Η μέση τιμή στο Χρηματιστήριο τον Μάρτιο, μέχρι στιγμής, διαμορφώνεται κάτω από τα 110 ευρώ ανά μεγαβατώρα ενώ το Φεβρουάριο ξεπέρασε τα 150 ευρώ. Η υποχώρηση των τιμών οφείλεται κατά κύριο λόγο στον συνδυασμό της αυξημένης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με τη μειωμένη ζήτηση. Πρόκειται για εποχικό φαινόμενο που επαναλαμβάνεται την άνοιξη και το φθινόπωρο καθώς υπάρχει ηλιοφάνεια αλλά και ισχυροί άνεμοι που αυξάνουν την πράσινη παραγωγή σε περίοδο που οι θερμοκρασίες (με εξαίρεση την κακοκαιρία στις αρχές της εβδομάδας) δεν επιβάλλουν τη χρήση θέρμανσης ή κλιματισμού.

Η υπερπαραγωγή των ΑΠΕ δημιουργεί ωστόσο “παράπλευρες απώλειες” στο “μέτωπο” της ευστάθειας του δικτύου, καθώς όταν η παραγωγή ξεπερνά τη ζήτηση, μπορεί να προκληθούν διακυμάνσεις στην τάση και τη συχνότητα, επηρεάζοντας τη σταθερότητα του δικτύου. Τα προβλήματα εντείνονται περαιτέρω σε περιόδους αργιών όπως η τρέχουσα (ενόψει της αργίας της 25ης Μαρτίου) και το Πάσχα οπότε η ζήτηση είναι ακόμα χαμηλότερη.

Για αυτόν τον λόγο οι διαχειριστές των δικτύων μεταφοράς και διανομής (ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ) λαμβάνουν έκτακτα μέτρα περιορισμού της “πράσινης” παραγωγής με αναγκαστικές περικοπές των μονάδων.

Η εικόνα αυτή επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, όμως οι πιέσεις στο δίκτυο αυξάνονται καθώς το παραγωγικό δυναμικό των ΑΠΕ αναπτύσσεται χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη αύξηση της ζήτησης.

Ακόμη και το 2024 οπότε επιβραδύνθηκε ο ρυθμός ανάπτυξης των ΑΠΕ, προστέθηκαν στο διασυνδεδεμένο σύστημα 580 μεγαβάτ, ανεβάζοντας τη συνολική ισχύ – σύμφωνα με τα στοιχεία του Διαχειριστή ΑΠΕ, ΔΑΠΕΕΠ – στα 12,08 γιγαβάτ. Συγκριτικά η αιχμή της ζήτησης την περασμένη Κυριακή κυμάνθηκε κοντά στα 7 γιγαβάτ.

Απάντηση στο πρόβλημα των περικοπών της παραγωγής ΑΠΕ μπορεί να δώσει η αποθήκευση ενέργειας τόσο στα υδροηλεκτρικά με αντλιοταμίευση όσο και σε μπαταρίες μεγάλης ισχύος που αρχίζουν σταδιακά να εγκαθίστανται από εφέτος στο σύστημα. Επίσης, οι εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας όταν υπάρχει ζήτηση από γειτονικά συστήματα. Όμως σε συνθήκες υψηλής διείσδυσης των ΑΠΕ όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές είναι δύσκολο να εξαλειφθούν οι περικοπές.

Περίπου 13.58 ευρώ κοστίζει το λίτρο λάδι, ποσό που ανεβαίνει μέχρι και τα 14.15 ευρώ για συγκεκριμένες αλυσίδες, ενώ λίγο φτηνότερες εμφανίζονται οι ιδιωτικές ετικέτες, περίπου στα 9.90, για το έξτρα παρθένο.

Οι αυξήσεις στην τιμή από το 2023:

• 2023: 7.60€ /λίτρο
• 2024: 12.98€/λίτρο
• 2025: 14.84€/λίτρο
• Αύξηση: +7.24€/λίτρο ή 95.26%

Δεδομένης της αύξησης στην τιμή του λαδιού, τα νοικοκυριά αναζητούν εναλλακτικές λύσεις, απευθυνόμενα κατευθείαν στον παραγωγό. Όμως, αυτή η πρακτική δεν είναι συμφέρουσα για ορισμένους παραγωγούς, που θα κληθούν να δώσουν τενεκέδες σε πολύ μικρότερη ποσότητα από ό,τι στο παρελθόν.

Γιατί έχει ακριβύνει τόσο το ελαιόλαδο

Για να φτάσει στα ράφια της αγοράς, το λάδι περνάει από μια μακρά διαδικασία. Το υψηλό κόστος δεν οφείλεται στους παραγωγούς, που καταβάλλουν κόπο και εργασία για την καλλιέργεια της ελιάς, αλλά στις ενδιάμεσες διαδικασίες εμπορίου. Το ελαιόλαδο περνάει από διάφορα στάδια, όπως ελαιοτριβείο, μεσίτες, τυποποιητές, μεταφορείς, λιανοπωλητές, πριν φτάσει στα καταστήματα. Σε κάθε στάδιο, εμπλέκονται, προστίθεται επιπλέον κόστος, διαμορφώνοντας την τελική τιμή. Έτσι, οι πραγματικοί παραγωγοί παραμένουν με χαμηλές απολαβές, ενώ οι καταναλωτές πληρώνουν δυσανάλογα υψηλά ποσά.

Δαπανηρή είναι η διαδικασία και για τους παραγωγούς, που καλούνται να πληρώσουν ακριβά μεροκάματα στα χωράφια και για χαμηλές τιμές. Έτσι παρά την καλύτερη εικόνα της παραγωγής φέτος, δεν βλέπουν αύξηση στα έσοδα.

Όσο για το διοικητικό πρόστιμο που προβλέπεται για όσους συνεχίσουν ενεργούν παράνομα στο εμπόριο του λαδιού, είναι αρκετά υψηλό.

Τι ισχύει για τη μεταφορά του μεταξύ συγγενών και φίλων

O υφυπουργός Οικονομίας και Οικονομικών, Χρίστος Δήμας, υπογράμμισε για το καθεστώς διακίνησης μικρής ποσότητας ελαιολάδου, ότι «δεν έχουμε σχεδιάσει κάποια αλλαγή σε αυτό. Όσα ακούγονται τις τελευταίες μέρες δεν ισχύουν».

Ειδικότερα, ανέφερε: «Το θεσμικό πλαίσιο που ρυθμίζει τη μεταφορά του ελαιολάδου ισχύει από το 2017. Η μεταφορά μικρών ποσοτήτων ελαιολάδου μεταξύ φίλων και συγγενών συνεχίζεται άτυπα, χωρίς να τίθεται ζήτημα παραβάσεων», για να προσθέσει λίγο αργότερα ότι «αυτό το θέμα πήρε μεγαλύτερη διάσταση απ’ ό,τι έπρεπε. Θέλω να καθησυχάσω τους πολίτες: δεν προχωράμε σε αλλαγές».

Αναφερόμενος στη στρατηγική της κυβέρνησης για την τυποποίηση του ελληνικού ελαιολάδου, ο κ. Δήμας είπε: «Η προώθηση της τυποποίησης αποτελεί προτεραιότητα. Στόχος είναι να εξάγουμε ελληνικό ελαιόλαδο τυποποιημένο, αυξάνοντας τον πλούτο που παράγει ο κλάδος».

Όσο για ζητήματα φοροδιαφυγής, ο υφυπουργός σημείωσε τη σημασία των ηλεκτρονικών βιβλίων μέσω της ΑΑΔΕ, λέγοντας: «Από την 1η Μαΐου 2025, οι επιχειρήσεις οφείλουν να έχουν μηδενική απόκλιση στα ηλεκτρονικά τους βιβλία. Είναι ένα σημαντικό εργαλείο που βοηθά στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής».

«Για το θέμα του ελαιολάδου και ειδικότερα για τον κλάδο αυτό ήδη από το περασμένο έτος, από το 2024 έχει υπογραφεί μια παράταση. Άρα δεν αλλάζει κάτι σε σχέση με το σημερινό status quo και αυτό είναι το ζητούμενο. Δεν θέλουμε να έχουμε την μεγάλη διακίνηση χύμα ελαιολάδου ή ακόμα και την πώληση του ελληνικού ελαιολάδου σε ξένες χώρες όπου το τυποποιούν και έχουν πολύ μεγαλύτερο πλούτο. Η μεταφορά μικρών ποσοτήτων συμβαίνει άτυπα στην ελληνική πραγματικότητα. Για όσους θέλουν να είναι απολύτως νομότυποι, μπορούν να χρησιμοποιούν μικρότερες συσκευασίες των 5 λίτρων» συμπλήρωσε.

Από τη μεριά του, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, εξήγησε ότι ο έλεγχος παραστατικών διακίνησης ελαιολάδου «αφορά αποκλειστικά τους εμπόρους και όχι τους παραγωγούς που αυτοκαταναλώνουν ελαιόλαδο ή δωρίζουν ελαιόλαδο σε συγγενείς και φίλους για ίδια κατανάλωση».

Συγχρόνως, έπειτα από σχετική ερώτηση για τη μεταφορά λαδιού μεταξύ συγγενών ή φίλων, αποσαφήνισε πως «αυτό που λέμε ότι ο τενεκές λάδι που πηγαίνει από τη γιαγιά στα εγγόνια ή στα παιδιά ή από τον έναν αδερφό στον άλλον αδερφό ή από τον φίλο σε έναν άλλον φίλο, δεν έχει να κάνει με αυτή τη συζήτηση. Είναι δεδομένο, γιατί μιλάμε για μία δωρεά. Είναι κάτι νομίζω που όσοι προσπάθησαν να μπούνε στο κάδρο της δημοσιότητας των τελευταίων ημερών, με αφορμή αυτήν τη συζήτηση, ξέρανε, νομίζω, ότι απλά, συνειδητά, εξαπατούν τους πολίτες».

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η τιμή στα σούπερ μάρκετ να ξεπεράσει ακόμη και τα 15 ευρώ το λίτρο πέρυσι. Πλέον στο έξτρα παρθένο η τιμή για τον καλλιεργητή διαμορφώνεται στα 5 ευρώ ενώ στο ράφι παρατηρείται μικρή μείωση από το καλοκαίρι.

Η παραγωγή φέτος στην Μεσογειακή λεκάνη είναι αυξημένη έως και 50%, αυτό, σε συνδυασμό με τη μειωμένη κατανάλωση λόγω των υψηλών τιμών του προηγούμενου διαστήματος, πιέζει προς τα κάτω τις τιμές για παραγωγούς και καταναλωτές.

Πέρυσι η Ελλάδα είδε την παραγωγή της να μειώνεται στους 120-130.000 τόνους, σύμφωνα με εκτιμήσεις η φετινή παραγωγή ελαιόλαδου θα ανέλθει στους 250.000 τόνους.