Ρούλα Σκουρογιάννη

Η Ελλάδα σε Επαγρύπνηση για τις Διεθνείς Εξελίξεις

Ειδικότερα, στο πλαίσιο του 9ου Συνεδρίου Καινοτομίας στην Υγεία, ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, εξέφρασε έντονη ανησυχία για τις εξαγγελίες του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σχετικά με την πολιτική τιμολόγησης φαρμάκων. Ο κ. Γεωργιάδης τόνισε ότι η υλοποίηση αυτών των πολιτικών μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους των φαρμάκων στην Ευρώπη και διεθνώς, επηρεάζοντας αρνητικά την πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες.

Με την τοποθέτησή του ο υπουργός και τις ανακοινώσεις του, επεσήμανε ότι Ελλάδα, μέσω των πρωτοβουλιών του υπουργείου Υγείας, επιδιώκει να διασφαλίσει την πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες, παρά τις διεθνείς προκλήσεις. Με τη δημιουργία νέων εργαλείων και την επένδυση στην τεχνολογία, η χώρα φιλοδοξεί να παραμείνει στην πρωτοπορία της καινοτομίας στην υγεία.

Αναλυτικά, οι ανακοινώσεις του υπουργού Υγείας στο 9ο Συνέδριο Καινοτομίας στην Υγεία

Νέα Πλατφόρμα Προμηθειών Φαρμάκων από τον ΙΦΕΤ

Ο υπουργός ανακοίνωσε την έναρξη μιας σημαντικής πρωτοβουλίας: τη δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας μέσω της οποίας ο ΙΦΕΤ θα προμηθεύεται φάρμακα. Αυτή η πλατφόρμα θα διασφαλίζει τη διαφάνεια στις τιμές αγοράς και θα αποτρέπει τις τριγωνικές συναλλαγές, συμβάλλοντας στον έλεγχο της αύξησης του clawback και στην απονομή δικαιοσύνης στο σύστημα υγείας.

Κατάργηση του Κανόνα 5-11 για τις Καινοτόμες Θεραπείες

Ο κ. Γεωργιάδης ανακοίνωσε την κατάργηση του κανόνα 5-11, ο οποίος είχε θεσπιστεί για να δυσκολεύει τη διαδικασία έγκρισης νέων θεραπειών στη χώρα. Η κατάργηση αυτού του κανόνα αναμένεται να επιταχύνει την πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες, με τον μέσο χρόνο παραλαβής νέου φαρμάκου μέσω ΙΦΕΤ να έχει ήδη μειωθεί από 20 σε 5 ημέρες.

Ταμείο Μεταβατικής Αποζημίωσης Καινοτομίας

Μέσα στο 2025, το υπουργείο Υγείας θα ολοκληρώσει τη δημιουργία του Ταμείου Μεταβατικής Αποζημίωσης Καινοτομίας, το οποίο θα διαθέτει διακριτό προϋπολογισμό και θα υπόκειται σε αυστηρό έλεγχο κάθε τρία χρόνια. Στόχος είναι η παρακολούθηση των εξελίξεων και η μέτρηση της αποτελεσματικότητας των καινοτόμων θεραπειών.

Η Ελλάδα στην Πρωτοπορία της Καινοτομίας

Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει την έγκριση για τη δημιουργία ενός από τα επτά εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη και προχωρά στην ανάπτυξη του υπερυπολογιστή «Δαίδαλος». Επιπλέον, η χώρα επενδύει στα genomics, με στόχο την αλλαγή του τρόπου διαχείρισης της υγείας και την προσέλκυση κλινικών μελετών, καθώς από το 2026 θα διαθέτει πλήρη ηλεκτρονικό φάκελο υγείας.

Ψηφιακά Ογκολογικά Συμβούλια και Μητρώο Νεοπλασιών

Ο υπουργός ανακοίνωσε ότι μέχρι το τέλος Ιουνίου όλα τα νοσοκομεία της χώρας θα διαθέτουν ψηφιακά Ογκολογικά Συμβούλια, ενώ το μητρώο νεοπλασιών θα είναι πλήρως λειτουργικό μέχρι το τέλος του έτους. Η συμπλήρωση του μητρώου από τους γιατρούς είναι απαραίτητη, σύμφωνα με τον νόμο για τα προσωπικά δεδομένα.

Πόσο «ευρωπαϊκή» μπορεί να γίνει τελικά η Αμερική; Στην πιο παράδοξη πολιτική κίνηση των τελευταίων ετών, ο Ντόναλντ Τραμπ, ο άνθρωπος που άλλοτε τασσόταν κατά του κρατικού ελέγχου στην αγορά, τώρα στρέφεται στις ευρωπαϊκές πρακτικές για να ρίξει το κόστος των φαρμάκων. Εν όψει εκλογών, προτάσσει την «τιμή ευνοούμενου έθνους» ως εργαλείο πίεσης στις φαρμακοβιομηχανίες, θέτοντας τις βάσεις για μια παγκόσμια αναδιαπραγμάτευση τιμών. Η κίνησή του δεν αφορά μόνο την εσωτερική πολιτική των ΗΠΑ – έχει τη δυναμική να ανατρέψει το διεθνές φαρμακευτικό status quo, με άμεσες συνέπειες και για την Ελλάδα.

Ειδικότερα, την πιο ριζοσπαστική αλλαγή στη φαρμακευτική πολιτική των ΗΠΑ επιχειρεί να φέρει ξανά στο προσκήνιο ο Ντόναλντ Τραμπ, δεσμευόμενος ότι θα σταματήσει τη χρόνια υπερχρέωση των Αμερικανών ασθενών για βασικά φάρμακα. Με μια εκτελεστική εντολή που προκρίνει την τιμολόγηση βάσει των χαμηλότερων διεθνών τιμών (την αποκαλούμενη “most-favored-nation pricing”), ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ όχι μόνο ανοίγει μέτωπο με τη φαρμακοβιομηχανία, αλλά και φέρνει την αμερικανική πολιτική τιμολόγησης σε τροχιά… Ευρώπης.

Η απόφαση αυτή έχει βαρύνουσα σημασία όχι μόνο για την αμερικανική αγορά, αλλά και για τη διεθνή ισορροπία τιμών στα φάρμακα – και κατ’ επέκταση για χώρες όπως η Ελλάδα, που εφαρμόζουν ήδη αυστηρή διεθνή αναφορά τιμών και επηρεάζονται άμεσα από τις εξελίξεις στις ΗΠΑ.

Από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη: Μπορεί η νέα αμερικανική πολιτική να συμπιέσει τις τιμές παγκοσμίως;

Η τιμολογιακή πολιτική των ΗΠΑ ήταν για δεκαετίες το «καταφύγιο» των φαρμακοβιομηχανιών. Επειδή το αμερικανικό σύστημα δεν διαθέτει εθνικό μηχανισμό διαπραγμάτευσης τιμών, οι φαρμακευτικές εταιρείες μπορούσαν να επιβάλλουν τιμές κατά βούληση. Έτσι, χρηματοδοτούσαν την έρευνα, εξισορροπώντας τις πολύ χαμηλότερες τιμές που είχαν δεχθεί να προσφέρουν σε κρατικά διαπραγματευόμενα συστήματα υγείας, όπως της Γερμανίας, της Σουηδίας ή της Ελλάδας.

Η στροφή Τραμπ μπορεί να φέρει το τέλος αυτής της πρακτικής. Αν οι ΗΠΑ αρχίσουν να απαιτούν τις ίδιες χαμηλές τιμές που προσφέρονται στην Ευρώπη ή την Ιαπωνία, η πίεση προς τις φαρμακοβιομηχανίες να «ισοφαρίσουν» τις απώλειες θα ενταθεί. Κι αυτό ίσως μεταφραστεί σε νέες απαιτήσεις για αυξήσεις τιμών σε χώρες που μέχρι τώρα απολάμβαναν χαμηλά τιμολόγια χάρη στη διαπραγματευτική τους ισχύ.

Η Ελλάδα, που εφαρμόζει σύστημα αναφοράς τιμών με βάση τις χαμηλότερες τιμές στην ΕΕ, θα μπορούσε να δεχθεί έμμεσες πιέσεις για ανατιμήσεις ή αποσύρσεις φαρμάκων από την αγορά.

Ο Αμερικανικός «εκβιασμός» και οι επιπτώσεις στην ελληνική φαρμακευτική πολιτική

Η φαρμακοβιομηχανία έχει ήδη προειδοποιήσει ότι εάν εφαρμοστεί το σύστημα Τραμπ, τα φάρμακα θα πάψουν να είναι διαθέσιμα σε χώρες που ζητούν πολύ χαμηλές τιμές. Ουσιαστικά, οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν συγκριτικό πλεονέκτημα και ταυτόχρονα θα «τιμωρηθούν» οι αγορές όπου οι εταιρείες κερδίζουν λιγότερα – όπως η Ελλάδα, που έχει ήδη ιστορικό περιπτώσεων απόσυρσης φαρμάκων.

Η ελληνική κυβέρνηση θα βρεθεί αντιμέτωπη με δύο ενδεχόμενα:

1.      Να διαπραγματευτεί ευνοϊκότερες τιμές με βάση την εγχώρια κατανάλωση και τον κοινωνικό της ρόλο, κάτι που απαιτεί τεχνογνωσία, πολιτική βούληση και διασφάλιση επάρκειας.

2.      Να υποκύψει σε πιέσεις αναπροσαρμογής τιμών, με άμεση επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού ή/και των πολιτών.

Ήδη από το 2016, η Ελλάδα έχει βιώσει δυσκολίες στην πρόσβαση νέων φαρμάκων, λόγω χαμηλής τιμολόγησης και χαμηλού όγκου πωλήσεων. Αν οι ΗΠΑ διεκδικήσουν αυτές τις τιμές, η Ελλάδα μπορεί να θεωρηθεί λιγότερο ελκυστική και να αποκλειστεί από πρώιμες κυκλοφορίες νέων θεραπειών.

Οι Βρυξέλλες υπό πίεση – Νέο ευρωπαϊκό τοπίο στον ορίζοντα

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η στροφή των ΗΠΑ ενδέχεται να επιταχύνει τη συζήτηση για την από κοινού διαπραγμάτευση φαρμάκων από την Ε.Ε., ένα θέμα που παραμένει ανοιχτό μετά τις κοινές προμήθειες για τα εμβόλια COVID-19. Αν οι ΗΠΑ αρχίσουν να «σπάνε» τα τιμολόγια, η Ευρώπη θα χρειαστεί να ενώσει δυνάμεις, ώστε να προστατεύσει το κεκτημένο της χαμηλής φαρμακευτικής δαπάνης.

Η Κομισιόν ήδη προωθεί σχέδιο ενιαίας στρατηγικής για κρίσιμα φάρμακα και έρευνα, ενώ χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία και η Γαλλία έχουν εκφράσει ανησυχίες για ελλείψεις και τιμολογιακή σταθερότητα.

Η Ελλάδα, που δεν διαθέτει εθνικό σύστημα διαπραγμάτευσης (HTA) πλήρους ισχύος και εξαρτάται από την ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς, θα είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις παγκόσμιες διακυμάνσεις.

Τι επιδιώκει πραγματικά ο Τραμπ; Ρυθμίσεις ή ανατροπή της φαρμακευτικής γεωπολιτικής;

Η φαρμακευτική πολιτική του Τραμπ δεν περιορίζεται στις τιμές. Στοχεύει και στην επαναφορά της φαρμακευτικής παραγωγής εντός ΗΠΑ, με απειλές επιβολής δασμών στις εισαγωγές και επίκληση λόγων εθνικής ασφάλειας. Αν αυτό επιτύχει, ενδέχεται να ενισχυθεί η αυτάρκεια των ΗΠΑ, εις βάρος των ευρωπαϊκών εργοστασίων, που σήμερα εξάγουν μεγάλο μέρος της παραγωγής στις ΗΠΑ.

Σε αυτό το σενάριο, ευρωπαϊκές φαρμακοβιομηχανίες –ακόμα και ελληνικές εταιρείες γενοσήμων– ίσως δουν μείωση της πρόσβασης στην πιο προσοδοφόρα αγορά του κόσμου. Από την άλλη, η ανατίμηση της παραγωγής στις ΗΠΑ μπορεί να προκαλέσει αυξήσεις τιμών διεθνώς, επηρεάζοντας και τους ευρωπαίους ασθενείς.

Μια νέα εποχή στις φαρμακευτικές ισορροπίες – και η Ελλάδα στη μέση

Η «πολεμική» των ΗΠΑ κατά των υψηλών τιμών φαρμάκων, με πρωτεργάτη τον Τραμπ, δεν είναι απλώς μια εσωτερική υπόθεση. Αν το αμερικανικό σύστημα αρχίσει να ακολουθεί τις αρχές της ευρωπαϊκής τιμολόγησης, οι παγκόσμιες ισορροπίες αλλάζουν. Κι αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη –και χώρες όπως η Ελλάδα– πρέπει να επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους στο νέο αυτό περιβάλλον.

Αν δεν υπάρξει συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση, η ελληνική φαρμακευτική πολιτική μπορεί σύντομα να βρεθεί με λιγότερες επιλογές, ακριβότερα φάρμακα και ακόμα πιο δύσκολες διαπραγματεύσεις.