Ως νέα υπότροφος του Ιδρύματος «Έλενα Ηλιοπούλου Γιαμά», η 27χρονη υποψήφια διδάκτορας εργάζεται εντατικά πάνω σε καινοτόμες μοριακές μεθοδολογίες. Στόχος της είναι η ανίχνευση κρίσιμων βιοδεικτών με τρόπο ελάχιστα επεμβατικό, φέρνοντας την επιστημονική φαντασία πιο κοντά στην καθημερινή κλινική πρακτική.

Από τη Χημεία στον Άνθρωπο: Το όραμα μιας νέας ερευνήτριας

Η ακαδημαϊκή πορεία της Έλενας Θάνου ξεκίνησε με μια βαθιά επιθυμία: να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στην καθαρή επιστήμη και την ανθρώπινη ανάγκη. «Αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο ήταν να συνδέσω τον άνθρωπο με τη Χημεία», αναφέρει η ίδια. Αυτό το κίνητρο την οδήγησε στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Κλινική Βιοχημεία – Μοριακή Διαγνωστική» και σήμερα, στη διδακτορική της έρευνα.

Η Έλενα εστιάζει στον καρκίνο, μια νόσο που, όπως επισημαίνει, αγγίζει πλέον κάθε οικογένεια. Ενώ παλαιότερα η έμφαση δινόταν στην κληρονομικότητα, σήμερα αναδεικνύεται ο καθοριστικός ρόλος του τρόπου ζωής μας. Η συνεχιζόμενη αύξηση των περιστατικών καθιστά την ανάγκη για έγκαιρη και ακριβή διάγνωση πιο επιτακτική από ποτέ.

Τι είναι η Υγρή Βιοψία και γιατί αλλάζει τα πάντα;

Η παραδοσιακή βιοψία ιστών απαιτεί συχνά χειρουργικές επεμβάσεις για τη λήψη δείγματος από τον όγκο. Η υγρή βιοψία, όμως, υπόσχεται κάτι επαναστατικό: τη χαρτογράφηση του μοριακού προφίλ του όγκου μέσα από μια απλή λήψη βιολογικών υγρών.

Η έρευνα της Έλενας Θάνου επεκτείνει τα όρια αυτής της τεχνολογίας. Δεν περιορίζεται μόνο στο πλάσμα του αίματος, αλλά εξετάζει:

• Βρογχικές εκπλύσεις
• Ούρα
• Σάλιο (ένα πεδίο που μέχρι σήμερα παραμένει ελάχιστα μελετημένο)

«Το όνειρό μας είναι η υγρή βιοψία να υποστηρίζει ουσιαστικά τους γιατρούς, βοηθώντας τους να καταλάβουν άμεσα αν μια θεραπεία είναι αποτελεσματική για τον συγκεκριμένο ασθενή», εξηγεί η ερευνήτρια. Το μεγάλο πλεονέκτημα; Η δυνατότητα επαναλαμβανόμενων εξετάσεων που επιτρέπουν τη δυναμική παρακολούθηση της νόσου και την εφαρμογή μιας πραγματικά εξατομικευμένης ιατρικής.

Droplet Digital PCR: Η τεχνολογία αιχμής στην υπηρεσία της ζωής

Στην καρδιά της εργασίας της βρίσκεται η ανάπτυξη πρωτοκόλλων Droplet Digital PCR (ddPCR), της πιο σύγχρονης και ακριβούς μορφής PCR παγκοσμίως. Η μέθοδος αυτή αποτελεί ένα τεράστιο άλμα μπροστά, καθώς προσφέρει:

1. Απόλυτη Ποσοτικοποίηση: Η Έλενα μπορεί να υπολογίσει με ακρίβεια το ποσοστό της μετάλλαξης στον ασθενή, συγκρίνοντας την κατάσταση πριν και μετά τη θεραπεία.
2. Ταυτόχρονη Ανίχνευση: Δυνατότητα εντοπισμού πολλών διαφορετικών μεταλλάξεων ταυτόχρονα, ακόμα και σε πολύ μικρή ποσότητα δείγματος.
3. Επιγενετικές Τροποποιήσεις: Ανίχνευση αλλαγών που μπορεί να μην έχουν μελετηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Η καινοτομία της έχει ήδη αναγνωριστεί διεθνώς, με σημαντικότερη την πρόσφατη διάκριση στο Συνέδριο Υγρής Βιοψίας ACTC, στη Θεσσαλονίκη, για την έρευνά της στη νόσο Βάλντενστρομ.

Η υποτροφία «Έλενα Ηλιοπούλου Γιαμά»: Ένα κίνητρο με ανθρώπινο πρόσωπο

Η Έλενα Θάνου επιλέχθηκε ανάμεσα σε δεκάδες υποψήφιους διδάκτορες για να λάβει τη διετή υποτροφία του Ιδρύματος «Έλενα Ηλιοπούλου Γιαμά». Η υποτροφία αυτή δεν είναι απλώς μια οικονομική στήριξη, αλλά ένας φόρος τιμής. Το Ίδρυμα ιδρύθηκε το 2021 από τον Σπύρο Γιαμά στη μνήμη της συζύγου του, Έλενας, η οποία έχασε τη μάχη με τον καρκίνο του παχέος εντέρου.

Ο Σπύρος Γιαμάς, Πρόεδρος του Ιδρύματος, υπογράμμισε ότι η Έλενα ξεχώρισε για το ήθος, τις επιδόσεις και την καινοτομία της. Από την πλευρά της, η υπότροφος χαρακτηρίζει τη διάκριση ως «ιδιαίτερη τιμή και μεγάλη ευθύνη», καθώς της επιτρέπει να αφοσιωθεί αποκλειστικά στην έρευνα που μπορεί να σώσει ζωές.Με ανάλογες έρευνες, το μέλλον της ογκολογίας φαίνεται πιο ελπιδοφόρο, κάνοντας τη διάγνωση μια διαδικασία πιο ανθρώπινη, ταχεία και, πάνω απ’ όλα, αποτελεσματική. 

Τι είναι η υγρή βιοψία

Η υγρή βιοψία είναι μια ελάχιστα επεμβατική διαγνωστική τεχνική, που επιτρέπει την ανίχνευση και ανάλυση γενετικού υλικού σε βιολογικά υγρά, όπως το αίμα, το σάλιο, τα ούρα ή το εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Σε αντίθεση με τη συμβατική βιοψία ιστού, η οποία απαιτεί χειρουργική αφαίρεση δείγματος ιστού, η υγρή βιοψία βασίζεται στη λήψη και ανάλυση κυκλοφορούντων καρκινικών κυττάρων (CTCs) και κυκλοφορούντων ελεύθερων τμημάτων DNA (cfDNA ή ctDNA), που απελευθερώνονται από τον όγκο στην κυκλοφορία του αίματος.

Η υγρή βιοψία έχει αποκτήσει αυξανόμενο ενδιαφέρον στη σύγχρονη ογκολογία, καθώς επιτρέπει τη μη επεμβατική διάγνωση, την παρακολούθηση της εξέλιξης της νόσου και την αξιολόγηση της απόκρισης στη θεραπεία.

Σύμφωνα με μελέτες, το ctDNA αντικατοπτρίζει το γενετικό προφίλ του όγκου, επιτρέποντας την έγκαιρη ανίχνευση μεταλλάξεων που σχετίζονται με αντίσταση στις θεραπείες, όπως επισημαίνουν η Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Παθολόγος – Ογκολόγος, Δρ. Μαρία Καπαρέλου και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής ΕΚΠΑ, Θάνος Δημόπουλος.

Πλεονεκτήματα της υγρής βιοψίας

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της υγρής βιοψίας είναι η ικανότητά της να ανιχνεύει την ετερογένεια του όγκου, καθώς ένας όγκος μπορεί να περιέχει διαφορετικούς γενετικούς κλώνους που δεν ανιχνεύονται σε μια βιοψία ιστού. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την πρώιμη διάγνωση του καρκίνου και την ανίχνευση ελάχιστης υπολειμματικής νόσου μετά τη θεραπεία, μειώνοντας τον κίνδυνο υποτροπής.

Έγκριση της υγρής βιοψίας

Η υγρή βιοψία έχει ήδη εγκριθεί από τον FDA για ορισμένες κλινικές εφαρμογές, όπως στον μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα (NSCLC), ενώ χρησιμοποιείται και σε άλλους τύπους καρκίνου, όπως του μαστού και του παγκρέατος. Οι συνεχιζόμενες έρευνες επικεντρώνονται στη βελτίωση της ευαισθησίας και της ειδικότητάς της, ώστε να καταστεί βασικό εργαλείο στην εξατομικευμένη ιατρική.

Συνολικά, η υγρή βιοψία αντιπροσωπεύει μια επαναστατική εξέλιξη στην ογκολογία, προσφέροντας ακριβή και δυναμική παρακολούθηση της νόσου, μειώνοντας την ανάγκη για επεμβατικές διαδικασίες και συμβάλλοντας στην ανάπτυξη στοχευμένων θεραπειών.

Η σημασία της υγρής βιοψίας στον εντοπισμό μεταστατικού καρκίνου παχέος εντέρου

Η τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή φάσης III FIRE-4 επιβεβαιώνει την ακρίβεια της υγρής βιοψίας στον εντοπισμό μεταστατικού καρκίνου παχέος εντέρου με RAS/BRAF V600E wild type-μεταλλάξεις. Η μελέτη των Stintzing et al., που δημοσιεύτηκε στο Journal of Clinical Oncology, δείχνει τη μεγάλη κλινική σημασία της υγρής βιοψίας πριν από την έναρξη της θεραπείας.

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της ASCO και της ESMO, οι αποφάσεις για τη θεραπεία πρώτης γραμμής στον μεταστατικό καρκίνο παχέος εντέρου βασίζονται σε χαρακτηριστικά του ασθενούς και μοριακές αναλύσεις του όγκου, με έλεγχο για ανεπάρκεια επιδιόρθωσης DNA, καθώς και για μεταλλάξεις BRAF V600E και RAS.

Στη μελέτη, συμμετείχαν 672 ασθενείς, οι οποίοι έλαβαν είτε FOLFIRI + cetuximab μέχρι προόδου της νόσου ή μη ανεκτή τοξικότητα (τυπικό σχήμα) είτε FOLFIRI + cetuximab με το σκέλος της συντήρησης να περιλαμβάνει εναλλαγή σε 5-FU + bevacizumab (πειραματικό σχήμα). Αναλύθηκαν δείγματα υγρής βιοψίας. Τα αποτελέσματα βοήθησαν σημαντικά στο σχεδιασμό των θεραπευτικών σχημάτων που χορήγησαν οι θεράποντες ιατροί στους ασθενείς.

Η υγρή βιοψία ανιχνεύει μεταλλάξεις που δεν εντοπίζονται σε δείγματα ιστού και είναι χρήσιμη στη διαχείριση της θεραπείας. Ο κύριος ερευνητής της μελέτης τόνισε τον συμπληρωματικό ρόλο της στην επιλογή θεραπευτικών στρατηγικών για το μεταστατικό καρκίνο του παχέος εντέρου.