Ρούλα Σκουρογιάννη

Ιστορική πρώτη κίνηση κατά της βιομηχανίας τροφίμων

Πιο συγκεκριμένα, ο Δήμος του Σαν Φρανσίσκο κινείται για πρώτη φορά δυναμικά εναντίον μεγάλων εταιρειών τροφίμων, κατηγορώντας τις ότι ευθύνονται για μια κλιμακούμενη κρίση δημόσιας υγείας. Η πόλη κατέθεσε αγωγή στο Ανώτατο Δικαστήριο του Σαν Φρανσίσκο κατά των εταιρειών Kraft, Mondelez, Coca-Cola και άλλων παραγωγών υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, υποστηρίζοντας ότι προωθούν εν γνώσει τους εθιστικά και επιβλαβή προϊόντα, τα οποία επιβαρύνουν σοβαρά την υγεία των κατοίκων της Καλιφόρνιας.

Ο δικηγόρος της πόλης, Ντέιβιντ Τσιου, υποστηρίζει ότι οι επιχειρήσεις ακολουθούν πρακτικές ανάλογες με αυτές των καπνοβιομηχανιών: σχεδιάζουν τρόφιμα που στοχεύουν στον εθισμό, ενώ τα παρουσιάζουν στο κοινό ως επιλογές καθημερινής κατανάλωσης. Στο νομικό τους επιχείρημα, οι δημοτικές αρχές καταγγέλλουν παραβίαση της πολιτειακής νομοθεσίας περί δημόσιας όχλησης και παραπλανητικού μάρκετινγκ.

«Οι εταιρείες αυτές δημιούργησαν μια κρίση δημόσιας υγείας, αποκόμισαν τεράστια κέρδη και τώρα καλούνται να αναλάβουν την ευθύνη για τη ζημιά που προκάλεσαν», δήλωσε ο Ντέιβιντ Τσιου, επισημαίνοντας πως η συστηματική προώθηση υπερεπεξεργασμένων προϊόντων επιβαρύνει τον πληθυσμό με σοβαρές ασθένειες.

Η έκρηξη στις χρόνιες ασθένειες και η ανισότητα στην υγεία

Σύμφωνα με την αγωγή, όσο τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα πολλαπλασιάζονταν στην αγορά, τα ποσοστά παχυσαρκίας, καρκίνου και σακχαρώδη διαβήτη αυξάνονταν σταθερά. Το γραφείο του Τσιου τονίζει ότι οι καρδιοπάθειες και ο διαβήτης –παθήσεις που συνδέονται στενά με τη συστηματική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων προϊόντων– αποτελούν πλέον από τις κορυφαίες αιτίες θανάτου στο Σαν Φρανσίσκο, πλήττοντας περισσότερο τις μειονοτικές κοινότητες και τα άτομα με χαμηλό εισόδημα.

Παρά τα αιτήματα των δημοσιογράφων, εκπρόσωποι των εταιρειών Mondelez, Coca-Cola και Kraft-Heinz δεν απάντησαν άμεσα για να σχολιάσουν τις κατηγορίες.

Τι ζητά ο Δήμος: αποζημιώσεις, κυρώσεις και αλλαγή πρακτικών

Η πόλη του Σαν Φρανσίσκο ζητά από το δικαστήριο:

·         Αποζημιώσεις για το αυξημένο κόστος υγειονομικής περίθαλψης που προκαλείται από τις ασθένειες που σχετίζονται με τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

·         Αστικές κυρώσεις στις εμπλεκόμενες εταιρείες.

·         Δικαστική εντολή που θα απαγορεύει στρατηγικές παραπλανητικού μάρκετινγκ και θα υποχρεώνει τους παραγωγούς να αναθεωρήσουν ουσιαστικά τις επιχειρηματικές τους πρακτικές.

Ο ορισμός των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Ωστόσο, οι ειδικοί συμφωνούν ότι αφορά κυρίως προϊόντα όπως συσκευασμένα σνακ, γλυκίσματα και αναψυκτικά, τα οποία περιέχουν ελάχιστα φυσικά συστατικά και παράγονται μέσω εκτεταμένων τεχνικών επεξεργασίας και πρόσθετων ουσιών.

Η ομοσπονδιακή διάσταση: Οι υπερεπεξεργασμένες τροφές στο επίκεντρο της συζήτησης για τις χρόνιες νόσους

Σε πρόσφατη έκθεση του υπουργείου Υγείας, που παρουσιάστηκε τον Μάιο από τον υπουργό Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, η κυβέρνηση υπογράμμισε ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αποτελούν έναν από τους βασικούς παράγοντες που οδηγούν στην επιδημία χρόνιων ασθενειών στα παιδιά. Το γεγονός αυτό δίνει ακόμη μεγαλύτερη πολιτική και υγειονομική βαρύτητα στην αγωγή του Σαν Φρανσίσκο.

Η υπόθεση αποτελεί πρωτιά σε εθνικό επίπεδο, καθώς είναι η πρώτη φορά που ένας δήμος ισχυρίζεται σε δικαστήριο ότι μεγάλες εταιρείες τροφίμων προωθούν συνειδητά προϊόντα που δημιουργούν εθισμό και βλάπτουν την υγεία.

Νομικές προεκτάσεις και προηγούμενες υποθέσεις

Ο Δήμος εκπροσωπείται από την εταιρεία Morgan & Morgan, η οποία είχε αναλάβει και μια παρόμοια υπόθεση στη Φιλαδέλφεια, όταν ένας 16χρονος ισχυρίστηκε ότι διαγνώστηκε με διαβήτη τύπου 2 και μη αλκοολική στεάτωση ήπατος λόγω της μακροχρόνιας κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων. Εκείνη η αγωγή απορρίφθηκε τον Αύγουστο, καθώς ο ομοσπονδιακός δικαστής έκρινε ότι ο ενάγων δεν κατάφερε να συνδέσει συγκεκριμένα προϊόντα με τα προβλήματα υγείας του.

Παρά την απόρριψη της προηγούμενης αγωγής, η υπόθεση του Σαν Φρανσίσκο ανοίγει έναν νέο δρόμο για τη νομική λογοδοσία της βιομηχανίας τροφίμων, σε μια περίοδο που τα δεδομένα δείχνουν αύξηση χρόνιων παθήσεων και πίεση στα συστήματα υγείας.

Τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα, όπως δημητριακά πρωινού, έτοιμα σνακ και ροφήματα με χαμηλές θερμίδες, παρουσιάζονται συχνά ως λύσεις για καλύτερη υγεία ή απώλεια βάρους. Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν πως αυτά τα προϊόντα παραμένουν συνδεδεμένα με αυξημένους κινδύνους για την καρδιαγγειακή υγεία και την παχυσαρκία.

Η αγορά των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων εκτιμάται σε πάνω από 800 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως παγκοσμίως. Εταιρείες όπως η Nestlé, η Kellogg’s και η Coca-Cola επενδύουν σε νέες σειρές προϊόντων που φέρουν χαρακτηρισμούς όπως «χωρίς ζάχαρη», «πλούσιο σε φυτικές ίνες» ή «φυτικής προέλευσης».

Στρατηγικές μάρκετινγκ και επιπτώσεις στην υγεία

Οι εταιρείες χρησιμοποιούν επιθετικές στρατηγικές μάρκετινγκ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και συνεργάζονται με διατροφολόγους και influencers για να προωθήσουν τα προϊόντα τους ως μέρος ενός ισορροπημένου τρόπου ζωής. Η πρακτική αυτή ενισχύει την εικόνα των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων ως συμβατών με τη σύγχρονη φιλοσοφία της ευζωίας.

Παράλληλα, η επιστημονική κοινότητα τονίζει ότι η κατανάλωση τέτοιων προϊόντων σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο χρόνιων ασθενειών. Οι ερευνητές ζητούν αυστηρότερη ρύθμιση της διαφήμισης και περισσότερη διαφάνεια σχετικά με τα θρεπτικά χαρακτηριστικά των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.

Περισσότερο από το 50% των 2,9 τρισεκατομμυρίων δολαρίων που καταβλήθηκαν στους μετόχους από εταιρείες τροφίμων μεταξύ 1962 και 2021 «διανεμήθηκε μόνο από τους κατασκευαστές UPF», σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε την Τρίτη στο κορυφαίο ιατρικό περιοδικό The Lancet.

«Βρήκαμε στοιχεία ότι η κατανάλωση UPF αυξάνεται παντού στον κόσμο, τροφοδοτούμενη από ισχυρές παγκόσμιες εταιρείες», δήλωσε ο συν-συγγραφέας της μελέτης Carlos Augusto Monteiro, ομότιμος καθηγητής διατροφής και δημόσιας υγείας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο της Βραζιλίας.

«Για να διατηρηθεί αυτό το επιχειρηματικό μοντέλο, το οποίο είναι εξαιρετικά κερδοφόρο, η βιομηχανία δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να παράγει ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα όπως έκανε στο παρελθόν, επομένως χρησιμοποιεί εκτεταμένο πολιτικό λόμπινγκ για να σταματήσει τις αποτελεσματικές πολιτικές δημόσιας υγείας που υποστηρίζουν την υγιεινή διατροφή», δήλωσε ο Μοντέιρο, ο οποίος επινόησε τον όρο «υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα» το 2009, όταν ανέπτυξε το σύστημα ταξινόμησης NOVA , το οποίο κατηγοριοποιεί τα τρόφιμα σε τέσσερις ομάδες ανάλογα με το επίπεδο βιομηχανικής επεξεργασίας τους.

Οι εταιρείες μπορούν να «διπλασιάσουν ή να τριπλασιάσουν τα κέρδη τους» μετατρέποντας το καλαμπόκι, το σιτάρι, τα φασόλια και άλλα ολόκληρα τρόφιμα «σε ένα άχρωμο και άγευστο πριονίδι το οποίο στη συνέχεια ανακατασκευάζεται με τεχνητά αρώματα και πρόσθετα», δήλωσε ο Barry Popkin, ο WR Kenan Jr. Διακεκριμένος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας στη Σχολή Παγκόσμιας Δημόσιας Υγείας Gillings του Chapel Hill.

Χώρες όπως το Μεξικό, η Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νότια Κορέα και η Ιρλανδία έχουν εφαρμόσει νόμους κατά της εμπορίας υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, ιδίως σε παιδιά. 

«Η βιομηχανία τροφίμων δεν θέλει να χάσει την «καυτή αγελάδα» της, επομένως είναι πρόθυμη να επενδύσει εκατομμύρια στην καταπολέμηση των κυβερνητικών περιορισμών στα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, καθώς και στη χρηματοδότηση διατροφολόγων που θα πουν ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις βλάβης», δήλωσε ο Popkin, ο οποίος συνυπέγραψε δύο από τα άρθρα.

Η σειρά παρουσιάζει έρευνα σχετικά με τις γνωστές βλάβες στην υγεία από τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και ζητά μια παγκόσμια προσπάθεια για τη ρύθμιση του κλάδου, με μεθόδους όπως οι ετικέτες προειδοποιήσεων για τα τρόφιμα, η φορολογία και οι νόμοι για τον περιορισμό του μάρκετινγκ και της διαφήμισης, ιδίως στα παιδιά.

Ωστόσο, η Διεθνής Συμμαχία Τροφίμων και Ποτών, η οποία ιδρύθηκε το 2008 από κορυφαίες εταιρείες τροφίμων και μη αλκοολούχων ποτών, δήλωσε στο CNN ότι οι υγειονομικές αρχές παγκοσμίως έχουν απορρίψει την έννοια των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων λόγω έλλειψης επιστημονικής συναίνεσης.

«Οι συστάσεις πολιτικής και υπεράσπισης αυτής της σειράς υπερβαίνουν κατά πολύ τα διαθέσιμα στοιχεία — προτείνοντας νέα ρυθμιστική δράση με βάση την «επεξεργασία» ή τους πρόσθετους «δείκτες» και ζητώντας τον αποκλεισμό της βιομηχανίας από τη χάραξη πολιτικής», δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας της IFBA, Ρόκο Ρενάλντι.

«Εάν υιοθετηθούν όπως προτείνεται, αυτές οι συστάσεις πολιτικής θα ενέχουν τον κίνδυνο να περιορίσουν την πρόσβαση σε επεξεργασμένα τρόφιμα πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και να μειώσουν τη διαθεσιμότητα ασφαλών, οικονομικά προσιτών και σταθερών επιλογών στο ράφι παγκοσμίως», δήλωσε ο Renaldi.

Μια συντονισμένη παγκόσμια προσπάθεια από τη βιομηχανία

Οι δράσεις της βιομηχανίας τροφίμων για την καταπολέμηση των κανονισμών και την απαξίωση της επιστήμης συντονίζονται μέσω ενός παγκόσμιου δικτύου «ομάδων-μπροστινών τμημάτων, πρωτοβουλιών πολλαπλών ενδιαφερομένων και ερευνητικών εταίρων», ανέφερε ένα από τα άρθρα του Lancet. Αυτό το δίκτυο θα μπορούσε να περιλαμβάνει διαφημιστικές εταιρείες, αλυσίδες fast food, λιανοπωλητές παντοπωλείων, προμηθευτές συστατικών, εκπροσώπους συμφερόντων, παραγωγούς πλαστικών και ερευνητικούς εταίρους, έγραψαν οι συγγραφείς.

Ακόμη και διαιτολόγοι influencers έχουν προσληφθεί για την προώθηση μηνυμάτων κατά του στιγματισμού, ανέφερε το άρθρο. Τα μηνύματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από πράκτορες του δικτύου μπορεί να προσπαθούν να κατηγορήσουν την υπερκατανάλωση τροφής και την παχυσαρκία για τη δύναμη της θέλησης και τον τρόπο ζωής των καταναλωτών ή να παρουσιάσουν τους αντιπάλους των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων ως «ελιτιστές, παραπληροφορημένους ή ιδεολογικά υποκινούμενους». Οι προσπάθειες πολιτειακών, τοπικών ή ομοσπονδιακών αρχών για τον περιορισμό της παραγωγής, της εμπορίας ή των πωλήσεων υπερεπεξεργασμένων τροφίμων παρουσιάζονται από ορισμένους influencers ως υπέρβαση εξουσίας, ανέφερε το άρθρο.

Οι ενέργειες που αναλαμβάνονται από αυτό το δίκτυο περιλαμβάνουν «άμεση άσκηση πίεσης, διείσδυση σε κυβερνητικές υπηρεσίες και δικαστικές διαμάχες», έγραψαν οι συγγραφείς, καθώς και «διαμόρφωση συζητήσεων και παραγωγή επιστημονικής αμφιβολίας».

Αυτές οι προσπάθειες επεκτείνονται και στην έρευνα που χρηματοδοτείται από τη βιομηχανία, ανέφερε το άρθρο. Μια ανασκόπηση που αναφέρεται στην εργασία, για παράδειγμα, διαπίστωσε ότι μελέτες που χρηματοδοτήθηκαν από τη βιομηχανία τροφίμων ήταν πέντε φορές πιο πιθανό να μην δείξουν καμία συσχέτιση μεταξύ της παχυσαρκίας και της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.

Χρησιμοποιώντας το εγχειρίδιο της Big Tobacco

Για να επεκτείνουν τις αγορές τους, οι εταιρείες τροφίμων και ποτών — που καταβροχθίστηκαν από τις μεγάλες καπνοβιομηχανίες μεταξύ της δεκαετίας του 1960 και του 1980 — χρησιμοποίησαν το εγχειρίδιο της καπνοβιομηχανίας για να δημιουργήσουν προϊόντα σχεδιασμένα να είναι υπερβολικά εύγευστα και εθιστικά, δήλωσε η Marion Nestle, ομότιμη καθηγήτρια Διατροφής, Σπουδών Τροφίμων και Δημόσιας Υγείας στην έδρα Paulette Goddard στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Έχει γράψει πολλά βιβλία για την πολιτική της βιομηχανίας τροφίμων.

«Μέχρι τη δεκαετία του ’80, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ήταν παντού, σε μεγάλες μερίδες, σε μεγάλο βαθμό επεξεργασμένα, απόλυτα νόστιμα, ακαταμάχητα και αποδεκτά για κατανάλωση όλη μέρα, οπουδήποτε, υπό οποιεσδήποτε συνθήκες», δήλωσε η Nestle, η οποία συνυπέγραψε δύο από τα άρθρα της σειράς.

Οι ειδικοί λένε ότι οι εταιρείες χρησιμοποιούν τεχνικές μάρκετινγκ και πωλήσεων, παρόμοιες με εκείνες που δελέασαν το 45% των Αμερικανών ενηλίκων να καπνίσουν μέχρι το 1954, για να δημιουργήσουν μια εκρηκτική παγκόσμια αγορά για υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Αυτές οι τεχνικές μάρκετινγκ συχνά απευθύνονται σε παιδιά , έναν τομέα που χρειάζεται ταχεία και αυστηρή ρύθμιση, δήλωσε η Nestle.

Σήμερα, περίπου το 70% των τροφίμων στα ράφια των παντοπωλείων στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι υπερεπεξεργασμένα, γεγονός που καθιστά δύσκολη την αποφυγή των UPF που είναι συχνά φθηνά και βολικά, λένε οι ειδικοί. Μια πρόσφατη έκθεση των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ διαπίστωσε ότι τα Αμερικανικά παιδιά λαμβάνουν κατά μέσο όρο το 62% των ημερήσιων θερμίδων τους από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα – και αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 53% την ημέρα για τους ενήλικες.

Με τις αγορές των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης να είναι έντονα κορεσμένες με υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, η βιομηχανία τροφίμων έχει επεκταθεί έντονα στη Νότια Αμερική, την Αφρική και την Ανατολική Ευρώπη, καθώς και στην Κίνα και την Ινδία, δήλωσε η Maria Laura da Costa Louzada, καθηγήτρια και αντισυντονίστρια του Κέντρου Επιδημιολογικής Έρευνας στη Διατροφή και την Υγεία στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο της Βραζιλίας.

«Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα καταλαμβάνουν όλο και περισσότερο χώρο στη διατροφή των ανθρώπων. Το μερίδιό τους έχει διπλασιαστεί σε χώρες όπως η Βραζιλία, ο Καναδάς και το Μεξικό και έχει τριπλασιαστεί σε λίγα μόλις χρόνια στην Κίνα, τη Νότια Κορέα και την Ισπανία», δήλωσε ο Louzada σε ένα μαγνητοσκοπημένο βίντεο. «Αυτό σημαίνει ότι τα παραδοσιακά, φρεσκομαγειρεμένα γεύματα χάνουν έδαφος γρήγορα. Χωρίς ισχυρές δημόσιες πολιτικές, η κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων θα συνεχίσει να αυξάνεται».

Αυτή η αυξημένη κατανάλωση θα είναι καταστροφική για την υγεία, σύμφωνα με μια νέα, συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στη σειρά Lancet. Από τις 104 μελέτες, οι 92 έδειξαν μια συσχέτιση μεταξύ των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και ενός υψηλότερου κινδύνου εμφάνισης μίας ή περισσότερων χρόνιων ασθενειών, σύμφωνα με την ανασκόπηση. Μια πρόσθετη μετα-ανάλυση διαπίστωσε στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των UPF και δώδεκα χρόνιων ασθενειών, δήλωσε ο Montiero, ο οποίος ήταν ο πρώτος συγγραφέας και στις δύο μελέτες.

«Πιστεύουμε ότι η αντικατάσταση των παραδοσιακών διατροφών από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι η πιο πειστική εξήγηση για την παγκόσμια πανδημία χρόνιων ασθενειών που σχετίζονται με τη διατροφή, όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης τύπου 2 και οι καρδιακές παθήσεις», δήλωσε ο Montiero.

Πρόσφατες τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές , που θεωρούνται το χρυσό πρότυπο της έρευνας, έδειξαν ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα οδηγούν σε κατανάλωση 500 έως 1.000 επιπλέον θερμίδων την ημέρα σε σύγκριση με μια δίαιτα ελάχιστα επεξεργασμένων τροφών ολικής αλέσεως – παρόλο που και οι δύο δίαιτες περιείχαν τον ίδιο αριθμό συνολικών θερμίδων, σακχάρων, φυτικών ινών, λίπους, αλατιού και υδατανθράκων.

Και μια μελέτη του Αυγούστου διαπίστωσε ότι ακόμη και όταν τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι «πιο υγιεινά», η κατανάλωση ελάχιστα επεξεργασμένων τροφών – όπως ολόκληρες τροφές που μαγειρεύονται στο σπίτι – διπλασίασε την απώλεια βάρους.

«Υπάρχει κάτι στα UPF που προκαλεί υπερκατανάλωση τροφής, ίσως επειδή δεν είναι τρόφιμα, είναι σκευάσματα που έχουν σχεδιαστεί για να φτάσουν στο «σημείο ευδαιμονίας» μας», είπε ο Monteiro. «Όταν υποβάλλετε παραδοσιακά, τροποποιημένα ολόκληρα τρόφιμα σε αυτά τα σκευάσματα, η βιομηχανία τροφίμων μπορεί να χειραγωγήσει τη ζάχαρη, το αλάτι και το λίπος χρησιμοποιώντας γεύσεις, υφές και πρόσθετα μέχρι να γίνουν ακαταμάχητα».

Οι επικριτές επισημαίνουν ότι οι περισσότερες μελέτες για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι παρατηρητικές και ως εκ τούτου δεν μπορούν να αποδείξουν άμεσο αντίκτυπο στην υγεία.

«Μου φαίνεται πιθανό ότι τουλάχιστον ορισμένα UPF θα μπορούσαν να προκαλέσουν αυξήσεις στον κίνδυνο ορισμένων χρόνιων ασθενειών», δήλωσε σε δήλωσή του ο Kevin McConway, ομότιμος καθηγητής εφαρμοσμένης στατιστικής στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο του Ηνωμένου Βασιλείου.

Και μια μελέτη του Αυγούστου διαπίστωσε ότι ακόμη και όταν τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι «πιο υγιεινά», η κατανάλωση ελάχιστα επεξεργασμένων τροφών – όπως ολόκληρες τροφές που μαγειρεύονται στο σπίτι – διπλασίασε την απώλεια βάρους.

«Υπάρχει κάτι στα UPF που προκαλεί υπερκατανάλωση τροφής, ίσως επειδή δεν είναι τρόφιμα, είναι σκευάσματα που έχουν σχεδιαστεί για να φτάσουν στο «σημείο ευδαιμονίας» μας», είπε ο Monteiro. «Όταν υποβάλλετε παραδοσιακά, τροποποιημένα ολόκληρα τρόφιμα σε αυτά τα σκευάσματα, η βιομηχανία τροφίμων μπορεί να χειραγωγήσει τη ζάχαρη, το αλάτι και το λίπος χρησιμοποιώντας γεύσεις, υφές και πρόσθετα μέχρι να γίνουν ακαταμάχητα».

Οι επικριτές επισημαίνουν ότι οι περισσότερες μελέτες για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι παρατηρητικές και ως εκ τούτου δεν μπορούν να αποδείξουν άμεσο αντίκτυπο στην υγεία.

«Μου φαίνεται πιθανό ότι τουλάχιστον ορισμένα UPF θα μπορούσαν να προκαλέσουν αυξήσεις στον κίνδυνο ορισμένων χρόνιων ασθενειών», δήλωσε σε δήλωσή του ο Kevin McConway, ομότιμος καθηγητής εφαρμοσμένης στατιστικής στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ωστόσο, η σειρά δημοσιεύσεων του Lancet «σίγουρα δεν αποδεικνύει ότι όλα τα UPF αυξάνουν τον κίνδυνο ασθένειας. Υπάρχει ακόμη περιθώριο αμφιβολιών και διευκρινίσεων από περαιτέρω έρευνα», δήλωσε ο McConway, ο οποίος έχει διατελέσει σύμβουλος στο BBC και σε άλλους δημοσιογραφικούς οργανισμούς.

Μια παγκόσμια έκκληση για δράση

Η δεύτερη δημοσίευση της σειράς Lancet εξετάζει την επιτυχία μιας σειράς κανονιστικών μέτρων από πολιτείες των ΗΠΑ και διεθνείς χώρες για την καταστολή της εξάπλωσης των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.

Η επιβολή φόρων στα ζαχαρούχα αναψυκτικά, για παράδειγμα, έχει μειώσει με επιτυχία την κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων ποτών. Οι κρατικοί ή κυβερνητικοί περιορισμοί στη χρήση τρανς λιπαρών, χρωστικών τροφίμων και ορισμένων προσθέτων έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η βιομηχανία διαμορφώνει τα προϊόντα της.

«Η υποβάθμιση συγκεκριμένων συστατικών σε απλούς δείκτες υπερεπεξεργασίας αποτελεί μια υπερβολικά γενικευμένη απάντηση σε ένα πολύ πιο λεπτό ζήτημα», δήλωσε η Carla Saunders, πρόεδρος του Συμβουλίου Ελέγχου Θερμίδων, το οποίο εκπροσωπεί τους κατασκευαστές τροφίμων και ποτών με μη θρεπτικά γλυκαντικά.

«Ασφαλή, αυστηρά ελεγμένα συστατικά, όπως γλυκαντικά χωρίς και χαμηλών θερμίδων, είναι επιστημονικά επικυρωμένα από τις κορυφαίες υγειονομικές αρχές παγκοσμίως και διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση χρόνιων παθήσεων όπως ο διαβήτης και η παχυσαρκία, γεγονός που συμβάλλει στην καλύτερη υγεία.»

Χώρες όπως η Χιλή, το Μεξικό, η Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νότια Κορέα και η Ιρλανδία έχουν εφαρμόσει νόμους κατά της εμπορίας UPF, ειδικά σε παιδιά . Όλο και περισσότερες χώρες απαιτούν ετικέτες στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας που να ειδοποιούν τους καταναλωτές για προβληματικά συστατικά. Τέτοιες προσπάθειες αρχίζουν να βελτιώνουν σε κάποιο βαθμό τις δίαιτες, λένε οι ειδικοί.

Ωστόσο, πολλές από τις ετικέτες στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας έχουν απλώς ειδοποιήσει το κοινό για τις βλάβες στην υγεία από τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, ζάχαρη και αλάτι, που ονομάζονται τρόφιμα HFSS. Ο περιορισμός του μηνύματος σε τρόφιμα HFSS, ωστόσο, δεν περιορίζει τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε χημικά που αναδιατυπώνονται από τους κατασκευαστές τροφίμων ώστε να πέσουν κάτω από τα επίπεδα ζάχαρης, αλατιού και κορεσμένων λιπαρών που έχουν οριστεί από τις ρυθμιστικές αρχές, δήλωσε ο Montiero.

«Ωστόσο, αν προσθέσουμε την παρουσία τεχνητών αρωμάτων, χρωστικών και μη θρεπτικών γλυκαντικών στις προειδοποιητικές ετικέτες, καλύπτουμε σχεδόν το 100% των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων», είπε. «Αυτό αντιμετωπίζει επίσης την κριτική που έχει δεχτεί η NOVA επειδή δεν αντιμετώπισε το ζήτημα των θρεπτικών συστατικών όπως η ζάχαρη και το αλάτι».

Ενώ όλες αυτές οι προσπάθειες έχουν στεφθεί με μερική επιτυχία, σύμφωνα με τη σειρά Lancet, η πραγματική αλλαγή θα προέλθει από μια συντονισμένη παγκόσμια προσπάθεια. Οι συγγραφείς ζητούν ένα παγκόσμιο δίκτυο ηγετών κυβερνήσεων, οργανισμών του ΟΗΕ, επιστημόνων, ακαδημαϊκών και του κοινού, όλα σχεδιασμένα για την καταπολέμηση της εξάπλωσης των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, δίνοντας προτεραιότητα στα παιδιά. Δύο ισχυροί οργανισμοί έχουν ήδη συμμετάσχει στην προσπάθεια, ανακοινώνοντας τη συμμετοχή τους σε δηλώσεις που δημοσιεύθηκαν στο The Lancet.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ο οποίος τον Μάιο απηύθυνε παγκόσμια έκκληση στους επιστήμονες να συμμετάσχουν στο έργο του για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, χαρακτήρισε την κλιμακούμενη κατανάλωση UPF ως «συστημική απειλή για τη δημόσια υγεία, την ισότητα και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα».

Η σειρά Lancet, ανέφερε ο ΠΟΥ, παρουσιάζει «ένα πειστικό επιχείρημα για επείγουσα δράση σχετικά με τα UPF».

Σε δική της δημοσιευμένη δήλωση , η UNICEF προσέφερε την πλήρη υποστήριξή της στο προτεινόμενο παγκόσμιο δίκτυο, προκειμένου να αναπτυχθεί ένα διεθνές πλαίσιο πολιτικής για την «προστασία των παιδιών, των οικογενειών και των κοινωνιών από τα UPF».

«Η αποτελεσματική προστασία των παιδιών από τα UPF απαιτεί την αντιμετώπιση της οικονομικής και πολιτικής δύναμης που επιτρέπει στη βιομηχανία των UPF να αποδυναμώνει, να καθυστερεί ή να εμποδίζει την κυβερνητική δράση», έγραψαν η Joan Matji, παγκόσμια διευθύντρια για τη διατροφή και την ανάπτυξη των παιδιών, και ο Mauro Brero, ανώτερος σύμβουλος διατροφής για συστήματα τροφίμων για παιδιά στη UNICEF.

«Οι κυβερνήσεις πρέπει να ηγηθούν μιας προσέγγισης που να λαμβάνει υπόψη ολόκληρη την κοινωνία και να διασφαλίζει ότι αυτή η γενιά θα είναι η πρώτη στην οποία τα δικαιώματα των παιδιών στη διατροφή, τα τρόφιμα και την υγεία θα έχουν προτεραιότητα έναντι του εταιρικού κέρδους».