριση πλήθους

Η Mallorca, όπου έχουν σημειωθεί έντονες διαμαρτυρίες κατά του τουρισμού, επενδύει στην τεχνητή νοημοσύνη. Νέα πλατφόρμα θα καθοδηγεί τους επισκέπτες στις καλύτερες ώρες επίσκεψης και θα προτείνει λιγότερο γνωστές δραστηριότητες, όπως τοπικές τέχνες, οινοποιεία και παραγωγούς ελαιολάδου.

Παράλληλα, η καμπάνια «Ca Nostra» («Το Σπίτι μας») καλεί επισκέπτες και κατοίκους να αντιμετωπίζουν το νησί σαν προσωρινό σπίτι τους και να προστατεύουν το περιβάλλον και τις παραδόσεις.

Δανία (Κοπεγχάγη): Συμπεριφορική παρακίνηση

Η πρωτεύουσα της Δανίας, Κοπεγχάγη, εφαρμόζει το πρόγραμμα CopenPay. Οι επισκέπτες «πληρώνουν» για εμπειρίες μέσω βιώσιμων πράξεων, όπως να κάνουν καγιάκ μαζεύοντας σκουπίδια ή να πηγαίνουν σε μουσεία με ποδήλατο.

Περισσότεροι από 30.000 συμμετείχαν, με αύξηση 59% στις ενοικιάσεις ποδηλάτων. Το μοντέλο έχει ήδη προσελκύσει το ενδιαφέρον πάνω από 100 προορισμών, με το Βερολίνο και τη Νορμανδία να υιοθετούν παρόμοιες πρωτοβουλίες.

«Πολλοί συμμετέχοντες μάς είπαν ότι κάθε πόλη θα έπρεπε να έχει κάτι τέτοιο», ανέφεραν οι υπεύθυνοι. «Βλέπουμε μια ευρύτερη αλλαγή στη συμπεριφορά των ταξιδιωτών. Θέλουν να αφήνουν έναν προορισμό καλύτερο απ’ ό,τι τον βρήκαν».

Είναι ίσως η κατάλληλη στιγμή να εξεταστούν μέτρα, όπως ο έλεγχος της τουριστικής κίνησης ή η προστασία παραδοσιακών καταστημάτων και κτιρίων, ώστε να διατηρηθεί η αυθεντικότητα της περιοχής. Πολλές πόλεις παγκοσμίως, όπως η Βενετία και η Βαρκελώνη, έχουν ήδη πάρει παρόμοια μέτρα για να αντιμετωπίσουν τον υπερτουρισμό.

Σε μία από τις αρχαιότερες συνοικίες της Ευρώπης, την Πλάκα, ο υπερτουρισμός, η ηχορύπανση και η ανεξέλεγκτη εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχουν φέρει τους κατοίκους σε απόγνωση. Σύμφωνα με τον βρετανικό Guardian, η κατάσταση έχει φτάσει σε οριακό σημείο, γεγονός που οδήγησε τον δήμαρχο Αθηναίων, Χάρη Δούκα, να ανακοινώσει τη δημιουργία ειδικής ομάδας εργασίας για την προστασία της ιστορικής περιοχής.

«Ήταν η είδηση που περιμέναμε», δηλώνει η Λυδία Καρρά, πρόεδρος της Εταιρείας για το Περιβάλλον και την Πολιτιστική Κληρονομιά (Ellet). «Επιτέλους, λαμβάνονται μέτρα».

Η Πλάκα, γνωστή ως «γειτονιά των θεών», βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση ύπαρξης. Η ραγδαία αύξηση του τουρισμού και η αλόγιστη εκμετάλλευση ακινήτων από επενδυτικά κεφάλαια και κατασκευαστικές εταιρείες έχουν εκδιώξει τους μόνιμους κατοίκους, μετατρέποντας πολλά κτίρια σε καταλύματα τύπου Airbnb.

Το 2025, η Ελλάδα αναμένει 35 εκατομμύρια επισκέπτες, με 10 εκατομμύρια να καταφθάνουν στην Αθήνα—έναν αριθμό σχεδόν ίσο με τον πληθυσμό της χώρας.

«Για πρώτη φορά, η Αθήνα θα είναι ο κορυφαίος προορισμός της Ελλάδας, αλλά αυτό δεν είναι βιώσιμο», προειδοποιεί η Καρρά. «Η Πλάκα έχει ξεπεράσει τα όριά της».

Έρευνα του Πανεπιστημίου Πειραιά, που ανατέθηκε από τον Δήμο Αθηναίων, υπογραμμίζει πως, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, η πόλη κινδυνεύει να γίνει θύμα της ίδιας της επιτυχίας της, όπως συνέβη με τη Βαρκελώνη.

Δήμος Αθηναίων: «Δεν θα γίνουμε η επόμενη Βαρκελώνη»

Ο δήμαρχος Χάρης Δούκας διαβεβαιώνει ότι η ειδική ομάδα εργασίας για την Πλάκα θα ξεκινήσει άμεσα τη δράση της, με τη συνδρομή της Δημοτικής Αστυνομίας.

«Δεν έχουμε ούτε μία μέρα για χάσιμο. Πρέπει να δράσουμε τώρα, αν δεν θέλουμε να γίνουμε η επόμενη Βαρκελώνη», τονίζει.

Οι κάτοικοι θα μπορούν να καταγγέλλουν ανώνυμα παραβάσεις, ενώ οι αρμόδιες αρχές θα επεμβαίνουν άμεσα, βάζοντας τέλος στις παρανομίες, ειδικά όσον αφορά τις βραχυχρόνιες μισθώσεις.

«Όταν οι κάτοικοι εγκαταλείπουν μια γειτονιά, αυτή πεθαίνει», προειδοποιεί ο αρχιτέκτονας Γιώργος Ζαφειρίου, επικεφαλής του συλλόγου κατοίκων της Πλάκας.

Η κατάσταση είναι «απελπιστική», καθώς οι εναπομείναντες κάτοικοι βρίσκονται αντιμέτωποι με την ανεξέλεγκτη εξάπλωση καφετεριών, μπαρ και εστιατορίων, ενώ τους θερινούς μήνες η τουριστική πίεση γίνεται αφόρητη.

Ακόμη και οι υποδομές της περιοχής, όπως το αποχετευτικό σύστημα, δεν αντέχουν την αυξημένη κίνηση. Γι’ αυτό, οι κάτοικοι έχουν ενταχθεί στο Δίκτυο Μεσογειακών Ιστορικών Πόλεων, αναζητώντας λύσεις από αντίστοιχες περιπτώσεις σε άλλες χώρες.

Μια επικείμενη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας θα καθορίσει το μέλλον της γειτονιάς.

Η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος & Πολιτισμού έχει προσφύγει στη Δικαιοσύνη, αμφισβητώντας τη νομιμότητα 16 κτιρίων που μετατράπηκαν σε τουριστικά καταλύματα, παραβιάζοντας το προστατευόμενο οικιστικό καθεστώς της περιοχής.

«Αν το ΣτΕ αποφασίσει υπέρ μας, θα δημιουργηθεί ένα νομικό προηγούμενο», εξηγεί ο καθηγητής Νομικής Δημήτρης Μελισσάς, που εκπροσωπεί την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος & Πολιτισμού. «Η Πλάκα σχεδιάστηκε για τους κατοίκους της, όχι για να γίνει τουριστικό πάρκο».

Ο Δήμος κλιμακώνει την πίεση στους επενδυτές ακινήτων

Η ελληνική κυβέρνηση επέβαλε πρόσφατα περιορισμούς στις νέες καταχωρίσεις βραχυχρόνιων μισθώσεων στο κέντρο της Αθήνας, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει την αύξηση των ενοικίων και την εκδίωξη των κατοίκων.

Ο Χάρης Δούκας προειδοποιεί τους επενδυτές να μην αγνοήσουν τους αυστηρούς πολεοδομικούς κανόνες της Πλάκας:

«Οι ξένοι επενδυτές βλέπουν την Αθήνα ως ένα νέο Ελ Ντοράντο. Αυτοί κερδίζουν, όχι οι Έλληνες», σημειώνει.

Καταγγέλλει, επίσης, ότι κατασκευαστικές εταιρείες και επενδυτικά funds εκμεταλλεύονται νομικά κενά για να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους:

«Προσπάθησαν να παρακάμψουν την απαγόρευση των ξενοδοχείων μέσω Airbnb. Τώρα διαφημίζουν ακίνητα ως “διαμερίσματα με υπηρεσίες” για να παρακάμψουν τους περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις», τονίζει.

Και κλείνει με ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς όσους σχεδιάζουν να επενδύσουν στην περιοχή: «Αν σκέφτεστε να επενδύσετε σε Airbnb στην Πλάκα, ξεχάστε το».

Πρόκειται για μικρά κουτιά, τα οποία ανοίγουν με ειδικό κωδικό και περιέχουν τα κλειδιά που χρησιμοποιούν οι τουρίστες.

Πιο αναλυτικά, ο δήμος χρησιμοποιεί στην όλη αυτή επιχείρηση δεκαπέντε άνδρες και γυναίκες της τοπικής αστυνομίας και είκοσι εργάτες. Σε περίπτωση που οι «κλειδoθήκες», ή «key box», έχουν τοποθετηθεί σε χώρους που βρίσκονται κοντά στα κτήρια (όπως, για παράδειγμα, κάγκελα και μεταλλικές πόρτες σε δημόσια πάρκα, ή ακόμη και σε παγκάκια), θα αφαιρούνται άμεσα.

Αν οι «κλειδοθήκες» βρίσκονται σε σωλήνες ή στύλους μπροστά από τις πολυκατοικίες με διαμερίσματα που νοικιάζονται στους τουρίστες, ή και στην πρόσοψή τους, πρώτα θα επιβάλλεται πρόστιμο 400 ευρώ στο σύνολο των ενοίκων και αν, μέσα σε λίγες ημέρες, η διαχείριση της πολυκατοικίας δεν έχει φροντίσει για την αφαίρεση των key box, το έργο θα αναλαμβάνουν οι εργάτες του δήμου.

Tourist hotspot #Florence, Italy has implemented additional measures to limit mass tourism. The latest developments include banning lock boxes, most commonly utilized by residents renting out their properties on short-term rental platforms.

Read more: https://t.co/2HnbFrJxdk pic.twitter.com/iJBkIPc8Gd

— PASSPORT Magazine (@PASSPORTmag) January 30, 2025

Η νέα αυτή πρωτοβουλία του δήμου της Αιώνιας Πόλης βασίζεται σε ειδικούς κανόνες προστασίας των ιστορικών κέντρων των διαφόρων πόλεων που έχει θεσπίσει η Unesco, αλλά και η ίδια η υπηρεσία του δήμου, αρμόδια για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα που έχει καταρτιστεί, κάθε εβδομάδα αναμένεται να αφαιρεθούν τουλάχιστον διακόσιες «κλειδοθήκες». Παράλληλα, ο δήμος της Αιώνιας Πόλης ζήτησε από τους Ρωμαίους να ειδοποιούν και οι ίδιοι την αρμόδια υπηρεσία του, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, σε περίπτωση «άναρχης τοποθέτησης» των key box.

«Θα συνεχίσουμε την δράση αυτή μέχρι να καταφέρουμε να εξασφαλίσουμε ότι οι ‘κλειδοθήκες’ αυτές θα πάψουν τοποθετούνται σε εξωτερικούς χώρους. Για όσες βρίσκονται μέσα στις πολυκατοικίες, η υπόθεση είναι διαφορετική», δήλωσε ο υπεύθυνος του δήμου της Ρώμης για θέματα τουρισμού Αλεσάντρο Ονοράτο.

«Φανταστείτε να είχατε πετάξει 14 ώρες για να δείτε τη Φοντάνα ντι Τρέβι και αντί γι’ αυτό να βρείτε μια δημοτική πισίνα». Η φράση αυτή ανήκει σε χρήστη του X, που σχολιάζει μάλλον σκωπτικά την τοποθέτηση μιας μικρής πισίνας στο διάσημο αξιοθέατο, μέχρις ότου ολοκληρωθούν οι εργασίες αποκατάστασης του διάσημου συντριβανιού.

Η αλήθεια είναι ότι η Φοντάνα ντι Τρέβι είναι πόλος έλξης πολλών επισκεπτών της Ρώμης, οι οποίοι μάλλον εκφράζουν αρνητικά συναισθήματα για την προσωρινή τους εμπειρία. Οι τουρίστες πάνε στο σημείο, θέλοντας να πραγματοποιήσουν το τελετουργικό της ρίψης ενός νομίσματος πάνω από τον ώμο τους στο διάσημο συντριβάνι.

Ωστόσο, τα νομίσματα δεν καταλήγουν στον πάτο του διάσημου σιντριβανιού του 18ου αιώνα, ούτε βρέχονται από τα νερά που ρέουν από τα περίτεχνα γλυπτά του. Το σιντριβάνι, μέχρι νεωτέρας, είναι ξερό. Οι αρμόδιοι, για να αποφύγουν είτε την γκρίνια των τουριστών, είτε την απώλεια εσόδων, τοποθέτησαν ένα διαφανές πάνελ στον χώρο και μία μικρή πισίνα, που επιτρέπει στους τουρίστες να τηρούν τα δέοντα.

#twittamibeautiful
Romantica certo … Come la vasca montata a Fontana di Trevi … pic.twitter.com/C8kwxb8nec

— 🌊TAMARAmente🌊 (@TamyTamarina) November 1, 2024

Το συντριβάνι άδειασε από νερό στις αρχές Οκτωβρίου, καθώς γίνονται εργασίες ύψους 300.000 ευρώ. Ο χώρος έχει μετατραπεί σε εργοτάξιο Στο σχέδιο προβλέπεται η ανέγερση ενός υπερυψωμένου διαδρόμου, που θα επιτρέπει στους τουρίστες να δουν από πιο κοντά το μνημείο, ενώ οι υπεύθυνοι θα μπορούν να παρακολουθούν τη ροή των τουριστών, πριν καθιερώσουν ένα τέλος πρόσβασης ύψους 2 ευρώ.

Ο υπερτουρισμός

Το τέλος πρόσβασης έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τις αρχές να αποκτήσουν τον έλεγχο των επιπτώσεων του υπερτουρισμού, καθώς εκατομμύρια άνθρωποι συρρέουν στην Φοντάνα ντι Τρέβι κάθε χρόνο.

Κάθε χρόνο, στην Φοντάνα ντι Τρέβι εκτιμάται ότι ρίχνονται 1,5 εκατ. ευρώ. Τα χρήματα τα μαζεύει η φιλανθρωπική οργάνωση Caritas που διοικείται από την Καθολική Εκκλησία. Το τελετουργικό του νομίσματος θεωρείται ότι έχει τις ρίζες του σε αρχαία παγανιστική τελετουργική προσφορά στους θεούς του νερού.

Ενώ πρόσθεσε:

«(…) Σε κάποια νησιά του Αιγαίου κάποιους μήνες το χρόνο αρχίζουμε να έχουμε προβλήματα εξυπηρέτησης τουριστών λόγω υποδομών, όπου οι αυτές δοκιμάζονται. Αν είχαμε καλύτερες υποδομές θα μπορούσαμε να έχουμε και περισσότερους τουρίστες (…) Το ερώτημα είναι αν θέλουμε περισσότερους επισκέπτες ή αν θέλουμε επισκέπτες που να δαπανούν περισσότερα χρήματα», είπε ο πρωθυπουργός, αναφερόμενος στον υπερτουρισμό.

Ο πρωθυπουργός είπε ακόμη, μεταξύ άλλων, για τις υποδομές: «Να διαχωρίσουμε τις υποδομές σε εθνικής εμβέλειας και σε εκείνης που εξαρτώνται από την τοπική αυτοδιοίκηση (…) Η χώρα μας έχει πολύ σύγχρονα αεροδρόμια, έναν ιδιωτικό, εθνικό αερομεταφορέα, καινούριους αυτοκινητόδρομους που προσφέρουν αναπτυξιακές δυνατότητες, ενώ προχωρήσαμε σε σημαντικές ιδιωτικοποιήσεις στα λιμάνια μας».

Για τη βιωσιμότητα, υπογράμμισε: «Έπρεπε να καλύψουμε ένα χαμένο έδαφος. Έχουμε προχωρήσει, αλλά δεν είμαστε εκεί που θέλουμε (…) Στην ανακύκλωση χρειάζεται και η συμβολή των τοπικών αρχών, όπως πχ. στην περίπτωση της Τήλου όπου σε σχεδόν απόλυτο βαθμό έχει γίνει πραγματικότητα.

Μίλησε και για το νερό, το οποίο και χαρακτήρισε «κρίσιμη παράμετρο», σημειώνοντας ότι η απάντηση πρέπει να είναι αποτέλεσμα μελέτης ανά περιοχή. «Προς το παρόν είμαστε στη λογική των προσωρινών λύσεων, αλλά σχεδιάζουμε και τις μακροπρόθεσμες λύσεις. Για παράδειγμα το να δώσουμε λύση στις αφαλατώσεις των νησιών, θα μπορούσε να γίνει πιο συνολικά, με τη βοήθεια της ΕΥΔΑΠ», είπε.

Για την πρόβλημα με την ανοικοδόμηση σε ορισμένα νησιά των Κυκλάδων, σημείωσε ανάμεσα σε άλλα: «Γνωρίζουμε ότι Μύκονος και Σαντορίνη είναι δύο νησιά με πολύ σημαντική προστιθέμενη αξία. Την ίδια στιγμή αυτές οι πιέσεις είναι αντιπαραγωγικές για το ίδιο το τουριστικό προϊόν και εμείς δεν πιστεύουμε στην αυτορύθμιση εκεί, δεν θέλουμε δηλαδή να γίνει ζημιά εκεί για να προσαρμοστεί η αγορά (…)

Στην κατεύθυνση αυτή παρεμβαίνουμε, όπως στο ζήτημα της κρουαζιέρας για παράδειγμα. Το να βάλουμε ένα εισιτήριο στην κρουαζιέρα και να ελέγξουμε τον τρόπο που προσεγγίζουν τα κρουαζιερόπλοια αυτούς τους προορισμούς είναι λογικά βήματα (…) Η Σαντορίνη χρειάζεται κατεπειγόντως ένα νέο λιμάνι και ήδη το δρομολογούμε αυτό».

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ξεκαθάρισε ότι θα μπουν σταδιακά περιορισμοί στη δόμηση, με βάση πάντα τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας. «Ιδιαίτερα για την εκτός σχεδίου δόμηση που δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα θα μπουν περιορισμοί και πιστεύω ότι καλώς θα μπουν (…) Έχουμε επίσης ζητήματα με τον νέο οικοδομικό κανονισμό, είχαμε μια σημαντική δίκη πρόσφατα και θέλω να σημειώσω ότι είναι σημαντικό εκεί να έχουμε μια ολιστική παρέμβαση στο ζήτημα της δόμησης… όχι μόνο το ύψος». Πρόσθεσε δε, ότι το ίδιο το ΣτΕ θα κρίνει τη συνταγματικότητα του.

Μέχρι το τέλος Ιουνίου, 42,5 εκατομμύρια διεθνείς επισκέπτες είχαν φτάσει στην Ισπανία, ενώ αρχίζει η υψηλή τουριστική περίοδος, ανέφερε σε χθεσινή ανακοίνωση το Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής (ΙΝΕ) της χώρας της Ιβηρικής.

Spain’s southern Valencia region is joining a growing number of governments cracking down on Airbnb-style holiday rentals. Why is there a rising backlash against mass tourism? https://t.co/t1F6iIaOsD pic.twitter.com/jKWVzCavli

— Financial Times (@FT) August 1, 2024

Παρά τις ανησυχίες και διαμαρτυρίες πολλών Ισπανών στους πιο δημοφιλείς προορισμούς, όπως η Μαγιόρκα, η Βαρκελώνη και τις Κανάριες Νήσους, για τα ανεξέλεγκτα τουριστικά κύματα και το αρνητικό τους αντίκτυπο στις τοπικές κοινωνίες, το 2024 διαμορφώνεται ως ένα ακόμη έτος ρεκόρ για την Ισπανία, καθιστώντας πιθανό ότι τελικά θα ξεπεράσει το περσινό υψηλό των 85 εκατομμυρίων τουριστών, όταν οι αριθμοί ξεπέρασαν τα προ πανδημίας επίπεδα.

Τα στοιχεία που δημοσίευσε το ΙΝΕ δείχνουν ότι οι τουρίστες ξόδεψαν 12,3 δισ. ευρώ στην Ισπανία τον Ιούνιο, 17% περισσότερα από τον ίδιο μήνα πέρυσι, συμβάλλοντας στην οικονομική ανάπτυξη, αλλά υπογραμμίζοντας και την πρόκληση για την κυβέρνηση που προσπαθεί να βρει μια σωστή ισορροπία μεταξύ των τουρισμών αφίξεων και των τοπικών συμφερόντων, κυρίως στο φλέγον θέμα της στέγασης.

‘Tourists, go home!’: Mass tourism exasperates locals across Europe
➡️ https://t.co/CwLdHgYGpf pic.twitter.com/1fxdQ0y5Y8

— FRANCE 24 English (@France24_en) July 29, 2024

Σύμφωνα με την έκθεση της στατιστικής υπηρεσίας, οι τουρίστες επιλέγουν όλο και περισσότερο να μένουν σε διαμερίσματα που νοικιάζουν από διαδικτυακές πλατφόρμες. Ο αριθμός των επισκεπτών κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους που διέμειναν σε καταλύματα αυτού του τύπου αυξήθηκε κατά 30%, ενώ εκείνοι που προτίμησαν τα ξενοδοχεία αυξήθηκαν κατά 11%.

Ο Κολμπόνι έχει λάβει από την ανάλυψη των καθηκόντων του πέρσι, σειρά μέτρων για τον περιορισμό του υπερτουρισμού και τη βελτίωση της στεγαστικής κατάστασης για τους κατοίκους της πόλης. Πριν από τέσσερις εβδομάδες, ο δήμαρχος δήλωσε ότι θα τερματίσει την ενοικίαση διαμερισμάτων σε τουρίστες έως το 2028.

Σήμερα, σε συνέντευξή του στην El País, ο Κολμπόνι δήλωσε ότι θα επιδιώξει να αυξήσει τον φόρο που πληρώνουν οι επιβάτες κρουαζιέρας, ο οποίος είναι τώρα 7 ευρώ την ημέρα, για να διασφαλίσει ότι η πόλη θα επωφεληθεί από τις σύντομες επισκέψεις τους.

«Η Βαρκελώνη είναι μια πόλη που είναι ανοιχτή στους επισκέπτες και ο τουρισμός είναι ένας σημαντικός τομέας της οικονομίας της», δήλωσε ο Κολμπόνι στην ισπανική εφημερίδα. «Τούτου λεχθέντος, είμαι αποφασισμένος να αντιμετωπίσω τις συνέπειες που έχει ο μαζικός τουρισμός για την πόλη. Αυτό σημαίνει ότι θα προχωρήσω μέχρι τέλους με την απαγόρευση των τουριστικών διαμερισμάτων το 2028. Πρόκειται επίσης να αυξήσουμε σημαντικά τον φόρο για τους ανθρώπους που κάνουν κρουαζιέρα», πρόσθεσε.

«Οταν πρόκειται για επιβάτες κρουαζιέρας – που επισκέπτονται την πόλη για λιγότερο από 12 ώρες – έχεις μια εντατική χρήση του δημόσιου χώρου χωρίς κανένα όφελος για την πόλη και έχεις μια αίσθηση κατάληψης και κορεσμού. Θέλουμε έναν τουρισμό που να σέβεται τον προορισμό του», είπε ο δήμαρχος χωρίς να διευκρινίζει το ποσό της αύξησης του φόρου.

Ο αριστερός δήμαρχος της πόλης, Ζάουμε Κολμπόνι δήλωσε ότι η δημοτική αρχή δεν θα ανανεώσει τις άδειες που έχουν δοθεί μέχρι σήμερα σε 10.101 διαμερίσματα για βραχυχρόνια μίσθωση, άδειες που λήγουν τον Νοέμβριο του 2028.

"Barcelona mayor vows to abolish holiday lets"

Genuinely interested to see if this sees AirBnB apartments being turned back into homes by greedy landlords and prices start to come down.

Would love to see someone have the guts to do this in London. https://t.co/hXcvhydJWx

— Alex (@JudgeDewie) June 21, 2024

«Είμαστε αντιμέτωποι με αυτό που πιστεύουμε ότι είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της Βαρκελώνης», τόνισε ο Κολμπόνι σε μια εκδήλωση της δημοτικής αρχής της πόλης.

Η αλματώδης αύξηση των βραχυχρόνιων ενοικιάσεων στη Βαρκελώνη, την ισπανική πόλη με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα από ξένους τουρίστες, έχει οδηγήσει στα ύψη τις τιμές των ενοικίων, μια αύξηση τιμών ενοικίων συγκεκριμένα 68% τα τελευταία 10 χρόνια και στο κόστος αγοράς ακινήτων 38%, ανέφερε ο Κολμπόνι. Πολλοί κάτοικοι της πόλης δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά το κόστος στέγασης.

Η πρόσβαση στη στέγαση έχει μετατραπεί σε οδηγό ανισότητας, ιδιαίτερα για τους νέους, πρόσθεσε ο δήμαρχος.

Barcelona city council JUST announced a phase out of all Airbnbs by 2028. Just amazing 🎉🎆

"We are confronting what we believe is Barcelona's largest problem,"https://t.co/Gknaci4uRY

— NotoriousAirbnb (@NotoriousAirbnb) June 21, 2024

Εθνικές κυβερνήσεις απολαμβάνουν τα οικονομικά οφέλη του τουρισμού – η Ισπανία κατατάσσεται μεταξύ των τριών κορυφαίων χωρών με τις περισσότερες επισκέψεις στον κόσμο – αλλά τα οφέλη αυτά κάνουν οικονομικά μη προσιτή τη στέγαση για κατοίκους ορισμένων δημοφιλών τουριστικών προορισμών.

Η αναβάθμιση αστικών περιοχών και η προτίμηση ιδιοκτητών ακινήτων για προσοδοφόρες τουριστικές ενοικιάσεις έχει αρχίσει να αποτελεί ένα από τα πιο πολυσυζητημένα ζητημάτα σε όλη την Ευρώπη.

Τοπικές αρχές έχουν ανακοινώσει την τελευταία δεκαετία περιορισμούς σε βραχυχρόνιες μισθώσεις σε μέρη όπως τα Κανάρια Νησιά της Ισπανίας, τη Λισαβόνα και το Βερολίνο.

Η υπουργός Στέγασης της Ισπανίας, Ιζαμπέλ Ροντρίγκες δήλωσε ότι υποστηρίζει την απόφαση του δήμου της Βαρκελώνης. «Το μέτρο έχει να κάνει με το να γίνουν όλες οι απαραίτητες προσπάθειες για να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγαση», τόνισε η Ροντρίγκες στο X.

Short AirBnb stock. Local governments have announced restrictions on short-term rentals in places in Barcelona, Dublin, Brisbane Canary Islands, Lisbon and Berlin in the past decade. More to come for sure. pic.twitter.com/P0kd91282X

— Colin Lewis (@colinalewis) June 22, 2024

«Ο Κολμπόνι κάνει ένα λάθος που θα οδηγήσει σε (υψηλότερη) φτώχεια και ανεργία», ανέφερε σε ανακοίνωσή της η ένωση τουριστικών διαμερισμάτων της Βαρκελώνης, APARTUR, προσθέτοντας ότι η απαγόρευση θα προκαλέσει αύξηση των παράνομων τουριστικών διαμερισμάτων.

Τα ξενοδοχεία αναμένεται να επωφεληθούν από το μέτρο. Το άνοιγμα νέων ξενοδοχείων στις πιο δημοφιλείς περιοχές της πόλης έχει απαγορευτεί από το 2015, αλλά ο Κολμπόνι άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να χαλαρώσει τον περιορισμό αυτό.

«Αυτά τα 10.000 διαμερίσματα θα χρησιμοποιηθούν από τους κατοίκους της πόλης ή θα βγουν στην αγορά για ενοικίαση ή πώληση», δήλωσε ο δήμαρχος, αναφορικά με το μέτρο.

Η τοπική κυβέρνηση της Βαρκελώνης ανέφερε σε ανακοίνωσή της ότι θα διατηρήσει το «ισχυρό» καθεστώς ελέγχου για τον εντοπισμό πιθανών παράνομων τουριστικών διαμερισμάτων μόλις τεθεί σε ισχύ η απαγόρευση.

Barcelona, one of Europe's most visited cities, said Friday it aims to ban apartment rentals via platforms such as AirBnB to tourists by 2029 to ease the housing shortage in Spain's second largest city.https://t.co/38zA5ndQcj

— AFP News Agency (@AFP) June 21, 2024

Η Βαρκελώνη είχε αναστείλει την έκδοση νέων αδειών για ενοικιάσεις διαμερισμάτων υπό την ηγεσία της πρώην δημάρχου Άδα Κολάου (2015-2023), υποστηρίκτριας των δικαιωμάτων στη στέγασης, προκειμένου να θέσει υπό έλεγχο την τουριστική επέκταση της πόλης. Αλλά αυτό δεν εμπόδισε οι επιπτώσεις του υπερτουρισμού να συνεχίσουν να γίνονται αισθητές στη στέγαση, ιδιαίτερα μετά το τέλος της πανδημίας Covid-19.

Για να διαμαρτυρηθούν για αυτή την κατάσταση, πολλοί τοπικοί σύλλογοι έχουν καλέσει σε διαδήλωση στην πόλη στις 6 Ιουλίου με κεντρικό σύνθημα: “Αρκετά! Ας βάλουμε όρια στον τουρισμό!”.