Των Σάββα  Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ.  Μπέτση*

Το γεγονός αυτό θα πρέπει να μας ωθήσει στην  αναθεώρηση  της  μέτρησης  της  αξίας   της ανθρώπινης συμβολής σε ένα κόσμο όπου η παραγωγική  ικανότητα όλο και περισσότερο αυτοματοποιείται. Ο ανθρωπολόγος  David Graeber (2014) καθηγητής στο London School of Economics επισημαίνει ότι δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί η ψυχολογική επίδραση αυτού του μετασχηματισμού  δεδομένου  ότι  πολλοί εργαζόμενοι   διαμόρφωσαν  τις  σταδιοδρομίες   τους με  εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες   οι οποίες σήμερα  σε μεγάλο ποσοστό αντικαθίστανται από την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο μετασχηματισμός αυτός δεν  προκαλεί  μόνο οικονομική   ανασφάλεια  αλλά και υπαρξιακά ερωτήματα   σχετικά  με  την αξία και το νόημα της εργασίας. Έτσι, ο  D.Graeber υποστηρίζει ότι  οι  δραστηριότητες  ανειδίκευτης  εργασίας   θα είναι αυτές που θα έχουν τις μικρότερες επιπτώσεις από την συνεχή εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης. Επίσης, υποστηρίζει ότι αυτή η εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης θα επηρεάσει σημαντικά την κατανομή του παραγόμενου  πλούτου,  υποστηρίζοντας ότι θα γίνει πιο δίκαιη   επειδή  οι εργαζόμενοι θα πρέπει να λαμβάνουν την ίδια  αμοιβή  με λιγότερο χρόνο εργασίας. 

Το  ίδιο  ο συνιδρυτής του LinkedIn Reid Hoffman το 2024  προβλέπει ότι μέχρι το 2034 το κλασικό 8-ωρο 9π.μ.-5μ.μ. θα   εκλείψει  από την ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης  επειδή  όλα θα   γίνουν  αρκετά φθηνά και  ως  εκ  τούτου  δεν θα απαιτείται  η  διάρκεια  του  εργάσιμου  χρόνου  να  είναι  τόσο  μεγάλη  προκειμένου  να  αποκτηθούν. 

Η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική θα   εξελιχθούν  τόσο πολύ (Generative AI) όπου πολλές εργασίες θα   αυτοματοποιηθούν  πλήρως.  Η  ανακάλυψη νέων φαρμάκων, η  αυτοματοποίηση της καθετοποίησης της γεωργίας, η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι 3D εκτυπώσεις θα μειώσουν σημαντικά το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης, όπως και το κόστος των τροφίμων  και των καταναλωτικών προϊόντων.  

Η  διαβίωση των πολιτών θα απαιτεί   λιγότερους   οικονομικούς  πόρους.  Η παραγωγικότητα των εργαζομένων θα αυξηθεί κατακόρυφα και θα απαιτούνται μόνο μερικές ώρες εργασίας την εβδομάδα.  Ιστορικά   η  άποψη  αυτή  του Hoffman συναντά,  προφανώς,  σε  διαφορετικό  τεχνο-οικονομικό   περιβάλλον, την  εκτίμηση, μεταξύ  πολλών  άλλων  διανοητών,  του    Keynes πριν 100 χρόνια  περίπου  για το μέλλον της εργασίας.

Ο Keynes το 1930 στο άρθρο που είχε δημοσιεύσει με τίτλο “Economic Possibilities for Our Grandchildren” είχε   διατυπώσει  την  εκτίμηση  ότι η τεχνολογική πρόοδος θα αύξανε τόσο πολύ την παραγωγικότητα  της εργασίας  με αποτέλεσμα την οικονομική αφθονία,   σε  βαθμό  που  ο  χρόνος  εργασίας  να  περιοριστεί  σε  15 ώρες την εβδομάδα. Κατά  τον  Κeynes  η εξέλιξη της τεχνολογίας και η καινοτομία θα αύξανε σημαντικά τον παραγόμενο πλούτο και έτσι οι   εργαζόμενοι  θα  διέθεταν  στο μέλλον πολύ  περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Κοιτάζοντας  σήμερα  την  παγκόσμια  οικονομία  διαπιστώνεται   η  εν  μέρει  επιβεβαίωση  της  εκτίμησης του Keynes   πριν 100 χρόνια  περίπου  δεδομένου  ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας, η αυτοματοποίηση και οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές δημιούργησαν τη δυνατότητα παραγωγής περισσότερων αγαθών και υπηρεσιών με λιγότερους εργαζόμενους.

Όμως    στα  100  χρόνια  περίπου της  τεχνολογικής  ανάπτυξης  της  παγκόσμιας  οικονομίας   στην  οποία  το  1929  η  μέση  εβδομάδα  πλήρους  απασχόλησης    ήταν  47-48  ώρες  εργασίας (Huberman  and Minns, 2007)   δεν  επαληθεύτηκε,  παρά τις  δημιουργούμενες  παραγωγικές  δυνατότητες,  η εκτίμηση  της  μείωσης  του  χρόνου  εργασίας  και  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου  του  Keynes.

Έτσι σήμερα  παρά  την  ραγδαία  αύξηση  της  τεχνολογίας,  της  ρομποτικής, της  ψηφιακής  τεχνολογίας  και  της τεχνητής  νοημοσύνης  σε  σύγκριση  με  το  1929  σε  αρκετές χώρες  σε  διεθνές  και  ευρωπαϊκό  επίπεδο, όπως και  στην  Ελλάδα  οι  εργαζόμενοι  εργάζονται  40  ώρες  την  εβδομάδα  και  στην  Ε.Ε.-27  ο  μέσος  εβδομαδιαίος  χρόνος  εργασίας  είναι  36  ώρες (Eurostat, Database, 2026).

Ουσιαστικά  πρόκειται  για  μία  μείωση  προσαρμοσμένη, κυρίως,  στις  ιστορικές  τάσεις  της  συγκεκριμένης  περιόδου,  αναδεικνύοντας  ότι οι  συντελούμενες  μειώσεις  του  χρόνου  εργασίας  επιτεύχθηκαν  μετά  από  σημαντικές  συλλογικές  και  κοινωνικές  κινητοποιήσεις.

Κι΄αυτό  επειδή  κατά  την  περίοδο των  τελευταίων  100  ετών  στην  παγκόσμια  και  ευρωπαϊκή  οικονομία  οι  επικρατούσες    κοινωνικο-οικονομικές  πολιτικές  επέλεξαν  και  υλοποίησαν  την  στρατηγική  της  άνισης  κατανομής της  πρωτογενούς  και  δευτερογενούς  κατανομής  του  παραγόμενου  πλούτου  σε  όφελος  της  κεφαλαιακής   συσσώρευσης  και   της   υπερκερδοφορίας  των  εταιρειών  και  σε  βάρος  της  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου,, της  διεύρυνσης  των  ανισοτήτων,  της  εργασιακής  ευελιξίας  και  ανασφάλειας,  των  χαμηλών  μισθών-συντάξεων   και  της  φτωχοποίησης  του  κόσμου  της  μισθωτής  εργασίας.

Σήμερα  και  στο  μέλλον  η  συνάντηση  της  δυσμενούς  αυτής  εργασιακής  και  κοινωνικο-οικονομικής  συνθήκης  με  την  ανάπτυξη, ιδιαίτερα,  της  τεχνητής  νοημοσύνης  αναμένεται  να δημιουργήσει,  σε  παγκόσμιο  και  σε  ευρωπαϊκό  επίπεδο,  προϋποθέσεις  κοινωνικής  κρίσης  στον  βαθμό  που  επιλεγεί  να  επαναληφθεί  το  μοντέλο  της  άνισης  κατανομής  του  παραγόμενου  πλούτου  και  του  χρόνου  εργασίας  υπέρ  των  απολύσεων,    της  ανεργίας   και  των  χαμηλών  μισθών,  σε  βάρος  της μείωσης  του  χρόνου  εργασίας  και  της  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου   της  περιόδου  των  τελευταίων  100  ετών.

*Ομότ.  Καθηγητή  Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ.  Παντείου  Πανεπιστημίου

Η συνολική αξία των συναλλαγών κυμαινόταν από τουλάχιστον 220 εκατομμύρια δολάρια έως και 750 εκατομμύρια δολάρια, καθώς οι ομοσπονδιακές γνωστοποιήσεις δεοντολογίας απαιτούν μόνο ευρείες ζώνες αποτίμησης και όχι ακριβή αριθμητικά στοιχεία.

Οι πρόεδροι των ΗΠΑ δεν απαγορεύεται να πραγματοποιούν συναλλαγές στις χρηματοπιστωτικές αγορές, αλλά πρέπει να αποκαλύπτουν τις προσωπικές συναλλαγές. Δεν απαγγέλθηκαν κατηγορίες ούτε έχουν περιγραφεί αποδεδειγμένες πράξεις εμπιστευτικής διαπραγμάτευσης, αλλά η αποκάλυψη εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο δεοντολογικού ελέγχου και πιέσεων για περιορισμούς στις συναλλαγές.

Τα έγγραφα δεν διευκρινίζουν εάν ο Τραμπ διηύθυνε τις συναλλαγές. Τα προσωπικά του περιουσιακά στοιχεία και η επιχειρηματική του αυτοκρατορία διοικούνται ενεργά από τους γιους του Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ και Έρικ Τραμπ, αλλά ορισμένες καταχωρίσεις υποδεικνύουν επίσης συμμετοχή χρηματιστών.

Τα έγγραφα αποκαλύπτουν εκτεταμένη έκθεση σε μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της Wall Street, ιδιαίτερα στην τεχνολογία και συγκεκριμένα στην Τεχνητή Νοημοσύνη.

Οι μεμονωμένες αγορές των Nvidia, Microsoft, Broadcom, Amazon, Apple και άλλων εταιρειών κυμαίνονταν από 1 εκατομμύριο δολάρια έως 5 εκατομμύρια δολάρια σε δημοσιευμένη αξία, ενώ οι εντολές αγοράς των AMD, Intel, Goldman Sachs, Alphabet, Airbnb, DoorDash, Micron, Bloom Energy και άλλων εταιρειών κυμαίνονταν από 500.000 δολάρια έως 1 εκατομμύριο δολάρια σε δημοσιευμένη αξία.

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε επίσης εκατοντάδες πωλήσεις μετοχών που κυμαίνονταν από 15.000 δολάρια έως και 25 εκατομμύρια δολάρια.

Σύμφωνα με την έκθεση, και υποθέτοντας ότι οι συμμετοχές έχουν παραμείνει σχετικά οι ίδιες από τα τέλη Μαρτίου, ο Τραμπ έχει κέρδος 20% ή περισσότερο σε σχεδόν όλα τα ονόματα που αναφέρονται.

Συγκεκριμένα, ο Τραμπ έχει κέρδος άνω του 100% σε μετοχές των AMD, Intel, Iridium Communications, Bloom Energy, Intuitive Machines, Marvell Technology, Penguin Solutions, SanDisk, Seagate, Vishay Intertechnology και άλλων.

Με βάση τις ημερομηνίες των συναλλαγών, είναι επίσης προφανές ότι ο Τραμπ αγόρασε σε μεγάλο βαθμό την πτώση των τιμών τον Μάρτιο που προκλήθηκε από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Ο S&P 500 υποχώρησε πάνω από 8% και έφτασε στο κατώτατο σημείο του στο τέλος του μήνα, αυξάνοντας στη συνέχεια περίπου 19% σε ιστορικά υψηλά.

Το 89% των επιχειρήσεων που υιοθέτησαν ΑΙ αναφέρουν αύξηση εσόδων κατά μέσο όρο 18%. Και έχει αποδειχθεί -σύμφωνα με μελέτες- ότι οι εταιρείες οι οποίες έχουν ενσωματώσει στη λειτουργία τους την Τεχνητή Νοημοσύνη, βλέπουν ουσιαστικά τετραπλάσια αύξηση παραγωγικότητας.

Η Θεσσαλονίκη και η Βόρεια Ελλάδα έχουν όλα τα χαρακτηριστικά για να αξιοποιήσουν αυτή τη μετάβαση ως αναπτυξιακό άλμα. Η Θεσσαλονίκη διαθέτει όλα τα συστατικά, την πρώτη ύλη για να εξελιχθεί με όρους μέλλοντος και να καταστεί πραγματικά ένας κόμβος καινοτομίας, εξωστρέφειας και παραγωγής τεχνολογίας”.

Τα παραπάνω ανέφερε ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης, μιλώντας στο 11ο Economic Delphi Forum 2026 και πλαίσιο της συζήτησης με θέμα: «Η Βόρεια Ελλάδα και η Θεσσαλονίκη στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης και των γεωπολιτικών αλλαγών».

Αναφερόμενος στο οικοσύστημα καινοτομίας ο κ. Καλαφάτης υπενθύμισε ότι: «Πανεπιστημιακά ιδρύματα, ερευνητικά και τεχνολογικά κέντρα όπως το ΕΚΕΤΑ, το ΝΟΗΣΙΣ, η Αλεξάνδρεια Ζώνη Καινοτομίας, η Technopolis και βέβαια το Thess INTEC, που φιλοδοξούμε ν΄αποτελέσει τη ναυαρχίδα του τοπικού οικοσυστήματος τεχνογνωσίας στην περιοχή, οι υποδομές logistics, τα Data Centers και ο νέος υπερυπολογιστής ΑΙ στη Δυτική Μακεδονία, συγκροτούν ένα δυναμικά εξελισσόμενο οικοσύστημα καινοτομίας μαζί με την αστείρευτη πηγή νέων ταλέντων, σε μια περιοχή που προσελκύει ήδη μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας».

«Κομβικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια, υπογράμμισε ο υφυπουργός, διαδραματίζει το ΕΚΕΤΑ, κορυφαίο ερευνητικό κέντρο της χώρας, που συνδέει την έρευνα με την αγορά αναπτύσσοντας λύσεις που εφαρμόζονται στη βιομηχανία, στην ενέργεια, στις μεταφορές, στην υγεία ακόμη και σε συνεργασία με δήμους για λύσεις που βελτιώνουν την καθημερινότητα του πολίτη. Πρόσφατα εγκαινιάσαμε εκεί το AI Nucleus, το νέο εμβληματικό κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης του ΕΚΕΤΑ, με προϋπολογισμό άνω των 2 εκατομμυρίων ευρώ και δυναμικότητα περίπου 150 ερευνητών».

Αναφερόμενος στη στήριξη της επιχειρηματικότητας ο κ. Καλαφάτης επισήμανε: «Στόχος μας είναι η επιτάχυνση της μεταφοράς τεχνογνωσίας από το εργαστήριο στην αγορά και η ενίσχυση συνεργασιών με επιχειρήσεις που θέλουν να ενσωματώσουν λύσεις AI στις παραγωγικές τους διαδικασίες. Η στρατηγική μας είναι ξεκάθαρη: να μεταφέρουμε τη γνώση από το εργαστήριο στην παραγωγή. Διότι, όπως έχει τονίσει ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, καμία έρευνα δεν ολοκληρώνει τον κοινωνικό της ρόλο αν δεν μετατραπεί σε καινοτομία που αλλάζει την καθημερινότητα του πολίτη. Γι’ αυτό, επενδύουμε πάνω από 370 εκατ. ευρώ για την αναβάθμιση των ερευνητικών Κέντρων της χώρας, θωρακίζοντάς τα για τις επόμενες δεκαετίες. Στόχος μας είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη να γίνει μοχλός βιομηχανικής αναβάθμισης, εξαγωγικής ενίσχυσης και βιώσιμης ανάπτυξης για ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα».

H Ελλάδα αποτελεί σημείο πολιτικής, οικονομικής και ενεργειακής σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή

Μιλώντας στη συζήτηση με θέμα: «Κρίση και Εκλογές: Οι ανακατατάξεις ισχύος στο νέο πολιτικό τοπίο» ο υφυπουργός Ανάπτυξης τάχθηκε κατά των πρόωρων εκλογών τονίζοντας συγκεκριμένα ότι: «Μια Κυβέρνηση εκλέγεται με ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα και έχει συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα μιας τετραετίας για να υλοποιήσει το πρόγραμμα για το οποίο δεσμεύθηκε στον ελληνικό λαό. Και είναι έντιμο στο τέλος της τετραετίας, τελικά, η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας -εν προκειμένω- ν΄αξιολογηθεί εάν ήταν συνεπής στις δεσμεύσεις της».

Επιπλέον, υπογράμμισε ότι: «Σε περίοδο διεθνών ανακατατάξεων και προκλήσεων η Ελλάδα με τη σημερινή διακυβέρνηση αποτελεί σημείο πολιτικής, οικονομικής και ενεργειακής σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή».

«Οι εκλογές προκηρύσσονται πρόωρα όταν υπάρχουν αδιέξοδα», επισήμανε ο υφυπουργός Ανάπτυξης.

«Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει κανένα αδιέξοδο. Υπάρχει μια κυβέρνηση η οποία καθημερινά ασκεί δημόσιες πολιτικές σε όλα τα πεδία. Και σύμφωνα με τους δείκτες και τις εκτιμήσεις των πολιτών, όπως διαφαίνεται και στις δημοσκοπήσεις -και όχι μόνο- η πορεία αυτής της Κυβέρνησης είναι θετική. Δεν υπάρχει κανένα αδιέξοδο. Το αντίθετο. Λύνει προβλήματα και βγάζει τη χώρα από ένα σχεδόν αδιέξοδο στο οποίο είχε περιέλθει το 2019» επισήμανε ο κ. Καλαφάτης.

Ο Μιχάλης Μαυρόπουλος διαθέτει μακρά πορεία σε κορυφαίες πολυεθνικές εταιρείες όπως UPS, TUI και Hilton, έχοντας διατελέσει σε ανώτατες διοικητικές θέσεις στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του έχει ηγηθεί σύνθετων οργανισμών επιτυγχάνοντας επανειλημμένα επιχειρησιακούς μετασχηματισμούς και ισχυρά οικονομικά αποτελέσματα.

Προέρχεται από το Liknoss Group, κορυφαίος όμιλος travel technology στην περιοχή της Μεσογείου, όπου διετέλεσε διευθύνων σύμβουλος και ηγήθηκε του στρατηγικού μετασχηματισμού της εταιρείας. Στο παρελθόν υπήρξε Regional Director East Mediterranean στην TUI Destination Experiences, όπου ήταν υπεύθυνος για δραστηριότητες σε 15 χώρες με περισσότερους από 3.500 εργαζόμενους, ενώ διετέλεσε επίσης Managing Director της TUI Hellas, οδηγώντας την εταιρεία σε σημαντική επιχειρησιακή ανάκαμψη και ισχυρή ανάπτυξη.

Στη UPS ακολούθησε μια μακρά και ανοδική επαγγελματική πορεία, αναλαμβάνοντας διαδοχικά θέσεις αυξημένης ευθύνης και φτάνοντας στη θέση του Managing Director για την Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Στον ρόλο αυτό είχε την ευθύνη για δραστηριότητες σε πολλές χώρες, συμβάλλοντας καθοριστικά στον επιχειρησιακό μετασχηματισμό και την ανάπτυξη της εταιρείας. Στο πλαίσιο της διεθνούς του διαδρομής στη UPS έχει εργαστεί επίσης στη Σαουδική Αραβία, στο Βέλγιο και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο κ. Μαυρόπουλος είναι κάτοχος MBA από το University of Louisville στις ΗΠΑ, ενώ έχει παρακολουθήσει και το πρόγραμμα Global High Performance Leadership του IMD στη Λωζάνη.

Ο διευθύνων σύμβουλος του Υπερταμείου Γιάννης Παπαχρήστου, δήλωσε: «Καλωσορίζουμε τον Μιχάλη Μαυρόπουλο στη θέση του διευθύνοντος συμβούλου των ΕΛΤΑ. Η μακρά διεθνής εμπειρία του στη διοίκηση μεγάλων οργανισμών, σε συνδυασμό με το ισχυρό του αποτύπωμα στον κλάδο των μεταφορών & logistics και της εξυπηρέτησης πελατών, αποτελούν σημαντικά εχέγγυα για την επόμενη ημέρα των Ελληνικών Ταχυδρομείων. Είμαστε βέβαιοι ότι η εμπειρία και η γνώση του θα συμβάλουν ουσιαστικά στην εταιρία και του ευχόμαστε κάθε επιτυχία στα νέα του καθήκοντα. Παράλληλα, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Μάριο Τέμπο για την ιδιαίτερα σημαντική συνεισφορά του κατά τη μεταβατική περίοδο, κατά την οποία άσκησε καθήκοντα διευθύνοντος συμβούλου».

Ο κ. Μαυρόπουλος αναλαμβάνει τα νέα του καθήκοντα στις 19 Μαρτίου 2026 και ο Μάριος Τέμπος, ο οποίος άσκησε μεταβατικά τα καθήκοντα διευθύνοντος συμβούλου, συνεχίζει στη θέση του αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου των ΕΛΤΑ, συμβάλλοντας με την εμπειρία του στο σημαντικό έργο της εταιρίας.

«Σε μία εβδομάδα, ο Μιχαήλο θα παρουσιάσει τα απαραίτητα σχέδια αποφάσεων» δήλωσε ο Ζελένσκι, προσθέτοντας ότι αναμένει το νομοθετικό σώμα της Ουκρανίας να υποστηρίξει τις προτάσεις του.

«Η νέα αυτή τεχνική ονομάζεται πρωτεομική γονοτυποποίηση (proteomic genotyping) και βασίζεται στον εντοπισμό γενετικά μεταβλητών πεπτιδίων σε μεμονωμένες τρίχες, ώστε να εξαχθούν γενετικές πληροφορίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ταυτοποίηση ατόμων», εξηγεί η χημικός Ρεμπέκα Τάιντι.

Η Τάιντι είναι συγγραφέας της σχετικής μελέτης που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα στο περιοδικό ForensicScienceInternational. Όπως αναφέρει, η μέθοδος αυτή αποτελεί ένα νέο εγκληματολογικό «πρωτόκολλο εργασίας» για την ταυτοποίηση ανθρώπων από τρίχες που εντοπίζονται σε τόπους εγκλήματος.

Συγκεκριμένα, η προσέγγιση αυτή αξιοποιεί το πρωτεϊνικό προφίλ του στελέχους της τρίχας και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν η ανάλυση DNA —μια καθιερωμένη, καλά μελετημένη και αξιόπιστη μέθοδος— δεν είναι εφικτή, επειδή το DNA είτε απουσιάζει είτε έχει υποβαθμιστεί.

«Οι πρωτεΐνες έχουν αλληλουχία η οποία συνδέεται άμεσα με το γονιδίωμα ενός ατόμου», εξηγεί ο Δρ. Τζόελ Γκάμερ, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.

Πράγματι, το DNA που συλλέγεται σε τόπους εγκλήματος μπορεί να υποβαθμιστεί ή να μολυνθεί. Επιπλέον, σε αντίθεση με όσα συχνά παρουσιάζονται σε τηλεοπτικές σειρές και κινηματογραφικές ταινίες, η εύρεση μιας τρίχας στο πλαίσιο μιας έρευνας δεν οδηγεί αυτομάτως στην ταυτοποίηση ενός υπόπτου. Για να καταστεί δυνατή η ταυτοποίηση κάποιου από μια τρίχα, απαιτείται η εύρεση τρίχας με ρίζα (θυλάκιο), η οποία περιέχει πυρηνικό DNA.

Ωστόσο, στους τόπους εγκλήματος εντοπίζονται συνήθως μόνο τρίχες που έχουν αποβληθεί φυσικά, οι οποίες αποτελούνται από νεκρά κερατινοποιημένα κύτταρα και δεν περιέχουν πυρηνικό DNA. Αν δεν υπάρχει θυλακικό υλικό, μπορεί να αναλυθεί το μιτοχονδριακό DNA της τρίχας, το οποίο δεν ταυτοποιεί ένα συγκεκριμένο άτομο, αλλά μόνο τη μητρική γενεαλογική γραμμή και μια περιορισμένη πληθυσμιακή ομάδα.

Ο βασικός της μηχανισμός της νέας μεθόδου βασίζεται στις γενετικές παραλλαγές που υπάρχουν φυσικά στις πρωτεΐνες, κυρίως με τη μορφή Πολυμορφισμών Μονών Αμινοξέων (Single Amino Acid Polymorphisms – SAP), δηλαδή διαφοροποιήσεων στα δομικά αμινοξέα των πρωτεϊνών. Αυτά τα SAP εμφανίζονται εξαιτίας μιας παραλλαγής στον κώδικα του DNA ενός ατόμου, η οποία αλλάζει ένα αμινοξύ στην πρωτεϊνική αλυσίδα.

Όταν μια πρωτεΐνη τεμαχίζεται σε μικρότερα κομμάτια (πεπτίδια), εκείνα που φέρουν αυτή τη γενετική παραλλαγή ονομάζονται Γενετικά Μεταβλητά Πεπτίδια (Genetically Variant Peptides – GVP). Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν όργανα όπως φασματογράφους μάζας για να αναλύσουν αυτά τα πεπτίδια και να προσδιορίσουν την ακριβή αλληλουχία αμινοξέων, η οποία αποκαλύπτει τον υποκείμενο γενετικό κώδικα του ατόμου. Εξετάζοντας έναν συνδυασμό GVP, μπορούν να υπολογίσουν τη Στατιστική Πιθανότητα Τυχαίας Ταύτισης (Random Match Probability – RMP), δηλαδή την πιθανότητα το πρωτεϊνικό δείγμα να ανήκει τυχαία σε κάποιον άλλο.

Η ανάλυση DNA εξακολουθεί να θεωρείται το «χρυσό πρότυπο», καθώς συχνά δίνει πιθανότητες καλύτερες από 1 στο τρισεκατομμύριο. Ωστόσο, η πρωτεϊνική μέθοδος πλησιάζει αυτό το επίπεδο ακρίβειας και έχει το μεγάλο πλεονέκτημα ότι λειτουργεί ακόμη και όταν το DNA έχει υποβαθμιστεί σε σημείο που δεν μπορεί να αναλυθεί.

Η πρωτεομική γονοτυπία θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στη διαλεύκανση υποθέσεων που παραμένουν άλυτες επί χρόνια. «Οι δομικές πρωτεΐνες παραμένουν ανιχνεύσιμες πολύ περισσότερο από το DNA σε δύσκολα περιβάλλοντα, ακόμη και όταν το DNA έχει κατακερματιστεί υπερβολικά», εξηγεί η ερευνήτρια Ρόμι Κιν. «Οι τρίχες εντοπίζονται σχεδόν πάντα σε τόπους εγκλήματος, αλλά ιστορικά δεν αξιοποιούνταν επαρκώς λόγω των περιορισμών της μικροσκοπικής ανάλυσης».

Η νέα μέθοδος θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει στην ταυτοποίηση θυμάτων φυσικών καταστροφών, όπου το DNA είναι δύσκολο να ανακτηθεί.

Οι ερευνητές εργάζονται επίσης ως χημικοί στο ChemCentre, ένα επιστημονικό εργαστήριο χημικών επιστημών στη Δυτική Αυστραλία, το οποίο συνεργάζεται με το PathWest — τον φορέα που λειτουργεί το μοναδικό εργαστήριο εγκληματολογικής βιολογίας της πολιτείας.

Απαιτείται περαιτέρω δοκιμή και επικύρωση πριν η μέθοδος χρησιμοποιηθεί σε ποινικές έρευνες και, το πιθανότερο, δεν θα αντικαταστήσει την ανάλυση DNA στο άμεσο μέλλον. Ωστόσο, είναι πολύ πιθανό να αρχίσει να εμφανίζεται σε εγκληματολογικά πορίσματα που παρουσιάζονται στα δικαστήρια τα επόμενα χρόνια.

Σύμφωνα με τον Σύνδεσμο Επιχειρήσεων Επικοινωνιών και Πληροφορικής Ελλάδας, με την αναβάθμιση του 5G Standalone (5G SA) να λειτουργεί ως καταλύτης, οι πάροχοι τηλεπικοινωνιών παγκοσμίως αλλάζουν τον τρόπο, που σχεδιάζουν υπηρεσίες, τιμολογιακές δομές και εμπειρίες χρήστη. Βασικό στοιχείο αυτής της εξέλιξης αποτελεί το network slicing – η δυνατότητα δημιουργίας ξεχωριστών «φετών» του δικτύου με εγγυημένη ποιότητα υπηρεσίας για διαφορετικές ανάγκες.

Ήδη 33 πάροχοι κινητής τηλεφωνίας προσφέρουν 65 εμπορικές υπηρεσίες διαφοροποιημένης συνδεσιμότητας μέσω slicing (φέτας). Κι ακόμη πιο ενδεικτικό: σχεδόν το 1/3 αυτών των υπηρεσιών λανσαρίστηκε μέσα στο 2025.

«Οι πάροχοι εγκαταλείπουν τις υπηρεσίες που βασίζονται σε όγκο δεδομένων και επενδύουν πλέον σε ποιότητα, προτεραιοποίηση, αποδοτική χρήση φάσματος και εμπειρία χρήστη προσαρμοσμένη ανά περίπτωση. Η αγορά συνδεσιμότητας δεν διαχωρίζεται πια σε «γρήγορους και αργούς», αλλά σε στοχευμένους και ανακριβείς», αναφέρει το Ericsson Mobility Report.

Το 2025, σύμφωνα με τον ΣΕΠΕ, υπήρξε κομβικό έτος: οι συνδρομές 5G ξεπέρασαν τα 2,9 δισ., αντιστοιχώντας πλέον σε περίπου ένα τρίτο των κινητών συνδέσεων παγκοσμίως. Η κάλυψη αυξήθηκε κατά περίπου 400 εκατομμύρια ανθρώπους μέσα σε έναν χρόνο και μέχρι το τέλος του 2025, το 50% του πληθυσμού εκτός ηπειρωτικής Κίνας θα έχει πρόσβαση σε δίκτυα 5G.

Έως το 2031 οι εκτιμήσεις από την αγορά είναι πως οι συνδρομές 5G αναμένεται να ανέλθουν σε 6,4 δισ., καλύπτοντας τα 2/3 όλων των κινητών συνδέσεων. Από αυτές, 4,1 δισ. θα είναι 5G Standalone – το 5G στην ωριμότερη μορφή του.

Παράλληλα, η κίνηση δεδομένων στα δίκτυα αυξήθηκε κατά 20% από το 3ο τρίμηνο του 2024 έως το 3ο τρίμηνο του 2025, με την Κίνα και την Ινδία να πρωταγωνιστούν. Το 5G πλέον διαχειρίζεται το 43% των δεδομένων στα mobile δίκτυα και αναμένεται να φτάσει στο 83% μέχρι το 2031.

Η Σταθερή Ασύρματη Ευρυζωνικότητα (Fixed Wireless Access – FWA) εξελίσσεται σε ακρογωνιαίο λίθο ψηφιακής ένταξης. Η δυνατότητα «σταθερού internet από τον αέρα» επιτρέπει σε περιοχές με ανεπαρκή υποδομή οπτικών ινών να αποκτήσουν υψηλές ταχύτητες πρόσβασης.

Μέχρι το 2031, 1,4 δισ. άνθρωποι θα έχουν πρόσβαση σε FWA – το 90% μέσω 5G. Ήδη, 159 πάροχοι προσφέρουν εμπορικά FWA με 5G, ενώ οι πάροχοι που εφαρμόζουν μοντέλα τιμολόγησης βάσει ταχύτητας (και όχι δεδομένων) αυξήθηκαν από 43% σε 54% μέσα σε έναν χρόνο.

Οι πρώτες εμπορικές υλοποιήσεις για το 6G αναμένονται στις αγορές, που επιτάχυναν ιστορικά όλες τις προηγούμενες μεταβάσεις: ΗΠΑ, Κίνα, Νότια Κορέα, Ιαπωνία, Ινδία και ορισμένα κράτη της Μέσης Ανατολής.

Μέχρι το 2031, οι συνδρομές 6G αναμένεται να φτάσουν τα 180 εκατομμύρια – με προοπτική να αυξηθούν εκθετικά, εφόσον οι κύκλοι υιοθέτησης συμπιεστούν. Στην Ευρώπη, το 6G θα καθυστερήσει κατά περίπου έναν χρόνο σε σχέση με αυτές τις αγορές, λόγω πιο αργής υλοποίησης 5G SA.

Για του λόγου το αληθές, η φινλανδική εταιρεία διαστημικής τεχνολογίας ICEYE δημιούργησε στην Αθήνα μια νέα γραμμή παραγωγής, στην οποία κατασκευάζονται υποσυστήματα των μικροδορυφόρων SAR SAR που παράγει.

H φινλανδική εταιρεία διαστημικής τεχνολογίας έχει υπογράψει σύμβαση με τον Ελληνικό Διαστημικό Οργανισμό και το ελληνικό υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης μαζί με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος για το “Ελληνικό Εθνικό Δορυφορικό Διαστημικό Πρόγραμμα – Άξονας 1.2″

Tο πρόγραμμα “Άξονας 1.2” καλύπτει το Ελληνικό Διαστημικό Τμήμα SAR και περιλαμβάνει τόσο την τηλεπισκόπηση με ραντάρ όσο και την ανάπτυξη ενός Ελληνικού Συστήματος Παρατήρησης, συμπεριλαμβανομένης και της εκτόξευσης δύο δορυφόρων ICEYE SAR.

Κατά την έναρξη της επίσκεψης ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε: «Επιτρέψτε μου να κάνω τρεις εισαγωγικές παρατηρήσεις. Καταρχάς, είναι σπουδαίο ότι πρόκειται για μια ευρωπαϊκή ιστορία επιτυχίας και ότι η Ευρώπη μπορεί να αποδείξει ότι μπορεί να έχει ηγετική παρουσία σε πολύ εξελιγμένες τεχνολογίες του μέλλοντος. Δεύτερον, χαίρομαι πολύ που έχετε παρουσία στην Ελλάδα, γιατί θέλουμε να είμαστε μέρος αυτού του οικοσυστήματος και να προσελκύσουμε ταλέντα από το εξωτερικό, αλλά και από την Ελλάδα, διασφαλίζοντας ότι το ελληνικό ανθρώπινο κεφάλαιο μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη της εταιρείας. Και φυσικά, τρίτη παρατήρηση είναι ότι γινόμαστε μέρος του οικοσυστήματός σας μέσω των δικών μας δορυφόρων, οι οποίοι είναι κρίσιμοι όσον αφορά στην παρακολούθηση του περιβάλλοντος, είτε μιλάμε για φυσικές καταστροφές είτε για άλλες εφαρμογές, αλλά και για την άμυνα και την ασφάλεια της χώρας».

Ο πρωθυπουργός τόνισε ότι: «ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία οι επενδύσεις στην άμυνα και την ασφάλεια έχουν καταστεί ευρωπαϊκή προτεραιότητα. Υπάρχουν πολλοί ευρωπαϊκοί πόροι που κινητοποιούνται. Προς το παρόν, εδώ πρόκειται για εθνικά χρήματα. Ας ελπίσουμε ότι κάποια στιγμή θα είναι και ευρωπαϊκά. Για εμάς είναι κρίσιμο να παραμείνουμε στην τεχνολογική αιχμή της προόδου που σημειώνουμε ως Ευρώπη. Και όταν επιλέγουμε τους νικητές μας σε αυτές τις νέες αναδυόμενες τεχνολογίες, θα πρέπει να υποστηρίξουμε, θεωρώ, αυτές τις τεχνολογίες, αλλά και τις εταιρείες που έχουν αποδείξει ότι μπορούν πραγματικά να ηγηθούν παγκοσμίως σε τεχνολογίες που θα είναι απολύτως κρίσιμες για τη μελλοντική μας ασφάλεια».

Ο ίδιος τόνισε πως είναι «χαρούμενος που είστε εδώ και ανυπομονώ να μάθω περισσότερα σχετικά με το τι κάνετε στην Ελλάδα, τι έχουν να μας προσφέρουν οι δορυφόροι, ευρύτερα στην κυβέρνηση, αλλά και πώς μπορείτε να διευρύνετε την παρουσία σας στην Ελλάδα αυξάνοντας την απασχόληση και καθιστώντας το γραφείο σας στην Ελλάδα ένα από τα σημαντικότερα γραφεία σας».

Από την πλευρά του, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου σημείωσε: «Στη σημερινή μας επίσκεψη με τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στις εγκαταστάσεις της ICEYE είδαμε με μεγάλη χαρά ότι η εταιρεία δεν ήρθε απλά να ανοίξει ένα γραφείο τυπικά αλλά κατασκευάζει ελληνικούς μικροδορυφόρους. Πλέον, τμήματα της παγκόσμιας παραγωγής κατασκευάζονται στη χώρα μας από την εταιρεία που είναι ηγέτης στο χώρο της διαστημικής τεχνολογίας. Εξαιρετικά σημαντικό είναι το γεγονός ότι μέσω του Ελληνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, Έλληνες επιστήμονες έχουν επιστρέψει και απασχολούνται στο οικοσύστημα. Η Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων και το ΕΛΚΕΔ (Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος) με τη συμβολή της ESA (European Space Agency) δημιουργεί τις συνθήκες ώστε η Ελλάδα αποκτά τη δική της δύναμη στο διάστημα. Και είναι πολύ σημαντικό να δούμε τις λύσεις σε διάφορους τομείς πολιτικής που μπορούν να «έρθουν» από το διάστημα».

Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά η εταιρεία απηύθυνε κάλεσμα σε 2,5 δισεκατομμύρια χρήστες να δώσουν το βάρος στην ασφάλεια. Κι αυτό διότι σημειώθηκε αύξηση 84% στις ηλεκτρονικές επιθέσεις παράκαμψης του διπλού παράγοντα ταυτοποίησης (two-factor authentication) στο Gmail κατά τη διάρκεια του 2024, ενώ η εταιρεία επιβεβαίωσε ότι η κατάσταση έχει επιδεινωθεί και το 2025.

Επιπλέον, οι επιθέσεις μέσω ηλεκτρονικού ψαρέματος και κλοπής πιστοποιητικών αφορούν πλέον πάνω από το 1/3 των επιτυχημένων επιθέσεων στους λογαριασμούς της Google και ζητά αλλαγή κωδικών ώστε να μην υπάρξει πρόβλημα.

Το πρόβλημα του ηλεκτρονικού ψαρέματος, έχει συμβεί επανειλημμένα και στην Ελλάδα με λογαριασμούς που χακάρονται και στη συνέχεια ζητούν χρήματα σε γνωστούς, που αναγράφονται στα ηλεκτρονικά μηνύματα.

Σύμφωνα με αστυνομικές πηγές, πολλές φορές αυτές οι ηλεκτρονικές διευθύνσεις κρύβονται στο διαδίκτυο σε χώρες της Αφρικής ή της Ασίας, που δεν έχουν σταθερή επαφή με αστυνομικά δίκτυα ανά τον κόσμο. Τα οφέλη των passkeys σε σχέση με τους κωδικούς πρόσβασης δεν είναι κάποιο μυστικό και έχουν αναφερθεί πολλές φορές στο παρελθόν. Ο Wen ενισχύει την μεγαλύτερη ασφάλεια που μπορεί να προσφέρει αυτή η απλή αλλαγή: “Σε αντίθεση με τους κωδικούς πρόσβασης, οι οποίοι μπορεί να κλαπούν ή ξεχαστούν, τα passkeys είναι μοναδικά ψηφιακά διαπιστευτήρια συνδεδεμένα με την συσκευή του χρήστη”.

Η google επιδιώκει για λόγους ασφαλείας οι χρήστες να υιοθετήσουν άμεσα την τεχνολογία passkey, αφενός διότι είναι πιο ανθεκτική στο ηλεκτρονικό ψάρεμα, αφετέρου γιατί διευκολύνει και τους ίδιους τους χρήστες, που χρησιμοποιούν βιομετρικά δεδομένα όπως η αναγνώριση προσώπου και υπό αυτήν την έννοια είναι μοναδικοί κωδικοί.

Τα πολυαναμενόμενα αποτελέσματα της δοκιμής του 2017 δείχνουν ότι η νέα προσέγγιση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο μιτοχονδριακής νόσου — αν και δεν έχουν πειστεί όλοι οι ειδικοί. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οκτώ μωρά έχουν γεννηθεί χάρη σε τεχνολογία που χρησιμοποιεί DNA από τρία άτομα: τους δύο βιολογικούς γονείς και έναν τρίτο δότη που προσφέρει υγιές μιτοχονδριακό DNA.

Τα μωρά γεννήθηκαν από μητέρες που φέρουν γονίδια για μιτοχονδριακές παθήσεις και κινδύνευαν να μεταδώσουν σοβαρές διαταραχές. Οι ερευνητές της δοκιμής αναφέρουν ότι τα οκτώ μωρά είναι υγιή. «Η μιτοχονδριακή νόσος μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για τις οικογένειες», δήλωσε ο Doug Turnbull από το Πανεπιστήμιο του Newcastle. «Τα σημερινά νέα προσφέρουν ελπίδα σε περισσότερες γυναίκες που κινδυνεύουν να μεταδώσουν αυτή την πάθηση, δίνοντάς τους την ευκαιρία να αποκτήσουν παιδιά χωρίς αυτή τη φοβερή ασθένεια».

Η μελέτη βασίζεται στην τεχνική της «μιτοχονδριακής δωρεάς» και χαρακτηρίστηκε ως «κατόρθωμα» και «αξιοσημείωτη επίτευξη» από άλλους επιστήμονες του χώρου. Στην προσέγγιση της ομάδας, τα ωάρια των ασθενών γονιμοποιούνται με σπέρμα και οι πυρήνες τους μεταφέρονται σε δωρηθέντα γονιμοποιημένα ωάρια, από τα οποία έχει αφαιρεθεί ο πυρήνας. Έτσι, τα νέα έμβρυα περιέχουν το DNA των προοριζόμενων γονιών και ένα μικρό ποσοστό μιτοχονδριακού DNA από τον δότη.

«Η έννοια της [μιτοχονδριακής δωρεάς] έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις, ανησυχία και προβληματισμό», ανέφερε ο Stuart Lavery, σύμβουλος αναπαραγωγικής ιατρικής στο University College Hospitals NHS Foundation Trust. «Η ομάδα του Newcastle απέδειξε ότι μπορεί να εφαρμοστεί με κλινική αποτελεσματικότητα και ηθικά αποδεκτό τρόπο για την πρόληψη της νόσου και του πόνου».

Αντιδράσεις και επιφυλάξεις για την ασφάλεια

Ωστόσο, δεν βλέπουν όλοι τη δοκιμή ως απόλυτη επιτυχία. Ενώ πέντε παιδιά γεννήθηκαν «χωρίς προβλήματα υγείας», ένα παρουσίασε πυρετό και λοίμωξη ουροποιητικού, ενώ ένα άλλο είχε μυϊκούς σπασμούς. Ένα τρίτο αντιμετώπισε αρρυθμία στην καρδιά. Τρία μωρά γεννήθηκαν με χαμηλό επίπεδο των ίδιων μεταλλάξεων στο μιτοχονδριακό DNA που η θεραπεία στόχευε να αποτρέψει.

Η Heidi Mertes, βιοηθικός στο Pανεπιστήμιο της Γάνδης, δηλώνει «μετριοπαθώς αισιόδοξη». «Χαίρομαι που λειτούργησε», λέει. «Αλλά παράλληλα είναι ανησυχητικό… χρειάζεται προσοχή και προσεκτικά βήματα». Ο Pavlo Mazur, πρώην εμβρυολόγος που χρησιμοποίησε παρόμοια μέθοδο στην Ουκρανία, θεωρεί ότι οι δοκιμές πρέπει να διακοπούν προσωρινά μέχρι να διευκρινιστούν τα αίτια των παρατηρούμενων φαινομένων.

Άλλοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η τεχνική θα πρέπει να μελετηθεί και σε άτομα χωρίς μιτοχονδριακές μεταλλάξεις, ώστε να μειωθεί κάθε πιθανός κίνδυνος μετάδοσης ασθενειών στα παιδιά.

Νομικό πλαίσιο και εξέλιξη της έρευνας στη Βρετανία

Η είδηση των γεννήσεων ήταν πολυαναμενόμενη από τους ερευνητές. Η μιτοχονδριακή δωρεά νομιμοποιήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2015. Δύο χρόνια αργότερα, η Human Fertility and Embryology Authority (HFEA) χορήγησε αποκλειστική άδεια σε κλινική του Newcastle για τη διαδικασία.

Το Newcastle Fertility Centre at Life ξεκίνησε τη δοκιμή το 2017 με στόχο τη θεραπεία 25 γυναικών ετησίως. Έκτοτε, η ομάδα του Newcastle κράτησε χαμηλό προφίλ σχετικά με τα αποτελέσματα, παρότι άλλες ομάδες διεθνώς έχουν εφαρμόσει παρόμοιες τεχνικές (όπως στις ΗΠΑ, την Ουκρανία και την Ελλάδα).

Ωστόσο, η δοκιμή του Newcastle θεωρείται η πιο «επίσημη», καθώς ήταν υπό εποπτεία της HFEA. Από το 2017, 39 γυναίκες έλαβαν έγκριση για συμμετοχή στη διαδικασία. Είκοσι πέντε υποβλήθηκαν σε ορμονική διέγερση για συλλογή ωαρίων προς κατάψυξη, ενώ δεκαεννέα προχώρησαν στη διαδικασία της δωρεάς. Μέχρι στιγμής, επτά γυναίκες έχουν γεννήσει (μία είχε δίδυμα), ενώ μία ακόμη κυοφορεί.

Το μεγαλύτερο παιδί είναι σήμερα δύο ετών. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο New England Journal of Medicine. Μια μητέρα δήλωσε: «Το μόνο που θέλαμε ήταν να δώσουμε στο παιδί μας μια υγιή αρχή στη ζωή… Η επιστήμη μάς έδωσε μια ευκαιρία».

Αποτελέσματα και νέοι προβληματισμοί

Μετά τη γέννηση κάθε παιδιού, οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα αίματος και ούρων για ανάλυση του μιτοχονδριακού DNA. Διαπιστώθηκε ότι τα επίπεδα μεταλλαγμένου DNA ήταν πολύ χαμηλότερα απ’ ό,τι θα αναμενόταν χωρίς τη μέθοδο αυτή. Τρεις μητέρες είχαν 100% μεταλλαγμένο μιτοχονδριακό DNA («ομοπλασμία»), όμως στα τέσσερα παιδιά τους (μαζί με τα δίδυμα), μόνο το 5% ή λιγότερο του DNA είχε τη μετάλλαξη — ένδειξη ότι δεν θα εμφανιστεί νόσος.

Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν το αποτέλεσμα θετικό. Όπως δήλωσε η συν-συγγραφέας Mary Herbert, καθηγήτρια αναπαραγωγικής βιολογίας στα πανεπιστήμια Newcastle και Monash: «Παιδιά που θα είχαν κληρονομήσει πολύ υψηλά ποσοστά μετάλλαξης πλέον έχουν μείωση από 77% έως 100%».

Ωστόσο, τρία από τα οκτώ παιδιά παρουσίασαν συμπτώματα υγείας: ένα διαγνώστηκε στα επτά μήνες με σπάνια μορφή επιληψίας (που υποχώρησε μετά από τρεις μήνες), ένα εμφάνισε λοίμωξη ουροποιητικού συστήματος και ένα τρίτο είχε παρατεταμένο ίκτερο, υψηλά λιπίδια αίματος και αρρυθμία — συμπτώματα που φαίνεται πως δεν σχετίζονται με τις μιτοχονδριακές μεταλλάξεις αλλά δεν υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα.

Επιπλέον, διαπιστώθηκε το φαινόμενο της «αντιστροφής»: ενώ θεωρητικά τα παιδιά δεν θα έπρεπε να κληρονομούν καθόλου «ελαττωματικό» μιτοχονδριακό DNA από τις μητέρες τους, σε τρία παιδιά παρατηρήθηκαν ποσοστά μεταξύ 5%–16% στο αίμα τους (και έως 20% στα ούρα). Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν γιατί συμβαίνει αυτό ούτε εντόπισαν συσχέτιση με την ποσότητα κυτταροπλάσματος που μεταφέρεται στη διαδικασία.

Μελλοντικές παρακολουθήσεις και επιλογές γυναικών

Η ομάδα συνεχίζει να διερευνά το ζήτημα της αντιστροφής. Σύμφωνα με ειδικούς που επικαλείται το MIT Technology Review, τόσο χαμηλά ποσοστά δύσκολα προκαλούν νόσο — ωστόσο ανησυχούν μήπως τα ποσοστά είναι υψηλότερα σε άλλους ιστούς ή αλλάζουν με την ηλικία.

Το φαινόμενο έχει παρατηρηθεί και σε άλλες δοκιμές (όπως στην Ελλάδα), όπου φάνηκε ότι η αντιστροφή συμβαίνει νωρίς στην ανάπτυξη των εμβρύων — τα πρώτα δείγματα δείχνουν τέλεια εικόνα, αλλά οι μεταλλάξεις εμφανίζονται γύρω στις 15 εβδομάδες κύησης και μετά σταθεροποιούνται.

Η ομάδα του Newcastle θα παρακολουθεί τα παιδιά μέχρι την ηλικία των πέντε ετών. Για επόμενες δοκιμές προτείνεται η χρήση αμνιοπαρακέντησης ώστε οι γονείς να γνωρίζουν εγκαίρως αν υπάρχουν υψηλά ποσοστά μεταλλαγμένου DNA — γεγονός που θα τους έδινε επιλογές σχετικά με τη συνέχιση ή όχι της κύησης.

Ο Dagan Wells, βιολόγος αναπαραγωγής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης που συμμετείχε στη δοκιμή στην Ελλάδα, θεωρεί τα αποτελέσματα «γενικά καθησυχαστικά», αλλά υπογραμμίζει πως η μέθοδος μειώνει τον κίνδυνο χωρίς να εγγυάται υγιές παιδί. Όπως σημειώνει η Mertes, εναλλακτική επιλογή αποτελεί η δωρεά ωαρίων — λύση όμως που δεν προτιμούν όσοι επιθυμούν γενετική συγγένεια με το παιδί τους.