Σπύρος Σιδέρης

Στο επίκεντρο των κινήσεων βρίσκεται ο Τόμας (Τομ) Μπάρακ, πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, ο οποίος κινείται παρασκηνιακά σε δύο από τα πλέον ευαίσθητα μέτωπα της περιοχής: την οικονομική επανεκκίνηση της Συρίας και την προσπάθεια περιορισμού της επιρροής των φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ.

Οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον δεν προετοιμάζεται απλώς για μια συμφωνία με το Ιράν, αλλά για τη γεωπολιτική πραγματικότητα που θα ακολουθήσει.

Το μήνυμα της Ουάσιγκτον προς τη Βαγδάτη

Σύμφωνα με πληροφορίες της Asharq Al-Awsat, ο Τόμας Μπάρακ μετέφερε στην ιρακινή ηγεσία ένα σαφές μήνυμα: το Ιράκ δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως προέκταση του ιρανικού φακέλου ούτε να παραμένει όμηρος των διακυμάνσεων στις σχέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Στο επίκεντρο των αμερικανικών ανησυχιών βρίσκονται οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, οι οποίες εξακολουθούν να διαθέτουν σημαντική στρατιωτική, πολιτική και οικονομική ισχύ. Για τις ΗΠΑ, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την ασφάλεια αλλά τον ίδιο τον χαρακτήρα του ιρακινού κράτους και το ποιος έχει τελικά το μονοπώλιο της εξουσίας.

Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι η σταθερότητα του Ιράκ δεν μπορεί να εξαρτάται από τις περιφερειακές στρατηγικές της Τεχεράνης, ούτε από τις εξελίξεις γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Γιατί οι Αμερικανοί κινούνται τώρα

Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν θεωρείται.

Καθώς πλησιάζει η πιθανή συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η αμερικανική πλευρά φαίνεται να επιχειρεί να καθορίσει εκ των προτέρων τα όρια της μελλοντικής περιφερειακής ισορροπίας. Με απλά λόγια, η Ουάσιγκτον δεν θέλει μια συμφωνία με την Τεχεράνη να ερμηνευθεί ως αποδοχή ή νομιμοποίηση της ιρανικής επιρροής στο Ιράκ, στη Συρία και ευρύτερα στη Μέση Ανατολή.

Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η περιοχή εισέρχεται σε νέα φάση και ότι τώρα υπάρχει παράθυρο ευκαιρίας για την αναθεώρηση ισορροπιών που διαμορφώθηκαν μετά το 2003. Υπό αυτό το πρίσμα, το Ιράκ θεωρείται το σημαντικότερο πεδίο όπου θα κριθεί αν η Τεχεράνη θα διατηρήσει την επιρροή που οικοδόμησε τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Από τη Δαμασκό στη Βαγδάτη

Οι κινήσεις του Μπάρακ δεν περιορίζονται στο Ιράκ.

Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον στηρίζει την προώθηση σημαντικών ενεργειακών συμφωνιών στη Συρία, με στόχο την προσέλκυση επενδύσεων και την επανεκκίνηση κρίσιμων τομέων της οικονομίας. Σύμφωνα με οικονομικούς αναλυτές της περιοχής, η αμερικανική υποστήριξη σε τέτοιες πρωτοβουλίες δεν αφορά μόνο την οικονομία, αλλά και τη δημιουργία νέων μηχανισμών σταθερότητας που θα μειώσουν την εξάρτηση της χώρας από εξωτερικά κέντρα επιρροής.

Έτσι, η Δαμασκός και η Βαγδάτη εμφανίζονται πλέον ως δύο κομμάτια του ίδιου παζλ. Η αμερικανική στρατηγική επιχειρεί να δημιουργήσει ένα νέο περιφερειακό πλαίσιο στο οποίο η οικονομία, η ενέργεια και η ασφάλεια θα λειτουργούν ως αντίβαρο στην παραδοσιακή γεωπολιτική επιρροή της Τεχεράνης.

Η «γκρίζα ζώνη» που δεν θέλει αλλαγές

Το σχέδιο αυτό, ωστόσο, συναντά ισχυρές αντιστάσεις.

Στο εσωτερικό του Ιράκ έχει διαμορφωθεί ένα σύνθετο δίκτυο πολιτικών δυνάμεων, ενόπλων οργανώσεων και οικονομικών συμφερόντων που επωφελείται από τη σημερινή κατάσταση. Για πολλούς από αυτούς, οποιαδήποτε συζήτηση περί αφοπλισμού, περιορισμού ή πλήρους ενσωμάτωσης των πολιτοφυλακών στους κρατικούς μηχανισμούς θεωρείται υπαρξιακή απειλή.

Γι’ αυτό και αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η προσπάθεια αλλαγής των ισορροπιών μπορεί να προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις και να δοκιμάσει τη συνοχή της ιρακινής πολιτικής σκηνής.

Η επόμενη μάχη της Μέσης Ανατολής

Πίσω από τις διπλωματικές επαφές και τα οικονομικά συμβόλαια διαγράφεται μια μεγαλύτερη εικόνα. Οι ΗΠΑ φαίνεται να προετοιμάζονται για τη «μετά τη συμφωνία» εποχή, επιχειρώντας να περιορίσουν τα περιθώρια επέκτασης της ιρανικής επιρροής, ακόμη και αν επιτευχθεί συνεννόηση με την Τεχεράνη.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν το σχέδιο αυτό μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς να ανοίξει νέα μέτωπα στην περιοχή.

Γιατί όσο πλησιάζει η οριστική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, τόσο περισσότερο γίνεται φανερό ότι η πραγματική μάχη δεν διεξάγεται μόνο γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Διεξάγεται ήδη στη Βαγδάτη, στη Δαμασκό και στα παρασκήνια της νέας γεωπολιτικής αρχιτεκτονικής που επιχειρεί να διαμορφώσει η Ουάσιγκτον στη Μέση Ανατολή.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της συριακής προεδρίας, οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στις τελευταίες εξελίξεις στη Συρία και στην ευρύτερη περιοχή, καθώς και στις δυνατότητες ενίσχυσης του διαλόγου για την ασφάλεια και τη σταθερότητα.

Η Σαχίν, επικεφαλής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, συζήτησε θέματα ασφαλείας με τον Σαράα, ενώ ο Γουίλσον, μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Χ, μίλησε για «ένα φωτεινό και ενωμένο μέλλον για τη Συρία», εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη του για την υποδοχή.

Breaking: President of the Syrian Arab Republic, Ahmad al-#Sharaa, receives #US senior delegation in Damascus, headed by US Special Envoy for Syria Thomas Barrack.

The delegation also comprises ranking Senator Jeanne Shaheen and Representative Joe Wilson. pic.twitter.com/lgH0jY1Ht9

— SANAEnglishOfficial (@SANAEnOfficial) August 25, 2025

Σημαντικό στοιχείο αποτέλεσε η αναφορά του σε ανάγκη πλήρους άρσης του Νόμου Τσέζαρ, ενός βασικού πυλώνα της αμερικανικής πολιτικής πίεσης προς τη Δαμασκό, δεσμευόμενος ότι θα υποστηρίξει αυτόν τον στόχο μέχρι το τέλος του 2025.

Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στα εσωτερικά ζητήματα. Ο Τομ Μπάρακ, μόλις μία ημέρα πριν τη συνάντηση στη Συρία, είχε επισκεφθεί το Ισραήλ, όπου συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και συζήτησαν την κατάσταση σε Συρία και Λίβανο. Η σύνδεση αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη. Ο ίδιος ο Σαράα, σε δηλώσεις του, επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με το Ισραήλ, με αμερικανική μεσολάβηση, για την αναβίωση των συμφωνιών ασφαλείας του 1974 στα Υψίπεδα του Γκολάν. Τόνισε μάλιστα ότι «δεν θα διστάσει να λάβει οποιαδήποτε απόφαση εξυπηρετεί το συμφέρον της χώρας».

Η παρουσία της αμερικανικής αντιπροσωπείας συμπίπτει με ένα τοπίο εσωτερικών εντάσεων. Στη νότια Συρία, οι ισραηλινές δυνάμεις προωθήθηκαν πρόσφατα στην περιοχή Μπέιτ Τζιν, μόλις 40 χλμ. από τη Δαμασκό, ενώ η επαρχία Σουέιντα φλέγεται από διαδηλώσεις και αιτήματα ανεξαρτησίας, με τον σεΐχη Χίκμετ αλ-Χάτζρι να πρωταγωνιστεί. Οι ΗΠΑ, μέσα σε αυτή την ασταθή κατάσταση, επιδιώκουν να αποτρέψουν μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, αλλά και να διασφαλίσουν ότι διατηρούν επιρροή σε κάθε πιθανή πολιτική λύση.

Ενδεικτική ήταν και η συνάντηση της Σαχίν με τον επικεφαλής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), Μαζλούμ Αμπντί, στην οποία συζητήθηκαν οι εξελίξεις στη βορειοανατολική Συρία και η ασφάλεια των κουρδικών περιοχών. Η αμερικανική υποστήριξη προς τους SDF, αν και αμφισβητούμενη από τη Δαμασκό, παραμένει στρατηγική, ιδιαίτερα τώρα που οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι από τον Σεπτέμβριο αρχίζουν σταδιακή αποχώρηση από βάσεις στη Συρία και στο Ιρακινό Κουρδιστάν.

Η ανακοίνωση αυτής της αποχώρησης προκάλεσε ανησυχία στη Βαγδάτη, καθώς εκατοντάδες Ιρακινοί τζιχαντιστές παραμένουν φυλακισμένοι σε εγκαταστάσεις των SDF. Ιρακινές πηγές μιλούν για εντατικές επαφές με τους Κούρδους της Συρίας, ώστε να διασφαλιστεί η μεταφορά των κρατουμένων στο Ιράκ, πριν προκύψουν κενά ασφαλείας που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από το Ισλαμικό Κράτος. Η απειλή αυτή ενισχύθηκε από πρόσφατες αναφορές για απόδραση τζιχαντιστών από φυλακές στη Χασάκα, περιστατικά που συχνά συμβαίνουν όταν η αμερικανική παρουσία τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Παράλληλα, η Δαμασκός επιχειρεί να δείξει ότι ελέγχει την κατάσταση. Συριακές δυνάμεις εξάρθρωσαν πυρήνες του ISIS στην Ιντλίμπ και τη Χαράμ, ενώ οι ΗΠΑ επιβεβαίωσαν την εξουδετέρωση του Ιρακινού ηγέτη του ISIS, Σαλάχ Νούμαν, σε επιδρομή τον Αύγουστο.

Όλα αυτά αποκαλύπτουν μια εικόνα χώρας όπου οι γραμμές σύγκρουσης είναι πολλαπλές και το περιθώριο λαθών περιορισμένο.

H Συρία για ακόμη μία φορά βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η αμερικανική αντιπροσωπεία δεν επισκέφθηκε απλώς τον Σαράα για τυπικές συνομιλίες· επιχείρησε να χαρτογραφήσει τις προθέσεις της Δαμασκού, να εξετάσει την προοπτική σταδιακής άρσης των κυρώσεων και να διερευνήσει τις δυνατότητες σταθεροποίησης. Οι επαφές με το Ισραήλ, οι συζητήσεις για το Γκολάν, οι κινήσεις στο Ιράκ και η αβεβαιότητα γύρω από την παρουσία του ISIS, όλα συγκλίνουν στο ότι οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί.

Για τη Δαμασκό, η υποδοχή μιας αμερικανικής αντιπροσωπείας στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και χρόνια είναι κάτι περισσότερο από διπλωματικό στιγμιότυπο. Είναι μήνυμα προς το εσωτερικό και το εξωτερικό ότι η Συρία, παρά τις πληγές της, επιδιώκει να επιστρέψει στο τραπέζι των μεγάλων παικτών. Για την Ουάσιγκτον, είναι μια αναγνώριση ότι χωρίς διάλογο με τον Σαράα, η εξίσωση στη Συρία δεν μπορεί να κλείσει. Και για την περιοχή, είναι μια υπενθύμιση ότι η σταθερότητα της Συρίας δεν είναι απομονωμένη υπόθεση, αλλά ένας κρίσιμος κρίκος στην αλυσίδα ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.

Σπύρος Σιδέρης

«Η τραγωδία της Συρίας γεννήθηκε από τον διχασμό. Η νέα της γέννηση πρέπει να προέλθει από την ενότητα και την αξιοπρέπεια», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Μπάρακ, τονίζοντας πως η άρση των κυρώσεων θα ανοίξει τον δρόμο για οικονομική άνθηση και σταθερότητα.

Thomas Barack, Trump’s envoy to Syria, said the U.S. will remove Syria from the terror sponsor list, backing its new government. The U.S. mission against IS*IS is nearly complete, and Washington supports peace between Syria and Israel. https://t.co/db5oSQb1S4

— Open Source Intel (@Osint613) May 29, 2025

Άνοιγμα για τις τουρκικές εταιρείες στη Συρία: Ευκαιρίες και προκλήσεις

Η αναμενόμενη άρση των αμερικανικών οικονομικών κυρώσεων έχει ήδη προκαλέσει κύμα προσδοκιών στον τουρκικό επιχειρηματικό κόσμο, που βλέπει μια τεράστια ευκαιρία στην ανοικοδόμηση μιας χώρας με κατεστραμμένες υποδομές, τεράστιες ανάγκες και ακατέργαστη αγορά.

Η Τουρκία έχει αναδειχθεί σε βασικό εταίρο της νέας συριακής πραγματικότητας, με επιχειρήσεις από την Κωνσταντινούπολη και τη Γκαζιαντέπ να προετοιμάζονται για συμμετοχή στην ανοικοδόμηση υποδομών, έργα μεταφορών και βιομηχανικής παραγωγής.

Σύμφωνα με τον Όμερ Χοτ, διευθυντή της εταιρείας Formul Plastik με έδρα την Κωνσταντινούπολη, η εταιρεία του έχει ήδη λάβει τις πρώτες παραγγελίες από τη Συρία. Όπως εκτιμά, τουρκικές εταιρείες θα μπορούσαν να καταλάβουν έως και το 25% της αγοράς ανασυγκρότησης.

«Η άρση των κυρώσεων ήταν για καιρό μια φήμη, όμως τώρα είναι πραγματικότητα», σημειώνει, υπογραμμίζοντας όμως ότι παραμένουν εμπόδια, όπως η έλλειψη τραπεζικών διαύλων, που υποχρεώνει τους επιχειρηματίες να καταφεύγουν σε γραφεία συναλλάγματος και εναλλακτικά κανάλια πληρωμών.

Αβεβαιότητα, αλλά και μεγάλη ζήτηση

Η πρόσφατη Έκθεση Υλικών Δόμησης “BUIDEX” που διοργανώθηκε στη Δαμασκό, ανέδειξε τη μεγάλη ζήτηση για τουρκικά προϊόντα, παρά τα εμπόδια. Εταιρείες υλικών δόμησης, όπως η İntegr Hark, ανέφεραν υψηλή συμμετοχή από Σύρους εταίρους, αλλά και ανησυχίες για το υψηλό φορολογικό καθεστώς, τις τελωνειακές δυσκολίες και τις ελλείψεις στη μεταφορική υποδομή.

Ο Μπουράκ Σερίμ, περιφερειακός διευθυντής εξαγωγών της İntegr Hark, δήλωσε ότι «ρισκάρουμε με υπολογισμένο τρόπο. Βλέπουμε τεράστιες ανάγκες, αλλά και κινδύνους».

Η Τουρκία ως στρατηγικός εταίρος στην ανασυγκρότηση

Η Άγκυρα θεωρείται οικονομικός και διπλωματικός εταίρος πρώτης γραμμής για τη νέα συριακή κυβέρνηση. Οι εμπορικές, γεωγραφικές και πολιτικές σχέσεις της Τουρκίας με τη Συρία, σε συνδυασμό με την τεχνογνωσία στον τομέα των κατασκευών, την καθιστούν καταλύτη στη διαδικασία ανοικοδόμησης.

Η δήλωση του Σύρου Υπουργού Οικονομικών, Γεσρ Μπάρνια, πως η Συρία είναι “γη ευκαιριών”, συνοδεύτηκε από ανακοινώσεις για μεταρρυθμίσεις στη φορολογία, στο τελωνειακό σύστημα και στον τραπεζικό τομέα, με σκοπό την προσέλκυση ξένων επενδύσεων και τη διευκόλυνση χρηματοδότησης από δωρητές.

Αμερικανικός επαναπροσδιορισμός και η “επιστροφή των επιχειρήσεων”

Η τοποθέτηση του Μπάρακ στην ειδική θέση για τη Συρία αντανακλά τη νέα στρατηγική των ΗΠΑ για την περιοχή. Με πλούσιο επιχειρηματικό υπόβαθρο και βαθιά γνώση της Μέσης Ανατολής, ο Τόμας Μπάρακ, εγγονός Λιβανέζων μεταναστών, έχει διατελέσει σύμβουλος των Ρέιγκαν και Τραμπ και έχει τιμηθεί διεθνώς για τις επενδυτικές του πρωτοβουλίες.

Η διπλή ιδιότητα του Τόμας Μπάρακ, ως ειδικού απεσταλμένου των Ηνωμένων Πολιτειών για τη Συρία και ταυτόχρονα πρέσβη στην Τουρκία, δεν είναι διόλου τυχαία. Η τοποθέτησή του σε δύο κομβικές θέσεις που συνδέονται άρρηκτα με τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη μεταπολεμική Συρία υποδηλώνει μια νέα στρατηγική της Ουάσινγκτον: έναν επαναπροσδιορισμό του ρόλου των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, μακριά από την άμεση στρατιωτική εμπλοκή και πιο κοντά σε ένα μοντέλο οικονομικής διπλωματίας, επενδύσεων και περιφερειακών συμμαχιών. Στην καρδιά αυτής της νέας προσέγγισης βρίσκεται η Τουρκία, ως εταίρος-κλειδί τόσο λόγω γεωγραφίας όσο και λόγω των ιστορικά πολύπλοκων σχέσεών της με τη Συρία.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Μπάρακ ως πρέσβης στην Άγκυρα λειτουργεί ως διπλωματικός και επιχειρηματικός διαμεσολαβητής. Η Τουρκία – ήδη παρούσα στρατιωτικά και εμπορικά σε περιοχές της βόρειας Συρίας – αποκτά ρόλο πολλαπλό: όχι μόνο ως εγγυήτρια σταθερότητας αλλά και ως κατασκευαστής της νέας μεταπολεμικής Συρίας. Με την τουρκική επιχειρηματικότητα να επιδιώκει ενεργό συμμετοχή στα έργα ανοικοδόμησης, και τις ΗΠΑ να επιθυμούν ιδιωτικοποίηση της ανάκαμψης αντί για κρατική παρέμβαση, η παρουσία του Μπάρακ επιτρέπει την αρμονική γεφύρωση αυτών των συμφερόντων.

Η στρατηγική αυτή προσφέρει επίσης στην Ουάσινγκτον ένα εργαλείο έμμεσης ανάσχεσης της ιρανικής και ρωσικής επιρροής στη Συρία. Μέσω της ενίσχυσης του τουρκικού ρόλου, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να εξισορροπήσουν τη γεωπολιτική πλάστιγγα χωρίς να εμπλακούν άμεσα, δίνοντας ώθηση σε λύσεις περιφερειακές, εμπορικές και διπλωματικές.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, βλέπει στην ανασυγκρότηση όχι μόνο οικονομική ευκαιρία, αλλά και μέσο διεύρυνσης της πολιτικής και πολιτισμικής επιρροής της. Η συμμετοχή της στον «νέο χάρτη» της Συρίας προσφέρει τη δυνατότητα να σταθεροποιήσει το μέτωπο απέναντι στους Κούρδους, να ενισχύσει τη θέση της στην περιοχή και να κεφαλαιοποιήσει τις σχέσεις της με τη Δαμασκό.

Η επιλογή του Μπάρακ, ενός ανθρώπου με εμπειρία στην επιχειρηματική διπλωματία και γνώση των διεθνών αγορών, επιβεβαιώνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται πλέον προς ένα μοντέλο εξωτερικής πολιτικής βασισμένο στη σύνδεση οικονομίας, ασφάλειας και περιφερειακής συνεργασίας. Με όχημα την εμπορική διείσδυση και με εταίρο την Τουρκία, η Ουάσινγκτον επανασχεδιάζει τον ρόλο της στη μεταπολεμική Συρία, προσβλέποντας σε μια ειρήνη που θα στηρίζεται στην ανοικοδόμηση, στην πολιτική σταθερότητα και στη σταδιακή επανένταξη της Συρίας στη διεθνή κοινότητα.