Σπύρος Σιδέρης

Οι δημόσιες αντιπαραθέσεις, οι επιθέσεις μέσω Telegram και οι έντονες διεργασίες στο πολιτικό παρασκήνιο συνθέτουν ένα σκηνικό αυξανόμενης εσωτερικής έντασης.

Το τελεσίγραφο Φεντόροφ και οι αιχμές για «τιμωρία»

Ο Μιχαήλ Φεντόροφ, μιλώντας στον πρώην σύμβουλό του Σεργκέι Στερνένκο, υποστήριξε ότι, εάν στόχος είναι ο τερματισμός του πολέμου, θα πρέπει να έχει τις αρμοδιότητες που προσφέρει η θέση του υπουργού Άμυνας.

Ως κρίσιμη ημερομηνία προσδιόρισε την 18η Αυγούστου, όταν η ουκρανική Βουλή επιστρέφει από τις θερινές διακοπές και αναμένεται να αποφασίσει για τη νέα ηγεσία του υπουργείου.

Αν και δεν κάλεσε ευθέως σε κλιμάκωση των κινητοποιήσεων που πραγματοποιούνται εδώ και τρεις εβδομάδες στο Κίεβο υπέρ της επιστροφής του, οι δηλώσεις του ερμηνεύονται ως προειδοποίηση ότι η πίεση προς την κυβέρνηση ενδέχεται να αυξηθεί μετά την ημερομηνία αυτή.

Παράλληλα, εξαπέλυσε επίθεση κατά μεγάλων καναλιών του Telegram, κάνοντας λόγο για οργανωμένες «μιντιακές επιθέσεις» εναντίον του. Υποστήριξε ότι πίσω από αυτές βρίσκονται πρόσωπα με πολιτικές διασυνδέσεις και διεμήνυσε πως όσοι συμμετέχουν σε αυτή την εκστρατεία «πρέπει να τιμωρηθούν», σημειώνοντας ότι βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια εντοπισμού τους.

Το παρασκήνιο της σύγκρουσης

Στο Κίεβο, η υπόθεση Φεντόροφ αντιμετωπίζεται πλέον ως κάτι πολύ ευρύτερο από μια αλλαγή προσώπων στην ηγεσία του υπουργείου Άμυνας.

Κανάλια του Telegram που θεωρούνται κοντά στο προεδρικό περιβάλλον έχουν ασκήσει έντονη κριτική στον πρώην υπουργό, ενώ οι υποστηρικτές του κάνουν λόγο για συντονισμένη προσπάθεια πολιτικής απαξίωσής του.

Την ίδια στιγμή, οι συγκεντρώσεις υπέρ της επιστροφής του συνεχίζονται για τρίτη διαδοχική εβδομάδα, διατηρώντας ανοιχτό ένα μέτωπο που προκαλεί αμηχανία στην κυβέρνηση.

Η δημοσκόπηση που αλλάζει τα δεδομένα

Μέσα σε αυτό το κλίμα δημοσιοποιήθηκε νέα έρευνα της Socis, η οποία καταγράφει σημαντικές ανακατατάξεις στους πολιτικούς συσχετισμούς.

Στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών ο Ζελένσκι προηγείται οριακά με 22,3%, ενώ ο πρώην αρχηγός των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων και νυν πρέσβης στο Ηνωμένο Βασίλειο Βαλέρι Ζαλούζνι ακολουθεί με 21,4%. Ο Φεντόροφ συγκεντρώνει 13,1% και ο επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών Κίριλο Μπουντάνοφ 8,3%.

Η εικόνα, ωστόσο, ανατρέπεται πλήρως στον δεύτερο γύρο.

Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, ο Ζαλούζνι επικρατεί του Ζελένσκι με 66,2% έναντι 33,8%. Αντίστοιχα, ο Φεντόροφ εμφανίζεται να κερδίζει με 63,8% έναντι 36,2%, ενώ ο Μπουντάνοφ προηγείται με 60,3% έναντι 39,7%.

Ο μοναδικός αντίπαλος απέναντι στον οποίο ο Ζελένσκι διατηρεί προβάδισμα είναι ο πρώην πρόεδρος Πέτρο Ποροσένκο.

Οι νέοι συσχετισμοί

Η ίδια έρευνα δείχνει ότι σε ενδεχόμενες βουλευτικές εκλογές, υποθετικά πολιτικά σχήματα υπό τον Ζαλούζνι και τον Φεντόροφ θα συγκέντρωναν μεγαλύτερη στήριξη από το κόμμα «Υπηρέτης του Λαού» του Ζελένσκι.

Παράλληλα, το 62,5% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι διαφωνεί με την απομάκρυνση του Φεντόροφ από το υπουργείο Άμυνας, ενώ οι απόψεις για τις διαδηλώσεις εμφανίζονται μοιρασμένες ως προς το αν επηρεάζουν την αμυντική ικανότητα της χώρας.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τις 28 Ιουλίου έως τις 2 Αυγούστου σε δείγμα 2.000 ενηλίκων στις περιοχές που ελέγχονται από την ουκρανική κυβέρνηση και δεν βρίσκονται σε ενεργό πολεμικό μέτωπο, με περιθώριο στατιστικού σφάλματος ±2,6%.

Με τη συνεδρίαση της Βουλής στις 18 Αυγούστου να πλησιάζει και τις δημοσκοπήσεις να προκαλούν έντονο προβληματισμό στο προεδρικό στρατόπεδο, το πολιτικό θερμόμετρο στην Ουκρανία ανεβαίνει, ενώ το παρασκήνιο γύρω από τη διαδοχή και τις εσωτερικές ισορροπίες δείχνει να αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.

Σπύρος Σιδέρης

Στο βάθος, το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι είπε», αλλά «γιατί το είπε τώρα» – και πώς μια τέτοια παρέμβαση αναδιατάσσει τις ισορροπίες σε μια χώρα που λειτουργεί υπό στρατιωτικό νόμο και παρατεταμένη κρίση.

Οι δύο αιχμές: Υπηρεσία Ασφαλείας και «μοιρασμένη» αντεπίθεση

Ο Βαλέρι Ζαλούζνι, στην πιο σκληρή δημόσια παρέμβασή του μέχρι σήμερα, διατύπωσε δύο βασικές αιτιάσεις. Πρώτον, περιέγραψε επεισόδιο του φθινοπώρου του 2022, όταν –σύμφωνα με όσα αφηγήθηκε– ειδικές δυνάμεις της Υπηρεσίας Ασφαλείας της Ουκρανίας εμφανίστηκαν σε χώρο που χρησιμοποιούσε η στρατιωτική ηγεσία, γεγονός που ο ίδιος ερμήνευσε ως κίνηση εκφοβισμού προς το πρόσωπό του. Υπήρξε, κατά την αφήγηση, και διάσταση συμβολισμού: η παρουσία ξένων αξιωματικών στον χώρο εκείνη τη στιγμή μεγιστοποιούσε τη βαρύτητα του συμβάντος. Η Υπηρεσία Ασφαλείας φέρεται να έδωσε διαφορετική εξήγηση, υποστηρίζοντας ότι ο έλεγχος αφορούσε άλλο ζήτημα που συνδεόταν με προηγούμενη χρήση του κτιρίου.

Όπως και να έχει, η δημόσια επαναφορά ενός τέτοιου περιστατικού «τρυπάει» την εικόνα της πλήρους θεσμικής συνοχής που επιδιώκει να διατηρεί η ουκρανική ηγεσία σε καιρό πολέμου.

Δεύτερον, ο Ζαλούζνι απέδωσε ευθύνη στην πολιτική ηγεσία για την αποτυχία της ουκρανικής αντεπίθεσης του 2023. Κατά την εκδοχή του, το στρατιωτικό σχέδιο –που είχε επεξεργαστεί η ουκρανική διοίκηση με δυτική υποστήριξη– δεν υποστηρίχθηκε με τους αναγκαίους πόρους, ενώ κρίσιμη ήταν και η επιλογή να διασπαστούν οι προσπάθειες σε περισσότερους άξονες αντί να συγκεντρωθούν σε ένα αποφασιστικό πλήγμα.

Η ουσία της κριτικής του είναι διπλή: αφενός, υπονοεί ανεπαρκή κατανομή μέσων, αφετέρου αφήνει να εννοηθεί ότι υπήρξε πολιτική παρέμβαση στη στρατιωτική λογική της επιχείρησης, με αποτέλεσμα τη διάχυση της ισχύος.

Γιατί τώρα: από τη σιωπή στη σύγκρουση αφήγησης

Η παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ο Ζαλούζνι, μετά την απομάκρυνσή του από την ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων και τη μετακίνησή του στο Λονδίνο, απέφευγε συστηματικά τη δημόσια πολιτική αντιπαράθεση. Η επιλογή να μιλήσει τώρα ερμηνεύεται ως προσπάθεια να «κλειδώσει» τη δική του εκδοχή των γεγονότων πριν παγιωθεί πλήρως μια εναλλακτική αφήγηση από την προεδρική πλευρά για το 2023 – χρονιά-ορόσημο που επηρέασε καθοριστικά τόσο τις στρατιωτικές προσδοκίες όσο και την ψυχολογία στο εσωτερικό και στη Δύση.

Παράλληλα, η συνέντευξη αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το ποιος «χρεώνεται» στρατηγικές αποτυχίες σε μια χώρα όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται υπό πίεση, με περιορισμένους πόρους και υπό την αβεβαιότητα της δυτικής βοήθειας.

Η κριτική Ζαλούζνι ακουμπά έναν πυρήνα που πονά: τη σχέση ανάμεσα σε πολιτική ηγεσία και στρατιωτική διοίκηση. Αν αυτή η σχέση μετατραπεί σε δημόσια αντιπαράθεση, τότε η Ουκρανία κινδυνεύει να αντιμετωπίσει όχι μόνο πρόβλημα στο μέτωπο, αλλά και πρόβλημα εσωτερικής συνοχής.

Η πολιτική διάσταση: ο «δυνητικός αντίπαλος» του Ζελένσκι

Αναπόφευκτα, η συνέντευξη διαβάζεται και ως πολιτικό μήνυμα. Ο Ζαλούζνι θεωρείται εδώ και καιρό πρόσωπο με υψηλή αποδοχή σε τμήματα της κοινής γνώμης, ενώ αναφέρεται συχνά ως πιθανός ισχυρός παίκτης σε μελλοντικές εκλογικές διαδικασίες – όταν και εφόσον αρθεί ο στρατιωτικός νόμος. Ο ίδιος φέρεται να επαναλαμβάνει ότι όσο συνεχίζεται ο πόλεμος δεν τίθεται ζήτημα πολιτικής εμπλοκής. Όμως η πραγματικότητα στην πολιτική είναι ότι η «αποφυγή» δεν ακυρώνει τον ρόλο που του αποδίδουν άλλοι: κόμματα, ομάδες επιρροής, μέσα ενημέρωσης, ακόμα και διεθνή κέντρα που αναζητούν προβλέψιμες μεταβάσεις.

Μια εύλογη ανάγνωση της συνέντευξης είναι ότι ο Ζαλούζνι επιχειρεί να προστατεύσει το πολιτικό του κεφάλαιο από διάβρωση: να δείξει ότι δεν ευθύνεται εκείνος για επιλογές που οδήγησαν στην αποτυχία του 2023, να εμφανιστεί ως στρατιωτικός που ζητούσε συγκέντρωση δυνάμεων και πόρων και να καταστήσει σαφές ότι η απομάκρυνσή του δεν ήταν απλώς τεχνική απόφαση, αλλά απόρροια βαθύτερης σύγκρουσης προσέγγισης.

Τι σηματοδοτεί τελικά: προειδοποίηση προς το σύστημα

Ανεξαρτήτως των προθέσεων, η συνέντευξη λειτουργεί ως προειδοποίηση ότι το ουκρανικό σύστημα εξουσίας εισέρχεται σε μια πιο δύσκολη φάση, όπου η ενότητα δεν θα θεωρείται δεδομένη. Για την προεδρική πλευρά, το δίλημμα είναι οξύ: η πλήρης αντιπαράθεση με τον Ζαλούζνι θα μπορούσε να τον «αναβαθμίσει» σε πολιτικό αντίπαλο, ενώ η σιωπή αφήνει χώρο να κυκλοφορήσει η δική του αφήγηση χωρίς άμεση θεσμική απάντηση. Για τη Δύση, το επεισόδιο αποτελεί υπενθύμιση ότι, πέρα από τα πακέτα βοήθειας και τους αριθμούς, υπάρχει ένας εσωτερικός μηχανισμός που χρειάζεται σταθερότητα, εμπιστοσύνη και καθαρή αλυσίδα αποφάσεων.

Σε τελική ανάλυση, η συνέντευξη Ζαλούζνι δεν είναι απλώς «μια κριτική». Είναι μήνυμα για το πώς ο πόλεμος αναδιαμορφώνει την πολιτική: δημιουργεί νέους πόλους νομιμοποίησης, μετατοπίζει την ευθύνη, και ανοίγει –έστω υπόγεια– τη συζήτηση για την «επόμενη μέρα» στην ουκρανική ηγεσία. Και αυτό, σε μια χώρα που πολεμά, είναι ίσως το πιο βαρύ πολιτικό φορτίο.