Σύμφωνα με το exit poll, το VVD (Φιλελεύθερο Λαϊκό Κόμμα για την Ελευθερία και τη Δημοκρατία) κατατάσσεται τρίτο με 23 έδρες, η συμμαχία GroenLinks–PvdA (Πράσινη Αριστερά και Εργατικό Κόμμα) τέταρτη με 20 έδρες, ενώ το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDA) ακολουθεί πέμπτο με 19 έδρες.

Αν επιβεβαιωθεί ότι το D66 αναδεικνύεται πρώτο κόμμα στο νέο κοινοβούλιο, θα πρόκειται για ιστορικό αποτέλεσμα, καθώς το κόμμα δεν έχει ποτέ στο παρελθόν καταλάβει την πρώτη θέση στις ολλανδικές εκλογές.

Το exit poll έχει περιθώριο σφάλματος έως τρεις έδρες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μικρών ανατροπών στο τελικό αποτέλεσμα.

Οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές στην Ολλανδία προκηρύχθηκαν μετά την κατάρρευση, τον Ιούνιο, της κυβέρνησης συνασπισμού που είχε σχηματιστεί μόλις 11 μήνες νωρίτερα, όταν ο ακροδεξιός Γκέερτ Βίλντερς απέσυρε το Κόμμα της Ελευθερίας (PVV) από τον ήδη εύθραυστο κυβερνητικό σχηματισμό.

Το PVV είχε προκαλέσει ανατροπή στις εκλογές του 2023, κατακτώντας την πρώτη θέση και σχηματίζοντας, μετά από πολύμηνες διαπραγματεύσεις, μια εύθραυστη τετρακομματική δεξιά κυβέρνηση με το αγροτικό λαϊκιστικό κίνημα BBB, το κεντρώο NSC και το φιλελεύθερο-συντηρητικό VVD.

Ωστόσο, οι εταίροι του θεώρησαν τον Βίλντερς «πολιτικά τοξικό» για την πρωθυπουργία, δίνοντας τη θέση στον πρώην αρχηγό της μυστικής υπηρεσίας Ντικ Σχοφ. Ο Βίλντερς, γνωστός για την αντι-ισλαμική και αντι-μεταναστευτική ρητορική του, περιορίστηκε σε κριτική από το περιθώριο, έως ότου διέλυσε την κυβέρνηση στις 3 Ιουνίου, όταν οι εταίροι αρνήθηκαν να υιοθετήσουν το ριζοσπαστικό 10 σημείων πρόγραμμά του για τη μετανάστευση, το οποίο προέβλεπε στρατιωτικές περιπολίες στα σύνορα, κλείσιμο προσφυγικών δομών και απέλαση Σύρων προσφύγων.

Η ολλανδική Βουλή αριθμεί 150 έδρες, με την απόλυτη πλειοψηφία να απαιτεί 76, στόχος που καμία παράταξη δεν έχει πετύχει εδώ και πάνω από έναν αιώνα, σε μια χώρα όπου η πολιτική σταθερότητα βασίζεται στις κυβερνήσεις συνεργασίας.

Ο Βίλντερς εξήγησε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ ότι ενημερώθηκε από την ολλανδική υπηρεσία πληροφοριών, την NCTV, ότι ήταν στόχος και ο ίδιος. Αν και η NCTV δεν βλέπει κάποια άμεση απειλή, είπε ότι έχει «κακό προαίσθημα» και «διακόπτει όλες τις προεκλογικές δραστηριότητάς του προς το παρόν».

Λίγες ώρες νωρίτερα ο Βίλντερς αρνήθηκε την τελευταία στιγμή να συμμετάσχει σε ένα ντιμπέιτ στο ολλανδικό ραδιόφωνο, εξηγώντας ότι έλαβε αυτήν την απόφαση βασισμένος στις πληροφορίες του βελγικού μέσου ενημέρωσης VTM Nieuws σύμφωνα με τις οποίες ήταν ένας από τους πολιτικούς στους οποίους σκόπευαν να επιτεθούν οι τρεις νέοι που συνελήφθησαν την Πέμπτη στην Αμβέρσα.

Το κόμμα του Βίλντερς, το PVV, προηγείται στις δημοσκοπήσεις ενόψει των εκλογών. Ο Ολλανδός πολιτικός με τις αντιισλαμικές και αντιμεταναστευτικές απόψεις δέχεται συχνά απειλές θανάτου και είναι υπό αστυνομική προστασία συνεχώς από το 2004.

Την Πέμπτη, η βελγική δικαιοσύνη ανακοίνωσε ότι συνελήφθησαν τρεις άνδρες που σχεδίαζαν τζιχαντιστική επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος. Ένας από τους στόχους τους ήταν ο Βέλγος πρωθυπουργός. Ο ντε Βέβερ επισήμως δεν έχει σχολιάσει την υπόθεση. Ωστόσο εμφανίστηκε σήμερα Παρασκευή μπροστά στις κάμερες με υψωμένο τον αντίχειρα και στη συνέχεια ανάρτησε ένα χιουμοριστικό μήνυμα στο διαδίκτυο, όπου παίζει με τον γάτο του και τον ρωτά αν ξέρει να κυνηγά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Σύμφωνα με το VTM Nieuws, στόχος των υπόπτων ήταν επίσης η δήμαρχος της Αμβέρσας, η Ελς φαν Ντόεσμπουργκ.

Η ολλανδική κυβέρνηση, είναι ένας συνασπισμός μεταξύ του αντι-ισλαμικού κόμματος Ελευθερίας (PVV) του Βίλντερς, που είναι το μεγαλύτερο κόμμα, του λαϊκίστικου Κινήματος Αγροτών-Πολιτών (BBB), του κεντρώου Νέου Κοινωνικού Συμβολαίου (NSC) και του φιλελεύθερου Κόμματος Λαϊκής Ελευθερίας και Δημοκρατίας (VVD), έχει πλέον καταρρεύσει.

Ο πρωθυπουργός Ντικ Σχόοφ υπέβαλλε την παραίτηση της κυβέρνησης ένα χρόνο μετά την ανάληψη των καθηκόντων της. Ο Σχόοφ δήλωσε ότι μέλη της κυβέρνησης — συμπεριλαμβανομένου του ιδίου — θα παραμείνουν ως υπηρεσιακά μέχρι να σχηματιστεί νέα.

Ο Σχόοφ χαρακτήρισε την κίνηση του Βίλντερς «περιττή και ανεύθυνη». Αλλά, είπε, «αν ένα κόμμα δεν έχει τη βούληση να συνεχίσει [να υλοποιεί το κυβερνητικό πρόγραμμα], δεν μπορούν να προχωρήσουν οι δύο μαζί».

Το Κόμμα για την Ελευθερία (PVV) του Βίλντερς αποχώρησε από τον συνασπισμό εν μέσω έντονης διαμάχης σχετικά με τη θέση της κυβέρνησης για το άσυλο. «Καμία υπογραφή για τα σχέδιά μας για το άσυλο. Καμία αλλαγή στη συμφωνία [του συνασπισμού]. Το PVV αποχωρεί από τον συνασπισμό»,  
δημοσίευσε ο Βίλντερς στο X.

Ο Βίλντερς ήθελε οι εταίροι του στον κυβερνητικό συνασπισμό να δεσμευτούν σε σχέδιο δέκα σημείων του PVV για το άσυλο. «Το PVV υποσχέθηκε στους ψηφοφόρους την αυστηρότερη πολιτική ασύλου που υπήρξε ποτέ», συμπεριλαμβανομένης μιας πρότασης για «κλείσιμο των συνόρων στους αιτούντες άσυλο»,  δήλωσε ο Βίλντερς στους δημοσιογράφους  το πρωί της Τρίτης. Όταν οι εταίροι του στον κυβερνητικό συνασπισμό αρνήθηκαν να υπογράψουν τα σχέδια, «δεν είχα άλλη επιλογή από το να πω: Αποσύρουμε την υποστήριξή μας προς αυτό το Υπουργικό Συμβούλιο», είπε.

Ο Βίλντερς είπε ότι είχε πει στον Σχόοφ ότι θα αποσύρει τους υπουργούς του PVV από την κυβέρνηση.

Πρόσθεσε: «Υπέγραψα την αυστηρότερη πολιτική ασύλου, όχι την πτώση της Ολλανδίας».

‘Ανεύθυνος’

Οι ηγέτες των άλλων κομμάτων αντέδρασαν οργισμένα στην απόφαση του Βίλντερς να ρίξει την κυβέρνηση.

Η πρόεδρος του BBB, Καρολάιν βαν ντερ Πλας, χαρακτήρισε την κίνηση του Βίλντερς «ανεύθυνη».  Έγραψε  στο X ότι «όποιος σταματήσει τώρα, προσφέρει την Ολλανδία στην Αριστερά σε ασημένιο πιάτο».

«Ελπίζαμε ότι [ο Βίλντερς] θα είχε μια ξεκούραστη νύχτα και θα το είχε σκεφτεί καλά. Αλλά ήρθε με μια πολύ σύντομη ανακοίνωση», δήλωσε η Νικολίεν βαν Βρουνχόβεν από το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας (NSC)  στον ολλανδικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα NOS , προσθέτοντας: «Αυτό είναι πραγματικά ακατανόητο».

Η πρόεδρος του VVD, Ντιλάν Γεσιλγκιόζ,  αντέδρασε  ότι ο Βίλντερς «έβαζε για άλλη μια φορά το δικό του συμφέρον πάνω από το συμφέρον της χώρας. Τρέχοντας. Σε μια εποχή άνευ προηγουμένου αβεβαιότητας».

Η κίνηση του Βίλντερς δεν αφορούσε πραγματικά τη μετανάστευση, υποστήριξε. «Ήδη επρόκειτο να κάνουμε ό,τι ήταν δυνατό. Όλα όσα είχαμε ήδη συμφωνήσει είχαν καθυστερήσει λόγω της αδιαφορίας του PVV».

Καταδικασμένοι σε αποτυχία

Η ολλανδική κυβέρνηση — η πρώτη που συμπεριέλαβε το PVV του Βίλντερς — είναι στην εξουσία για λιγότερο από ένα χρόνο, μετά από μήνες συνομιλιών για τη σύστασή της μετά την σοκαριστική νίκη της ακροδεξιάς στις  εκλογές του Νοεμβρίου 2023 .

Ο Σχόοφ, δημόσιος υπάλληλος, επιλέχθηκε πρωθυπουργός στον δεξιό συνασπισμό.

Αλλά τα πράγματα δεν ήταν ομαλά για τον Schoof ή την κυβέρνηση, με τον Wilders να επιτίθεται επανειλημμένα στον πρωθυπουργό και την κυβέρνηση στο κοινοβούλιο. Έχει εκφράσει την έντονη ανησυχία του για την υπόσχεση του Schoof στις Βρυξέλλες για ολλανδική υποστήριξη στην Ουκρανία και το  αίτημα του υπουργού Εξωτερικών Caspar Veldkamp  προς την ΕΕ να επανεξετάσει τη συμφωνία σύνδεσής της με το Ισραήλ.

«Αν δεν είχε συμβεί σήμερα, θα είχε συμβεί κάποια στιγμή τις επόμενες εβδομάδες», δήλωσε στο NOS ο Ρομπ Γέτεν, πρόεδρος του φιλελεύθερου κόμματος D66. Επέκρινε την κυβέρνηση για τη λήψη λίγων αποφάσεων και για τον υπερβολικά μεγάλο αριθμό «διαμαχών και κρίσεων», λέγοντας ότι τα άλλα κόμματα του συνασπισμού είχαν «συλληφθεί» από τον Βίλντερς.

Η κατάρρευση έρχεται λίγες εβδομάδες πριν από την κρίσιμη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ που πραγματοποιείται στη Χάγη, στην οποία οι σύμμαχοι αναμένεται να αυξήσουν σημαντικά τις αμυντικές δαπάνες.

Και τώρα τι;

Οι υπουργοί συναντώνται την Τρίτη για να αποφασίσουν τι θα ακολουθήσει, αν και η υπόθεση είναι ότι ο πρωθυπουργός θα υποβάλει την παραίτηση του υπουργικού του συμβουλίου.

Μια νέα εκλογική αναμέτρηση θα μπορούσε να ανατρέψει δραματικά το πολιτικό τοπίο της Ολλανδίας. Δύο κυβερνητικά κόμματα, το BBB και το NSC, ήταν και τα δύο μεγάλα νικητήρια στις εκλογές του Νοεμβρίου 2023, αλλά έκτοτε έχουν καταρρεύσει στις δημοσκοπήσεις. Σύμφωνα με την  δημοσκόπηση του POLITICO , και τα δύο βρίσκονται στο 1%.

Το PVV του Βίλντερς, επίσης, καταγράφει στις δημοσκοπήσεις χαμηλότερα από το αποτέλεσμα των εκλογών του Νοεμβρίου — αν και εξακολουθεί να βρίσκεται, οριακά, στην πρώτη θέση.

Η συμμαχία των Εργατικών και της Πράσινης Αριστεράς με επικεφαλής τον πρώην Επίτροπο Φρανς Τίμερμανς και το φιλελεύθερο κόμμα VVD έχουν κερδίσει δημοτικότητα από τις εκλογές του 2023, υπολείποντας στις δημοσκοπήσεις το Κόμμα της Ελευθερίας.

Ο Τίμερμανς, όπως ήταν αναμενόμενο, δήλωσε στο NOS ότι επιθυμεί εκλογές «το συντομότερο δυνατό». Απέκλεισε το ενδεχόμενο να υποστηρίξει τα υπόλοιπα κόμματα: «Με αυτά τα κόμματα συνασπισμού στην τρέχουσα μορφή τους, δεν είναι δυνατό να σχηματιστεί μια σταθερή εθνική κυβέρνηση», είπε.

Αυτό που ακολουθεί είναι η προκήρυξη πρόωρων εκλογών, αν και δεν είναι σαφές πότε, όπως σημειώνει ο Guardian, καθώς στο τέλος του μήνα πρόκειται να πραγματοποιηθεί σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη.

Το εθνικιστικό κόμμα PVV του Βίλντερς κέρδισε τις περισσότερες έδρες στις εκλογές του 2023. Ο ίδιος δήλωσε πρόθυμος να μην διεκδικήσει τη θέση του πρωθυπουργού καθώς επιδιώκει να σχηματίσει μια βιώσιμη νέα κυβέρνηση, μετέδωσε το εθνικό τηλεοπτικό δίκτυο NOS.

Το NOS επικαλέστηκε πολιτικές πηγές στη Χάγη ότι το PVV του Βίλντερς και τρία άλλα συντηρητικά κόμματα που προσπαθούσαν να σχηματίσουν μια νέα δεξιά κυβέρνηση σταθμίζουν ένα σενάριο σύμφωνα με το οποίο οι ηγέτες των κομμάτων θα παραμείνουν στο κοινοβούλιο.

«Οι ψηφοφόροι μίλησαν. Οι έδρες μοιράστηκαν. Είναι τώρα σημαντικό να δούμε σε ποια σημεία μπορούμε να συμφωνήσουμε», είπε ο Βίλντερς γιορτάζοντας την επιτυχία του με σαμπάνια.

Απευθυνόμενος στους υποστηρικτές του που είχαν συγκεντρωθεί στη Χάγη, ο Βίλντερς επανέλαβε ωστόσο την αντιμεταναστευτική ρητορική του, δηλώνοντας ότι οι Ολλανδοί ψήφισαν για να υψώσουν ένα «φράγμα στο τσουνάμι» των αιτούντων άσυλο. Στη συνέχεια όμως είπε στους δημοσιογράφους ότι θέλει να γίνει «ο πρωθυπουργός όλων των Ολλανδών» και ότι «θα εργαστεί σκληρά με τα άλλα κόμματα» για τον σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού.

Η απρόσμενη νίκη του 60χρονου πολιτικού δεν του διασφαλίζει αυτομάτως και το πρωθυπουργικό αξίωμα.

Η συμμαχία Πρασίνων-Εργατικών του Φρανς Τίμερμανς, που κατέλαβε τη δεύτερη θέση και εκλέγει 25 βουλευτές, έχει απορρίψει εκ των προτέρων κάθε συνεργασία με τον Βίλντερς. «Ήρθε η ώρα να υπερασπιστούμε τη δημοκρατία», δήλωσε μάλιστα ο πρώην Επίτροπος.

Η Ντιλάν Γεσιλγκιόζ, η ηγέτιδα του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος για την Ελευθερία και τη Δημοκρατία (VVD, 24 έδρες) του απερχόμενου πρωθυπουργού Μαρκ Ρούτε είπε, μετά το απογοητευτικό για το κόμμα της αποτέλεσμα, ότι θα πρέπει «να δούμε αν ο Βίλντερς καταφέρει να σχηματίσει έναν συνασπισμό».

Το «όχι» που ενδέχεται να γίνει «ναι»

Πριν από τις εκλογές οι ηγέτες των τριών μεγαλύτερων πολιτικών κομμάτων είχαν διαβεβαιώσει ότι δεν θα συμμετείχαν σε μια κυβέρνηση με επικεφαλής το PVV. Όμως ο Βίλντερς είπε ότι «δεν μπορούν πλέον να αγνοούν» το κόμμα του.

Ο πρωτόβγαλτος στην πολιτική σκηνή Πίετερ Όμτζιγκ, του νέου κόμματος κατά της διαφθοράς «Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο» (NSC, 20 έδρες), δήλωσε «διαθέσιμος» για διαπραγματεύσεις με τον Βίλντερς, παραδεχόμενος ότι η διαδικασία «δεν θα είναι εύκολη».

«Θα εξαρτηθεί πλήρως από το VVD», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο η Σάρα ντε Λάνγκε, καθηγήτρια Πολιτικού Πλουραλισμού στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. «Ένα μεγάλο ερώτημα θα είναι ποιος θα αναλάβει πρωθυπουργός αφού με τον Βίλντερς πρωθυπουργό η Ολλανδία θα βρεθεί σε μια αδιανόητη θέση, σε διεθνές επίπεδο».

Σύννεφα στις Βρυξέλλες

Η νίκη του Βίλντερς προκαλεί ανησυχία στις Βρυξέλλες: ο ηγέτης της ακροδεξιάς, υποστηρικτής του «Nexit», είχε υποσχεθεί ότι θα προκηρύξει δημοψήφισμα για την παραμονή ή όχι της Ολλανδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ανησυχίες εκφράζονται και στο εσωτερικό. «Ο κόσμος ανησυχεί, κάποιοι φοβούνται, άλλοι είναι αβέβαιοι για το μέλλον τους και τη θέση της στην ολλανδική κοινωνία», είπε ο Χαμπίμπ ελ Καντούρι, του ολλανδομαροκινού ιδρύματος SMN.

Η ευρωπαϊκή ακροδεξιά πάντως, από τον πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, την ηγέτιδα του γαλλικού Εθνικού Συναγερμού Μαρίν Λεπέν και τον Σαντιάγκο Αμπασκάλ του ισπανικού Vox, χαιρέτισαν τον «αέρα αλλαγής» στην Ευρώπη.

Ο Βίλντερς αποκαλείται κάποιες φορές «Ολλανδός Τραμπ» όμως στην πραγματικότητα ασχολείται με την πολιτική πολλά χρόνια πριν από τον πρώην Αμερικανό πρόεδρο. Δεν είχε διστάσει να αποκαλέσει «αλήτες» τους Μαροκινούς, να προτείνει τη διεξαγωγή διαγωνισμού για την καλύτερη καρικατούρα του προφήτη Μωάμεθ και έχτισε την καριέρα του αγωνιζόμενος εναντίον αυτού που αποκαλεί «ισλαμική εισβολή» στη Δύση. Ούτε οι δικαστικές περιπέτειες του (είχε καταδικαστεί για προσβολή των Μαροκινών) ούτε οι απειλές θανάτου (ζει υπό αστυνομική προστασία από το 2004) τον αποθάρρυναν.

Πρόσφατα προσπάθησε να ρίξει τους τόνους και να επικεντρωθεί στις άλλες ανησυχίες των ψηφοφόρων, όπως το υψηλό κόστος διαβίωσης. Δήλωσε μάλιστα έτοιμος να βάλει στην άκρη της απόψεις του γύρω από το Ισλάμ προκειμένου να κυβερνήσει. Στο προεκλογικό μανιφέστο του PVV ωστόσο, ο ξενοφοβικός τόνος παραμένει. Προτείνεται μεταξύ άλλων η επαναφορά των συνοριακών ελέγχων, η κράτηση και η απέλαση των παράτυπων μεταναστών, η επιστροφή των Σύρων αιτούντων άσυλο στη χώρα του και η επανεισαγωγή των αδειών εργασίας για τους εργαζόμενους από χώρες της ΕΕ. Αναφέρεται επίσης ότι «η Ολλανδία δεν είναι ισλαμική χώρα. Ούτε (ισλαμικά) σχολεία, ούτε Κοράνια, ούτε τζαμιά».