Δεν έχει οριστεί ημερομηνία για τις περικοπές και το ακριβές μέγεθός τους δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, ανέφεραν οι ίδιες πηγές.

Ανώτερα στελέχη έχουν πρόσφατα ενημερώσει άλλους υψηλόβαθμους υπαλλήλους της εταιρείας για τα σχέδια και τους ζήτησαν να αρχίσουν να εξετάζουν πώς θα μειώσουν το προσωπικό, ανέφεραν δύο από τις πηγές. Οι πηγές μίλησαν ανώνυμα επειδή δεν είχαν εξουσιοδότηση να αποκαλύψουν τα σχέδια απολύσεων.

«Πρόκειται για υποθετικά δημοσιογραφικά σενάρια σχετικά με θεωρητικές προσεγγίσεις», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Meta Andy Stone, απαντώντας σε ερωτήσεις για το σχέδιο.

Εάν η Meta καταλήξει στο ποσοστό του 20%, οι απολύσεις θα είναι οι μεγαλύτερες στην ιστορία της εταιρείας από την αναδιάρθρωση στα τέλη του 2022 και στις αρχές του 2023, τo οποίo είχε χαρακτηρίσει «έτος αποδοτικότητας». Η εταιρεία απασχολούσε σχεδόν 79.000 εργαζομένους στις 31 Δεκεμβρίου του 2025.

Η Μeta απέλυσε 11.000 εργαζομένους τον Νοέμβριο του 2022, περίπου το 13% του εργατικού δυναμικού της τότε. Περίπου τέσσερις μήνες αργότερα ανακοίνωσε ότι θα καταργήσει άλλες 10.000 θέσεις εργασίας.

Ο Ζάκερμπεργκ επικεντρώνεται στη γενετική τεχνητή νοημοσύνη

Τον τελευταίο χρόνο, ο διευθύνων σύμβουλος Mαρκ Ζάκεμπεργκ πιέζει τη Meta να εισχωρήσει πιο δυναμικά στον τομέα της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης. Η εταιρεία έχει προσφέρει τεράστια πακέτα αμοιβών, ορισμένα αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων σε ορίζοντα τετραετίας, για να προσελκύσει κορυφαίους ερευνητές ΑΙ.

Η εταιρεία έχει δηλώσει ότι σχεδιάζει να επενδύσει 600 δισεκατομμύρια δολάρια για την κατασκευή κέντρων δεδομένων έως το 2028. Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα απέκτησε το Moltbook, μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης σχεδιασμένη για AI agents. Η Meta θα δαπανήσει επίσης τουλάχιστον 2 δισεκατομμύρια δολάρια για την εξαγορά της κινεζικής startup ΑΙ Manus, σύμφωνα με προηγούμενο ρεπορτάζ του Reuters.

Ο Ζάκερμπεργκ έχει αναφερθεί στα οφέλη αποδοτικότητας από αυτές τις επενδύσεις, λέγοντας τον Ιανουάριο ότι αρχίζει να βλέπει «έργα που παλαιότερα απαιτούσαν μεγάλες ομάδες να ολοκληρώνονται πλέον από ένα μόνο πολύ ταλαντούχο άτομο».

Τα σχέδια της Meta αντικατοπτρίζουν ένα ευρύτερο μοτίβο μεταξύ μεγάλων αμερικανικών εταιρειών φέτος, ιδιαίτερα στον τεχνολογικό τομέα. Τα στελέχη έχουν επισημάνει τις πρόσφατες βελτιώσεις στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ως έναν από τους λόγους για αυτές τις αλλαγές.

Τον Ιανουάριο η Amazon επιβεβαίωσε ότι θα περικόψει περίπου 16.000 θέσεις εργασίας, σχεδόν το 10% του εργατικού της δυναμικού. Τον περασμένο μήνα η εταιρεία fintech Block, Inc. μείωσε σχεδόν στο μισό το προσωπικό της, με τον διευθύνοντα σύμβουλο Jack Dorsey να αναφέρεται ρητά στα εργαλεία ΑΙ και στην αυξανόμενη ικανότητά τους να βοηθούν τις εταιρείες να κάνουν περισσότερα με μικρότερες ομάδες.

Η ακτινογραφία του ελλείμματος: Τεχνητή Νοημοσύνη και εισαγωγές

Η διεύρυνση του ελλείμματος στα αγαθά αποδίδεται κυρίως στη ραγδαία αύξηση των εισαγωγών, οι οποίες έφτασαν τα 3,438 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ένας από τους βασικούς «πρωταγωνιστές» αυτής της αύξησης ήταν η επενδυτική φρενίτιδα στην Τεχνητή Νοημοσύνη (AI).

Όπως επισημαίνουν αναλυτές του Ινστιτούτου Peterson (PIIE), η δημιουργία νέων κέντρων δεδομένων απαιτεί τεράστιες ποσότητες προηγμένων ημιαγωγών, πλακετών και εξειδικευμένου εξοπλισμού που εισάγονται κατά κύριο λόγο από την Ασία.

Γεωγραφικές ανακατατάξεις: Ο «χαμένος» και οι νέοι παίκτες

Ενώ ο συνολικός όγκος εισαγωγών παρέμεινε υψηλός, η προέλευσή τους άλλαξε δραματικά λόγω των δασμών:

• Κίνα: Το έλλειμμα μειώθηκε σημαντικά (κατά περίπου 32% στα 202 δισ. δολάρια), καθώς η πολιτική Τραμπ οδήγησε σε μερική αποσύνδεση των δύο οικονομιών.
• Βιετνάμ & Ταϊβάν: Αναδείχθηκαν στους μεγάλους κερδισμένους, με το έλλειμμα των ΗΠΑ απέναντί τους να εκτοξεύεται (178 δισ. και 147 δισ. αντίστοιχα), καθώς οι εφοδιαστικές αλυσίδες μετακινήθηκαν εκεί για να αποφύγουν τους «κινεζικούς» δασμούς.
• Ευρωπαϊκή Ένωση: Παραμένει ο εταίρος με το μεγαλύτερο έλλειμμα για τις ΗΠΑ (218,8 δισ. δολάρια), με τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ιρλανδία να κυριαρχούν στις εξαγωγές προς την αμερικανική αγορά.

Δεκέμβριος: Ένας μήνας αρνητικών εκπλήξεων

Ο τελευταίος μήνας του 2025 ήταν ιδιαίτερα επιβαρυντικός, με το έλλειμμα αγαθών και υπηρεσιών να αυξάνεται κατά 32,6% σε σχέση με τον Νοέμβριο, φτάνοντας τα 70,34 δισ. δολάρια. Το νούμερο αυτό διέψευσε τις προβλέψεις των αναλυτών της MarketWatch, που τοποθετούσαν το έλλειμμα στα 56 δισ. δολάρια. Η απόκλιση οφείλεται στην αιφνίδια πτώση των εξαγωγών και την ταυτόχρονη αύξηση των εισαγωγών ενέργειας και πρώτων υλών.

Το «αντίβαρο» των υπηρεσιών

Το μόνο φωτεινό σημείο στην έκθεση ήταν το πλεόνασμα στον τομέα των υπηρεσιών, το οποίο διευρύνθηκε στα 339,5 δισ. δολάρια. Οι αμερικανικές τράπεζες, ο τουρισμός και οι εξαγωγές πνευματικής ιδιοκτησίας κατάφεραν να συγκρατήσουν το συνολικό εμπορικό έλλειμμα (αγαθά και υπηρεσίες) στα 901,5 δισ. δολάρια, σημειώνοντας οριακή πτώση 0,2% σε σχέση με το 2024.

Ωστόσο, για την κυβέρνηση Τραμπ, η οποία έχει εστιάσει τη ρητορική της στην αναβίωση της αμερικανικής μεταποίησης (αγαθά), το νέο ιστορικό ρεκόρ στο έλλειμμα αγαθών αποτελεί ένα δύσκολο πολιτικό στοίχημα που θέτει υπό αμφισβήτηση την αποτελεσματικότητα των οριζόντιων δασμών.

Στη Σανγκάη, η εταιρεία AgiBot παρουσίασε το ανθρωποειδές ρομπότ YuanZheng A2, ύψους 1,7 μέτρων, σε βίντεο όπου εκτελεί χορευτική επίδειξη με εντυπωσιακή ακρίβεια κινήσεων. Το ρομπότ διαθέτει προηγμένο ανθρωπόμορφο σχεδιασμό, υποστηρίζει φυσική και πολυτροπική αλληλεπίδραση και μπορεί να συνομιλεί με τους χρήστες με φωνή που προσομοιάζει την ανθρώπινη. Χάρη στην ικανότητά του να παράγει ρεαλιστικές κινήσεις σε πραγματικό χρόνο, έχει ήδη παρουσιάσει επιδείξεις όπως ο χορός των Πήλινων Πολεμιστών και παραδοσιακοί κινεζικοί χοροί.

Την ίδια στιγμή, στην επαρχία Ανχούι, το ανθρωποειδές ρομπότ Zerith H1 φέρνει την τεχνητή νοημοσύνη στον ξενοδοχειακό κλάδο. Σχεδιασμένο για χρήση σε μονάδες φιλοξενίας, μπορεί να καθαρίζει μπάνια, να σκουπίζει δωμάτια και να αναπληρώνει παροχές, προσφέροντας λύσεις σε έναν τομέα που αντιμετωπίζει ελλείψεις προσωπικού και αυξημένο λειτουργικό κόστος.

Οι δυνατότητες των ανθρωποειδών ρομπότ παρουσιάστηκαν και στο East Lake Forum 2025 στη Γουχάν, όπου ρομπότ αλληλεπίδρασαν με επισκέπτες, έπαιξαν μουσικά όργανα όπως πιάνο και σαντούρι, παρασκεύασαν τσάι, πραγματοποίησαν παραδόσεις και συμμετείχαν ακόμη και σε επιδείξεις ιατρικών συμβουλών.

Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι τα ανθρωποειδή ρομπότ δεν αποτελούν πλέον πειραματική τεχνολογία, αλλά μέρος μιας νέας ψηφιακής καθημερινότητας που διαμορφώνεται με γρήγορους ρυθμούς.

Επιμέλεια:

Ρούλα Μαντή

Τι είναι ο εαυτός; Η ανθρώπινη κατάσταση ορίζεται από τη συνείδηση πως είμαστε ξεχωριστοί από τον κόσμο, πως παραμένουμε κατά κάποιον τρόπο το ίδιο πρόσωπο μέρα με τη μέρα – παρότι το σώμα μας αλλάζει –, και πως οι γύρω μας είναι επίσης εαυτοί. Ωστόσο, ακόμη δεν γνωρίζουμε πραγματικά τι είμαστε. Όπως εξηγούσε ο James πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, η διττή φύση του εαυτού βρίσκεται στην καρδιά του μυστηρίου: ο εαυτός είναι μοναδικός επειδή είναι ταυτόχρονα αυτός που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και το περιεχόμενο αυτής της αντίληψης.

Αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, «εγώ» μπορώ να νιώσω τα δάχτυλά μου καθώς πληκτρολογούν. Μπορώ να δω την οθόνη όπου εμφανίζονται οι λέξεις μου ή να εστιάσω στα γυαλιά μου που κινούνται μαζί με το κεφάλι μου. Το «δικό μου» αναφέρεται όχι μόνο σε μέρη του σώματος αλλά και σε αντικείμενα που φοράω, σκέψεις ή πράξεις. Αν και το δέρμα αποτελεί σημαντικό όριο μεταξύ εαυτού και μη-εαυτού, ο εαυτός είναι κάτι περισσότερο από το φυσικό σώμα – είναι επίσης ένα σύνολο ιδεών για το ποιος και τι είμαι.

Με την έλευση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης (genAI) που μπορεί να συνομιλεί άνετα σε πρώτο πρόσωπο, πολλοί αναρωτιούνται αν τέτοιες ΑΙ μπορούν κάποτε να αποκτήσουν αίσθηση εαυτού – ή αν έχουν ήδη. (Το GPT-5 της OpenAI, προς το παρόν καθησυχαστικά, δηλώνει πως δεν έχει.) Αυτή η ερώτηση είναι δύσκολη για διάφορους λόγους, κυρίως επειδή ακόμα δεν έχουμε κατανοήσει επαρκώς τον ανθρώπινο εαυτό. Παρόλα αυτά, σημαντική πρόοδος σημειώνεται μέσα από φιλοσοφικές, ψυχολογικές και νευροεπιστημονικές έρευνες – και πιο πρόσφατα μέσω μιας προσέγγισης που εξερευνούμε: την προσπάθεια δημιουργίας ή σύνθεσης αίσθησης εαυτού σε ρομπότ.

Το σώμα ως θεμέλιο της ανθρώπινης ταυτότητας

Βάσει όσων έχουμε μάθει έως τώρα, πιστεύω ότι ένα θεμελιώδες στοιχείο του ανθρώπινου εαυτού είναι πως διαθέτουμε φυσικά σώματα και ότι η εμπειρία μας πηγάζει από τη βασική διάκριση ανάμεσα σε ό,τι αποτελεί κομμάτι του «ενσώματου» εγώ και ό,τι όχι. Αν ισχύει αυτό, τότε μια αποσωματοποιημένη ΑΙ δεν θα μπορούσε ποτέ να έχει αίσθηση εαυτού παρόμοια με τη δική μας. Όμως για ρομπότ που υπάρχουν στον φυσικό κόσμο μέσω σώματος – ακόμη κι αν αυτό διαφέρει πολύ από το δικό μας –, οι πιθανότητες αλλάζουν.

Για να κατανοήσουμε το κίνητρο δημιουργίας συνθετικών εαυτών, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε πώς οι φιλόσοφοι και οι επιστήμονες προσπαθούν να διερευνήσουν τη φύση του ανθρώπινου εαυτού. Ένα μέρος του προβλήματος είναι ότι νιώθω πως υπάρχει ένα κέντρο εμπειρίας κάπου στο κεφάλι μου. Όμως αυτή η ιδέα αποδεικνύεται παραπλανητική, όπως επισημαίνει ο Daniel Dennett στο Consciousness Explained (1991), αφού οδηγεί σε άπειρη αναδρομή «εσωτερικών παρατηρητών». Σήμερα οι περισσότεροι φιλόσοφοι και νευροεπιστήμονες συμφωνούν ότι δεν υπάρχει κάποιο σταθερό «Εγώ» μέσα στο κεφάλι μας. Αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να εγκαταλείψουμε την έννοια του εαυτού ως μη επιστημονική ή απλή κοινωνική κατασκευή· αντίθετα χρειάζεται καλύτερη εξήγηση.

Αν ο εαυτός δεν είναι ένας εντοπισμένος «παρατηρητής», τότε τι είναι; Και πώς συμφιλιώνονται οι δύο πλευρές του James – ο παρατηρητής και το παρατηρούμενο; Μια προσέγγιση είναι η αποδόμηση του εαυτού: ποια ψυχολογικά φαινόμενα σχετίζονται με την αυτοαντίληψη και πώς βασίζονται σε συγκεκριμένες περιοχές ή δίκτυα του εγκεφάλου; Έτσι ο ανθρώπινος εαυτός μπορεί να αποδομηθεί, να κατανοηθεί και στη συνέχεια να ανασυντεθεί από τα επιμέρους μέρη του.

Νευροεπιστήμη: Διαταραχές αυτοαντίληψης

Για παράδειγμα, σε νευρολογικές κλινικές έχουν εντοπιστεί ασθενείς με διαταραγμένη αίσθηση ιδιοκτησίας σώματος – θεωρούν ένα χέρι ή άκρο ως ξένο. Συνήθως αυτοί έχουν υποστεί βλάβη στη δεξιά πλευρά του εγκεφάλου στην περιοχή μεταξύ κροταφικού και βρεγματικού λοβού. Ασθενείς με σχιζοφρένεια μπορεί να παρουσιάσουν διαταραχές της αίσθησης πρακτόρευσης (agency), δηλαδή σκέψεις ή πράξεις φαίνονται σαν να ελέγχονται από άλλον. Θεωρίες δείχνουν προς εγκεφαλικά δίκτυα που προβλέπουν τις αισθητηριακές συνέπειες των πράξεών μας· αυτά φαίνεται να αλλοιώνονται στους συγκεκριμένους ασθενείς.

Βλάβες στον ινσουλαίο φλοιό, μια αρχέγονη περιοχή που σχετίζεται με την ενδοδεκτικότητα (σήματα από το σώμα), μπορεί να οδηγήσουν σε αίσθηση συναισθηματικής αποσύνδεσης από τον εαυτό και σχετίζονται με διαταραχές αποπροσωποποίησης ή αποπραγματοποίησης. Άλλες βλάβες στον κροταφικό ή μετωπιαίο φλοιό επηρεάζουν την εμπειρία συνέχειας του εαυτού στον χρόνο ή την ικανότητα υιοθέτησης της προοπτικής άλλων.

Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης στην παιδική ηλικία

Μια άλλη προσέγγιση στην αποδόμηση του εαυτού αφορά την παιδική ανάπτυξη: πώς εμφανίζονται αυτά τα φαινόμενα στα πρώτα χρόνια ζωής; Η αναπτυξιακή ψυχολογία έχει βρει τρόπους να εξετάσει την αυτοαντίληψη στα νεογέννητα. Τα στοιχεία δείχνουν πως γεννιόμαστε με μια βασική διάκριση αυτο/άλλου – γνωρίζοντας τι ανήκει στο σώμα μας. Γρήγορα αποκτούμε κατανόηση της πρακτόρευσης· όμως η εμπειρία συνέχειας στον χρόνο εμφανίζεται πολύ αργότερα – ίσως όχι πριν τα τέσσερα ή πέντε χρόνια.

Ανάμεσα στις σημαντικές αλλαγές στην ανάπτυξη ξεχωρίζει η απόκτηση γλώσσας και κουλτούρας στη διαμόρφωση της ενήλικης εμπειρίας του εαυτού. Το ώριμο αίσθημα ταυτότητας βασίζεται εν μέρει σε αφηρημένες ιδέες για τον εαυτό μας που προκύπτουν από τη μνήμη ή τις μαθαίνουμε από άλλους· αυτή η αφηγηματική διάσταση αποτελεί τη βάση της ανθρώπινης ταυτότητας.

Η έννοια του «ελάχιστου» εαυτού

Η ύπαρξη απλούστερων μορφών αυτοαντίληψης στην παιδική ηλικία έχει οδηγήσει φιλόσοφους όπως οι Dennett και Shaun Gallagher στον όρο «ελάχιστος εαυτός»: μόνο οι αισθήσεις ιδιοκτησίας σώματος και πρακτόρευσης χωρίς συναίσθηση διάρκειας στον χρόνο ή αυτοαναστοχασμό. Οι νευροεπιστήμονες Jaak Panksepp και Antonio Damasio υποστηρίζουν ότι κάτι αντίστοιχο προκύπτει από υποφλοιώδεις περιοχές του εγκεφάλου – τις πρώτες που ωριμάζουν στα νεογνά και μοιάζουν με εκείνες άλλων σπονδυλωτών ζώων. Άρα πιθανόν πολλά ζώα διαθέτουν έναν τέτοιο βασικό πυρήνα αυτοαντίληψης.

Γιατί εξελίχθηκε αυτός ο «ελάχιστος» εαυτός; Επειδή οργανώνει την εμπειρία για χάρη της επιβίωσης: διαχωρίζοντας σήματα που σχετίζονται με το σώμα απ’ όσα όχι, ένα ζώο ξέρει ποια τμήματα πρέπει να προστατέψει – π.χ., δεν τρώει τον ίδιο του τον εαυτό όταν πεινάει! Επίσης ξεχωρίζει ποια γεγονότα προκαλεί μόνο του (π.χ., μια ηλεκτρική ψάρια διακρίνει αν μια διαταραχή στο ηλεκτρικό πεδίο προέρχεται από δική της κίνηση ή θήραμα). Η διάκριση αυτή αποτελεί χρήσιμο σημείο εκκίνησης για κάθε ενσώματη νοημοσύνη.

Η δομή του ανθρώπινου εγώ ως ενσώματου οργανισμού

Η πλήρης ανθρώπινη ταυτότητα χτίζεται πάνω σ’ αυτή τη βάση επειδή είμαστε περικλεισμένοι μέσα στο σώμα μας· τα νεύρα κι οι αισθήσεις μας βρίσκονται μέσα στο κρανίο μας. Αυτός ο «ελάχιστος» εαυτός μάς χαρίζει πρωτογενή εμπειρία ιδιοκτησίας σώματος κι αίσθηση πρακτόρευσης.

Dennett, στο ‘The Origin of Selves’ (1989), περιγράφει τον «ελάχιστο» ως μια οργάνωση που ξεχωρίζει/διαφυλάσσει κομμάτια του κόσμου· έτσι ο εαυτός γίνεται μια νοητή (virtual) οντότητα υλοποιούμενη μέσω σωματικών/εγκεφαλικών διεργασιών. Ο Thomas Metzinger, στο Being No One (2003), βλέπει τον ανθρώπινο εαυτό ως νοητικό μοντέλο – μια δομή που οργανώνει αντιλήψεις/μνήμες/αισθήματα σχετικά με τον ενσώματο «εμένα». Αυτό υλοποιείται από δίκτυο εγκεφαλικών περιοχών ενεργό κατά την εγρήγορση αλλά ανενεργό στη βαθιά ύπνωση ή αναισθησία.

Συνθετική προσέγγιση: Κατασκευάζοντας έναν τεχνητό εαυτό

Πολλαπλά εγκεφαλικά υποστρώματα συμμετέχουν στη συγκρότηση του εγώ – άλλα ωριμάζουν νωρίς, άλλα επικαλύπτονται με άλλα συστήματα. Αυτά συνεργάζονται ώστε να προσφέρουν συνεκτική εμπειρία ταυτότητας· διαφορετικές μορφές διαλυμένου εγώ μπορούν επίσης να φωτιστούν μέσω μελετών νευροποικιλότητας.

Πιστεύω όμως ότι αξίζει να εξετάσουμε τη λεγόμενη συνθετική προσέγγιση: κατανοούμε τον άνθρωπο προσπαθώντας να κατασκευάσουμε έναν τεχνητό εγώ. Η υπόθεση ότι ο εαυτός είναι νοητό μοντέλο ευνοεί αυτή τη στρατηγική.

Για να υπάρξει τεχνητός εγώ παρόμοιος με τον ανθρώπινο απαιτείται μίνιμουμ: ένα σύστημα με φυσικό σώμα που αισθάνεται άμεσα τον κόσμο και μπορεί να δράσει – δηλαδή ένα ρομπότ.

Ρομπότ: Η διάκριση ανάμεσα σε «εμένα» και «μη-εμένα»

Κεντρική πρόκληση: Πώς ξεχωρίζει κανείς το «εγώ» απ’ το «μη-εγώ», δηλαδή πώς οικοδομείται η βασική διάκριση μέσω αισθήσεων τόσο για το ίδιο το σώμα όσο και για τον εξωτερικό κόσμο; Τα περισσότερα ρομπότ σήμερα διαθέτουν αισθητήρες ώστε να αντιλαμβάνονται τις θέσεις των αρθρώσεων/μελών τους (αντίστοιχο της ανθρώπινης ιδιοδεκτικότητας). Κάποια έχουν απτική επιφάνεια («τεχνητό δέρμα») ώστε να αντιλαμβάνονται επαφή στα όρια τους.

Ρομπότ με κάμερες/μικρόφωνα αποκτούν κυριολεκτικά “οπτική γωνία”: Κατέχουν συγκεκριμένη θέση/στάση στον χώρο που καθορίζει τί μπορούν εκείνη τη στιγμή να αισθανθούν – κανείς άλλος δεν μπορεί τότε να βρίσκεται εκεί.

Bongard et al: Εργαστήρια έχουν δείξει πως ρομπότ μπορούν μέσω τυχαίων κινήσεων («motor babbling») να μάθουν τη δομή τους· έτσι ένα ρομπότ-αστέρι έμαθε μόνο του τις θέσεις των ποδιών/κινούταν μπροστά. Άλλα ρομπότ με αρθρωτά χέρια χρησιμοποιούν νευρωνικά δίκτυα για ανάλογες εργασίες.

Babies & Robots: Μαθαίνοντας τα όρια του σώματος

Tο motor babbling εμφανίζεται τόσο στα μωρά όσο και στα ρομπότ: Πριν αποκτήσουν στόχευση στις κινήσεις τους, αγέννητα μωρά μαθαίνουν μέσω αφής ότι αγγίζοντας τον ίδιο τους τον κορμό βιώνουν διπλή αίσθηση (και στα δάχτυλα και στο σημείο επαφής). Έτσι ήδη μετά τη γέννα ξεχωρίζουν βασικά τι ανήκει στο σώμα τους· π.χ., στρέφονται προς άγγιγμα στο μάγουλο εκτός αν έγινε απ’ το ίδιο τους το χέρι.

Kαι στους ανθρωποειδείς ρομπότ:, διπλή αφή χρησιμοποιείται για κατανόηση των σωματικών ορίων.

Mάθηση μέσω όρασης/κίνησης:

Στο εργαστήριό μου δείξαμε πως ένας προσομοιωμένος ρομπότ μαθαίνει οπτική διάκριση “εγώ/άλλος” παρακολουθώντας τα χέρια/βραχίονές του καθώς κινούνται· συσχετισμοί μεταξύ ιδιοδεκτικών σημάτων & αλλαγών εικόνας επιτρέπουν διαχωρισμό των σωματικών τμημάτων από τον υπόλοιπο κόσμο.

Eλαστικότητα αυτοαντίληψης & αίσθηση πρακτόρευσης

Kλασικό παράδειγμα ευκαμψίας:

Το rubber hand illusion (RHI):

Άτομα νιώθουν ιδιοκτησία τεχνητού χεριού όταν βλέπουν αυτό να χαϊδεύεται συγχρονισμένα με το πραγματικό τους χέρι (που είναι κρυμμένο). Εμπνευσμένη απ’ αυτό η Yuxuan Zhao, ενσωμάτωσε μοντέλο σχετικών δικτύων στον έλεγχο ανθρωποειδούς iCub· εκπαιδεύοντας μέσω motor babbling ανέπτυξε αναπαράσταση “του χεριού”. Με έκθεση σε RHI-παράλλαξη τόσο η συμπεριφορά όσο κι οι νευρωνικές αποκρίσεις ήταν ανάλογες με αυτές ανθρώπων & πιθήκων – επιβεβαιώνοντας θεωρίες για την εγκύρωση ιδιοκτησίας στο εγκέφαλο.

Αίσθηση πρακτόρευσης:

Theory of agency/comparator model: Ο εγκέφαλος προβλέπει τις αισθητηριακές συνέπειες των πράξεών μας (π.χ., αναμένουμε τους δικούς μας βηματισμούς). Διαταραχές αυτών των προβλέψεων εξηγούν φαινόμενα σχιζοφρένειας όπου πράξεις βιώνονται ως ξένες.
Μελέτες ρομπότ έδειξαν πως predictive learning επιτρέπει διάκριση “ιδίου” ειδώλου στον καθρέφτη έναντι άλλου όμοιου ρομπότ (Pablo Lanillos κ.ά.). Χρειάστηκε επέκταση θεωρίας comparator ώστε αυτό να λειτουργήσει στην πράξη – δείχνοντας πόσο χρήσιμη είναι η ρομποτική στη δοκιμή θεωριών περί αυτοαντίληψης.

Eπέκταση στη διαρκή ταυτότητα & κοινωνική κατανόηση

Η αίσθησή μας ως διαρκούς προσώπου:

Ψυχολόγοι όπως ο Endel Tulving, υποστηρίζουν ότι βασίζεται στη χωρική μνήμη γεγονότων & στη δυνατότητα “νοητικού ταξιδιού στον χρόνο”. Μελέτες απεικόνισης δείχνουν συμμετοχή κυρίως του ιππόκαμπου.
Τα παιδιά αποκτούν γραμμική έννοια χρόνου μόνο μετά την είσοδο στο σχολείο· τότε γεννιέται η αίσθηση ενός επίμονου εγώ.

Τα ρομπότ διαθέτουν χρονόμετρα & ημερολόγια αλλά χρειάζονται κάτι παραπάνω:

H ανάκληση μνήμης απαιτεί επιλογή σχετικών πληροφοριών κατάλληλων για κάθε περίσταση.
Νέα μοντέλα generative AI χρησιμοποιούνται ώστε τα ρομπότ ν’ ανακατασκευάζουν επεισοδιακές μνήμες βάσει μερικών στοιχείων όπως κάνουμε οι άνθρωποι· έτσι μπορούν τόσο ν’ “ανατρέχουν” στο παρελθόν όσο & ν’ “φαντάζονται” πιθανά σενάρια μέλλοντος.
Ενσωμάτωσή τους σε μοντέλο minimal self θα επέτρεπε σ’ ένα ρομπότ ν’ αναστοχάζεται παρελθόν & μέλλον σαν άνθρωπος.

Kοινωνικός νους & θεωρία μυαλού στα ρομπότ

Άλλη διάσταση:

Το “εγώ” ως διαφορετικό απ’ το “εσύ”. Από τριών-τεσσάρων χρονών αρχίζουμε ν’ αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο μέσα απ’ τα μάτια των άλλων.
Δυνατότητες όπως μίμηση & κοινή προσοχή αποτελούν δομικά στοιχεία κοινωνικής νόησης τόσο στους ανθρώπους όσο & στα ρομπότ.
Πειράματα “theory of mind” χρησιμοποιούνται πλέον ως benchmarks στη ρομποτική.
Ο Yiannis Demiris& συνεργάτες έδειξαν ότι ένα ανθρωποειδές μπορεί ν’ αντιστοιχήσει μοντέλο “σκελετού” πάνω σ’ έναν άνθρωπο ώστε ν’ καταλάβει καλύτερα τις κινήσεις/στόχους του άλλου & ν’ αναπτύξει δεξιότητες μίμησης μάθησης.

Eνσωμάτωση όλων των πτυχών: Αρχιτεκτονική γνώσης & αφήγησης

Το ανθρώπινο μοντέλο-εγώ ενσωματώνει όλες αυτές τις πλευρές:

Ο συντονισμός επιτυγχάνεται μέσω μιας “γνωσιακής αρχιτεκτονικής”, δηλαδή της μεγάλης κλίμακας λειτουργικής διάρθρωσης των συστημάτων εγκεφάλου.
Στην AI έχουμε αναπαράγει πολλές μεμονωμένες δεξιότητες αλλά δυσκολευόμαστε στην αξιόπιστη ολοκληρωμένη σύνθεση πραγματικού χρόνου.
Ένα πιθανό κλειδί βρίσκεται στη “στρωμάτωση”: βασικές δυνατότητες υπάρχουν απ’ τη γέννηση & αποτελούν θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζονται πιο σύνθετες νοητικές αναπαραστάσεις στις αργά ωριμάζουσες περιοχές.
Αλλη θεμελιώδης πηγή αυτοαντίληψης αποτελεί η κουλτούρα & η γλώσσα: καθώς μαθαίνουμε να μιλούμε αποκτούμε λαϊκές έννοιες περί ταυτότητας ενώ μετατρέπουμε προσωπικές μνήμες σε αφηγηματικές ιστορίες γύρω στα τέσσερα-πέντε χρόνια ζωής.
Μελέτες όπως αυτή των Peter Dominey& συνεργ., έδειξαν ότι ακόμη κι ένα ρομπότ μπορεί ν’ αποκτήσει αφηγηματικές δεξιότητες συνδέοντας λέξεις/γραμματική με αισθητηριακές εμπειρίες – διαδικασία ανάλογη με την παιδική ανάπτυξη. 

Mπορούν οι μηχανές πραγματικά να βιώσουν;

Παρά τις προσομοιώσεις συμπεριφοράς…

Πολλοί αμφισβητούν αν όλα αυτά συνεπάγονται πραγματική υποκειμενικότητα στα μηχανήματα.
Ο νευροεπιστήμονας Anil Seth, επικαλούμενος τον Thomas Nagel (“what it is like to be…”), υποστηρίζει ότι υπάρχουν βιολογικές βάσεις στην εμπειρία που δεν μπορούν ν’ αναπαρασταθούν συνθετικά.
Από ηλεκτροχημικά φαινόμενα έως μεταβολισμό & αυτοσυντήρηση (“autopoiesis”), όλα αυτά χαρακτηρίζουν τους βιολογικούς οργανισμούς αλλά όχι τα ρομπότ – χωρίς όμως σαφή σύνδεση με τη συνείδησή μας. 

Εναλλακτικά:

Ο ψυχολόγος J Kevin O’Regan προτείνει ότι η εμπειρία γεννιέται όχι μόνο στον εγκέφαλο αλλά στις δυναμικές αλληλεπιδράσεις σώματος-περιβάλλοντος (“sensorimotor contingencies”).
Έτσι κάθε ον που παράγει τέτοιες δυναμικές σχέσεις έχει εμπειρία – άρα ίσως κι ένα κατάλληλα εξοπλισμένο ρομπότ. 

Aπό τις λέξεις στην ουσία της αυτοαντίληψης

Ωστόσο: Disembodied genAIs όπως τα σημερινά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) φαίνεται πως απλώς “παίζουν ρόλους” υποκειμενικής εμπειρίας βάσει μίμησης της ανθρώπινης γλώσσας χωρίς πραγματική κατανόηση ή αίσθηση εγώ. 

Ακόμη κι έτσι όμως — όπως σημείωσε εύστοχα ένας σχολιαστής — ίσως τελικά δεν υπάρχει ισχυρή διάκριση μεταξύ παρατηρητή & παρατηρούμενου πέρα απ’ αυτή που κατασκευάζουμε μέσα στη γλώσσα. 
Με άλλα λόγια: κι εμείς είμαστε δεξιοτέχνες “role players”, οικοδομώντας & παρουσιάζοντας μια έννοια περί του ποιοι είμαστε — όμως αντίθετα από τις μηχανές χωρίς σώμα μπορούμε τελικά πάντα να θεμελιώνουμε τις αφηγηματικές πλευρές της ταυτότητάς μας στην άμεση σχέση μας με το ίδιο μας το σώμα & τον κόσμο γύρω μας.

Πηγή

Ποια είναι τα όρια της ΤΝ όταν αναμειγνύεται με την απονομή της Δικαιοσύνης; Μπορούν οι αλγόριθμοι να υποκαταστήσουν την ανθρώπινη κρίση ενός δικαστή ή τις ερμηνευτικές ικανότητες ενός δικηγόρου;

Σε όλα αυτά τα ερωτήματα απαντά η Δρ. Αντωνία Νικολοπούλου, δικηγόρος με εξειδίκευση στο Αστικό Δίκαιο, η οποία έχει εκπονήσει το διδακτορικό της σε θέματα ΤΝ και δραστηριοποιείται επαγγελματικά σε ζητήματα συμμόρφωσης με τους κανονισμούς της ΤΝ.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κυρία Νικολοπούλου, συμμετείχατε με πολλαπλές συμβολές σας στον συλλογικό επιστημονικό τόμο με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη: Ανθρώπινα Δικαιώματα, Δημοκρατία και Κράτος Δικαίου», που εξέδωσε η Νομική Βιβλιοθήκη και επιμελήθηκε ο Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, Δρ. Ευριπίδης Στ. Στυλιανίδης. Σε τι συμβάλλει ο τόμος αυτός και ποιο αποτύπωμα αφήνει στην επιστημονική κοινότητα; Πώς αποφασίσατε να συμμετάσχετε εσείς σε αυτόν τον τόμο;

Ο συλλογικός αυτός τόμος αποτελεί την πρώτη προσπάθεια στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση να διερευνηθούν οι διαστάσεις της τεχνητής νοημοσύνης (εφεξής: ΤΝ) στο πλαίσιο των Aνθρωπίνων Δικαιωμάτων, της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου. Συγκεντρώνει επιστημονικές συμβολές από ειδικούς διαφορετικών κλάδων, προσφέροντας ένα ευρύ και πολυεπίπεδο πλαίσιο ανάλυσης των προκλήσεων και των ευκαιριών που φέρει η ΤΝ. Το έργο αφήνει σημαντικό αποτύπωμα στην επιστημονική κοινότητα, καθώς σ’ αυτό όχι μόνο καταγράφεται η τρέχουσα κατάσταση και οι εξελίξεις στον τομέα της ΤΝ, αλλά πραγματοποιείται κατ’ άρθρον ερμηνεία των άρθρων 1-25 του Ελληνικού Συντάγματος υπό το πρίσμα της ΤΝ. Εν συνεχεία, εξετάζεται η επίδραση της ΤΝ στην εκτελεστική, δικαστική και νομοθετική εξουσία, ενώ παράλληλα τίθενται βασικά φιλοσοφικά, ηθικά και γεωπολιτικά ζητήματα που ανακύπτουν από την ενσωμάτωση της τεχνολογίας αυτής.

Tίθενται ζητήματα αξιοπιστίας και  ακρίβειας των συστημάτων ΤΝ. Η ολική ή μερική έλλειψη «κατάλληλων» δεδομένων μπορεί να οδηγήσει σε «υπερ-προσαρμογή»

Η ενασχόλησή μου με τα θέματα της ΤΝ, τόσο στην Ελλάδα, όπου δραστηριοποιούμαι επαγγελματικά και ασχολούμαι με ζητήματα συμμόρφωσης σχετικά με τους κανονισμούς της ΤΝ, καθώς και με το συμβατικό δίκαιο αλλά και την ευθύνη που απορρέει από την παραγωγή και χρήση της ΤΝ, όσο και στο εξωτερικό, συγκεκριμένα στο Μόναχο της Γερμανίας, όπου εκπόνησα το διδακτορικό μου σε θέματα ΤΝ και αστικού δικαίου, μου επέτρεψε να αποκτήσω το απαραίτητο επιστημονικό υπόβαθρο, ώστε να καταστεί εφικτή η συμμετοχή μου σε ένα τόσο πρωτοποριακό επιστημονικό εγχείρημα, ήτοι η συμβολή μου, μέσω των επιστημονικών μου παρεμβάσεων, στην υλοποίηση του συλλογικού τόμου «Τεχνητή Νοημοσύνη: Ανθρώπινα Δικαιώματα, Δημοκρατία και Κράτος Δικαίου». Την ευκαιρία αυτή μου έδωσε ο Καθ. Ευριπίδης Στυλιανίδης, τον οποίο και ευχαριστώ θερμά.

–Όπως είναι λογικό η χρήση της ΤΝ προκαλεί δεοντολογικές ανησυχίες αλλά και νομικά ζητήματα. Ποιες ανησυχίες έχετε σχετικά με τη χρήση της ΤΝ στη νομική πρακτική;

Η είσοδος της ΤΝ στη νομική πρακτική συνιστά  αμφίσημο σημείο της εποχής μας: από τη μία υπόσχεται ταχύτητα, αποδοτικότητα και πρόσβαση σε τεράστιες βάσεις δεδομένων· από την άλλη εγείρει σοβαρά δεοντολογικά και νομικά ζητήματα που δεν μπορούν να αγνοηθούν.

Καταρχάς, τίθενται ζητήματα αξιοπιστίας και  ακρίβειας των συστημάτων ΤΝ. Η μηχανική μάθηση (κατηγορία-τρόπος λειτουργίας της ΤΝ)  βασίζεται στη διαθεσιμότητα μεγάλου όγκου κατάλληλων δεδομένων εκπαίδευσης. Η ολική ή μερική έλλειψη «κατάλληλων» δεδομένων μπορεί να οδηγήσει σε «υπερ-προσαρμογή», δηλαδή, σε μοντέλα που είναι προσανατολιζόμενα, αποκλειστικά, σε συγκεκριμένα δεδομένα εκπαίδευσης (ενν. τα διαθέσιμα αλλά μη «κατάλληλα» ) και τα οποία διαθέτουν περιορισμένη ικανότητα να επεξεργάζονται αποτελεσματικά νέα δεδομένα. Συνέπεια τούτου στην πράξη, είναι για παράδειγμα ότι ένα νομικό κείμενο, μια συμβουλή, μια δικαστική απόφαση ή ακόμη και μια πρόβλεψη για την έκβαση δίκης μπορεί να ενέχει λάθη ή παραλείψεις. 

H ΤΝ μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο για τον νομικό κόσμο, αρκεί να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά και όχι αντικαταστατικά προς τον Άνθρωπο

Σε συνέχεια τούτου, ανησυχίες ανακύπτουν και ως προς την υπέρμετρη προς την ΤΝ επιδεικνυόμενη εμπιστοσύνη και την αποδοχή των αποτελεσμάτων της χωρίς επαρκή έλεγχο, αποκλείοντας την διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων και ενδεχομένως παραβιάζοντας βασικά θεμελιώδη δικαιώματα.

Ζητήματα μπορούν να ανακύψουν και ως προς τεχνικά ζητήματα χρήσης της ΤΝ στη νομική πρακτική. Ενδεικτικά αναφέρονται οι εξής περιπτώσεις που εγείρουν προβληματισμούς:

1.- τα δεδομένα εκπαίδευσης μπορούν να περιλαμβάνουν νομικά δεσμευτικές αποφάσεις σε ηλεκτρονική μορφή. Τέτοιου είδους δεδομένα δεν είναι, ωστόσο, πάντα πλήρως προσβάσιμα ή άλλοτε προστατεύονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. 

2.- η ύπαρξη περιθωρίων διακριτικής ευχέρειας και οι συνεπακόλουθες διαφοροποιήσεις στις δικαστικές αποφάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε επιπλοκές και σφάλματα στη μηχανική μάθηση, ενώ, σε περίπτωση τροποποίησης του ουσιαστικού δικαίου, απαιτείται η επανεκπαίδευση των συστημάτων μηχανικής μάθησης, δια καταλλήλως προσαρμοσμένων δεδομένων εκπαίδευσης. 

 3.- η χρήση ασαφών νομικών όρων και αορίστων νομικών εννοιών περιπλέκει, έτι περαιτέρω, την εφαρμογή της ΤΝ. Αυτοί οι όροι ερμηνεύονται, κατά περίπτωση, βάσει κοινωνικών και πολιτισμικών παραμέτρων, οι οποίες με τα υφιστάμενα τεχνολογικά δεδομένα είναι δύσκολο να ενσωματωθούν προσηκόντως στα μοντέλα λήψης αποφάσεων.

 4.- η φυσική γλώσσα, ως μέσο «άρθρωσης» των νομικών κειμένων και των δικαστικών αποφάσεων, αποτελεί μία ακόμη τροχοπέδη. Η αναγνώριση των διαφόρων στιλ γραφής, η χρήση διττών εννοιών, σαρκασμού ή υπαινιγμών, δυσχεραίνει την επεξεργασία από τα συστήματα ΤΝ. 

 5.- τέλος, ένα σημαντικό ζήτημα αφορά τη μετατόπιση της εξουσίας από τους νομικούς ή/και τη δικαστική αρχή στους τεχνικούς που αναπτύσσουν ή/και εφαρμόζουν τα αλγοριθμικά συστήματα. 

Έπειτα, ανησυχίες για τη  χρήση συστημάτων ΤΝ στη νομική πρακτική συνδέονται και με την  προστασία προσωπικών δεδομένων. Η ΤΝ χρειάζεται τεράστιο όγκο πληροφοριών – δεδομένων, για να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Αν αυτά τα δεδομένα περιλαμβάνουν ευαίσθητα νομικά στοιχεία/ ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, για παράδειγμα ιατρικούς φακέλους, ποινικά μητρώα, οικονομικά στοιχεία, τίθεται εύλογα το εξής ερώτημα: ποιος διασφαλίζει ότι αυτά τα δεδομένα δε θα διαρρεύσουν ή δε θα χρησιμοποιηθούν καταχρηστικά;

Κρίσιμο ζήτημα αποτελεί και η μετακύλιση ευθύνης. Αν ένα σύστημα ΤΝ δώσει μια εσφαλμένη γνωμοδότηση/οδηγήσει σε ένα εσφαλμένο αποτέλεσμα, ποιος φέρει την ευθύνη; Ο δικηγόρος που χρησιμοποίησε το σύστημα ΤΝ; Ο προγραμματιστής που το σχεδίασε; Ή μήπως η ευθύνη χάνεται μέσα σε μια «γκρίζα ζώνη» τεχνολογικής αοριστίας;

Επιπλέον, δεν μπορεί να παραβλεφθεί το ζήτημα της μεροληψίας των αλγορίθμων. Η ΤΝ «εκπαιδεύεται» σε δεδομένα που φέρουν τα αποτυπώματα των κοινωνικών προκαταλήψεων. Έτσι, υπάρχει κίνδυνος να αναπαραχθούν ή και ενισχυθούν οι υπάρχουσες ανισότητες, αυτή τη φορά μέσα από ένα εργαλείο που εμφανίζεται ως ουδέτερο και «αντικειμενικό».

H υπάρχουσα ΤΝ μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμη στην έρευνα της νομολογίας

Τέλος, η ίδια η φύση της νομικής επιστήμης και συνακόλουθα της νομικής πράξης αναδεικνύει μια φιλοσοφική ανησυχία: το δίκαιο δεν είναι απλή εφαρμογή κανόνων, αλλά εμπεριέχει ερμηνεία, κρίση, και το λεγόμενο «ανθρώπινο μέτρο». Η ΤΝ, όσο εξελιγμένη κι αν είναι, αδυνατεί να «κατανοήσει» την κοινωνική διάσταση της δικαιοσύνης, τον ηθικό παλμό μιας υπόθεσης ή την ανάγκη επιείκειας.

Συνεπώς, η ΤΝ μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο για τον νομικό κόσμο, αρκεί να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά και όχι αντικαταστατικά προς τον Άνθρωπο. Η δεοντολογική επιφυλακή, η νομική θωράκιση και η συνεχής κριτική αποτίμηση είναι οι απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες, ώστε το μέλλον της νομικής επιστήμης και της δικαιοσύνης να μην παραδοθεί άκριτα σε μηχανές, αλλά να παραμείνει πιστό στον Άνθρωπο.

–Σε ποιες νομικές εργασίες θεωρείτε ότι η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει περισσότερο; Στην έρευνα  της νομολογίας, στη σύνταξη εγγράφων, στην ανάλυση συμβολαίων;

Η υπάρχουσα ΤΝ μπορεί να βοηθήσει μάλλον περισσότερο στον τομέα της έρευνας, λιγότερο στη σύνταξη νομικών κειμένων – είτε πρόκειται για δικόγραφα είτε για συμβόλαια είτε για ακαδημαϊκά κείμενα – και ακόμα λιγότερο στην σύνταξη δικαστικών αποφάσεων.

Για παράδειγμα, η υπάρχουσα ΤΝ μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμη στην έρευνα της νομολογίας. Στο παραδοσιακό μοντέλο, ένας δικηγόρος μπορεί να αφιερώσει ημέρες, για να αναζητήσει δικαστικές αποφάσεις που συνδέονται με την υπόθεσή του. Ένα καλά εκπαιδευμένο σύστημα ΤΝ είναι σε θέση να φιλτράρει χιλιάδες αποφάσεις σε ελάχιστο χρόνο, να εντοπίζει μοτίβα και να προτείνει τις πιο σχετικές αναφορές. Έτσι, ο νομικός επαγγελματίας αποκτά περισσότερη στρατηγική ευχέρεια, αφιερώνοντας το χρόνο του στην ουσιαστική ανάλυση και όχι στη χρονοβόρα αναζήτηση.

Η προετοιμασία, όμως, αγωγών, συμβολαίων ή ακαδημαϊκών δοκιμίων δεν είναι μια απλή μηχανική διαδικασία· πρόκειται για πράξεις που απαιτούν πολυεπίπεδη κρίση, λεπτές ερμηνείες και διεπιστημονική γνώση. Για παράδειγμα, μια αγωγή μπορεί να έχει σαφή νομικό σχεδιασμό, αλλά συχνά εμπλέκει οικονομικές, κοινωνιολογικές ή ακόμη και ψυχολογικές παραμέτρους. Ένα συμβόλαιο, πάλι, δεν είναι μόνο η τυπική αποτύπωση συμφωνιών· είναι η ισορροπία συμφερόντων, οι στρατηγικές παραχωρήσεις, οι λεπτές αποχρώσεις στις διατυπώσεις που μπορεί να καθορίσουν το μέλλον μιας συνεργασίας. Αυτά είναι στοιχεία που η ΤΝ, όσο εξελιγμένη κι αν είναι, δεν μπορεί να «αισθανθεί» ούτε να αξιολογήσει με τον τρόπο που το κάνει ένας έμπειρος νομικός.

Η ανθρώπινη κρίση παραμένει καθοριστική, καθώς η ΤΝ μπορεί να παράγει λάθη ή ανακρίβειες ιδιαίτερα σε πολύπλοκα ή εξειδικευμένα θέματα

Ακόμα περισσότερο, η έκδοση μιας δικαστικής απόφασης συνιστά κορυφαία στιγμή άσκησης εξουσίας και απονομής δικαιοσύνης. Δεν πρόκειται μόνο για την εφαρμογή κανόνων, αλλά για την ερμηνεία τους σε συγκεκριμένα κοινωνικά συμφραζόμενα, με σεβασμό στις αρχές της ισότητας, της αναλογικότητας και της επιείκειας. Ο δικαστής, πέρα από τον νόμο, καλείται να σταθμίσει ανθρώπινες ιστορίες, συγκρούσεις αξιών, και τις μακροπρόθεσμες συνέπειες μιας απόφασης. Είναι, δηλαδή, μια διαδικασία βαθύτατα ανθρωποκεντρική και ηθική, όπου η «ψυχρή λογική» της ΤΝ δεν αρκεί.

–Υπάρχουν συγκεκριμένα παραδείγματα, που η ΤΝ σας έχει εξοικονομήσει χρόνο ή έχει βελτιώσει την ποιότητα της δουλειάς σας;

Προς το παρόν, η χρήση της ΤΝ έχει επικουρήσει την εργασία μου πολύ περιορισμένα, κυρίως σε μεταφράσεις μικρών κειμένων σε άλλες γλώσσες. Σημειώνεται δε ότι τη χρήση αυτή της ΤΝ την έκανα με δεδομένο ότι κατέχω καλά αυτές τις γλώσσες, οπότε είμαι σε θέση να εντοπίζω και τυχόν λάθη της ΤΝ.

–Εσείς, κυρία Νικολοπούλου, πώς αντιμετωπίζετε την εμπιστευτικότητα των στοιχείων των πελατών, όταν χρησιμοποιείτε εργαλεία της ΤΝ;

Η εμπιστευτικότητα των στοιχείων των πελατών αποτελεί για μένα απόλυτη προτεραιότητα. Όταν χρησιμοποιώ εργαλεία ΤΝ, φροντίζω να περιορίζω την επεξεργασία των δεδομένων σε εκείνα τα σημεία, που η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει, χωρίς να αποκαλύπτονται ευαίσθητα προσωπικά στοιχεία των εντολέων μου.

Επιπλέον, επιλέγω πλατφόρμες που προσφέρουν υψηλά πρότυπα ασφάλειας και συμμορφώνονται με τους ισχύοντες κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων, ώστε η υποβοήθηση από την ΤΝ να μην θέτει σε κίνδυνο την εμπιστοσύνη των πελατών.

Η χρήση της ΤΝ από όλους τους χρήστες – επαγγελματίες και μη – προϋποθέτει τη συμμόρφωσή τους με τους ισχύοντες νόμους, κανονισμούς και πρότυπα.

–Πώς διασφαλίζεται η ακρίβεια των πληροφοριών που παράγει η ΤΝ;

Η ακρίβεια των πληροφοριών που παράγει η ΤΝ εξαρτάται τόσο από την ποιότητα των δεδομένων εκπαίδευσης όσο και από τον τρόπο χρήσης της. Οι νομικοί αλλά όλοι οι χρήστες της ΤΝ εν γενεί πρέπει να αντιμετωπίζουν τα αποτελέσματα της ΤΝ ως εργαλείο υποβοήθησης, ελέγχοντας προσεκτικά κάθε πληροφορία και συγκρίνοντάς την με αξιόπιστες πηγές. Η ανθρώπινη κρίση παραμένει καθοριστική, καθώς η ΤΝ μπορεί να παράγει λάθη ή ανακρίβειες, ιδιαίτερα σε πολύπλοκα ή εξειδικευμένα θέματα.

–Πώς πιστεύετε ότι θα αλλάξει ο ρόλος του δικηγόρου και του δικαστή τα επόμενα χρόνια;

Τα επόμενα χρόνια, ο ρόλος του δικηγόρου και του δικαστή αναμένεται να υποστεί μεταβολές, με τέτοιο τρόπο, ώστε η ΤΝ να αναδειχθεί σε ουσιώδες υποστηρικτικό εργαλείο κατά την άσκηση του δικαστικού και δικηγορικού λειτουργήματος. Οι δικηγόροι θα μπορούν να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο σε στρατηγικές αποφάσεις, σύνθετες αναλύσεις και ανθρώπινες διαπραγματεύσεις, αντί για χρονοβόρες διαδικαστικές εργασίες ή έρευνα νομολογίας. Οι δικαστές, από την πλευρά τους, θα διαθέτουν εργαλεία που θα τους βοηθούν στην επεξεργασία δεδομένων και στην ταχύτερη αξιολόγηση πληροφοριών, χωρίς όμως αυτά να υποκαθιστούν τη βαθιά κρίση και την ηθική ευθύνη που απαιτεί η απονομή δικαιοσύνης. 

Αν ένα σύστημα ΤΝ δώσει μια εσφαλμένη γνωμοδότηση/οδηγήσει σε ένα εσφαλμένο αποτέλεσμα, ποιος φέρει την ευθύνη;

Συνολικά, η ΤΝ θα αλλάξει τον τρόπο εργασίας, όχι όμως τη ουσία του ρόλου των δικηγόρων και των δικαστών, που παραμένει ανθρωποκεντρικός. 

Ζητούμενο είναι οι δικηγόροι και οι δικαστές να ελευθερώσουν περισσότερο χρόνο για να αξιολογούν τα εκάστοτε ζητήματα, χρόνο που μέχρι τώρα τους στερούν η έρευνα και άλλα γραφειοκρατικά καθήκοντα. Προϋπόθεση για αυτό είναι να μάθουν οι ίδιοι να χειρίζονται την ΤΝ και όχι να αφήσουν την ΤΝ να καθορίζει τον τρόπο εργασίας τους.

–Πόσο μακριά είμαστε από το να δούμε μια «αυτοματοποιημένη» διαδικασία για δικαστικές αποφάσεις; Δηλαδή χωρίς δικηγόρους και χωρίς δικαστές…

Αυτή τη στιγμή, και εξ όσων γνωρίζω, στον χώρο της νομικής και της δικαιοσύνης χρησιμοποιούνται συστήματα χαμηλού βαθμού αυτονομίας (δηλαδή με χαμηλό βαθμό ΤΝ), αλλά όχι αυξημένης ή πλήρους αυτονομίας. 

Πιστεύω ότι η ιδέα μιας «αυτόνομης» διαδικασίας για την έκδοση δικαστικών αποφάσεων, χωρίς την παρέμβαση δικηγόρων ή δικαστών, απέχει πολύ από την υπάρχουσα ΤΝ και, ακόμη κι αν στο μέλλον γίνει τεχνολογικά εφικτή, δεν θα ήταν ηθικά αποδεκτή για τον τομέα της νομικής επιστήμης και της δικαιοσύνης. 

Η άσκηση της νομικής και η απονομή δικαιοσύνης δεν περιορίζονται στην εφαρμογή κανόνων· απαιτούν ανθρώπινη κρίση, ηθική ευθύνη και αξιολόγηση των ιδιαίτερων περιστάσεων κάθε υπόθεσης. Η ΤΝ μπορεί να υποστηρίζει τη διαδικασία, αλλά η ουσία της νομικής πράξης και της απονομής δικαιοσύνης παραμένει αποκλειστικά ανθρώπινη υπόθεση.

Μιλά επίσης για την ανανεωμένη εφαρμογή gov.gr wallet και όλα τα νέα εργαλεία που θέτει σε χρήση το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης ώστε να γίνει ευκολότερη η καθημερινότητα των πολιτών.

 Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε υπουργέ, με αφορμή την μετονομασία του υπουργείου σε υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, θα ήθελα να σας ρωτήσω εάν με τις δυνατότητες που μας δίνει σήμερα η AI, θα μπορούσε να παταχθεί η διαφθορά. Για παράδειγμα με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν θα μπορούσαν να αποκαλυφθούν πολλά και γρήγορα για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ; Δηλαδή να γίνουν διασταυρώσεις των ΑΦΜ για εκείνους που είναι δικαιούχοι ή όχι;

Θα σας απαντήσω ότι ο ηλεκτρονικός υπολογιστής, το ψηφιακό εργαλείο, η Τεχνητή Νοημοσύνη, δεν έχουν συνείδηση. Δεν θα κάνουν παρέμβαση υπέρ κάποιου, ούτε θα αδικήσουν κάποιον άλλον. Για αυτό λέμε ότι η τεχνολογία είναι υπέρ των αδυνάτων, εκείνων που τη χρειάζονται περισσότερο από όλους. Επιπλέον, λέμε συχνά ότι η τεχνολογία είναι ουδέτερη, ωστόσο ο τρόπος που εμείς την αξιοποιούμε δεν είναι. Παίρνει το νόημα και την «ηθική» που εμείς της δίνουμε.

Έχοντας πει αυτά, η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι καταφατική, με την έννοια ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα λειτουργήσει όπως την προγραμματίσουμε. Μιλάμε συχνά για την «Ελλάδα του gov.gr», εννοώντας ένα κράτος με ψηφιακό μετασχηματισμό, που από την πρώτη στιγμή η Κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη άρχισε να υλοποιεί. Έτσι, ενισχύουμε συνεχώς τη διαφάνεια και εξαλείφουμε όλα εκείνα τα θολά σημεία τα οποία επέτρεπαν σε ορισμένους να λειτουργούν σε βάρος των πολιτών.

Το νέο Gov.gr Wallet, είναι ένα ολοκληρωμένο ψηφιακό πορτοφόλι, που έρχεται να κάνει την καθημερινότητα του πολίτη πιο εύκολη και πιο ασφαλή

Σε αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση, η Τεχνητή Νοημοσύνη με τις τεράστιες υπολογιστικές της δυνατότητες μπορεί να μας βοηθήσει να κάνουμε πιο γρήγορες και πιο ακριβείς διασταυρώσεις στοιχείων, να εντοπίζουμε ύποπτες συναλλαγές και να περιορίζουμε τα περιθώρια για φαινόμενα κακοδιαχείρισης.

Και επειδή δε μου αρέσει να κρύβω τα προβλήματα κάτω από το χαλί, ναι στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, η τεχνολογία που σήμερα διαθέτουμε με το πρόγραμμα των μικροδορυφόρων και τις πληροφορίες που ήδη συνεργαζόμενοι μικροδορυφόροι μας δίνουν, σε συνδυασμό με το Κτηματολόγιο που ολοκληρώνεται μετά από 40 χρόνια, μπορεί και να είναι η λύση προκειμένου να μην επαναληφθούν τόσο κραυγαλέες περιπτώσεις απατών όπως αυτή του ΟΠΕΚΕΠΕ, που δεν ταιριάζουν στη σημερινή Ελλάδα του gov.gr και της Τεχνητής Νοημοσύνης.

–Τι νέο μας φέρνει η εφαρμογή Gov.gr Wallet;

Από την Πέμπτη που μας πέρασε βρίσκεται στον αέρα το νέο Gov.gr Wallet, με ανανεωμένο, πιο φιλικό σχεδιασμό και αναβαθμισμένες δυνατότητες. Δεν μιλάμε πια για μια απλή εφαρμογή αποθήκευσης εγγράφων, αλλά για ένα ολοκληρωμένο ψηφιακό πορτοφόλι, που έρχεται να κάνει την καθημερινότητα του πολίτη πιο εύκολη και πιο ασφαλή.

Τι καινούργιο φέρνει; Πρώτα απ’ όλα, τον ψηφιακό βοηθό mAigov, την πρώτη εφαρμογή ΤΝ του Δημοσίου, που απαντά σε ερωτήσεις για ζητήματα Δημόσιας Διοίκησης ενώ έχει και λειτουργίες action bot. Οι πολίτες απλά εκφωνούν ή γράφουν το κείμενο στο mAigov και αμέσως οι υπεύθυνες δηλώσεις ή ληξιαρχικές πράξεις γάμου αποθηκεύονται στη Θυρίδα Πολίτη. Επίσης, η Θυρίδα Πολίτη βρίσκεται πλέον σε πιο κεντρικό σημείο, ώστε κάθε πολίτης να έχει στο κινητό του συγκεντρωμένα τα έγγραφά του, αλλά και ειδοποιήσεις από τις υπηρεσίες.

Επιπλέον, οι πολίτες μέσω ειδικού πλαισίου έχουν άμεση και ασφαλή πρόσβαση στον Προσωπικό Αριθμό τους, ενώ αν δεν έχουν εκδώσει οδηγούνται μέσω της εφαρμογής απευθείας στο gov.gr για να βγάλουν. Από το ίδιο μενού μπορούν να διαχειρίζεται τα στοιχεία επικοινωνίας στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η δυνατότητα αποστολής SMS με γεωγραφικό στίγμα προς το 112 σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Όλα αυτά, φυσικά μαζί με τα ψηφιακά έγγραφα, όπως η ταυτότητα και το δίπλωμα, καθώς και την ψηφιακή ταυτοποίηση των φιλάθλων για την είσοδο στα γήπεδα, συνθέτουν τη νέα εικόνα του Gov.gr Wallet.  

Αναβαθμίζουμε συνεχώς το Gov.gr Wallet,  ώστε μέχρι το 2027 να γίνει βασικό σημείο ψηφιακής επαφής με το κράτος.

–Κύριε Παπαστεργίου στο πλαίσιο της ΔΕΘ παρουσιάστηκε η «Πλατφόρμα καταγραφής ευάλωτων ομάδων και εμποδιζόμενων ατόμων». Σε ποιους ακριβώς απευθύνεται και περί τίνος ακριβώς πρόκειται;

Η «Πλατφόρμα καταγραφής ευάλωτων ομάδων και εμποδιζόμενων ατόμων» είναι ένα νέο έργο που υλοποιούμε με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, την ΚΕΔΕ και το Πανεπιστήμιο Πατρών. Απευθύνεται κυρίως σε άτομα με αναπηρία και ηλικιωμένους, γιατί ξέρουμε πολύ καλά ότι σε μια στιγμή κρίσης – σε μια φωτιά, μια πλημμύρα, έναν σεισμό – δεν έχουν όλοι την ίδια δυνατότητα να αντιδράσουν άμεσα.

Σκοπός μας είναι, όταν υπάρξει κάποια τέτοια δύσκολη κατάσταση,  οι αρχές να ξέρουν ποιοι άνθρωποι χρειάζονται πρώτοι βοήθεια και πού βρίσκονται. Η πλατφόρμα θα μπει στο gov.gr, θα συνδέεται με το 112 και θα καλύπτει όλους τους Δήμους.

Το AI Factory “Pharos”, είναι ένα «εργοστάσιο» της 4ης βιομηχανικής επανάστασης με έναν από τους μεγαλύτερους υπερυπολογιστές παγκοσμίως, τον «Δαίδαλο»

Ταυτόχρονα, η πλατφόρμα θα παρέχει κρίσιμα δεδομένα στους Δήμους για να χαρτογραφούν τις ανάγκες της περιοχής τους: να σχεδιάζουν ράμπες, ασφαλείς διαδρομές.

Με τέτοιες πρωτοβουλίες, όπως αυτή αλλά και η εφαρμογή «MyStreet», η οποία έχει στόχο τη διασφάλιση της πρόσβασης όλων των πολιτών ανεμπόδιστα στους κοινόχρηστους χώρους και στην οποία θα ενταχθούν σύντομα και οι «Θέσεις στάθμευσης ΑμεΑ», προσπαθούμε να κάνουμε πράξη κάτι που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο: Οι πόλεις μας ανήκουν σε όλους, χωρίς αποκλεισμούς.  

–Ανακοινώθηκε η υλοποίηση του Ai Factory «ΦΑΡΟΣ». Όπως έγινε γνωστό θα είναι μεταξύ των πρώτων 13 της Ευρώπης και θα συμβάλλει στην ανάπτυξη εφαρμογών ΤΝ στους τομείς της Υγείας, της Βιώσιμης Ανάπτυξης, του Πολιτισμού και της Γλώσσας από ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια και επιχειρήσεις. Τι σημαίνουν όλα αυτά; Ποιος θα το συντονίζει και πως θα έχει θετικά αποτελέσματα;

Μιας και αναφερθήκατε στην οργάνωση, είναι αλήθεια ότι διαπιστώσαμε την ανάγκη για μια δομή που να συντονίζει όλες τις δράσεις γύρω από την ΤΝ και τη διαχείριση δεδομένων στη χώρα. Για αυτόν τον λόγο, δημιουργήσαμε την Ειδική Γραμματεία ΤΝ και Διακυβέρνησης Δεδομένων. Σκοπός της είναι να διασφαλίσει ότι το Δημόσιο αξιοποιεί τις νέες τεχνολογίες με υπευθυνότητα και σωστό τρόπο, αλλά και να δώσει ώθηση στην εγχώρια καινοτομία.

Τώρα, σε ό,τι αφορά το AI Factory “Pharos”, μιλάμε για ένα «εργοστάσιο» της 4ης βιομηχανικής επανάστασης. Στην καρδιά του θα βρίσκεται ένας από τους μεγαλύτερους υπερυπολογιστές παγκοσμίως, ο «Δαίδαλος». Τι θα κάνει όμως ο “Pharos”;

Αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει Υπουργείο με το οποίο να μην έχουμε συνεργασία, ενώ το ίδιο συμβαίνει για την πλειοψηφία των οργανισμών και φορέων του Δημοσίου

Ουσιαστικά θα παρέχει σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, startups πρόσβαση σε δεδομένα, υπολογιστική ισχύ και τεχνογνωσία, ώστε να μπορούν να αναπτύξουν λύσεις ΤΝ σε κρίσιμους τομείς: την Υγεία, τη βιώσιμη ανάπτυξη, την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό. Έτσι, η χώρα μας παύει να είναι απλός καταναλωτής και γίνεται παραγωγός τεχνολογικών λύσεων.

Σχεδιάζουμε ήδη και μια νέα εθνική υποδομή AI στον νομό Κοζάνης, που θα επικεντρώνεται σε τρεις τομείς με έντονη στρατηγική σημασία και τοπική παρουσία, την ενέργεια, την αγροδιατροφή και τη φαρμακευτική έρευνα. Οικοδομούμε βήμα-βήμα ένα οικοσύστημα που συνδυάζει την τεχνολογία με τις πραγματικές ανάγκες της χώρας και δίνει στην Ελλάδα ενεργό ρόλο στο παγκόσμιο πεδίο της ΤΝ.

–Το ΠΑΣΟΚ μεταξύ των προτάσεων του για τη διακυβέρνηση της χώρας, θεωρεί ότι πρέπει να γίνει συγχώνευση του δικού σας υπουργείου με το υπουργείο Εσωτερικών κάτι το οποίο σύμφωνα με πληροφορίες επιθυμούσε και ο προκάτοχός σας. Ποια είναι η άποψή σας, θα βοηθούσε αυτή η συγχώνευση;

Δεν είμαι σίγουρος ότι στην αξιωματική αντιπολίτευση έχουν παρακολουθήσει την εξέλιξη του Υπουργείου τα τελευταία χρόνια και το εύρος της οριζόντιας επέκτασής του σε όλο σχεδόν το φάσμα δραστηριοτήτων του κράτους.

Αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει Υπουργείο με το οποίο να μην έχουμε συνεργασία, ενώ το ίδιο συμβαίνει για την πλειοψηφία των οργανισμών και φορέων του Δημοσίου.

Το στοίχημα είναι να χρησιμοποιούμε την Τεχνητή Νοημοσύνη με σοβαρότητα, όντας ένα ακόμη εργαλείο δίπλα στον άνθρωπο και όχι μπροστά από αυτόν ή -ακόμη χειρότερα- χωρίς αυτόν

Εκτός από τις ψηφιοποιήσεις, τις απλουστεύσεις και τις διαλειτουργικότητες, στην επέκταση έχει συμβάλλει δραματικά η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλά και το πρόγραμμα των μικροδορυφόρων και η πρόοδος των τηλεπικοινωνιών.

Και όσο προχωρά η τεχνολογία, όσο οι προκλήσεις γίνονται πιο απαιτητικές και η 4^η  Βιομηχανική Επανάσταση δείχνει το δρόμο, τόσο πιο καίριος είναι ο ρόλος του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης.

–Κύριε Παπαστεργίου, στα μέσα Σεπτεμβρίου ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα παρουσίασε το σχέδιο της κυβέρνησής του, για τη δημιουργία μέσω ΤΝ της «Ντιέλα», που θα είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση των δημοσίων συμβάσεων. Στόχος είναι, η Αλβανία να γίνει «μια χώρα όπου οι δημόσιοι διαγωνισμοί θα είναι 100% απαλλαγμένοι από διαφθορά». Θα το προτείνατε αυτό στον Πρωθυπουργό;

Να σας πω χαριτολογώντας, ότι όταν προστέθηκε η Τεχνητή Νοημοσύνη στον τίτλο του Υπουργείου, με είχαν πειράξει λέγοντάς μου ότι ακούγεται σαν να είμαι κι εγώ εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης. Τελικά η πραγματικότητα ήρθε να επιβεβαιώσει εκείνο το αστείο, με την «υπουργό-ρομπότ» της Αλβανίας.

Το στοίχημα είναι να χρησιμοποιούμε την Τεχνητή Νοημοσύνη με σοβαρότητα, όντας ένα ακόμη εργαλείο δίπλα στον άνθρωπο και όχι μπροστά από αυτόν ή -ακόμη χειρότερα- χωρίς αυτόν. Η συγκεκριμένη τεχνολογία αλλάζει τη ζωή μας, ήδη αλλάζει τομείς όπως Υγεία, Δικαιοσύνη, Παιδεία, μεταφορές, αλλάζει τον τρόπο που μαθαίνουμε.

Δεν αντικαθιστά την κρίση μας, αλλά μας δίνει δυνατότητες να παίρνουμε πιο γρήγορες και πιο σωστές αποφάσεις, να μειώνουμε τη γραφειοκρατία, να λύνουμε καθημερινά προβλήματα. Πάντως, να σας πω ότι δεν φοβάμαι μήπως χάσω τη θέση μου από κάποιον «συνάδελφο» Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η Ελλάδα, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, επενδύει σε υποδομές, καινοτομίες και μεταρρυθμίσεις για να ανταποκριθεί στις προκλήσεις και να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που ανοίγονται σε αυτήν τη νέα εποχή.

Κυριάκος Πιερρακάκης: Η Ελλάδα λύνει ιστορικές εκκρεμότητες και ετοιμάζεται για την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, υπογράμμισε την επίλυση ιστορικών εκκρεμοτήτων της χώρας και τη μετάβασή της στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αναφέρθηκε στην πρόσφατη ψήφιση του νόμου για την ίδρυση μη κρατικών και κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, μία «ιστορική εκπαιδευτική εκκρεμότητα» που επιτέλους κλείνει. Αυτή η μεταρρύθμιση εντάσσεται στο ευρύτερο μεταρρυθμιστικό σχέδιο της κυβέρνησης, το οποίο συνδυάζει την αντιμετώπιση παθογενειών του παρελθόντος με την προετοιμασία για τις προκλήσεις του μέλλοντος.

Ο κ. Πιερρακάκης στάθηκε ιδιαίτερα στην πρόοδο που έχει σημειωθεί στον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους, θυμίζοντας ότι το 2019 δεν ήταν δυνατή ούτε η ψηφιακή υποβολή μίας υπεύθυνης δήλωσης. Σήμερα, πάνω από 2.000 ψηφιακές υπηρεσίες έχουν αναπτυχθεί, με άλλες 3.500 υπό ανάπτυξη. Παρά τα σημαντικά βήματα, το ελληνικό κράτος παραμένει γραφειοκρατικό σε σημεία και η ολοκλήρωση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης είναι κρίσιμη για τον πλήρη ψηφιακό μετασχηματισμό.

Σε ό,τι αφορά την Τεχνητή Νοημοσύνη, τόνισε ότι πλέον έχει ενσωματωθεί πλήρως στην καθημερινότητα και οι τεχνολογικές μεταβάσεις επιταχύνονται. Παράδειγμα η μετάβαση από το βιντεοκλάμπ στο Netflix, που χρειάστηκε 20 χρόνια, ενώ πλέον τέτοιες αλλαγές συμβαίνουν σε μόλις πέντε χρόνια ή και λιγότερο. Η ταχεία εξέλιξη της τεχνολογίας, όπως με τον αλγόριθμο ChatGPT, δημιουργεί νέα δεδομένα σε πολλούς επαγγελματικούς τομείς.

Στον οικονομικό τομέα, επεσήμανε ότι η Ελλάδα έχει πλέον «λύσει τον δημοσιονομικό γρίφο», με προοπτική μέχρι το 2029 να μην είναι η πλέον υπερχρεωμένη χώρα στην ΕΕ. Παρ’ όλα αυτά, αναγνώρισε προκλήσεις όπως η χαμηλή παραγωγικότητα, το δημογραφικό και η ανάγκη ενίσχυσης της αναπτυξιακής δυναμικής. Υπογράμμισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την αντιμετώπισή τους και πως η οικονομία πρέπει να ανταποκριθεί ταχέως, όχι μόνο οι μεγάλες επιχειρήσεις αλλά και το σύνολο της επιχειρηματικότητας.

Στέφανος Κόλλιας: Η Ελλάδα αποκτά ισχυρές υποδομές για την Τεχνητή Νοημοσύνη – Ο «Δαίδαλος» και η νέα εποχή υπερυπολογιστών

Ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΔΥΤΕ και ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ, Στέφανος Κόλλιας, αναφέρθηκε στον καθοριστικό ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης στον μετασχηματισμό του ελληνικού κράτους και στην συμβολή του Εθνικού Δικτύου Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ) στην υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής.

Σημείωσε ότι η Ελλάδα έχει καταφέρει να ενσωματώσει την ΑΙ δημιουργώντας τις απαραίτητες υποδομές για την αξιοποίησή της σε πλήθος εφαρμογών. Η χώρα συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων επτά κρατών-μελών της ΕΕ που διαθέτουν «εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης», με το έργο να συντονίζεται από το ΕΔΥΤΕ.

Ο καθηγητής τόνισε την ανάγκη ενίσχυσης των υποδομών Υψηλής Υπολογιστικής Ισχύος (HPC), της διαθεσιμότητας ποιοτικών δεδομένων και της ανάπτυξης αποτελεσματικών αλγορίθμων. Ειδική αναφορά έκανε στον υπερυπολογιστή «Δαίδαλο», που εγκαθίσταται σε αναπαλαιωμένο βιομηχανικό κτίριο του 19ου αιώνα στο Λαύριο, με πλήρη λειτουργία από τις αρχές του 2026 και με φιλική προς το περιβάλλον ενεργειακή απόδοση.

Παράλληλα, ανακοίνωσε πρόταση για τη δημιουργία δεύτερου υπερυπολογιστή στην Κοζάνη, ως μέρος της στρατηγικής δίκαιης μετάβασης, με την υποστήριξη κονδυλίων από το Ταμείο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης.

Επίσης, επεσήμανε τη σημασία της παροχής πρόσβασης σε κρατικά δεδομένα σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα, ώστε startups και επιχειρήσεις να γίνουν παραγωγοί τεχνολογίας καινοτομίας. Το «εργοστάσιο τεχνητής νοημοσύνης» γύρω από τον «Δαίδαλο» θα παρέχει πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ, δεδομένα και αλγορίθμους, με τη συνεργασία του ερευνητικού και πανεπιστημιακού ιστού της χώρας.

Βαγγέλης Καρκαλέτσης: Ο «Φάρος» φέρνει την Τεχνητή Νοημοσύνη πιο κοντά σε επιχειρήσεις και κράτος

Ο Βαγγέλης Καρκαλέτσης, από τους πρώτους ερευνητές Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ελλάδα, υπογράμμισε ότι η χώρα διαθέτει, πλέον, όλα τα βασικά «συστατικά» για να πρωταγωνιστήσει στην ευρωπαϊκή προσπάθεια ανάπτυξης ΑΙ: Υπολογιστική ισχύ, δεδομένα και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.

Αναφέρθηκε στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία AI Factories και στην ελληνική πρόταση «Pharos», που επιλέχθηκε λόγω της ώριμης υποδομής, με τον υπερυπολογιστή «Δαίδαλο» να παίζει κεντρικό ρόλο, καθώς ήδη είχε δρομολογηθεί.

Ο «Φάρος» δεν περιορίζεται στα εθνικά σύνορα, αλλά φιλοδοξεί να εξυπηρετήσει όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με συνεργασίες σε Κύπρο, Μάλτα και χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Νέες προτάσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένονται τον Ιούλιο.

Ο κ. Καρκαλέτσης σημείωσε πως ο «Φάρος» στοχεύει κυρίως στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, παρέχοντάς τους οικονομική και εύκολη πρόσβαση σε υπολογιστικούς πόρους, δεδομένα και εξειδικευμένο προσωπικό, εμπνευσμένος από αντίστοιχα επιτυχημένα ευρωπαϊκά μοντέλα.

Αναφερόμενος στο AI Act της ΕΕ, χαρακτήρισε το ρυθμιστικό πλαίσιο ως ευκαιρία και όχι εμπόδιο, επισημαίνοντας τη σημασία της ασφάλειας, διαφάνειας και εμπιστοσύνης για μια υπεύθυνη τεχνητή νοημοσύνη.

Τέλος, τόνισε τη σημασία της συνεργασίας και του εθνικού οράματος για την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών και εργαλείων, ώστε να ενεργοποιηθεί το ελληνικό οικοσύστημα καινοτομίας και να επιτευχθούν οι αναγκαίες στοχεύσεις.

Το πρωτότυπο βίντεο προβλήθηκε κατά την τελετή έναρξης της συνόδου και, όπως ήταν φυσικό, προκάλεσε αμηχανία, γέλια, αλλά και μερικά σφιγμένα χαμόγελα. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δεν έκρυψε τη διασκέδασή της — γέλασε δυνατά και ευχαρίστησε στη συνέχεια τον οικοδεσπότη πρωθυπουργό Έντι Ράμα για την ιδέα που, όπως είπε, «την έκανε να νιώσει ξανά πολύ νέα».

Από την άλλη, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παρέμεινε σχεδόν απαθής, αν και ένα ανεπαίσθητο χαμόγελο διέφυγε όταν εμφανίστηκε η δική του ψηφιακή εκδοχή: ένα χαριτωμένο μωρό με μουστάκι.

Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρέντρικσεν χαμογέλασε ντροπαλά, κοιτώντας την οθόνη με έκπληξη, ενώ άλλοι ηγέτες φάνηκαν μάλλον αμήχανοι μπροστά στη δημόσια «μωροποίησή» τους.

Το βίντεο, που θυμίζει περισσότερο ευφάνταστη διαφήμιση παρά διπλωματική τελετή, φέρει την ανεπίσημη υπογραφή του Έντι Ράμα. Ο Αλβανός πρωθυπουργός, γνωστός για τον καλλιτεχνικό του παρελθόν — υπήρξε ζωγράφος στο Παρίσι — και για το εκκεντρικό του στυλ, κατάφερε με αυτή την πινελιά να δώσει έναν άλλο τόνο στη συνάντηση: έναν πιο ανθρώπινο, σχεδόν παραμυθένιο.

Οι ανήλικοι προσήχθησαν από αστυνομικούς της Άμεσης Δράσης, το μεσημέρι της Τετάρτης (19/2) καθώς διαπιστώθηκε ότι προέβαιναν σε διαδικτυακή ανταλλαγή φωτογραφιών συμμαθητριών τους, τις οποίες είχαν επεξεργαστεί μέσω προγράμματος τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να εμφαίνονται γυμνές ή ημίγυμνες.

Τις φωτογραφίες τις είχαν αποσπάσει από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης ή τις λάμβαναν οι ίδιοι χωρίς τη συγκατάθεσή τους. Τα κινητά τηλέφωνα των δύο 16χρονων κατασχέθηκαν και θα διενεργηθεί εργαστηριακός ψηφιακός έλεγχος.

Συνάντηση με τον CEO της DeepMind, Demis Hassabis

Ο Πρωθυπουργός είχε εκτενή συνομιλία με τον Demis Hassabis, συνιδρυτή και CEO της DeepMind, εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης της Google. Στη συζήτηση συμμετείχε επίσης ο James Manyika, Αντιπρόεδρος Έρευνας, Τεχνολογίας και Κοινωνίας της Google.

• Συζητήθηκαν οι τελευταίες εξελίξεις στον τομέα της AI και οι νέες εφαρμογές της σε διάφορους τομείς.
• Ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε την ανάγκη ρύθμισης της AI με ένα ισορροπημένο πλαίσιο δεοντολογίας και ασφάλειας, που θα προστατεύει τους χρήστες χωρίς να εμποδίζει την καινοτομία.
• Στο επίκεντρο βρέθηκαν και οι προοπτικές συνεργασίας της DeepMind με το ελληνικό AI οικοσύστημα, τόσο στον τομέα των startups όσο και στην επιστημονική έρευνα.
• Έπεσε στο τραπέζι η πιθανότητα επίσκεψης του Demis Hassabis στην Αθήνα μέσα στους επόμενους μήνες.

Συζήτηση με τον Chris Lehane από την OpenAI

Με τον Chris Lehane, υπεύθυνο Διεθνών Σχέσεων της OpenAI, ο Πρωθυπουργός συζήτησε:

• Την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις δημόσιες υπηρεσίες για τη βελτίωση της εξυπηρέτησης των πολιτών.
• Τις προοπτικές για την ανάπτυξη AI εφαρμογών και μεγάλων γλωσσικών μοντέλων στην Ευρώπη.
• Τα data centers και τις ενεργειακές απαιτήσεις τους, καθώς και τρόπους για πιο βιώσιμη λειτουργία τους.

Συνάντηση με τον CEO της Ericsson, Börje Ekholm

Κατά τη συνάντησή του με τον Πρόεδρο και Διευθύνοντα Σύμβουλο της Ericsson, Börje Ekholm, συζητήθηκαν:

• Η εξέλιξη των ψηφιακών επικοινωνιών και των τηλεπικοινωνιακών δικτύων.
• Ο ρόλος της συνδεσιμότητας στο μέλλον, καθώς η εξάπλωση των έξυπνων συσκευών αυξάνει τις απαιτήσεις στα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας.

Οι επαφές του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Σύνοδο του Παρισιού επιβεβαιώνουν τη στρατηγική σημασία της Ελλάδας στον τομέα της τεχνολογίας, ανοίγοντας νέους δρόμους για συνεργασία με παγκόσμιους κολοσσούς.