Ρούλα Μαντή

Εκατοντάδες βιογραφίες αγγλόφωνων Εσθονών δημόσιων προσωπικοτήτων που γεννήθηκαν κατά τη σοβιετική κατοχή έχουν υποστεί επεξεργασία ώστε να αλλάξει το όνομα του τόπου γέννησής τους από «Εσθονία» σε «Εσθονική Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία».

Η επίσημη θέση της Εσθονίας είναι ότι η σοβιετική κατοχή του 1940-1941 και του 1944-1991 ήταν παράνομη και ότι η Δημοκρατία της Εσθονίας δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει. Τα άτομα που γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου εξακολουθούν να θεωρούνται ότι γεννήθηκαν στην Εσθονία.

Αυτό μπορεί να μοιάζει με μια μικρή διαμάχη, αλλά έχει ευρύτερες συνέπειες. Περιεχόμενο ανοιχτού κώδικα, όπως η Wikipedia, χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση chatbots τεχνητής νοημοσύνης όπως το ChatGPT και το Gemini. Αυτές οι επεξεργασίες ενέχουν τον κίνδυνο αναπαραγωγής και ενίσχυσης αφηγήσεων που νομιμοποιούν τη σοβιετική κατοχή της Εσθονίας και απονομιμοποιούν την εσθονική κρατική υπόσταση.

Παρόμοια ζητήματα έχουν εμφανιστεί και σε άλλα άρθρα: στη σελίδα του Εσθονικού Πολέμου για την Ανεξαρτησία – μια σύγκρουση που έλαβε χώρα μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία της Δημοκρατίας της Εσθονίας – οι αλλαγές αντικατέστησαν τις λέξεις «αμυντική εκστρατεία» με «επιθετική εκστρατεία» και μάλιστα περιέγραψαν την εσθονική ανεξαρτησία ως «αποσχιστικό κίνημα από τη Ρωσία», σύμφωνα με έρευνα του Εσθονού δημοσιογράφου Ρόναλντ Λίιβ.

Η Wikipedia γράφεται και επεξεργάζεται από εκατομμύρια εθελοντές σε όλο τον κόσμο. Η Liive διαπίστωσε ότι ένας χρήστης αφιέρωσε πάνω από 21 ώρες συνεχόμενα επεξεργάζοντας τις τοποθεσίες γέννησης σχεδόν 600 εσθονικών δημόσιων προσωπικοτήτων. Οι καταχωρίσεις λιθουανικών δημόσιων προσωπικοτήτων αντιμετώπισαν παρόμοια προβλήματα, με τις τοποθεσίες γέννησης να αλλάζουν από «Λιθουανία» σε «Λιθουανική ΣΣΔ».

Οι διαφορές σχετικά με το περιεχόμενο στη Wikipedia επιλύονται μέσω σελίδων συζήτησης, ψηφοφοριών από την κοινότητα και επιβολής των νόμων από τους διαχειριστές. Μια τέτοια ψηφοφορία για την τυποποίηση των τόπων γέννησης στη Βαλτική είχε ως αποτέλεσμα τη χρήση του όρου «Σοβιετική Ένωση». Ωστόσο, ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Wikimedia Estonia, Robert Treufeldt, επεσήμανε ότι η ψηφοφορία κυριαρχήθηκε από χρήστες εκτός Βαλτικής, οι οποίοι μπορεί να μην κατανοούν τις πολιτικές συνέπειες της χρήσης ονομάτων της σοβιετικής εποχής.

Ο Τρόιφελντ πρόσθεσε ότι όταν οι Εσθονοί συντάκτες προσπάθησαν να αντιστρέψουν τις αλλαγές, ορισμένοι αποκλείστηκαν επειδή «προώθησαν μια εθνικιστική αφήγηση». Ως αποτέλεσμα αυτής της αντιπαράθεσης, η σελίδα της Κάγια Κάλλας στη Βικιπαίδεια είναι πλέον κλειδωμένη και δεν μπορεί να υποστεί επεξεργασία – ένα μέτρο που χρησιμοποιείται όταν αυτό που ο Τρόιφελντ αποκαλεί «συντακτικούς πολέμους» ξεσπούν για ένα άρθρο.

Επειδή η Wikipedia βασίζεται σε εθελοντές, η παρακολούθηση του περιεχομένου της είναι δύσκολη. Δεν είναι η πρώτη φορά που η αγγλόφωνη έκδοση της Wikipedia χρησιμοποιείται για την παραμόρφωση ιστορικών και πολιτικών πραγματικοτήτων. Τα τελευταία χρόνια, άρθρα που σχετίζονται με το Ολοκαύτωμα έχουν τροποποιηθεί από μια ομάδα συντονισμένων συντακτών για να προωθήσουν μια δεξιά πολωνική εθνικιστική αφήγηση.

Πηγή: European Correspondent

Η Χειρονομία που Διχάζει

Ο Μασκ, σηκώνοντας το δεξί του χέρι με τρόπο που θύμισε έντονα τον ναζιστικό χαιρετισμό, προκάλεσε αμέσως έντονες αντιδράσεις. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι ειδησεογραφικοί ιστότοποι πλημμύρισαν με σχόλια, καθώς το κοινό συζητούσε την πρόθεση και τις επιπτώσεις αυτής της χειρονομίας.

Η Wikipedia δεν άργησε να προσθέσει τη συγκεκριμένη πληροφορία στη βιογραφία του Μασκ, σημειώνοντας ότι «θεωρήθηκε από έναν αριθμό παρατηρητών ναζιστικός χαιρετισμός», ενώ ταυτόχρονα ανέφερε ότι ο ίδιος ο Μασκ αρνείται τις κατηγορίες.

Ο Μασκ Εναντίον της Wikipedia

Η αντίδραση του Ίλον Μασκ ήταν άμεση και επιθετική. Μέσα από την πλατφόρμα Χ (πρώην Twitter), κατηγόρησε τη Wikipedia ότι «αναπαράγει την προπαγάνδα των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης». Κάλεσε, μάλιστα, τους υποστηρικτές του να σταματήσουν να δωρίζουν στη Wikipedia, χαρακτηρίζοντάς την ως μη αξιόπιστη.

Ο ιδρυτής της Wikipedia, Τζίμι Γουέιλς, δεν άφησε την πρόκληση αναπάντητη. Σε ανάρτησή του στο Χ, απάντησε ότι η πλατφόρμα βασίζεται στα γεγονότα και όχι στην προπαγάνδα, προσθέτοντας: «Ο Ίλον δεν είναι χαρούμενος που η Wikipedia δεν είναι προς πώληση».

Η Μεγαλύτερη Εικόνα: Η Αντιπαράθεση Μασκ και Δεξιάς Ιδεολογίας

Η αντιπαράθεση αυτή δεν είναι μεμονωμένη. Από τη στιγμή που ο Μασκ εξαγόρασε την πλατφόρμα Χ έναντι 44 δισεκατομμυρίων δολαρίων, έχει κατηγορηθεί για την προώθηση απόψεων της άκρας δεξιάς. Ειδικοί αναφέρουν ότι η πλατφόρμα του έχει γίνει εργαλείο διασποράς παραπληροφόρησης, ενώ ο ίδιος φαίνεται να διατηρεί στενές σχέσεις με κύκλους υποστηρικτών του Τραμπ.

Wikipedia: Ένας ανεξάρτητος χώρος γνώσης

Ο Τζίμι Γουέιλς συνεχίζει να υπερασπίζεται τον ρόλο της Wikipedia ως ανεξάρτητου χώρου γνώσης. Σε πρόσφατη συνέντευξή του, τόνισε ότι στόχος της πλατφόρμας είναι η ουδετερότητα και η παρουσίαση διασταυρωμένων στοιχείων. «Η δουλειά μας είναι να αναγνωρίζουμε τις διαφορετικές απόψεις και να αποφεύγουμε τη διχόνοια και τον διχασμό», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Ο Αντίκτυπος και η Επόμενη Μέρα

Η διαμάχη αυτή αναδεικνύει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες. Από τη μία πλευρά, έχουμε έναν δισεκατομμυριούχο με τεράστια επιρροή, και από την άλλη, μια πλατφόρμα που παραμένει μη εμπορική και προσηλωμένη στη διαφάνεια.

Η ερώτηση που τίθεται είναι η εξής: Μπορούν οι ανεξάρτητες φωνές, όπως η Wikipedia, να συνεχίσουν να αντιστέκονται στην πίεση ισχυρών προσωπικοτήτων όπως ο Ίλον Μασκ;

Η εγκυκλοπαίδεια με τη βοήθεια του πλήθους προσφέρει ένα στιγμιότυπο των θεμάτων που αιχμαλωτίζουν το κοινό, γίνονται παγκόσμιες τάσεις ή καθορίζουν μια συγκεκριμένη χρονιά, όπως αναφέρει το CNN.

Η Wikipedia προβλήθηκε πάνω από 76 δισεκατομμύρια φορές παγκοσμίως φέτος μέχρι τον Οκτώβριο, σύμφωνα με το Ίδρυμα Wikimedia.

«Τα πιο δημοφιλή άρθρα της Wikipedia αντανακλούν τον κόσμο μας, αναδεικνύοντας τα συλλογικά μας ενδιαφέροντα σε μια μοναδική χρονική στιγμή», δήλωσε η Anusha Alikhan, επικεφαλής επικοινωνίας του Ιδρύματος Wikimedia.

Μια λίστα με τους θανάτους του 2024 ήταν η σελίδα με τις περισσότερες επισκέψεις, συγκεντρώνοντας πάνω από 44 εκατομμύρια προβολές.

Οι άνθρωποι έψαξαν επίσης τις πολιτικές προσωπικότητες των ΗΠΑ, διασημότητες και δημοφιλείς αμερικανικές ταινίες, καθώς και για παγκόσμια αθλητικά γεγονότα και τις γενικές εκλογές στην Ινδία. Το ChatGPT, το οποίο ήταν η σελίδα με την υψηλότερη επισκεψιμότητα το 2023, έπεσε στην κατάταξή του στη 12η σελίδα με τις περισσότερες επισκέψεις.

Η πολιτική και η ποπ κουλτούρα των ΗΠΑ κυριάρχησαν

Οι πιο δημοφιλείς σελίδες της Wikipedia για το 2024 αφορούσαν σε μεγάλο βαθμό την αμερικανική ποπ κουλτούρα και πολιτική.

Η αντιπρόεδρος Κάμαλα Χάρις και οι προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ το 2024 ήταν η δεύτερη και η τρίτη στη λίστα με σχεδόν 29 εκατομμύρια και 28 εκατομμύρια προβολές, αντίστοιχα.

Ο εκλεγμένος πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ βρέθηκε στην πέμπτη θέση. Βρίσκεται στη λίστα σχεδόν κάθε χρόνο από το 2015, ενώ εξαφανίστηκε το 2022 και το 2023 πριν επανεμφανιστεί φέτος. Ο εκλεγμένος αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ήταν στην πρώτη δεκάδα, καταλαμβάνοντας την έβδομη θέση.

Το Project 2025 πήρε επίσης μια θέση στο τοπ 10, ερχόμενο στην ένατη θέση με σχεδόν 20 εκατομμύρια προβολές.

Επίσης, στην πρώτη 25άδα: Ο διευθύνων σύμβουλος της Tesla, Έλον Μασκ, ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν αλλά και ο Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, ο εκλεκτός του Τραμπ για υπουργός Υγείας.

Ενώ η πολιτική των ΗΠΑ ήταν ένα αξιοσημείωτο θέμα αναζήτησης, η ποπ κουλτούρα είχε το μεγαλύτερο μερίδιο στην πρώτη 25άδα.

Η τέταρτη σελίδα με τις περισσότερες επισκέψεις αφορούσε τον Λάιλ και τον Έρικ Μενέντεζ, τα αδέλφια που καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη για τη δολοφονία των γονέων τους το 1989 και τώρα αντιμετωπίζουν νέα δίκη. Η υπόθεση έλαβε εκ νέου την προσοχή του κοινού μετά τη δημοσίευση ενός ντοκιμαντέρ του Netflix φέτος.

Οι ταινίες «Deadpool & Wolverine» και «Dune: Part Two» κατέλαβαν την όγδοη και 23η θέση αντίστοιχα.

Ο Sean «Diddy» Combs μπήκε στην πρώτη 25άδα, καθώς ο ράπερ και μουσικός παραγωγός αντιμετωπίζει περισσότερες από 30 αστικές αγωγές που περιλαμβάνουν κατηγορίες για σωματεμπορία και εκβιασμό.

Η σελίδα για τον Λίαμ Πέιν, τον μουσικό των One Direction που πέθανε στις 16 Οκτωβρίου, ήταν επίσης στην 25αδα. Ο θάνατός του προκάλεσε ένα ξέσπασμα θλίψης από τους θαυμαστές του.

Η ινδική πολιτική και ο πολιτισμός ήταν επίσης μεταξύ των κορυφαίων αναζητήσεων στη Wikipedia.

«Οι αναγνώστες της Wikipedia στην Ινδία συνεχίζουν να έχουν μεγάλο αντίκτυπο στη λίστα, μια τάση που είδαμε και το 2023», δήλωσε ο Alikhan του Wikimedia Foundation.

Το Indian Premier League, ένα πρωτάθλημα κρίκετ στην Ινδία, ήταν η έκτη σελίδα με τις περισσότερες επισκέψεις στον ιστότοπο.

Οι γενικές εκλογές στην Ινδία μπήκαν επίσης στην πρώτη δεκάδα.

Η ταινία του Μπόλιγουντ «Kalki 2898 AD» κέρδισε επίσης μια θέση στην κορυφή των 25.

Οι θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες του 2024, το πρωτάθλημα UEFA Euro και ο Κριστιάνο Ρονάλντο συμπεριλήφθηκαν επίσης στην κορυφαία 25άδα.

Η λίστα αναλυτικά:

1. Θάνατοι το 2024, 44.440.344 προβολές

2. Κάμαλα Χάρις, 28.960.278

3. Προεδρικές εκλογές 2024 στις Ηνωμένες Πολιτείες, 27.910.346

4. Λάιλ και Έρικ Μενέντεζ, 26.126.811

5. Ντόναλντ Τραμπ, 25.293.855

6. Ινδική Πρέμιερ Λιγκ, 24.560.689

7. Τζέι Ντι Βανς, 23.303.160

8. «Deadpool & Wolverine», 22.362.102

9. Project 2025, 19.741.623

10. Γενικές εκλογές 2024 στην Ινδία, 18.149.666

11. Τέιλορ Σουίφτ, 17.089.827

12. ChatGPT, 16.595.350

13. Προεδρικές εκλογές 2020 στις Ηνωμένες Πολιτείες, 16.351.730

14. Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες 2024, 16.061.381

15. UEFA Euro 2024, 15.680.913

16. Ηνωμένες Πολιτείες, 15.657.243

17. Έλον Μασκ, 15.535.053

18. «Kalki 2898 μ.Χ.», 14,588,383

19. Τζο Μπάιντεν, 14.536.522

20. Κριστιάνο Ρονάλντο, 13.698.372

21. Griselda Blanco, 13.491.792

22. Sean «Diddy» Combs, 13.112.437

23. «Dune: Part Two», 12.788.834

24. Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, 12.375.410

25. Λίαμ Πέιν, 12.087.141

Στη δεύτερη θέση ήταν το λήμμα για την Ελλάδα, που έχει σταθερά υψηλή αναγνωσιμότητα, ενώ στην τρίτη θέση βρέθηκε το λήμμα για την Ελισάβετ Β΄ του Ηνωμένου Βασιλείου, που είχε πάντα πολλές επισκέψεις αλλά αυτές εκτινάχτηκαν μετά τον θάνατό της στις 8 Σεπτεμβρίου. Άλλα σχετικά με την επικαιρότητα λήμματα που παρουσίασαν εκτόξευση της αναγνωσιμότητας τους, ήσαν αυτά για ΝΑΤΟ (#4), Ευρωπαϊκή Ένωση (#8), Ρωσία (#11), Βλαντίμιρ Πούτιν (#16) και Βολοντίμιρ Ζελένσκι (#19).

Τα λήμματα Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου (#5) και Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2022 (#6) είχαν μεγάλη και σταθερή επισκεψιμότητα από τον Νοέμβριο και μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου στη διάρκεια των αγώνων στο Κατάρ. Το λήμμα Άγιος Παΐσιος στη θέση #7 είχε μεγάλη αναγνωσιμότητα στην περίοδο που προβαλλόταν τηλεοπτική σειρά για τη ζωή του, με εβδομαδιαία άνοδο κάθε φορά που προβαλλόταν νέο επεισόδιο. Παρομοίως για τα λήμματα Γεώργιος Παπανδρέου (#9) και Κυβέλη (ηθοποιός) (#14), για τη σχέση των οποίων υπήρχε επίσης τηλεοπτική σειρά και αυξανόταν η αναγνωσιμότητα των λημμάτων κάθε φορά που προβαλλόταν νέο επεισόδιο.

Η εκτίναξη της επισκεψιμότητας του λήμματος για την αντιπρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Εύα Καϊλή (#10) οφείλεται στη σύλληψή της, ενώ η άνοδος του λήμματος Γραμμή 3 (Μετρό Αθήνας) (#15) σχετίζεται με την επέκταση της γραμμής τον Οκτώβριο.

Αναλυτικά ο κατάλογος με τα 25 δημοφιλέστερα λήμματα του 2022

Αρ. Σελίδα/Λήμμα Προβολές σελίδων

1. Ουκρανία 703.339

2. Ελλάδα 697.779

3. Ελισάβετ Β΄ 506.893

4. ΝΑΤΟ 498.629

5. Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 378.621

6. Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2022 370.024

7. ‘Αγιος Παΐσιος 312.788

8. Ευρωπαϊκή Ένωση 290.754

9. Γεώργιος Παπανδρέου 288.599

10. Εύα Καϊλή 283.842

11. Ρωσία 283.685

12. Επέτειος του Όχι 269.473

13. Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος 244.638

14. Κυβέλη (ηθοποιός) 242.250

15. Γραμμή 3 (Μετρό Αθήνας) 237.477

16. Βλαντίμιρ Πούτιν 235.676

17. Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος 231.795

18. Ελληνική Επανάσταση του 1821 229.875

19. Βολοντίμιρ Ζελένσκι 228.344

20. Κυριακή προσευχή 228.196

21. Πρωτάθλημα Ελλάδας ποδοσφαίρου 220.848

22. Γιάννης Αντετοκούνμπο 216.117

23. Κριστιάνο Ρονάλντο 207.331

24. Κύπρος 206.341

25. Μικρασιατική Καταστροφή 206.170

Στην κορυφή βρέθηκε ξανά το λήμμα για την Ελλάδα, το οποίο διαχρονικά είναι το δημοφιλέστερο λήμμα στη Βικιπαίδεια στα ελληνικά, ενώ ακολούθησε στη δεύτερη θέση το λήμμα για την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Μάλιστα η 25 Μαρτίου 2021 ήταν η πρώτη μέρα στην ιστορία της ελληνικής Wikipedia που υπερέβη τα τρία εκατομμύρια θεάσεις σε μία ημέρα. Τα λήμματα Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (9ο) και Ιωάννης Καποδίστριας (16ο) εντάσσονται στην ίδια θεματική ενότητα.

Στην τρίτη θέση βρέθηκε το λήμμα Μίκης Θεοδωράκης, καθώς ο σπουδαίος συνθέτης απεβίωσε στις 2 Σεπτεμβρίου 2021. Την ίδια ημέρα σκοτώθηκε και ο δημοφιλής ράπερ MadClip σε τροχαίο, με το λήμμα του (8ο) να είναι αυτό με τις περισσότερες επεξεργασίες το 2021. Την πρώτη δεκάδα συμπλήρωσαν τα λήμματα για τη Φώφη Γεννηματά (7ο), η οποία απεβίωσε στις 25 Οκτωβρίου, τον Πρίγκιπα Φίλιππο, Δούκα του Εδιμβούργου (10ο), ο οποίος πέθανε στις 9 Απριλίου, λίγες ήμερες πριν τα 100ά γενέθλιά του, τη σύζυγό του βασίλισσα Ελισάβετ Β΄ του Ηνωμένου Βασιλείου (της οποίας οι θεάσεις ήταν αυξημένες τόσο εξαιτίας του θανάτου του Φιλίππου, όσο και λόγω της δημοφιλούς τηλεοπτικής σειράς The Crown), τον ηθοποιό Δημήτρη Λιγνάδη (4ο) λόγω του γνωστού σκανδάλου και τον φυλακισμένο Δημήτρη Κουφοντίνα της 17 Νοέμβρη λόγω της απεργίας πείνας του.

Αναλυτικότερα η κατάταξη των 10 λημμάτων:

Θέση Σελίδα Επεξεργασίες Συνεισφέροντες Προβολές

1 Ελλάδα 486 228 677.826

2 Ελληνική Επανάσταση 96 43 622.857

3 Μίκης Θεοδωράκης 283 104 587.550

4 Δημήτρης Λιγνάδης 313 80 475.252

5 Ελισάβετ Β΄ 85 44 435.490

6 Δημήτρης Κουφοντίνας 216 57 418.128

7 Φώφη Γεννηματά 132 59 413.163

8 MadClip 953 386 385.005

9 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης 200 94 365.150

10 Πρίγκιπας Φίλιππος 134 61 349.714