Η απόφαση του Λευκού Οίκου να εκδώσει οδηγία ελέγχου εξαγωγών ήρθε μετά από ένα πυρετώδες 24ωρο διαβουλεύσεων, κατά το οποίο ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι επιχείρησαν να πείσουν την εταιρεία να προχωρήσει οικειοθελώς στην απόσυρση δύο μοντέλων της, επικαλούμενοι ανησυχίες για την εθνική ασφάλεια. Αυτό δήλωσαν στο Politico δύο κυβερνητικοί αξιωματούχοι και ένας ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, οι οποίοι θέλησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους.

Anthropic has suspended its state of the art AI models after the US government directed the company to limit access for all foreign nationals, citing national security concerns https://t.co/VaVFgdgEKl pic.twitter.com/avvHd4lyt4

— Financial Times (@FT) June 14, 2026

Η κίνηση αυτή, που ακολούθησε πολλαπλές έντονες συνομιλίες μεταξύ του CEO της Anthropic, Ντάριο Αμοντέι, και κυβερνητικών αξιωματούχων, δείχνει πώς ο Λευκός Οίκος προσπαθεί να ρυθμίσει τα ταχέως εξελισσόμενα και δυνητικά επικίνδυνα μοντέλα AI. Οι λεπτομέρειες αυτών των συνομιλιών δεν είχαν δημοσιευθεί προηγουμένως.

Οι φόβοι και οι ανησυχίες της Ουάσιγκτον

Η αμερικανική κυβέρνηση επέβαλε περιορισμούς στην πρόσβαση στο προηγμένο μοντέλο της Anthropic, το Fable, λίγες μόλις ημέρες μετά την κυκλοφορία του. Η εταιρεία είχε διαβεβαιώσει ότι το μοντέλο ήταν ασφαλές, όμως λίγο μετά την κυκλοφορία του, ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι άρχισαν να αμφιβάλλουν για το κατά πόσο οι προστατευτικές του δικλίδες είναι πράγματι τόσο αποτελεσματικές όσο υποστηρίζει η εταιρεία.

Ειδικοί έχουν προειδοποιήσει ότι τα μοντέλα της κατηγορίας Mythos θα μπορούσαν, αν χρησιμοποιηθούν κακόβουλα, να επιταχύνουν σημαντικά πολύπλοκες κυβερνοεπιθέσεις, ιδιαίτερα σε τομείς όπως οι τράπεζες, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και οι κρίσιμες υποδομές που βασίζονται σε παλαιά και περίπλοκα πληροφοριακά συστήματα.

The US government, citing national security authorities, has issued an export control directive to suspend all access to Fable 5 and Mythos 5 by any foreign national, whether inside or outside the United States, including foreign national Anthropic employees.

The net effect of…

— Anthropic (@AnthropicAI) June 13, 2026

Την Πέμπτη (11/6), δύο ημέρες μετά τη δημόσια διάθεση του μοντέλου, ο διευθύνων σύμβουλος της Amazon, Άντι Τζάσι, εξέφρασε τις ανησυχίες του στον Λευκό Οίκο σχετικά με τη δυνατότητα παράκαμψης των ενσωματωμένων μηχανισμών ασφαλείας του μοντέλου, σύμφωνα με τους ίδιους αξιωματούχους. Όπως επισημαίνει το Politico, η Amazon, η οποία έχει επενδύσει στην Anthropic, ανταποκρινόταν σε αίτημα της κυβέρνησης για αξιολόγηση, σύμφωνα με άτομο που γνωρίζει τις σχετικές συζητήσεις. Μέχρι το πρωί της Παρασκευής, το θέμα είχε φτάσει στα υψηλότερα κλιμάκια του Λευκού Οίκου.

Ο διευθυντής Κυβερνοασφάλειας του Λευκού Οίκου Σον Κέρνκρος, η προσωπάρχης Σούζι Γουάιλς και άλλοι ανώτεροι αξιωματούχοι συναντήθηκαν για να συζητήσουν για το μοντέλο. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ συμμετείχε εξ αποστάσεως ενώ ταξίδευε στο Χιούστον. Μετά τη συνάντηση, ο Λευκός Οίκος επιχείρησε να επικοινωνήσει με τον Αμοντέι, αλλά ενημερώθηκε ότι δεν ήταν διαθέσιμος επειδή συμμετείχε σε πρόγραμμα ευεξίας, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές. Ωστόσο, εκπρόσωπος της Anthropic απέρριψε τον ισχυρισμό ως «απολύτως ψευδή».

The U.S. order to suspend foreigners' access to Anthropic's latest models is a stark reminder for Europe that it's heavily reliant on American AI models — and that the window to change that is closing.https://t.co/EYzm4oDCuL

— POLITICOEurope (@POLITICOEurope) June 14, 2026

Άτομο κοντά στην εταιρεία δήλωσε ότι το πρώτο αίτημα επικοινωνίας έγινε γύρω στο μεσημέρι και ότι ο Αμοντέι συνομίλησε με ανώτερους αξιωματούχους μετά από μία ώρα και δεκαπέντε λεπτά. Μέχρι να καταστεί διαθέσιμος, η εταιρεία είχε προσφερθεί να εκπροσωπηθεί από άλλα ανώτερα στελέχη. Όταν τελικά επικοινώνησαν μαζί του, ο Αμοντέι συμμετείχε σε τρεις τηλεδιασκέψεις με περίπου έξι ανώτερους κυβερνητικούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων οι Κέρνκρος, Μπέσεντ και ο υπουργός Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ.

Η Anthropic αμφισβητεί τα στοιχεία

Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, ο Αμοντέι είπε πως επρόκειτο για παρεξήγηση. Αντέκρουσε τις ανησυχίες της κυβέρνησης, υπερασπίστηκε τις δικλίδες ασφαλείας του μοντέλου της και υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη παράκαμψη που είχε εντοπιστεί δεν ισοδυναμούσε με ένα γενικευμένο «jailbreak» που θα επέτρεπε την πλήρη παράκαμψη όλων των μηχανισμών ασφαλείας.

Σε ανάρτηση που δημοσίευσε μετά την κυβερνητική εντολή, η Anthropic ανέφερε ότι κανένας δοκιμαστής δεν είχε καταφέρει να βρει μια «καθολική μέθοδο jailbreak» που να παρακάμπτει ευρέως τις δικλίδες ασφαλείας και να ξεκλειδώνει ένα μεγάλο εύρος κυβερνοδυνατοτήτων. Παράλληλα, υποστήριξε ότι καμία εταιρεία του κλάδου δεν διαθέτει σήμερα τη δυνατότητα να αποτρέψει πλήρως κάθε πιθανή μέθοδο παράκαμψης των δικλίδων ασφαλείας.

Ωστόσο, οι Κέρνκρος και Μπέσεντ δεν πείστηκαν από τα επιχειρήματα του Αμοντέι. Σύμφωνα με αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA) η οποία εξέτασε τα ευρήματα της Amazon, θεώρησε ότι υπήρχαν επαρκείς αποδείξεις. Οι αξιωματούχοι κάλεσαν την Anthropic να αποσύρει οικειοθελώς το μοντέλο και να συνεργαστεί με την κυβέρνηση για τη διόρθωση των ευπαθειών του. Ο Αμοντέι ζήτησε περισσότερο χρόνο και επιπλέον πληροφορίες, αλλά δεν δεσμεύτηκε να αποσύρει το μοντέλο. Σε κάποια στιγμή, ο Μπέσεντ φέρεται να του είπε ευθέως ότι «παίρνει λάθος απόφαση».

Λίγο αργότερα, η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε περιορισμούς στα μοντέλα Fable 5 και Mythos 5, επικαλούμενη λόγους εθνικής ασφάλειας και απαγόρευσε τη χρήση τους από αλλοδαπούς υπηκόους. Σύμφωνα με την Anthropic, η πρακτική συνέπεια ήταν να απενεργοποιηθούν άμεσα τα μοντέλα για όλους τους πελάτες της ώστε να διασφαλιστεί η συμμόρφωση.

Μετά τη δημοσίευση του άρθρου του Politico, πρόσωπο κοντά στην Anthropic δήλωσε ότι ο Λευκός Οίκος έδωσε διορία μόλις 90 λεπτών στην εταιρεία για την απόσυρση των μοντέλων της χωρίς να παράσχει λεπτομέρειες για την υποτιθέμενη απειλή.

Ωστόσο, αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου δήλωσαν ότι δυσκολεύονταν να κατανοήσουν γιατί ο Αμοντέι δεν ήταν πρόθυμος να αποσύρει προσωρινά το μοντέλο προκειμένου να αντιμετωπίσει μια γνωστή ευπάθεια ασφαλείας.

Τρία άτομα με γνώση των κυβερνητικών συζητήσεων ανέφεραν ότι η Amazon δεν ήταν η μόνη εταιρεία που εξέφρασε ανησυχίες για τα συγκεκριμένα μοντέλα.

«Εάν η Anthropic το είχε πάρει στα σοβαρά και, αντί να το αποδώσει σε μεμονωμένο περιστατικό, είχε προβεί σε διορθώσεις ή είχε αναστείλει την πρόσβαση σα εν λόγω μοντέλα, αυτό δεν θα είχε συμβεί ποτέ», δήλωσε ένα από αυτά τα πρόσωπα.

”Δυσανάλογη αντίδραση”

Η Anthropic αντέτεινε ότι η επίμαχη παράκαμψη δεν αποτελούσε κατάρρευση των συστημάτων ασφαλείας του Fable 5 και επισήμανε ότι είχε συνεργαστεί με την κυβέρνηση πριν από την κυκλοφορία του μοντέλου. Σύμφωνα με την εταιρεία, η κυβέρνηση δεν είχε εκφράσει αντιρρήσεις κατά τις σχετικές συζητήσεις.

Σε μεταγενέστερη ανάρτησή της, η Anthropic δήλωσε ότι συμμορφώνεται με την κυβερνητική εντολή, αλλά χαρακτήρισε το μέτρο δυσανάλογο.

«Πιστεύουμε ότι η κυβέρνηση πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εμποδίζει τη μη ασφαλή αναπτύξη της τεχνητής νοημοσύνης, μέσα από μια θεσμοθετημένη διαδικασία η οποία είναι διαφανής, δίκαιη, σαφής και βασισμένη σε τεχνικά δεδομένα. Η συγκεκριμένη ενέργεια δεν ανταποκρίνεται σε αυτές τις αρχές», ανέφερε.

Η διαμάχη αυτή αναδεικνύει την αυξανόμενη ένταση μεταξύ εταιρειών AI και ρυθμιστικών αρχών σχετικά με το πώς πρέπει να αξιολογούνται οι κίνδυνοι που προκύπτουν από τεχνικές παράκαμψης των μηχανισμών ασφαλείας.

Όπως μετέδωσαν οι New York Times,σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει την υπόθεση, η εντολή περιορισμού της πρόσβασης στα νέα μοντέλα AI προήλθε από το υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ. Παραμένει ασαφές πόσο θα διαρκέσουν οι περιορισμοί, ενώ η Anthropic δεν σχολίασε πέραν της δημόσιας ανάρτησής της και ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα για σχόλιο.

Η εντολή φέρεται να εκδόθηκε στο πλαίσιο ελέγχων εξαγωγών, μεταφέροντας τη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη σε μια νέα φάση: από τους περιορισμούς σε προηγμένα chips και υποδομές, στον περιορισμό πρόσβασης στα ίδια τα μοντέλα AI. Το Axios ανέφερε ότι η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς στα δύο ισχυρότερα μοντέλα της Anthropic, αντιμετωπίζοντάς τα ως τεχνολογίες με πιθανές επιπτώσεις στην εθνική ασφάλεια. Η απόφαση αφορά κυβερνήσεις, εταιρείες ακόμη και τους χρήστες.

Το Mythos 5 είχε ήδη προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον αλλά και ανησυχία στην Ουάσινγκτον και στη Silicon Valley, καθώς συνδέεται με προηγμένες δυνατότητες στον τομέα της κυβερνοασφάλειας. Η Anthropic είχε παρουσιάσει το Fable 5 ως πιο περιορισμένη εκδοχή του Mythos 5, με πρόσθετα φίλτρα ασφαλείας για ευαίσθητα πεδία, όπως η κυβερνοασφάλεια, η βιολογία και άλλα αντικείμενα υψηλού ρίσκου.

Η εταιρεία, πάντως, άφησε σαφείς αιχμές ότι θεωρεί την κυβερνητική απόφαση υπερβολική. «Ζητούμε συγγνώμη για αυτή την αναστάτωση στους πελάτες μας. Πιστεύουμε ότι πρόκειται για παρεξήγηση και εργαζόμαστε για να αποκαταστήσουμε την πρόσβαση το συντομότερο δυνατόν», ανέφερε στην ανακοίνωσή της.

Η απόφαση μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες τόσο για την εμπορική αξιοποίηση των νέων μοντέλων όσο και για την εσωτερική ανάπτυξη τεχνολογίας στην Anthropic, καθώς ο περιορισμός αφορά ακόμη και ξένους υπηκόους που εργάζονται στην εταιρεία. Πρόκειται για κίνηση πολύ ευρύτερη από τους συνήθεις περιορισμούς εξαγωγών σε προηγμένες τεχνολογίες, καθώς δεν περιορίζει μόνο τη διάθεση προϊόντος σε συγκεκριμένες χώρες, αλλά την πρόσβαση με βάση την υπηκοότητα των χρηστών.

Το μπλόκο έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η αμερικανική κυβέρνηση αναζητεί νέο πλαίσιο εποπτείας για τα πιο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, μετά από μήνες έντονων συζητήσεων για το αν συστήματα με υψηλές δυνατότητες στον κυβερνοχώρο μπορούν να χρησιμοποιηθούν όχι μόνο για άμυνα, αλλά και για επιθέσεις σε κρίσιμα δίκτυα. Ειδικοί διαφωνούν ως προς το αν τέτοιες τεχνολογίες πρέπει να περιορίζονται αυστηρά, καθώς τα ίδια εργαλεία μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο από χάκερ όσο και από οργανισμούς που επιχειρούν να εντοπίσουν και να διορθώσουν ευπάθειες πριν αυτές γίνουν αντικείμενο εκμετάλλευσης.

Η υπόθεση ανοίγει πλέον ένα νέο μέτωπο στη σχέση της Ουάσινγκτον με τις μεγάλες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης. Μέχρι σήμερα, το επίκεντρο της αμερικανικής πολιτικής ήταν κυρίως ο έλεγχος των προηγμένων ημιαγωγών και η πρόσβαση χωρών όπως η Κίνα σε υπολογιστική ισχύ. Με την υπόθεση Anthropic, όμως, το αμερικανικό κράτος δείχνει ότι μπορεί να παρέμβει απευθείας και στη χρήση των ίδιων των μοντέλων, εφόσον κρίνει ότι οι δυνατότητές τους αγγίζουν τον πυρήνα της εθνικής ασφάλειας.

Στο νέο του βιβλίο «Δωσίλογοι και ονειροπόλοι» (εκδόσεις ΤΟΠΟΣ), που κλείνει την «Τριλογία για τη μνήμη», ο Ξενοφών Κοντιάδης δεν στήνει ένα λαϊκό δικαστήριο, αλλά ψηλαφίζει τις γκρίζες ζώνες της ανθρώπινης συνείδησης όταν αυτή έρχεται αντιμέτωπη με τα πιο ακραία υπαρξιακά διλήμματα.

Σε μια συζήτηση που αρνείται τις εύκολες, ασπρόμαυρες ταμπέλες και τον θόρυβο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ο Καθηγητής ξετυλίγει το νήμα μιας έρευνας που ισορροπεί ανάμεσα στην ψυχική ανάγκη του απογόνου για κάθαρση και στην ψυχρή, αντικειμενική ματιά του πανεπιστημιακού.

Όμως, ο διάλογος με έναν συνταγματολόγο δεν μπορεί να εγκλωβιστεί στο παρελθόν. Με την ίδια ανατομική ακρίβεια που προσεγγίζει τους ήρωές του, ο κ. Κοντιάδης στρέφει το βλέμμα του στο παρόν και το μέλλον της χώρας. Σχολιάζοντας τις κυβερνητικές προτάσεις για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, αποδομεί τις επικοινωνιακές τακτικές της περιόδου, μιλά για έναν «αδέξιο συνταγματικό λαϊκισμό» και αναλύει τις χαμένες ευκαιρίες μιας θεσμικής αρχιτεκτονικής που θα έπρεπε να απαντά στις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης. Μέσα από τις απαντήσεις του, το Σύνταγμα αποκαλύπτεται όχι ως ένα άκαμπτο, ιδεολογικά ουδέτερο νομικό κείμενο, αλλά ως ένας «ζωντανός οργανισμός» — ένας καθρέφτης των αξιακών μαχών και των κοινωνικών συναινέσεων της εποχής μας.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Κοντιάδη, στο νέο σας βιβλίο περιγράφετε μια συγκλονιστική προσωπική και οικογενειακή αντίφαση, όπου το ηρωικό βίωμα και ο δωσιλογισμός συνυπάρχουν στο ίδιο γενεαλογικό δέντρο. Κατά τη διάρκεια της έρευνας και της συγγραφής, πότε νιώσατε να υπερισχύει μέσα σας ο ψυχικός κόσμος του απογόνου που αναζητά τη δική του «κάθαρση» και πότε η αυστηρή, αντικειμενική ματιά του πανεπιστημιακού που οφείλει να αναλύσει τα γεγονότα χωρίς συναισθηματική εμπλοκή;

Η ερώτησή σας αγγίζει τον πυρήνα της πιο επώδυνης και ταυτόχρονα της πιο γοητευτικής πρόκλησης, που καλείται να αντιμετωπίσει ένας συγγραφέας. Είναι εκείνη η στιγμή που η Ιστορία παύει να είναι εξιστόρηση και παράθεση μαρτυριών και μετατρέπεται σε προσωπικό βίωμα, δημιουργεί μια εσωτερική ταλάντευση ανάμεσα στην ανάγκη κατανόησης και αποστασιοποίησης του αφηγητή. Όταν όμως ερχόταν η ώρα της συγγραφής, η τελευταία έπρεπε να λάβει τα ηνία. Αν το βιβλίο μετατρεπόταν σε ένα προσωπικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών ή σε ένα συναισθηματικό μνημόσυνο, θα έχανε την λογοτεχνική και ιστορική του αξία. Ίσως εδώ η ακαδημαϊκή ιδιότητα λειτούργησε ως σωσίβιο. Αντί να κρίνω τις πράξεις με όρους ηθικής του σήμερα, έπρεπε να τις αναλύσω στο πλαίσιο της εποχής τους. Δηλαδή κατά πόσο λειτούργησε η βία και ο καταναγκασμός του κατακτητή ως καταλύτης αποφάσεων και επιλογών ζωής. Πώς το δίκαιο της ανάγκης ή ο φόβος του κομμουνισμού θόλωσαν τις γραμμές μεταξύ νόμιμου και παράνομου, πατριωτικού και προδοτικού.

Ένας πανεπιστημιακός γνωρίζει πως οι μανιχαϊστικές προσεγγίσεις δεν έχουν θέση στην κατανόηση της Ιστορίας. Οι όροι «ήρωας» και «προδότης» συχνά αποδεικνύονται ανεπαρκείς για να περιγράψουν την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης σε συνθήκες ακραίας κρίσης. Η επιστημονική ματιά επέβαλε να προσεγγίσω τον δωσίλογο, όχι ως το απόλυτο «κακό», αλλά ως ανθρώπινο προϊόν κοινωνικών, πολιτικών και ψυχολογικών διεργασιών και τον ονειροπόλο – αντάρτη όχι ως άγιο, αλλά ως έναν άνθρωπο με τις δικές του αντιφάσεις και ποιότητες.

Η κάθαρση, τελικά, δεν επιτυγχάνεται όταν ο «απόγονος επιβάλλεται στον συγγραφέα», αλλά όταν ο πρωταγωνιστής προσφέρει σου τα εργαλεία για να κατανοήσεις. Το να μπορείς να γράψεις για πρόσωπα της οικογένειάς σου, με την  αντικειμενικότητα που θα έγραφες για ένα ιστορικό πρόσωπο, είναι μια εσωτερική νίκη, η στιγμή που το προσωπικό τραύμα μετατρέπεται σε συλλογική γνώση.

–Από τη μία πλευρά περιγράφετε τη συμμετοχή σε έναν κοινωνικό ή αντιστασιακό κύκλο ως τυχαίο γεγονός και από την άλλη μιλάτε για μια βαθιά εσωτερική ηθική στάση (το πού θέτει κανείς το όριο της αξιοπρέπειάς του). Στην περίπτωση των δύο πρωταγωνιστών του βιβλίου σας, του Πέτρου Κόκκαλη και του Κωνσταντίνου Λογοθετόπουλου, θεωρείτε ότι η τελική τους στάση ήταν το νομοτελειακό αποτέλεσμα του χαρακτήρα και των αξιών τους, ή μήπως οι ίδιοι παγιδεύτηκαν σταδιακά από τις αρχικές, σχεδόν τυχαίες, συναναστροφές τους στην αρχή της Κατοχής;

Η ερώτηση αυτή αγγίζει το πιο βαθύ υπαρξιακό, ψυχαναλυτικό και κοινωνιολογικό ζητούμενο, που προκύπτει από τη μελέτη των βίων των Κόκκαλη και Λογοθετόπουλου. Άραγε, είναι η μοίρα μας ο χαρακτήρας μας ή οι περιστάσεις και οι συνθήκες που μας καθορίζουν;

Όταν μελετά κανείς την πορεία αυτών των δύο κορυφαίων επιστημόνων, που ξεκίνησαν από κοινή αφετηρία -την προπολεμική αθηναϊκή ελίτ, την Ιατρική, τις ίδιες κοινωνικές συναναστροφές- διαπιστώνει, ότι η τελική τους στάση δεν ανάγεται ούτε σε  γραμμική νομοτέλεια, αλλά ούτε στην τυχαιότητα. Ήταν, αντίθετα, μια διαδικασία σταδιακής παγίδευσης ή σταδιακής χειραφέτησης, όπου οι αρχικές μικρές επιλογές δημιούργησαν μια μη αναστρέψιμη δυναμική.

Στην περίπτωση του Λογοθετόπουλου, η πορεία προς τον δωσιλογισμό δεν ξεκίνησε απαραίτητα με τη συνειδητή απόφαση να γίνει προδότης. Ως καθηγητής με στενούς δεσμούς με τη Γερμανία, οι πρώτες του επαφές με τις δυνάμεις Κατοχής είχαν το πρόσχημα της «διαμεσολάβησης» για την προστασία του πληθυσμού ή του Πανεπιστημίου και του συστήματος Υγείας. Στη συνέχεια, η αποδοχή του υπουργικού θώκου και της Αντιπροεδρίας στην κυβέρνηση Τσολάκογλου και πολύ περισσότερο η μετέπειτα ανάληψη της κατοχικής πρωθυπουργίας λειτούργησαν ως μια κινούμενη άμμος. Κάθε συμβιβασμός που έκανε «για να σώσει ό,τι κατ’ εκείνον σώζεται» τον εξωθούσε στον επόμενο, μεγαλύτερο συμβιβασμό. Εδώ αγγίζουμε τον πυρήνα της προσωπικής του ηθικής: η ματαιοδοξία και η ταξική του τύφλωση απέναντι στη δυστυχία του λαού τον εμπόδισαν να θέσει όρια. Δεν είχε τις εσωτερικές αντιστάσεις να αρνηθεί την εξουσία, όταν αυτή απαιτούσε το τίμημα της απόλυτης υποταγής στον κατακτητή. Όμως αυτή η εθελοδουλεία, που απαιτούσε το καθεστώς, δε μπορούσε να συνυπάρξει για πολύ με την προσωπικότητα και την ευφυία του, με αποτέλεσμα, μόλις λίγους μήνες μετά να παραιτηθεί.

Αντίθετα, η πορεία του Κόκκαλη αποδεικνύει, πώς η βαθιά εσωτερική ηθική στάση μπορεί να σπάσει τον κύκλο ενός συντηρητικού οικογενειακού περιβάλλοντος και της επαγγελματικής φιλοδοξίας για ανέλιξη. Άλλωστε εκείνος την επιστήμη της χειρουργικής την αντιλαμβανόταν ως λειτούργημα, ως έμπρακτη εκδήλωση της φροντίδας στον συνάνθρωπο.

–Δίνοντας «λόγο» στον Λογοθετόπουλο μέσα από μια πολυφωνική δομή, μπαίνετε στη διαδικασία να αποτυπώσετε τη δική του οπτική γωνία και τη θεωρία του «μικρότερου κακού» που επικαλέστηκε. Πόσο ρισκάρει ένας συγγραφέας, στην προσπάθειά του να αποφύγει την ασπρόμαυρη προσέγγιση και να κατανοήσει τις «γκρίζες ζώνες» του δωσίλογου, να παρερμηνευθεί η πρόθεσή του ως μια μορφή εκ των υστέρων εξισορρόπησης ή δικαιολόγησης των πράξεών του;

Αυτό είναι ναρκοπέδιο για έναν συγγραφέα που αποφασίζει να εισέλθει στην ψυχοσύνθεση του «κακού» ήρωά του. Το ρίσκο της παρερμηνείας δεν είναι απλώς υπαρκτό, είναι σχεδόν δεδομένο σε μια κοινωνία που έχει γαλουχηθεί με πολωμένες   αφηγήσεις. Όταν δίνεις βήμα στον Λογοθετόπουλο να αναπτύξει το επιχείρημα του «μικρότερου κακού», δηλαδή το κλασικό επιχείρημα κάθε αυταρχικού καθεστώτος, ότι «αν δεν το κάναμε εμείς, οι Γερμανοί θα διόριζαν κάποιον χειρότερο ή θα διοικούσαν με ακόμη μεγαλύτερη σκληρότητα», ισορροπείς σε μια λεπτή κλωστή.

Στον δημόσιο λόγο συχνά ταυτίζεται η προσπάθεια να κατανοήσεις τους μηχανισμούς μιας ψυχοσύνθεσης με την τάση να την «ξεπλύνεις». Όταν φωτίζεις τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, τις αμφιβολίες ή τα ηθικά ελατήρια ενός δωσίλογου, κάποιοι θα θεωρήσουν ότι του προσφέρεις άλλοθι. Από την άλλη, στην προσπάθεια να αποφευχθούν οι δογματικές προσεγγίσεις, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος εξίσωσης των ευθυνών. Εν τέλει, η επιλογή του Κόκκαλη να ανέβει στο βουνό και η επιλογή του Λογοθετόπουλου να καθίσει στην πρωθυπουργική καρέκλα ήταν διαμετρικά αντίθετες, αλλά εξίσου ανθρώπινες αποκρίσεις στο ίδιο αδιέξοδο.

Γι’ αυτό και η απάντηση σε αυτό το ρίσκο δεν είναι η σιωπή, ούτε η καταφυγή σε χαρακτήρες-καρικατούρες. Η αντικειμενικότητα δεν επιτυγχάνεται κρύβοντας τη φωνή του Λογοθετόπουλου, αλλά πλαισιώνοντάς την με τα αμείλικτα γεγονότα. Επιτρέπω στον ήρωα να αναπτύξει τη θέση του, αλλά την ίδια στιγμή παραθέτω τον συλλογικό αντίκτυπο των επιλογών του. Η θεωρία του «μικρότερου κακού» καταρρέει από την ίδια την Ιστορία: επί πρωθυπουργίας του υπογράφηκε η διάταξη για την πολιτική επιστράτευση που θα έστελνε Έλληνες στα γερμανικά εργοστάσια και εντάθηκε η τρομοκρατία των ταγμάτων ασφαλείας. Το «μικρότερο κακό» αποδείχθηκε απλώς ο προθάλαμος του μεγαλύτερου κακού.

Η κατανόηση της γκρίζας ζώνης δείχνει ότι ο Λογοθετόπουλος δεν ήταν απαραίτητα ένας σαδιστής προδότης, αλλά ένας βαθιά ματαιόδοξος και πολιτικά ανώριμος άνθρωπος, που εργαλειοποιήθηκε από τους Ναζί, όσο τουλάχιστον το επέτρεψε. Οι κατακτητές τού άφησαν την ψευδαίσθηση της εξουσίας. Η παρουσίαση της οπτικής του δωσίλογου δεν τον δικαιώνει, αντίθετα, τον εκθέτει βαθύτερα. Δείχνει ότι ο συμβιβασμός με τον ολοκληρωτισμό, ακόμη και όταν ξεκινά με τεχνοκρατικά προσχήματα, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην συνειδησιακή εξαχρείωση. Συνεπώς, η αποτύπωση της «γκρίζας ζώνης» δεν είναι εκ των υστέρων άφεση. Είναι η προειδοποίηση για το πώς η καθημερινή έκπτωση μπορεί να μετατρέψει έναν συγκροτημένο επιστήμονα σε όργανο σκοπιμοτήτων.

–Το άνοιγμα των ξένων και εγχώριων αρχείων μας βοηθούν και μπορούμε να ερευνήσουμε βαθύτερα τις αφηγήσεις του παρελθόντος. Ωστόσο, στην εποχή της ψηφιακής υπερπληροφόρησης, τα ιστορικά τεκμήρια συχνά εργαλειοποιούνται αποσπασματικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να συντηρήσουν παλιούς φανατισμούς. Πώς μπορεί μια «μυθιστορηματική» αλλά τεκμηριωμένη αφήγηση, όπως η δική σας, να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε αυτή τη νέα μορφή παραποίησης της Ιστορίας;

Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο ζητούμενο της εποχής μας, όπου η Ιστορία δεν κινδυνεύει πλέον από τη λογοκρισία ή την έλλειψη πηγών, αλλά από την ψηφιακή εργαλειοποίηση. Σήμερα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ένα αρχείο, μια φωτογραφία ή ένα απόσπασμα μαρτυρίας μπορούν να μετατραπούν σε «ψηφιακό όπλο». Η υπερπληροφόρηση δεν παράγει απαραίτητα γνώση, συχνά παράγει ιστορικό αναλφαβητισμό με επιστημονικοφανέςπεριτύλιγμα, συντηρώντας παλιούς φανατισμούς σε νέα ψηφιακά καλούπια.

Για το λόγο αυτό, μια μυθιστορηματική, αλλά αυστηρά τεκμηριωμένη αφήγηση μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε αυτή την παραποίηση, μέσα από διανοητικούς μηχανισμούς. Το βιβλίο οδηγεί τον αναγνώστη να παρακολουθήσει την εξέλιξη. Δεν απομονώνει τη στιγμή που ο Λογοθετόπουλος ορκίζεται πρωθυπουργός, ούτε τη στιγμή που ο Κόκκαλης φεύγει για το βουνό. Παρακολουθεί τη σταδιακή διολίσθηση, τις πιέσεις, την πείνα, τον φόβο, το θεσμικό κενό και αντίστοιχα την ευαισθητοποίηση, τη συνειδητοποίηση και εν τέλει τη ριζοσπαστικοποίηση για έναν πατριωτικό και υπαρξιακό σκοπό. Η αφηγηματική ροή κρατά τον αναγνώστη προσηλωμένο, ώστε να κατανοήσει ότι τα ιστορικά γεγονότα δεν συμβαίνουν εν κενώ, αλλά είναι κρίκοι μιας εξελικτικής αλυσίδας.

Είναι γεγονός ότι στον ψηφιακό «πόλεμο των χαρακτήρων», τα ιστορικά αρχεία χρησιμοποιούνται για να αποδείξουν ότι «ο δικός μας είχε δίκιο και ο δικός σας άδικο». Αντιθέτως, η αφήγηση μετατρέπει τα τεκμήρια σε βιώματα. Μια μαρτυρία, ένα πολεμικό γεγονός παύει να είναι ένα ψυχρό αποδεικτικό στοιχείο και γίνεται το υλικό που καθορίζει τη ζωή, τον θάνατο και τη συνειδησιακή πάλη των χαρακτήρων.

Ας μη γελιόμαστε. Οι αλγόριθμοι είναι σχεδιασμένοι να επιβραβεύουν το εύπεπτο ασπρόμαυρο, γιατί αυτό προκαλεί τη μεγαλύτερη αλληλεπίδραση. Το «γκρίζο» δεν πουλάει στα social media. Αντιθέτως, η μυθιστορηματική δομή, όταν σέβεται την ιστορική αλήθεια, είναι από τη φύση της πολυφωνική. Επιτρέπει στις αντιφάσεις να συνυπάρχουν στην αφήγηση. Δείχνει ότι ο ίδιος άνθρωπος, που υπήρξε σπουδαίος επιστήμονας και ευεργέτης, έγινε ταυτόχρονα όργανο του κατακτητή. Έτσι εξοικειώνει τον αναγνώστη με την πολυπλοκότητα. Τον μαθαίνει να είναι καχύποπτος απέναντι στις εύκολες ταμπέλες και τις εύπεπτες «αλήθειες». Το αντίδοτο στην ψηφιακή παραποίηση δεν είναι η παράθεση περισσότερων δεδομένων, αλλά η επιστροφή στη μεγάλη ανθεκτική αφήγηση. Όταν η επιστημονική τεκμηρίωση παντρεύεται με τη δύναμη της λογοτεχνικής γραφής, η Ιστορία παύει να είναι πεδίο για φτηνά ιδεολογικά ξεκαθαρίσματα λογαριασμών και γίνεται αυτό που πραγματικά οφείλει να είναι: ένας καθρέφτης της ανθρώπινης κατάστασης σε συνθήκες ακραίας δοκιμασίας.

–Θα ήθελα να σας θέσω και κάποια ερωτήματα με αφορμή τις προτάσεις της ΝΔ για τη Συνταγματική αναθεώρηση. Ποια είναι η άποψή σας για τις αλλαγές που προτείνει το κυβερνών κόμμα;

Η αναθεώρηση του Συντάγματός μας είναι αναγκαία. Ελάχιστοι πλέον αμφισβητούν, ενδεικτικά, ότι το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη των Υπουργών πρέπει να αλλάξει ώστε να σταματήσει η πρακτική της συγκάλυψης, ότι η επιλογή της ηγεσίας της δικαστικής εξουσίας από την κυβέρνηση πρέπει να τροποποιηθεί επειδή συμβάλει στην κρίση εμπιστοσύνης προς το σύστημα απονομής της δικαιοσύνης ή ότι η Διάσκεψη των Προέδρων αποδείχτηκε ακατάλληλη για την επιλογή των μελών των ανεξάρτητων αρχών και πρέπει να αντικατασταθεί από άλλο κρατικό όργανο.

Όμως προϋπόθεση κάθε αναθεωρητικού εγχειρήματος είναι να προηγηθεί σοβαρή διαβούλευση, με νηφαλιότητα και σαφή συνταγματική στρατηγική, ιδίως όμως με αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κοινοβουλευτικών δυνάμεων και, ευρύτερα, με την κοινωνία ώστε να επιτευχθούν οι συναινέσεις που απαιτούνται ως προς το περιεχόμενο των θεμελιωδών κανόνων που ρυθμίζουν τη διεξαγωγή του πολιτικού παιχνιδιού.

Αυτές οι προϋποθέσεις σήμερα απουσιάζουν. Κατ’ αρχάς ο πρωθυπουργός επέλεξε ακατάλληλο χρόνο για να ξεκινήσει αυτή η συζήτηση, δηλαδή σε μία περίοδο όξυνσης των πολιτικών συγκρούσεων, εν μέσω αιτημάτων για τη σύσταση εξεταστικών και προανακριτικών επιτροπών με αντικείμενο τα σκάνδαλα των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ, ιδίως όμως σε μία περίοδο που χαρακτηρίζεται πρακτικά ως προεκλογική, παρόλο που θα μπορούσε να έχει ξεκινήσει τη σχετική συζήτηση ήδη από το φθινόπωρο του 2024. Πέρα από αυτό, η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας που δημοσιοποιήθηκε στις 7 Μαΐου δεν αποτελεί σοβαρή βάση διαλόγου, αλλά ένα κείμενο πρόχειρο, χωρίς συνοχή, με σοβαρές αστοχίες.

Υπό αυτά τα δεδομένα θεωρώ ότι η αναθεωρητική πρωτοβουλία εξυπηρετεί σήμερα αμιγώς την επικοινωνιακή τακτική της Κυβέρνησης ενόψει των επερχόμενων εκλογών, στο πλαίσιο ενός αδέξιου συνταγματικού λαϊκισμού, αντί να επιτρέπει τη διαμόρφωση εποικοδομητικών προτάσεων για τη βελτίωση του συνταγματικού μας κειμένου. Δυστυχώς όχι μόνο χάνεται άλλη μία ευκαιρία να διορθωθεί η ελαττωματική μηχανική επιμέρους ρυθμίσεων του Συντάγματός μας, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να προστεθούν νέα πεδία έντασης και θεσμικής αβελτηρίας.

–Τα κόμματα της αντιπολίτευσης μπορούν να έχουν κάποιου είδους αντιπρόταση;

Η διαδικασία αναθεώρησης λειτουργεί με ένα σύστημα αντίστροφων πλειοψηφιών ανάμεσα σε δύο διαδοχικές Βουλές, την Προτείνουσα και την Αναθεωρητική. Αυτό σημαίνει ότι απαιτούνται συναινέσεις με την αντιπολίτευση σε τουλάχιστον μία από τις δύο φάσεις. Επομένως, τα κόμματα της αντιπολίτευσης, όχι μόνο μπορούν να έχουν αντιπρόταση, αλλά ο ίδιος ο σχεδιασμός του ελληνικού Συντάγματος είναι τέτοιος, ώστε να καθιστά την κατάθεση προτάσεων και τη συναίνεση της αντιπολίτευσης απαραίτητη. Ωστόσο, στην παρούσα συγκυρία ενός κατακερματισμένου πολιτικού σκηνικού, της κρίσης του πολιτικού συστήματος, της αναξιοπιστίας της κυβέρνησης λόγω σκανδάλων, σοβαρών ζητημάτων κράτους δικαίου και των επερχόμενων εθνικών εκλογών, δεν προβλέπεται τα κόμματα της αντιπολίτευσης να δώσουν «λευκή επιταγή» αυξημένων πλειοψηφιών επί των αναθεωρητέων διατάξεων στην κυβέρνηση κατά τη συζήτηση στην προτείνουσα Βουλή, γεγονός που καθιστά δυσχερείς συνταγματικές τομές, προσαρμοσμένες στις ανάγκες της εποχής της Τεχνητής Νοημοσύνης και των αλλεπάλληλων θεσμικών κρίσεων.

–Το Σύνταγμα έχει ιδεολογικές ταυτίσεις κατά τη γνώμη σας ή τις ξεπερνάει; 

Θέτετε ένα βαθύτατα συνταγματικό και φιλοσοφικό ερώτημα. Για να το απαντήσουμε, οφείλουμε να προσεγγίσουμε το συνταγματικό κείμενο εστιάζοντας στην βούληση του συνταγματικού νομοθέτη και την ερμηνεία των διατάξεων.

Η αλήθεια είναι πως κάθε Σύνταγμα αποτελεί το ιδεολογικό αποτύπωμα της εποχής του, αντανακλώντας τις συσχετίσεις δυνάμεων και τα κυρίαρχα διακυβεύματα της ιστορικής στιγμής. Το Σύνταγμα του 1975 το αποδεικνύει αυτό ξεκάθαρα, καθώς φέρει έντονες τις επιρροές της Μεταπολίτευσης. Έχοντας συνταχθεί αμέσως μετά την πτώση της χούντας, είναι διάχυτη στο κείμενο η φιλελεύθερη και δημοκρατική μέριμνα για την αυστηρή προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και την αποφυγή της υπερσυγκέντρωσης εξουσιών. Παράλληλα, το συνταγματικό κείμενο ενσωμάτωσε τις τρέχουσες σοσιαλδημοκρατικές και κεϊνσιανές διεθνείς τάσεις της εποχής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το άρθρο 16 για τον δημόσιο χαρακτήρα της ανώτατης παιδείας, καθώς και το άρθρο 106 για το οικονομικό Σύνταγμα, που θέτει την ιδιωτική πρωτοβουλία υπό το πρίσμα του δημοσίου συμφέροντος. Αυτές τις προβλέψεις για ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος επίλεξε να ενσωματώσει η τότε συντηρητική κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, στο πλαίσιο του λεγόμενου ριζοσπαστικού φιλελευθερισμού, προκειμένου να αποσπάσει την ευρύτερη δυνατή κοινωνική συναίνεση σε μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο.

Φυσικά, στο συνταγματικό κείμενο συνυπάρχουν διατάξεις με διαφορετικές ιδεολογικές αποχρώσεις. Οι προβλέψεις για τη θρησκεία και τη θέση της Εκκλησίας διατηρούν έναν σαφή συντηρητικό χαρακτήρα. Αντίθετα, τα άρθρα για την προστασία της οικογένειας, της μητρότητας, της στέγασης και του περιβάλλοντος αποπνέουν έναν σύγχρονο κοινωνικό-φιλελεύθερο χαρακτήρα. Υπάρχουν, ωστόσο, και διατάξεις που λειτουργούν ως κατακτήσεις πέραν των ιδεολογιών, οι οποίες αναγνωρίζονται διαχρονικά και συγκροτούν τον πυρήνα του νομικού μας πολιτισμού. Πρόκειται για τις αρχές, που το ίδιο το Σύνταγμα προβλέπει ως μη αναθεωρητέες, προστατεύοντας τη θεμελιακή βάση του Πολιτεύματος. Η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας αποτελεί πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας, ενώ η αρχή της ισότητας και τα δικαιώματα ψήφου και έκφρασης, υπερβαίνουν τις κομματικές γραμμές και αποτελούν προαπαιτούμενα ενός φιλελεύθερου Κράτος Δικαίου.

Το πιο ενδιαφέρον σημείο, όμως, εντοπίζεται στην ερμηνευτική πλαστικότητα του Συντάγματος, όπου η ίδια διάταξη διαβάζεται διαφορετικά ανάλογα με την ιδεολογική αφετηρία του αναγνώστη. Αυτό συμβαίνει γιατί το Σύνταγμα χρησιμοποιεί συχνά αφαιρετικές νομικές έννοιες, όπως «δημόσιο συμφέρον» ή «χρηστά ήθη», επιτρέποντας στο κείμενο να λειτουργεί ως ένας «ζωντανός οργανισμός», που προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε εποχής. Έτσι, η μονιμότητα στο Δημόσιο μπορεί να εκληφθεί πολιτικά είτε ως «εργατική κατάκτηση», είτε ως «τροχοπέδη στην αποτελεσματικότητα». Αντίστοιχα, η συζήτηση για τα μη κρατικά ΑΕΙ μεταφράζεται είτε ως αναγκαίος «εκσυγχρονισμός», είτε ως «εμπορευματοποίηση» της γνώσης. Αυτή η ερμηνευτική μάχη αποδεικνύει, ότι ακόμη και η συνταγματική αναθεώρηση είναι μια βαθύτατα πολιτική πράξη.Το τί επιλέγει μια κοινωνία να αλλάξει και να περιφρουρήσει αποκαλύπτει τα πολιτικά της προτάγματα.

Συμπερασματικά, κανένα Σύνταγμα δεν είναι -ούτε μπορεί να είναι- ιδεολογικά ουδέτερο, αφού η οργάνωση μιας Πολιτείας βασίζεται αναπόφευκτα σε αξιακές επιλογές. Ωστόσο, τα ανθεκτικά Συντάγματα, μέσα από τον συνταγματικό μινιμαλισμό και τις ευρύτερες συναινέσεις, καταφέρνουν να εξασφαλίζουν ένα συνεκτικό πεδίο δράσης, όπου κάθε κυβέρνηση να μπορεί να εφαρμόσει το πρόγραμμά της, προστατεύοντας ταυτόχρονα τα δικαιώματα της μειοψηφίας και εκφράζοντας το σύνολο της κοινωνίας. Αυτή ακριβώς η δυναμική εξισορρόπηση, που παράγει δημοκρατικές εγγυήσεις και εμπιστοσύνη στους θεσμούς, παραμένει το μεγάλο ζητούμενο κάθε αναθεωρητικής διαδικασίας.

Αναδημοσίευσε το επίμαχο βίντεο στον λογαριασμό του στο Instagram, συνοδεύοντάς το με τη φράση: «Όποιος κι αν το έφτιαξε, μπράβο του». Η ανάρτηση όπως ήταν αναμενόμενο προκάλεσε έντονη συζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στον δημόσιο διάλογο της χώρας.

Το βίντεο παραπέμπει σε δηλώσεις που είχε κάνει ο Έντι Ράμα στις 7 Ιουνίου, κατά τη διάρκεια δημόσιας εκδήλωσης, όπου επέκρινε μπλόγκερ και influencer που στηρίζουν τις κινητοποιήσεις κατά αμφιλεγόμενου τουριστικού πρότζεκτ, το οποίο συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Ντόναλντ Τραμπ.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Edi Rama (@ediramaal)

Το επενδυτικό σχέδιο έχει προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς μέρος του προβλέπεται να κατασκευαστεί σε προστατευόμενη περιβαλλοντική περιοχή. Στο πλαίσιο των διαδηλώσεων στα Τίρανα, οι συμμετέχοντες εμφανίζονται συχνά με χάρτινες φιγούρες ροζ φλαμίνγκο, ενός από τα προστατευόμενα αποδημητικά είδη πουλιών της περιοχής.

Στην ομιλία του, ο Ράμα υποστήριξε ότι αρκετοί influencer αποκομίζουν σημαντικά έσοδα από την προβολή του εαυτού τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χωρίς να καταβάλλουν τους αντίστοιχους φόρους. Παράλληλα, χρησιμοποίησε σατιρικό τόνο, αναφέροντας ότι «οι μπλόγκερ προκαλούν ο ένας τον άλλον, ο ένας ντυμένος φλαμίνγκο κι ο άλλος ντυμένος σαν εμένα, για να δούμε ποιος θα κερδίσει».

Ο Αλβανός πρωθυπουργός είχε προηγουμένως υποστηρίξει ότι αρκετοί από τους influencer που συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις επιδιώκουν κυρίως τη δημοσιότητα, χωρίς να γνωρίζουν σε βάθος τις πτυχές της υπόθεσης. Η νέα ανάρτησή του, ωστόσο, αναζωπύρωσε τη δημόσια αντιπαράθεση γύρω από το επίμαχο επενδυτικό σχέδιο και τη στάση της κυβέρνησης απέναντι στις αντιδράσεις που αυτό προκαλεί.

Σπύρος Σιδέρης

Πρόκειται για έναν ψηφιακό πόλεμο που διεξάγεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, αλλά έχει τη δύναμη να επηρεάσει κυβερνήσεις, οικονομίες, εκλογές και τελικά την ίδια τη μοίρα των κρατών. Και όσο η ανθρωπότητα γίνεται πιο εξαρτημένη από την τεχνολογία, τόσο περισσότερο η μάχη για τον έλεγχο των πληροφοριών μετατρέπεται στο σημαντικότερο γεωπολιτικό μέτωπο της εποχής μας.

Τα δεδομένα ως το νέο πετρέλαιο

Σύμφωνα με αναλύσεις ειδικών στον τομέα της κυβερνοασφάλειας, η διεθνής αντιπαράθεση έχει περάσει σε μια νέα φάση. Η μάχη δεν αφορά πλέον μόνο την πρόσβαση στις πληροφορίες, αλλά τον έλεγχο των ίδιων των δεδομένων που παράγονται καθημερινά από δισεκατομμύρια ανθρώπους, επιχειρήσεις και κρατικούς φορείς.

Τα δεδομένα χαρακτηρίζονται ολοένα και συχνότερα ως το «νέο πετρέλαιο» της παγκόσμιας οικονομίας. Όποιος τα συγκεντρώνει και διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία για να τα επεξεργαστεί αποκτά ένα τεράστιο στρατηγικό πλεονέκτημα. Μέσα από προηγμένους αλγόριθμους και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, οι κυβερνήσεις μπορούν να προβλέπουν τάσεις, να αξιολογούν απειλές και να λαμβάνουν κρίσιμες πολιτικές, οικονομικές ή στρατιωτικές αποφάσεις με πρωτοφανή ακρίβεια.

Η πραγματική ισχύς δεν βρίσκεται πλέον μόνο στην κατοχή πληροφοριών, αλλά στην ικανότητα επεξεργασίας τους ταχύτερα και αποτελεσματικότερα από τον αντίπαλο. Αυτός είναι ο λόγος που τα κράτη ανταγωνίζονται για την απόκτηση τεχνολογιών αιχμής και για τον έλεγχο των υποδομών που τροφοδοτούν την παγκόσμια ψηφιακή οικονομία.

Μια σύγκρουση που ξεκίνησε πριν από ενάμιση αιώνα

Παρά την εντύπωση ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο της ψηφιακής εποχής, οι ρίζες του πολέμου των δεδομένων βρίσκονται πολύ πιο πίσω στον χρόνο.

Ο ειδικός σε θέματα ασφάλειας και κυβερνοχώρου Σήφης Φιτσανάκης επισημαίνει ότι η λεγόμενη «τεχνολογική σύγκρουση» δεν είναι καινούργια. Από την εφεύρεση του τηλεγράφου τον 19ο αιώνα, τα κράτη αναζητούσαν τρόπους να παρακολουθούν επικοινωνίες, να συλλέγουν πληροφορίες και να αποκτούν στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι των αντιπάλων τους.

Αντίστοιχα, ο ειδικός κυβερνοασφάλειας Τζάστιν Σέρμαν υπενθυμίζει ότι ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα η Βρετανική Αυτοκρατορία αξιοποιούσε τα τηλεγραφικά δίκτυα που ήλεγχε για τη συλλογή πληροφοριών και την παρακολούθηση διεθνών επικοινωνιών. Ήταν οι πρώτες μορφές ενός ανταγωνισμού που σήμερα έχει εξελιχθεί σε έναν παγκόσμιο ψηφιακό πόλεμο.

Τα καλώδια στον βυθό που κρατούν τον κόσμο συνδεδεμένο

Πίσω από την καθημερινή χρήση του διαδικτύου κρύβεται μια τεράστια και σε μεγάλο βαθμό άγνωστη υποδομή. Χιλιάδες χιλιόμετρα υποθαλάσσιων καλωδίων διασχίζουν τους ωκεανούς μεταφέροντας σχεδόν το σύνολο της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης.

Αυτά τα καλώδια αποτελούν τις πραγματικές αρτηρίες της παγκόσμιας οικονομίας. Μέσω αυτών διακινούνται τραπεζικές συναλλαγές, κυβερνητικές επικοινωνίες, στρατιωτικά δεδομένα και αμέτρητες πληροφορίες που καθορίζουν τη λειτουργία του σύγχρονου κόσμου.

Δεν προκαλεί έκπληξη ότι οι υποδομές αυτές έχουν μετατραπεί σε στρατηγικούς στόχους. Η δυνατότητα παρακολούθησης, παρεμβολής ή ακόμα και διακοπής της λειτουργίας τους θεωρείται σήμερα εξαιρετικά σημαντικό εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος.

Η ιστορική υπόθεση που άλλαξε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο

Η στρατηγική σημασία των δικτύων επικοινωνίας έγινε εμφανής ήδη κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Με το ξέσπασμα της σύγκρουσης, η Βρετανία έσπευσε να κόψει τα γερμανικά υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνίας, απομονώνοντας ουσιαστικά το Βερολίνο από μεγάλο μέρος του διεθνούς δικτύου του.

Η γερμανική κυβέρνηση αναγκάστηκε τότε να χρησιμοποιήσει εναλλακτικές διαδρομές επικοινωνίας, μεταξύ αυτών και αμερικανικά διπλωματικά δίκτυα. Η επιλογή αυτή αποδείχθηκε μοιραία.

Οι βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών κατάφεραν να υποκλέψουν το περίφημο τηλεγράφημα του υπουργού Εξωτερικών της Γερμανίας Άρθουρ Τσίμερμαν προς το Μεξικό. Στο μήνυμα προτεινόταν συμμαχία κατά των Ηνωμένων Πολιτειών με αντάλλαγμα την ανάκτηση χαμένων εδαφών.

Η δημοσιοποίηση του τηλεγραφήματος προκάλεσε πολιτικό σοκ στην αμερικανική κοινή γνώμη και θεωρείται ένας από τους βασικούς παράγοντες που οδήγησαν την Ουάσιγκτον στην είσοδο στον πόλεμο, αλλάζοντας την πορεία της παγκόσμιας ιστορίας.

Για πολλούς αναλυτές, η συγκεκριμένη υπόθεση αποτελεί ένα από τα πρώτα παραδείγματα όπου η κατασκοπεία, οι επικοινωνίες και οι πληροφορίες επηρέασαν καθοριστικά την έκβαση μιας παγκόσμιας σύγκρουσης.

Από τα τηλεγραφήματα στην τεχνητή νοημοσύνη

Σήμερα οι μέθοδοι μπορεί να έχουν αλλάξει, όμως η λογική παραμένει η ίδια. Αντί για τηλεγραφήματα, διακινούνται τρισεκατομμύρια ψηφιακά δεδομένα μέσω δικτύων οπτικών ινών, δορυφόρων και ασύρματων συστημάτων επικοινωνίας.

Παράλληλα, ο ανταγωνισμός επεκτείνεται στην παραγωγή προηγμένων μικροτσίπ, στα μεγάλα κέντρα δεδομένων, στις υποδομές 5G και στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να μετατρέψουν μια ακατέργαστη πληροφορία σε στρατηγικό πλεονέκτημα.

Η μάχη για τον έλεγχο αυτών των τεχνολογιών έχει εξελιχθεί σε βασικό πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και άλλους ισχυρούς παίκτες να επενδύουν τεράστια κεφάλαια στην ψηφιακή κυριαρχία.

Όποιος ελέγχει τα μικροτσίπ, τα δίκτυα και τις πλατφόρμες επεξεργασίας δεδομένων αποκτά πλέον ένα πλεονέκτημα αντίστοιχο με εκείνο που προσέφεραν κάποτε οι ενεργειακοί πόροι ή οι στρατιωτικές βάσεις.

Το μέτωπο του μέλλοντος είναι ήδη εδώ

Καθώς οι χώρες συνεχίζουν να ενισχύουν τους συμβατικούς στρατούς τους, ένα δεύτερο και εξίσου κρίσιμο μέτωπο αναπτύσσεται παράλληλα. Είναι το μέτωπο των δεδομένων, των αλγορίθμων, της τεχνητής νοημοσύνης και της κυβερνοασφάλειας.

Στον νέο αυτό κόσμο, η ισχύς δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τον αριθμό των στρατιωτών ή των όπλων που διαθέτει ένα κράτος. Καθορίζεται ολοένα περισσότερο από το πόσα δεδομένα μπορεί να συλλέξει, πόσο γρήγορα μπορεί να τα αναλύσει και πόσο αποτελεσματικά μπορεί να τα μετατρέψει σε πολιτική, οικονομική και στρατηγική επιρροή.

Ο πόλεμος των κωδίκων έχει ήδη ξεκινήσει. Οι μάχες του δεν δίνονται σε χαρακώματα αλλά σε κέντρα δεδομένων, σε υποθαλάσσια καλώδια, σε εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης και σε δίκτυα επικοινωνιών που συνδέουν ολόκληρο τον πλανήτη. Στον 21ο αιώνα, η ισχύς δεν θα ανήκει μόνο σε εκείνον που διαθέτει περισσότερα όπλα, αλλά κυρίως σε εκείνον που ελέγχει περισσότερα δεδομένα. Και αυτή είναι ίσως η πιο κρίσιμη γεωπολιτική μάχη της εποχής μας.

Το βίντεο διάρκειας ενός λεπτού, στο οποίο αναφέρεται το επώνυμο του Αμερικανού προέδρου 45 φορές, παρουσιάζει αρκετές εκδοχές του Ντόναλντ Τραμπ, που δημιουργούνται από τεχνητή νοημοσύνη, να ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο και να τον υποδέχονται ηγέτες και πολίτες.

Δείχνει τον πρόεδρο να κάνει αλεξίπτωτο πλαγιάς, να υψώνει τη σημαία των ΗΠΑ στη σελήνη φορώντας διαστημική στολή, να οδηγεί καμήλα, να οδηγεί μοτοσικλέτα στους δρόμους της Ινδίας, ακόμη και να μεταφέρεται πάνω σε λιοντάρι. Το πρόσωπό του εμφανίζεται επίσης σε μια πίτσα, σε ένα διώροφο λεωφορείο και στο Βόρειο Σέλας.

Ο χρήστης που δημιούργησε το τραγούδι του βίντεο αναγνωρίστηκε στο Truth Social ως «ac132».

Στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης, όπου ο πρόεδρος δημοσίευσε το βίντεο νωρίς το Σάββατο, ο χρήστης έγραψε: «Είμαι περήφανος που με υποστηρίζει ο Πρόεδρος Τραμπ, για τον οποίο έγραψα αυτό το τραγούδι».

Το κατά πόσον η τεχνητή νοημοσύνη θα καταστήσει τις χρηματοπιστωτικές αγορές πιο αποτελεσματικές δεν είναι πλέον μόνο ένα ακαδημαϊκό ζήτημα. Οι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων ενσωματώνουν μεγάλα γλωσσικά μοντέλα στις ροές εργασίας της έρευνας, ενώ οι ρυθμιστικές αρχές κινητών αξιών και οι κεντρικές τράπεζες διερωτώνται πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αλλάξει τις συναλλαγές, την εποπτεία και τη σταθερότητα της αγοράς. Τα διακυβεύματα είναι πραγματικά.

Εάν η τεχνητή νοημοσύνη βοηθήσει τις τιμές να αντανακλούν τις δημόσιες πληροφορίες ταχύτερα, η κατανομή κεφαλαίων βελτιώνεται. Εάν επιτρέπει κυρίως στα ταχύτερα και με τους καλύτερους πόρους ιδρύματα να αποκομίζουν μεγαλύτερη αξία από πληροφορίες που όλοι μπορούν τεχνικά να δουν, η υπόθεση της ευημερίας είναι λιγότερο σαφής.

Αυτή η συζήτηση συχνά βασίζεται σε μια απλή υπόθεση: το κύριο εμπόδιο για την αποτελεσματικότητα της αγοράς είναι το κατά πόσον οι επενδυτές μπορούν να διαβάσουν και να επεξεργαστούν πληροφορίες αρκετά γρήγορα. Η πρόσφατη εργασία μας υποδηλώνει ότι αυτή η υπόθεση παραβλέπει ένα σημαντικό μέρος του προβλήματος.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο το κατά πόσον οι επενδυτές έχουν πρόσβαση σε ειδήσεις. Είναι το κατά πόσον μπορούν να διαχωρίσουν το πραγματικά εκπληκτικό μέρος ενός άρθρου ειδήσεων από το μέρος που ήταν ήδη προβλέψιμο από αυτά που ήταν γνωστά για την εταιρεία.

Το σημείο εκκίνησης είναι καλά εδραιωμένο. Ο Tetlock (2007) έδειξε ότι ο τόνος της ημερήσιας στήλης της Wall Street Journal προβλέπει τις αποδόσεις των δεικτών της επόμενης ημέρας. Οι Loughran και McDonald (2011) έδωσαν στους ερευνητές ένα λεξικό οικονομικού τομέα που έγινε εργαλείο για τη μέτρηση του κλίματος στις εταιρικές γνωστοποιήσεις.

Πιο πρόσφατα, οι Chen et al. (2026) έδειξαν ότι η αναπαράσταση κάθε άρθρου ειδήσεων ως αριθμητική ενσωμάτωση, ένα διάνυσμα που παράγεται από ένα γλωσσικό μοντέλο που συνοψίζει την έννοια του κειμένου, βελτιώνει σημαντικά την προβλεψιμότητα των αποδόσεων σε διατομή. Κατέληξαν, ωστόσο, στο συμπέρασμα ότι η προκύπτουσα αναποτελεσματικότητα είναι στατιστικά πραγματική αλλά οικονομικά μέτρια.

Στο Didisheim et al. (2026), υποστηρίζουμε ότι αυτό το συμπέρασμα υποτιμά την αναποτελεσματικότητα κατά περίπου μια τάξη μεγέθους, επειδή πολλά από αυτά που διαβάζονται ως είδηση ​​σε ένα άρθρο ειδήσεων δεν είναι πραγματικά νέα.

Σκεφτείτε ένα τριμηνιαίο άρθρο κερδών για μια μεγάλη εταιρεία λογισμικού. Ένας αναγνώστης που γνώριζε μόνο την ταυτότητα, τον τομέα, το μέγεθος, την αποτίμηση, την κερδοφορία και την πρόσφατη απόδοση της μετοχής της εταιρείας θα μπορούσε ήδη να προβλέψει ένα μεγάλο μέρος της γλώσσας: έσοδα από το cloud, περιθώρια κέρδους, επενδύσεις σε τεχνητή νοημοσύνη, καθοδήγηση και το λεξιλόγιο της ανάπτυξης.

Τα αληθινά νέα είναι το μέρος που δεν θα μπορούσε να είχε γραφτεί πριν από την εμφάνιση του άρθρου: η απροσδόκητη μείωση της καθοδήγησης, η ακριβής έκπληξη για τα κέρδη, το τμήμα του οποίου η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε.

Η ίδια λογική ισχύει και για τις ιστορίες παραγγελιών αεροσκαφών της Boeing, τις εκθέσεις κλινικών δοκιμών βιοτεχνολογίας, τις γνωστοποιήσεις κυβερνοασφάλειας και τις ανακοινώσεις των ρυθμιστικών αρχών. Κάθε άρθρο έχει ένα προβλέψιμο επίπεδο που προκύπτει από το προφίλ της εταιρείας και ένα υπολειμματικό επίπεδο που περιέχει την πραγματική έκπληξη.

Κάνουμε αυτή τη διάκριση λειτουργική χρησιμοποιώντας περίπου 6,7 εκατομμύρια άρθρα του Reuters για εταιρείες εισηγμένες στο χρηματιστήριο των ΗΠΑ μεταξύ 1996 και 2022. Αρχικά μετατρέπουμε κάθε άρθρο σε μια αναπαράσταση γλωσσικού μοντέλου. Στη συνέχεια, ρωτάμε πόσο από αυτήν την αναπαράσταση θα μπορούσε να είχε προβλεφθεί από τυπικά χαρακτηριστικά εταιρείας, όπως το μέγεθος, η αποτίμηση, η κερδοφορία, οι προηγούμενες αποδόσεις και άλλες μεταβλητές στον κατάλογο ανωμαλιών των Jensen et al. (2023). Το προσαρμοσμένο στοιχείο είναι αυτό που ονομάζουμε προβλέψιμα νέα. Αυτό που απομένει είναι καθαρά νέα.

Η διαίρεση είναι οικονομικά αποκαλυπτική. Περίπου το 8-10% της διακύμανσης στη γλώσσα των ειδήσεων είναι προβλέψιμο από τα χαρακτηριστικά της εταιρείας και αυτό το προβλέψιμο μερίδιο αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου καθώς καθίστανται διαθέσιμες πλουσιότερες πληροφορίες για την εταιρεία. Το πιο σημαντικό είναι ότι η προβλέψιμη συνιστώσα δεν έχει σχεδόν καμία δυνατότητα προβλεψιμότητας απόδοσης.

Οι επενδυτές φαίνεται να κατανοούν ότι κάποια γλώσσα στα άρθρα ειδήσεων είναι ουσιαστικά τυποποιημένη. Δεν ανταμείβουν ούτε τιμωρούν τις εταιρείες απλώς και μόνο επειδή ένα άρθρο λέει πράγματα που θα μπορούσαν ήδη να έχουν συναχθεί από τα χαρακτηριστικά της εταιρείας.

Το εκπληκτικό αποτέλεσμα είναι τι συμβαίνει με το υπόλοιπο. Οι καθαρές ειδήσεις αποτελούν έναν εξαιρετικά ισχυρό προγνωστικό παράγοντα για τις μελλοντικές αποδόσεις των μετοχών.

Ένα χαρτοφυλάκιο long-short που σχηματίζεται με βάση αυτό το υπόλοιπο αποδίδει έναν δείκτη Sharpe εκτός δείγματος περίπου 3,1 σε σχέση με το δείγμα μας. Για να θέσουμε αυτόν τον αριθμό στο σωστό πλαίσιο, ο S&P 500 ιστορικά έχει αποδώσει έναν δείκτη Sharpe περίπου 0,4, και η καλύτερη μεμονωμένη ανωμαλία μεταξύ των 132 χαρακτηριστικών στον κατάλογο Jensen, Kelly και Pedersen αποδίδει έναν δείκτη Sharpe περίπου 1,4. Ακόμη και ο εκ των υστέρων βέλτιστος συνδυασμός και των 132 ανωμαλιών δεν ανταποκρίνεται στην προβλεψιμότητα απόδοσης που περιέχεται στο υπόλοιπο ειδήσεων.

Αυτή δεν είναι μια μικρή βελτίωση στη βιβλιογραφία των ανωμαλιών. Υποδηλώνει ότι οι δημόσιες ειδήσεις περιέχουν μεγάλη ποσότητα οικονομικά σχετικών πληροφοριών που οι τιμές ενσωματώνουν μόνο σταδιακά. Το φαινόμενο αυτό επιμένει επίσης.

Η στρατηγική διατηρεί στατιστικά σημαντικές αποδόσεις ακόμη και όταν η εφαρμογή καθυστερήσει περισσότερο από ένα έτος, πολύ πέρα ​​από τον ορίζοντα στον οποίο η κλασική μετατόπιση μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων τείνει να εξασθενεί.

Τι είδους ιστορίες οδηγούν στο αποτέλεσμα; Χρησιμοποιούμε ένα εργαλείο ερμηνείας με τεχνητή νοημοσύνη για να διασπάσουμε το σήμα ειδήσεων μεγάλης διάστασης σε περίπου 5.000 στενά θέματα, όπως οι γνωστοποιήσεις για την κυβερνοασφάλεια, οι οδηγίες κερδών, οι εγκρίσεις από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), η δραστηριότητα των μετοχών meme, η ρύθμιση των κρυπτονομισμάτων και οι τίτλοι διάσωσης. Αναδύονται δύο μοτίβα.

Οι αγορές υποαντιδρούν σε θέματα που κυριαρχούνται από αρνητικό τόνο και πυκνό αριθμητικό περιεχόμενο, ακριβώς τους τύπους πληροφοριών που η συμπεριφορική χρηματοδότηση έχει από καιρό υποδείξει ότι οι επενδυτές ενδέχεται να επεξεργάζονται αργά (Hong et al. 2000, Tetlock et al. 2008). Παραδείγματα περιλαμβάνουν αρνητικές οδηγίες κερδών, αναγνώσεις κλινικών δοκιμών, ανακλήσεις προϊόντων και ανακοινώσεις παραγγελιών αεροσκαφών.

Οι αγορές αντιδρούν υπερβολικά σε θέματα που χαρακτηρίζονται από ασάφεια ή πολύ υψηλή προσοχή από τα μέσα ενημέρωσης, σύμφωνα με την έρευνα για τα θορυβώδη σήματα και την περιορισμένη προσοχή (Fang and Peress 2009, Augenblick et al. 2025). Παραδείγματα περιλαμβάνουν τίτλους διάσωσης, ενδοημερήσια κάλυψη διακυμάνσεων τιμών και ιστορίες απόκρισης εταιρειών στην COVID-19. Στην ανάλυσή μας, περίπου το 60% της αναποτελεσματικότητας προέρχεται από υποαντίδραση και το υπόλοιπο από υπερβολική αντίδραση.

Μια φυσική ανησυχία είναι ότι ένα προ-εκπαιδευμένο γλωσσικό μοντέλο μπορεί να έχει δει έμμεσα πληροφορίες από το μέλλον, δημιουργώντας προκατάληψη πρόβλεψης. Ακολουθώντας τους He et al. (2025), αναπαράγουμε την ανάλυση χρησιμοποιώντας χρονολογικά συνεπή γλωσσικά μοντέλα που έχουν εκπαιδευτεί μόνο με βάση τις πληροφορίες που είναι διαθέσιμες κατά την ημερομηνία κάθε πρόβλεψης.

Ο λόγος Sharpe μειώνεται, επειδή αυτά τα μοντέλα σημείου-σε-χρονικό σημείο είναι μικρότερα και πιο αδύναμα, αλλά το κύριο συμπέρασμα παραμένει αμετάβλητο. Μια έκδοση της ίδιας αρχιτεκτονικής με μελλοντικές πληροφορίες δεν έχει καλύτερη απόδοση από την έκδοση σημείου-σε-χρονικό σημείο. Το αποτέλεσμα επομένως δεν καθορίζεται από την απομνημόνευση της δοκιμαστικής περιόδου από το μοντέλο.

Το ευρύτερο μήνυμα είναι ότι η αντίδραση της χρηματιστηριακής αγοράς στις δημόσιες ειδήσεις απέχει πολύ από το ιδανικό των σχολικών βιβλίων από ό,τι είχε υποδείξει τέσσερις δεκαετίες έρευνας για τις ειδήσεις και τις τιμές. Η τεχνολογία που αποκαλύπτει αυτό το χάσμα αποτελεί η ίδια μέρος της επανάστασης της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η ίδια τεχνολογία, εάν χρησιμοποιηθεί αρκετά ευρέως, μπορεί τελικά να μειώσει το χάσμα. Αλλά η οδός με την οποία συμβαίνει αυτό έχει σημασία για την πολιτική.

Η χρηματοπιστωτική ρύθμιση παραδοσιακά επικεντρώνεται στο κατά πόσον οι ουσιώδεις πληροφορίες είναι δημόσια διαθέσιμες. Εάν δύο επενδυτές μπορούν να δουν το ίδιο άρθρο ταυτόχρονα, οι όροι ανταγωνισμού συχνά αντιμετωπίζονται ως γενικά ίσοι.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει αυτό το σημείο αναφοράς. Δύο επενδυτές μπορούν να διαβάσουν το ίδιο άρθρο του Reuters ταυτόχρονα, ενώ μόνο ένας έχει την ικανότητα μοντέλου, τον υπολογισμό του προϋπολογισμού και την υποδομή δεδομένων για να εξαγάγει το οικονομικά σχετικό σήμα. Σε αυτόν τον κόσμο, η σχετική ασυμμετρία δεν είναι πλέον απλώς μεταξύ επενδυτών που βλέπουν τις πληροφορίες και επενδυτών που δεν τις βλέπουν. Είναι μεταξύ επενδυτών των οποίων η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να επεξεργαστεί δημόσιες πληροφορίες σε βάθος και επενδυτών των οποίων η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί.

Τα αποτελέσματά μας σχετίζονται στενά με την χωρητικότητα του μοντέλου. Μικρότερες αναπαραστάσεις αμφίδρομου κωδικοποιητή από μοντέλα τύπου Transformers (BERT) καταγράφουν μόνο ένα μέρος της ανωμαλίας των ειδήσεων. Τα μεγαλύτερα μοντέλα ανοιχτού βάρους καταγράφουν πολύ περισσότερο από αυτό. Το μεγαλύτερο μοντέλο συνόρων που δοκιμάζουμε εξάγει ακόμη περισσότερα. Οι δημόσιες πληροφορίες παραμένουν δημόσιες, αλλά η δυνατότητα αξιοποίησής τους κλιμακώνεται με την ικανότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Καθώς οι ρυθμιστικές αρχές στις ΗΠΑ, την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζουν τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων και στις χρηματοπιστωτικές αγορές (Korinek 2023, Foucault et al. 2025), ένα ερώτημα θα πρέπει να προστεθεί στην ημερήσια διάταξη: εξακολουθεί η ισότιμη πρόσβαση στις πληροφορίες να αποτελεί το σωστό σημείο αναφοράς για δίκαιες και αποτελεσματικές αγορές ή μήπως η ισότιμη πρόσβαση στην ικανότητα επεξεργασίας έχει πλέον σημασία;

Πηγή: cepr.org

Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκονται πλέον έξυπνα ψηφιακά εργαλεία και καινοτόμες μέθοδοι που αναπτύσσονται από Έλληνες ειδικούς, προσφέροντας λύσεις σε χρόνια προβλήματα—από τα φαρμακευτικά ατυχήματα μέχρι την έγκαιρη διάγνωση σοβαρών νόσων. Όλες αυτές οι ανατρεπτικές καινοτομίες αναδείχθηκαν πρόσφατα κατά τη διάρκεια των εργασιών του 10ου Health Innovation Conference 2026.

Ρούλα Σκουρογιάννη

IaSy-Ai: Το ελληνικό ψηφιακό «ανάχωμα» στην πολυφαρμακία

Η πολυφαρμακία—δηλαδή η ταυτόχρονη λήψη πολλαπλών σκευασμάτων από έναν ασθενή—αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα και δαπανηρά προβλήματα της δημόσιας υγείας. Πολύ συχνά, οι λανθασμένοι συνδυασμοί φαρμάκων οδηγούν σε σοβαρές παρενέργειες, μειωμένη αποτελεσματικότητα των θεραπειών και εσπευσμένες εισαγωγές στα νοσοκομεία.

Τη λύση έρχεται να δώσει το IaSy-Ai, μια πρωτοποριακή ψηφιακή πλατφόρμα που σχεδιάστηκε από Έλληνες επιστήμονες. Όπως εξήγησε ο φαρμακοποιός Ηρακλής Κρεβεντζάκης, το σύστημα χρησιμοποιεί ως «εγκέφαλο» τα πιο εξελιγμένα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης της Google και λειτουργεί ως ένας έγκυρος ψηφιακός σύμβουλος αποκλειστικά για τους επαγγελματίες υγείας.

Το μεγάλο πλεονέκτημα του IaSy-Ai είναι ότι βασίζεται στις γνωσιακές βάσεις του farmako.net και αντλεί αυτούσια δεδομένα από τα επίσημα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης (SPCs) των φαρμάκων. Έτσι, ελέγχει με απόλυτη ακρίβεια κάθε φαρμακευτική αγωγή για τυχόν αντενδείξεις ή επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις. Το ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι, αν το AI εντοπίσει κάποιο πρόβλημα, προτείνει αυτόματα ασφαλείς εναλλακτικές θεραπευτικές επιλογές για τον συγκεκριμένο ασθενή. Η πλατφόρμα μάλιστα παρέχεται δωρεάν για τους πρώτους έξι μήνες.

Colon AiQ: Ένα αναίμακτο «όπλο» για την πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι μια νόσος που, αν διαγνωστεί έγκαιρα, μπορεί να προληφθεί πλήρως. Παρά τη σημασία του εθνικού προγράμματος «Προλαμβάνω», τα ποσοστά συμμόρφωσης στην Ελλάδα παραμένουν απογοητευτικά, καθώς μόλις το 10% των πολιτών άνω των 50 ετών υποβάλλεται στην κλασική κολονοσκόπηση.

Στο πλαίσιο αυτό, οι ειδικοί παρουσίασαν το Colon AiQ, ένα νέο, πρωτοποριακό τεστ αίματος που διενεργείται με μια απλή αιμοληψία και προσφέρει μια αξιόπιστη εναλλακτική σε όσους αποφεύγουν τις επεμβατικές εξετάσεις. Ο Νίκος Τσούλος, Διευθύνων Σύμβουλος της Genekor Ιατρική Α.Ε., εξήγησε ότι το τεστ προσφέρει αποτελέσματα σε περίπου δύο εβδομάδες, επιδεικνύοντας υψηλή επιστημονική εγκυρότητα, με 86% ευαισθησία και 92% ειδικότητα.

Αν το τεστ βγει θετικό, ο ασθενής παραπέμπεται άμεσα για κολονοσκόπηση, ενώ αν βγει αρνητικό, η εξέταση επαναλαμβάνεται μετά από έναν χρόνο. Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι το Colon AiQ δεν υποκαθιστά την κολονοσκόπηση, αλλά αποτελεί ένα πανίσχυρο εργαλείο μαζικού προσυμπτωματικού ελέγχου. Τη θετική του εμπειρία με το συγκεκριμένο τεστ μοιράστηκε και ο πρωταθλητής και ολυμπιονίκης της Άρσης Βαρών, Πύρρος Δήμας, ο οποίος παραδέχθηκε ότι είχε αναστολές για την κολονοσκόπηση και κάλεσε το κοινό να μην αμελεί τις προληπτικές εξετάσεις.

Νέες στρατηγικές και προκλήσεις στη θεραπεία

Η Κωνσταντίνα Παρασκευά, Γαστρεντερολόγος και Διευθύντρια ΕΣΥ στο Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την ανησυχητική αύξηση των περιστατικών καρκίνου του παχέος εντέρου παγκοσμίως σε άτομα κάτω των 40 ετών, σημειώνοντας ότι αν και τα αίτια παραμένουν άγνωστα, ο τρόπος ζωής και το περιβάλλον παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Στο πεδίο της αντιμετώπισης, ο Καθηγητής Χειρουργικής του ΕΚΠΑ, Γιώργος Θεοδωρόπουλος, τόνισε ότι το χειρουργείο παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας. Υπάρχει όμως πλέον μια έντονη επιστημονική στροφή στη χρήση χημειοθεραπείας ή ανοσοθεραπείας πριν από την επέμβαση (νεοεπικουρικές θεραπεύειες). Ο καθηγητής προειδοποίησε για την παραπληροφόρηση που μπορεί να δώσει στους ασθενείς την ψευδαίσθηση ότι ο όγκος εξαφανίστηκε και ότι δεν χρειάζεται επέμβαση, υπογραμμίζοντας την τεράστια αξία των Ογκολογικών Συμβουλίων για τη διεπιστημονική λήψη αποφάσεων.

Παράλληλα, η Παθολόγος-Ογκολόγος Μαρία Σκόνδρα (Ερρίκος Ντυνάν) ανέφερε ότι λόγω της έλλειψης νέων κλασικών χημειοθεραπευτικών φαρμάκων, η έρευνα στρέφεται σε έξυπνους συνδυασμούς. Στόχος είναι να μετατραπούν οι «ψυχροί» όγκοι—αυτοί που δεν απαντούν στην ανοσοθεραπεία—σε «θερμούς», ώστε να επωφεληθούν περισσότεροι ασθενείς από τις στοχευμένες θεραπείες, πέρα από το 10% με 15% που βοηθιέται σήμερα.

Ιατρικές και διοικητικές καινοτομίες στην πρώτη γραμμή

Η ελληνική επιστημονική κοινότητα παρουσίασε και άλλες σημαντικές εφαρμογές που αναβαθμίζουν τη φροντίδα των ασθενών και τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας:

·         Μέθοδος PIPAC (Χημειοθεραπεία σε σπρέι): Ο Δρ. Νικόλαος Α. Κοπανάκης από το Αντικαρκινικό Νοσοκομείο “Μεταξά” παρουσίασε μια πρωτοποριακή, ελάχιστα επεμβατική τεχνική. Το χημειοθεραπευτικό φάρμακο χορηγείται υπό πίεση σε μορφή αερολύματος (σπρέι) απευθείας στην περιτοναϊκή κοιλότητα. Η μέθοδος αυτή εκμεταλλεύεται την υψηλή πίεση για να πετύχει πολύ μεγαλύτερη διείσδυση και καλύτερη κατανομή του φαρμάκου, στοχεύοντας αποτελεσματικά την περιτοναϊκή καρκινωμάτωση από καρκίνους του γαστρεντερικού ή του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος.

·         Ψηφιοποίηση Χειρουργείων στο Νοσοκομείο Παπαγεωργίου: Η Ευθυμία Θεοδωρίδου παρουσίασε τις δράσεις του νοσοκομείου για την πλήρη ψηφιακή διαχείριση των υλικών των χειρουργείων. Χάρη σε αυτό το μοντέλο, μηδενίστηκαν οι ελλείψεις σε κρίσιμα υλικά, εξοικονομήθηκαν πόροι και μειώθηκε δραστικά η γραφειοκρατία, επιτρέποντας στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό να είναι αφοσιωμένο αποκλειστικά στον ασθενή.

·         Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα UNCAN Connect: Η βιολόγος Ρενάτα Βαλσαμή επισήμανε ότι η Ένωση Ασθενών Ελλάδας είναι ο μοναδικός εταίρος που εκπροσωπεί τους ασθενείς σε πανευρωπαϊκό επίπεδο σε αυτό το σπουδαίο project. Η συμμετοχή της Ένωσης διασφαλίζει ότι η νέα πλατφόρμα θα έχει ξεκάθαρα ασθενοκεντρικό χαρακτήρα, προστατεύοντας την ιδιωτικότητα και τα ηθικά δικαιώματα των ασθενών από τον σχεδιασμό μέχρι τη χάραξη πολιτικών υγείας.

·         Επένδυση στη Βιοτεχνολογία από τη DEMO: Ο Γιώργος Βαρδαμίδης παρουσίασε τη στρατηγική επένδυση της DEMO ΑΒΕΕ στο νέο Biotech Centre στον Άγιο Στέφανο Αττικής, το οποίο εστιάζει στην ανάπτυξη και παραγωγή βιο-ομοειδών φαρμάκων (biosimilars) και μονοκλωνικών αντισωμάτων. Τα φάρμακα αυτά εξασφαλίζουν στους ασθενείς ευρύτερη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες για σοβαρές χρόνιες παθήσεις, μειώνοντας παράλληλα το συνολικό κόστος περίθαλψης για τα ασφαλιστικά ταμεία.

Καθώς οι συνομιλίες για τον τερματισμό των εχθροπραξιών και το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα δεν έχουν αποδώσει αποτελέσματα, ο Αμερικανός πρόεδρος εξετάζει το ενδεχόμενο νέας επίθεσης, ενώ το Ισραήλ παραμένει σε ετοιμότητα, περιμένοντας την τελική του απόφαση.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι το Ιράν θα αντιμετωπίσει “πολύ δύσκολες στιγμές”, αν δεν υπάρξει σύντομα συμφωνία ειρήνης.

«Έχουν συμφέρον να καταλήξουν σε συμφωνία», δήλωσε στον γαλλικό τηλεοπτικό σταθμό BFMTV.

Τα ξημερώματα, με ανάρτησή του στο Truth Social, ανέβασε μία φωτογραφία κατασκευασμένη με τεχνητή νοημοσύνη, όπου εμφανίζεται να περιβάλλεται από πολεμικά πλοία εν μέσω θαλασσοταραχής και καταιγίδας και τη λεζάντα να γράφει το εξής μήνυμα: «Ήταν ήρεμα πριν τη καταιγίδα».

Το αεροπλανοφόρο Gerald Ford επέστρεψε στις ΗΠΑ

Το USS Gerald R. Ford (CVN-78), το οποίο είχε αναπτυχθεί στη Μέση Ανατολή λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου εναντίον του Ιράν, επέστρεψε το Σάββατο στις ΗΠΑ, ολοκληρώνοντας τη μακροβιότερη αποστολή αμερικανικού αεροπλανοφόρου στα χρονικά, όπως ανακοίνωσε το Πεντάγωνο.

Το μεγαλύτερο αεροπλανοφόρο στον κόσμο επέστρεψε στην έδρα του στο Νόρφολκ, στην ανατολική ακτή των ΗΠΑ, όπου το υποδέχτηκε ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ.

Το USS Gerald R. Ford ολοκλήρωσε μια αποστολή 326 ημερών, τη μακροβιότερη για αεροπλανοφόρο από τον πόλεμο του Βιετνάμ, υπογραμμίζει το Πεντάγωνο.

Προτού αναπτυχθεί στη Μέση Ανατολή για τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν, το USS Gerald R. Ford συμμετείχε στις επιχειρήσεις των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων στην Καραϊβική – όπου η Ουάσινγκτον διεξήγαγε μια εκστρατεία αεροπορικών επιδρομών εναντίον σκαφών που φέρονται να εμπλέκονταν σε διακίνηση ναρκωτικών, κατέσχεσε πετρελαιοφόρα που υπόκεινται σε κυρώσεις και, κυρίως, αιχμαλώτισε τον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο στις αρχές Ιανουαρίου.

Οπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση του Υπ, Παιδείας, η χρήση εργαλείων ΤΝ παραμένει προαιρετική για μαθητές και εκπαιδευτικούς, δεν συνδέεται με την αξιολόγησή τους και πραγματοποιείται πάντοτε υπό την εποπτεία εκπαιδευτικού.

Η χρήση συστημάτων ΤΝ:

• πραγματοποιείται αποκλειστικά για την υποστήριξη της μάθησης και όχι για την υποκατάσταση της προσωπικής προσπάθειας των μαθητών,
• τελεί πάντοτε υπό την εποπτεία εκπαιδευτικού,
• εφαρμόζεται σε εθελοντική βάση για μαθητές και εκπαιδευτικούς,
• και δεν επηρεάζει την αξιολόγηση ή τη μαθητική και υπηρεσιακή κατάσταση.

Ταυτόχρονα, θεσπίζονται αυστηρές δικλείδες προστασίας για τους μαθητές και τη σχολική κοινότητα απέναντι σε φαινόμενα παραπληροφόρησης, αλγοριθμικών στρεβλώσεων, επιβλαβούς περιεχομένου ή καταχρηστικής αξιοποίησης της τεχνολογίας.

Για πρώτη φορά εισάγονται ρητές απαγορεύσεις για πρακτικές όπως:

• η δημιουργία και διάδοση deepfake περιεχομένου χωρίς συναίνεση,
• η παραγωγή ψευδών βιβλιογραφικών αναφορών ή ανύπαρκτων πηγών,
• η μη εξουσιοδοτημένη ανάπτυξη ή χρήση εφαρμογών ΤΝ,
• καθώς και η πλήρως αυτοματοποιημένη αξιολόγηση μαθητών ή εκπαιδευτικών.

Προσωπικά δεδομένα

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προστασία προσωπικών δεδομένων ανηλίκων. Απαγορεύεται ρητά η δημιουργία προφίλ μαθητών και εκπαιδευτικών, η επεξεργασία στοιχείων προσωπικότητας ή συμπεριφοράς, καθώς και η εισαγωγή ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων σε συστήματα ΤΝ.

Ειδικότερα, δεν επιτρέπεται η καταχώριση:

• ονοματεπωνύμων,
• φωτογραφιών,
• φωνητικών δειγμάτων,
• βαθμολογιών,
• δεδομένων υγείας,
•  ή οποιουδήποτε άλλου στοιχείου μπορεί να οδηγήσει στην ταυτοποίηση μαθητών και εκπαιδευτικών.

Εξετάσεις

Η χρήση εργαλείων ΤΝ δεν επιτρέπεται κατά τη διάρκεια γραπτών εξετάσεων, τεστ και διαγωνισμάτων, εκτός εάν έχει προβλεφθεί ρητά ελεγχόμενη χρήση τους από τον εκπαιδευτικό. Αντίστοιχα, οι μαθητικές εργασίες δεν μπορούν να παράγονται εξ ολοκλήρου ή σε σημαντικό βαθμό από εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να καθοδηγούν τους μαθητές στη δημιουργική, υπεύθυνη και κριτική αξιοποίηση των νέων εργαλείων, ώστε η τεχνολογία να λειτουργεί ενισχυτικά για τη μάθηση και όχι εις βάρος της.

Στο πλαίσιο αυτό, θεσμοθετείται για πρώτη φορά ο ρόλος του «Συντονιστή χρήσης ΤΝ» σε κάθε σχολική μονάδα. Ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός θα παρακολουθεί την ορθή εφαρμογή των εργαλείων ΤΝ, θα συντονίζει τη συμμετοχή μαθητών και εκπαιδευτικών και θα λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για θέματα ασφάλειας και προστασίας δεδομένων.

Η πρόσβαση στα συστήματα ΤΝ θα πραγματοποιείται, όπου υποστηρίζεται, μέσω του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου, με ασφαλή αυθεντικοποίηση χρηστών και αυστηρούς περιορισμούς πρόσβασης.

Εγγυήσεις ασφαλείας

Επιπλέον, εισάγονται συγκεκριμένες εγγυήσεις ασφαλείας, όπως:

• ανωνυμοποίηση ή ψευδωνυμοποίηση δεδομένων,
• καταγραφή όλων των διαδικασιών επεξεργασίας,
• μηχανισμοί ανθρώπινης εποπτείας,
• τακτικές αξιολογήσεις κινδύνου και
• συμμόρφωση με διεθνή πρότυπα ασφάλειας πληροφοριών.

Πριν από κάθε εφαρμογή συστήματος ΤΝ, θα διενεργείται υποχρεωτικά Εκτίμηση Αντικτύπου στην Προστασία Δεδομένων (DPIA), σύμφωνα με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ).

Κάθε σχολική μονάδα θα οργανώνει τουλάχιστον μία ετήσια δράση ενημέρωσης για μαθητές και γονείς, ενώ θα υλοποιούνται και επιμορφώσεις εκπαιδευτικών σχετικά με:

• τις βασικές αρχές λειτουργίας της ΤΝ,
• τους κινδύνους και τις αλγοριθμικές μεροληψίες,
• την προστασία προσωπικών δεδομένων,
• τις τεχνικές prompting,
•  και τη διαχείριση περιστατικών.