Σπύρος Σιδέρης

Ο Πούτιν, από την πλευρά του, έβαλε στο τραπέζι το καθεστώς των βάσεων στη Χμεϊμίμ (Λαττάκεια) και στην Ταρτούς, καθώς και την παρουσία στο Καμισλί· άνοιξε επίσης κεφάλαια σιτηρών, καυσίμων και πιθανών αποζημιώσεων πολέμου, με τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Αλεξάντρ Νόβακ να επιβεβαιώνει ότι συζητήθηκαν πετρελαϊκά έργα εντός Συρίας.

Η ατζέντα έκλεισε με πολιτική δέσμευση ότι Μόσχα και Δαμασκός θα «δέσουν» εκ νέου τις θεσμικές σχέσεις, χωρίς ο αλ-Σαράα να θυσιάζει την πολυδιάστατη στρατηγική του: ισορροπία με τη Ρωσία, άνοιγμα προς Ε.Ε./ΗΠΑ και ψύχραιμη διαχείριση της κληρονομιάς του Μπασάρ αλ-Άσαντ, ο οποίος παραμένει φιλοξενούμενος στη Ρωσία.

Η ρωσική οπτική είναι απολύτως πραγματιστική. Το Κρεμλίνο επιδιώκει να συντηρήσει –αν όχι να αναβαθμίσει– την επιχειρησιακή του πρόσβαση στην Ανατολική Μεσόγειο, με τις βάσεις Χμεϊμίμ και Ταρτούς να λειτουργούν ως κόμβοι εφοδιαστικής για τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Η ρητορική περί «ιστορικών δεσμών» λειτούργησε ως προμετωπίδα· πίσω της όμως βρίσκονται σκληρά δεδομένα: χωρίς αυτές τις υποδομές, η Ρωσία χάνει προβολή ισχύος στον νότο, αλλά και κρίσιμη εφεδρεία για το λεγόμενο Africa Corps και τις θαλάσσιες οδούς προς τη Διώρυγα του Σουέζ.

Στο πλαίσιο αυτό, η συζήτηση για το Καμισλί –περιοχή με πλειοψηφία κουρδικού πληθυσμού– υπενθυμίζει ότι η Μόσχα δεν βλέπει τη Συρία ως ένα ενιαίο «χαρτί», αλλά ως πολλαπλό ταμπλό όπου ισορροπεί ανάμεσα στη Δαμασκό, τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), την Άγκυρα και την Τεχεράνη.

Για τον αλ-Σαράα, ο στόχος είναι διπλός.

• Πρώτον, εσωτερική σταθεροποίηση: νέο στρατιωτικό δόγμα με ρωσική τεχνογνωσία, χωρίς την επιστροφή των παλαιών μηχανισμών του καθεστώτος· ελεγχόμενη ασφάλεια συνόρων και μείωση του ισραηλινού ρυθμού επιχειρήσεων.
• Δεύτερον, οικονομική ανάσα: σιτάρι με ευνοϊκούς όρους, πετρέλαιο/ντίζελ για ηλεκτροπαραγωγή και μεταφορές και ένα πλέγμα ενεργειακών συνεργασιών που μπορεί να φέρει γρήγορα σκληρό νόμισμα.

Η αναφορά στη Γκοζνάκ –την κρατική ρωσική εταιρεία εκτύπωσης νομίσματος– φωτίζει ενδεχόμενο νομισματικής υποστήριξης, στοχεύοντας σε μεγαλύτερη ρευστότητα και εμπιστοσύνη στο νέο οικονομικό πλαίσιο.

Η ασφάλεια παραμένει ο μεγάλος «αστερίσκος». Η ιδέα επανεγκατάστασης ρωσικής στρατονομίας σε ευαίσθητες ζώνες λειτουργεί για τη Δαμασκό ως ανάχωμα: αποτρέπει παραστρατιωτικές ρεβάνς εντός Συρίας και δημιουργεί κόστος κλιμάκωσης για το Ισραήλ. Για τη Μόσχα, όμως, συνεπάγεται πολιτικό ρίσκο: κάθε περιστατικό που θα εκλαμβάνεται από την Ιερουσαλήμ ως de facto «ασπίδα» για ιρανικά δίκτυα θα χρεώνεται στον ρωσικό φάκελο.

Τι σημαίνει αυτό για τους τρίτους παίκτες;

• Τουρκία: Η Άγκυρα προτιμά μια Δαμασκό ισχυρή αλλά συγκεντρωτική, ικανή να αναχαιτίσει τις κουρδικές φιλοδοξίες αυτονομίας. Η διατήρηση ρωσικής παρουσίας –ιδίως στο Καμισλί– δίνει στην Τουρκία κανάλια αποσυμπίεσης και συντονισμού (κατά τα πρότυπα των παλαιότερων κοινών περιπολιών). Η ρωσοτουρκική αποκλιμάκωση/συντονισμός παραμένει πολύτιμη: περιορίζει την τριβή με τις SDF και αποτρέπει ατυχήματα σε περιβάλλον πολυεπίπεδων επιχειρήσεων. Για την Άγκυρα, μια Ρωσία που μεσολαβεί αλλά δεν ηγείται είναι το ιδανικό σενάριο.
• Ισραήλ: Η Ιερουσαλήμ διατηρεί κόκκινες γραμμές ως προς τις ιρανικές ροές και τις υποδομές πυραυλικών/μη επανδρωμένων κρούσης (UCAV) στη Συρία. Η παρουσία Ρώσων στρατονόμων ή ένα πιο «σφιχτό» ρωσικό αποτύπωμα δημιουργεί τριβή στις επιχειρήσεις της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας, αλλά προσφέρει και κανάλι διαχείρισης κινδύνου: η Μόσχα ιστορικά λειτούργησε ως δίχτυ ασφαλείας για την αποφυγή ανεξέλεγκτων κλιμακώσεων. Αν ο αλ-Σαράα ζητά «πάγωμα» ισραηλινών διεισδύσεων, το μήνυμα για την Ιερουσαλήμ είναι ότι οι γραμμές αποφυγής συγκρούσεων πρέπει να επανεπιβεβαιωθούν – αλλιώς, ο κίνδυνος ακούσιας ρήξης αυξάνει.
• SDF/Κουρδικός παράγοντας: Η προσδοκία εναλλακτικού εγγυητή πέραν της Ουάσινγκτον καθιστά τη Μόσχα ελκυστική. Η ενίσχυση του Καμισλί με αντιαεροπορικά και μέσα ηλεκτρονικού πολέμου υποδηλώνει ότι η Ρωσία θέλει μοχλό στη βόρεια Συρία. Αν ο αλ-Σαράα επιδιώκει επαναφορά ισορροπίας με το κέντρο, η ρωσική «ομπρέλα» μπορεί να δώσει χρόνο για πολιτική διαπραγμάτευση αντί για στρατιωτικό τετελεσμένο.
• Χώρες του Κόλπου/Ε.Ε.: Η Συρία χρειάζεται κεφάλαια και αγορές, όχι μόνο ασφάλεια. Η Ρωσία, λόγω Ουκρανίας, έχει περιορισμένους δημοσιονομικούς ώμους. Άρα η πραγματική ανασυγκρότηση θα εξαρτηθεί από τα κράτη του Κόλπου και –εφόσον χαλαρώσουν οι όροι– από την Ε.Ε.. Η Μόσχα το γνωρίζει και επιδιώκει ρόλο ρυθμιστή, όχι αποκλειστικού χορηγού.

Στο διμερές πεδίο, η Δαμασκός πέτυχε τρεις χειροπιαστές αποδόσεις από τη Μόσχα:

— Θεσμική συζήτηση για τις βάσεις σε Χμεϊμίμ/Ταρτούς/Καμισλί με όρους που «υπηρετούν τα συριακά συμφέροντα».
— Σήμα στήριξης στην οικονομία: σιτάρι, καύσιμα, πιθανή νομισματική τεχνική μέσω Γκοζνάκ.
— Πολιτική κάλυψη σε ΟΗΕ και διεθνή φόρα (από αποχαρακτηρισμούς προσώπων έως διατυπώσεις ψηφισμάτων).

Η Μόσχα, αντιστρόφως, κέρδισε:

— Θεσμική κανονικοποίηση της παρουσίας της, με τον αλ-Σαράα να αποφεύγει ρήξεις και να υιοθετεί ρεαλισμό («στην πολιτική δεν υπάρχουν αιώνιοι εχθροί»).
— Ένα διαπραγματευτικό εργαλείο απέναντι σε Τουρκία και Ισραήλ και σαφές σήμα προς την Ουάσινγκτον ότι η Ρωσία παραμένει ενεργός παίκτης στη Λεβαντίνη.
— Ενεργειακά “παράθυρα” σε συριακά κοιτάσματα/υποδομές που μπορούν να αποδώσουν με χαμηλές επενδύσεις και υψηλό πολιτικό premium.

Το ευαίσθητο σημείο είναι το ισοζύγιο ρίσκου. Αν η ρωσική παρουσία εκληφθεί από το Ισραήλ ως ασπίδα για δίκτυα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ή της Χεζμπολάχ, οι στοχευμένες προσβολές θα συνεχιστούν – ίσως με μεγαλύτερη ακρίβεια για να αποφευχθούν ρωσικές απώλειες, αλλά με υψηλότερη πολυπλοκότητα. Αν, από την άλλη, η Μόσχα εμφανιστεί στους Κούρδους ως εγγυητής και ταυτόχρονα δώσει στην Άγκυρα «χώρο» για αντι-PKK ατζέντα, θα κρατήσει ανοιχτά και τα δύο κανάλια, πληρώνοντας όμως πολιτικό κόστος στη Δαμασκό.

Για τη Λευκωσία–Αθήνα–Βρυξέλλες, η ανάγνωση είναι καθαρή: μια Συρία που ομαλοποιείται με πολυκεντρική προστασία μειώνει τον κίνδυνο προσφυγικών ροών, αλλά κρατά ψηλά τον ασφαλιστικό κίνδυνο στη Μεσόγειο. Η εξίσωση ενέργεια–ασφάλεια (αγωγοί, LNG, θαλάσσιες γραμμές) θα επηρεάζεται από κάθε μικροκλιμάκωση στο τόξο Υψίπεδα του Γκολάν – Ιντλίμπ – Ευφράτης.

Παράλληλα, προωθούνται ισχυρισμοί ότι η Συρία ήταν καλύτερα υπό την εξουσία του Άσαντ, υποστηρίζοντας έμμεσα την επιστροφή του παλιού καθεστώτος.

Οι τρεις τύποι λογαριασμών

Η έρευνα, που διεξήχθη από τον δημοσιογράφο Μουράτ αλ-Κοϋτάλι, κατέγραψε τρεις κύριους τύπους λογαριασμών που συμμετέχουν στην εκστρατεία:

1. Ισραηλινοί λογαριασμοί: Ενώ μερικοί είναι γνωστοί, άλλοι λειτουργούν ανώνυμα. Αυτοί οι λογαριασμοί προωθούν την ιδέα ότι οι μειονότητες στη Συρία απειλούνται και χρειάζονται την προστασία του Ισραήλ.
2. Λογαριασμοί πιστοί στο καθεστώς Άσαντ: Πολλοί από αυτούς δραστηριοποιήθηκαν μετά την πτώση του Άσαντ, ενώ εκατοντάδες νέοι λογαριασμοί δημιουργήθηκαν πρόσφατα για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων και την υπονόμευση της νέας κυβέρνησης.
3. Ανώνυμοι λογαριασμοί: Αυτοί λειτουργούν ως «γέφυρα», αναδημοσιεύοντας περιεχόμενο από ισραηλινούς και φίλα προσκείμενους στο καθεστώς Άσαντ λογαριασμούς. Μερικοί από αυτούς ισχυρίζονται ότι είναι Ιρακινοί ή Κούρδοι, ενισχύοντας συγκεκριμένα hashtags και μηνύματα για να φτάσουν σε ευρύτερο κοινό.

Η στρατηγική της εκστρατείας

Η έρευνα ανέδειξε μια εσκεμμένη στρατηγική για τη χειραγώγηση του δημόσιου διαλόγου:

• Αυτοματοποιημένοι λογαριασμοί (bots): Πολλοί λογαριασμοί ανεβάζουν πάνω από 200 tweets την ημέρα, μια δραστηριότητα που υποδηλώνει αυτοματοποίηση και στοχευμένη προώθηση συγκεκριμένων μηνυμάτων.
• Ενίσχυση συγκεκριμένων αφηγήσεων: Τα tweets εστιάζουν στην υπερβολή των εντάσεων μεταξύ των αιρέσεων και στην προώθηση της ιδέας ότι οι μειονότητες απειλούνται. Αυτό δημιουργεί την ψευδή εντύπωση ότι υπάρχει ευρεία υποστήριξη για την ισραηλινή επέμβαση.
• Διάδοση παραπληροφόρησης: Η έρευνα επισημαίνει ότι η παραπληροφόρηση εξαπλώνεται γρήγορα και ανεξέλεγκτα, με στόχο να υπονομεύσει την πολιτική ειρήνη και την εθνική ενότητα της Συρίας.

Οι επιπτώσεις στη Συρία

Ο Μουάντ αλ Κοϋτάλι τόνισε ότι η Συρία αντιμετωπίζει μια τεράστια ψηφιακή μάχη με σοβαρές επιπτώσεις:

• Απειλή για την πολιτική ειρήνη: Η διάδοση της παραπληροφόρησης ενισχύει τη θρησκευτική κινητοποίηση και τις εντάσεις μεταξύ των διαφορετικών κοινοτήτων της Συρίας.
• Κίνδυνοι για την ασφάλεια: Οι εκστρατείες αυτές μπορούν να επιδεινώσουν την ήδη πολύπλοκη κατάσταση στη χώρα, ιδίως σε μια περίοδο κρίσης.

Ο ερευνητής κάλεσε τους χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης να αντιμετωπίζουν το περιεχόμενο με σκεπτικισμό και να αποφεύγουν την αλληλεπίδραση με αναρτήσεις που περιέχουν παραπλανητικές πληροφορίες.

Η ισραηλινή στρατηγική στη Συρία

Η έρευνα συνδέεται με τις πρόσφατες ενέργειες του Ισραήλ στη Συρία, οι οποίες φαίνεται να στοχεύουν στη δημιουργία θυλάκων επιρροής και στην υπονόμευση της νέας κυβέρνησης:

• Στρατιωτικές επεμβάσεις: Ο ισραηλινός στρατός έχει πραγματοποιήσει επιδρομές σε στρατιωτικές τοποθεσίες στη νότια Συρία, με το πρόσχημα της αποτροπής μεταφοράς όπλων.
• Προστασία των μειονοτήτων: Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει απειλήσει με στρατιωτική δράση για την «προστασία των Δρούζων», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ υποστηρίζει την ιδέα μιας ομοσπονδιακής Συρίας με αυτονομία για τις μειονότητες.
• Οικονομική υποστήριξη: Σύμφωνα με την Wall Street Journal, το Ισραήλ σκοπεύει να δαπανήσει 1 δισεκατομμύριο δολάρια για να στρέψει τους Δρούζους εναντίον της νέας κυβέρνησης.

Η έρευνα της ArabiPost αποκαλύπτει μια πολύπλοκη εκστρατεία παραπληροφόρησης που στοχεύει να υπονομεύσει την εθνική ενότητα της Συρίας και να δημιουργήσει συνθήκες ευνοϊκές για την ισραηλινή επέμβαση.

Η διάδοση ψευδών ειδήσεων και η ενίσχυση των εντάσεων μεταξύ των κοινοτήτων αποτελούν σοβαρή απειλή για την πολιτική ειρήνη και την σταθερότητα της χώρας. Η ανάγκη για ενημέρωση και σκεπτικισμό απέναντι στις διαδικτυακές εκστρατείες παραπληροφόρησης είναι πιο κρίσιμη από ποτέ.

• Εν τω μεταξύ το υπουργείο Άμυνας της Συρίας αποκάλυψε νέες πληροφορίες σχετικά με τα γεγονότα που οδήγησαν στις πρόσφατες συγκρούσεις στις παράκτιες περιοχές της χώρας. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η κρίση ξεκίνησε με επιθέσεις από το αυτοαποκαλούμενο «Στρατιωτικό Συμβούλιο για την Απελευθέρωση της Συρίας», το οποίο κατάφερε να αναπτύξει τις δυνάμεις του σε κρίσιμα σημεία των πόλεων Λατάκεια, Ταρτούς και Τζαμπέλ.

Οι επιτιθέμενες δυνάμεις κατάφεραν να επιβάλουν σχεδόν πλήρη πολιορκία στα κέντρα της αστυνομίας και των δυνάμεων ασφαλείας, σε μια κίνηση που θύμιζε οργανωμένη απόπειρα πραξικοπήματος. Ο πρώην αρχηγός του επιτελείου της 4ης Μεραρχίας του καθεστωτικού στρατού, Γκιγιάθ Νταλά, χώρισε τις δυνάμεις του σε τρεις ομάδες: την «Ασπίδα του Άσαντ», την «Ορεινή Ταξιαρχία» και την «Παράκτια Ασπίδα».

Οι ανθρώπινες απώλειες και η αντίδραση των δυνάμεων ασφαλείας

Οι δυνάμεις ασφαλείας που συνδέονται με τη νέα συριακή διοίκηση υπέστησαν σοβαρές απώλειες. Περίπου 250 στρατιώτες και μέλη του υπουργείου Εσωτερικών σκοτώθηκαν, ενώ ανακαλύφθηκαν και ομαδικοί τάφοι με δεκάδες νεκρούς. Για να αντιμετωπιστεί η κατάσταση, οι υπηρεσίες ασφαλείας και ο στρατός ξεκίνησαν μια αντιεπιχείρηση δύο φάσεων:

1. Αποκατάσταση της ασφάλειας: Η πρώτη φάση επικεντρώθηκε στην αποκατάσταση της τάξης στις πυκνοκατοικημένες παράκτιες πόλεις, όπως η Ταρτούς, η Λατάκεια, η Τζαμπέλ, η Μπανίγια και η Καρντάχα.
2. Επιχείρηση στα ορεινά χωριά: Η δεύτερη φάση, που βρίσκεται σε εξέλιξη, επικεντρώνεται στο χτένισμα ορεινών περιοχών, όπου τα υπολείμματα του πρώην καθεστώτος έχουν δημιουργήσει οχυρά. Η επιχείρηση αυτή αναμένεται να είναι η πιο δύσκολη λόγω του ανώμαλου εδάφους.

Ο ρόλος του Ράμι Μαχλούφ και οι κατηγορίες κατά του Άσαντ

Ο Ράμι Μαχλούφ, εξέχων οικονομικός παράγοντας που συνδέεται με την οικογένεια Άσαντ, κατήγγειλε τον ανατραπέντα πρόεδρο Μπασάρ αλ-Άσαντ για τη συμμετοχή του στη σύγκρουση.

Σε δηλώσεις του, ο Μαχλούφ χαρακτήρισε την επιχείρηση του Άσαντ ως «ανόητη κίνηση» που έσυρε τη θρησκευτική κοινότητα σε μια «χαμένη μάχη».

Η ανεξάρτητη εθνική επιτροπή διερεύνησης

Την Κυριακή, η συριακή προεδρία εξέδωσε απόφαση για τη σύσταση μιας ανεξάρτητης εθνικής επιτροπής με σκοπό να διερευνήσει τα γεγονότα στις συριακές ακτές. Η επιτροπή έχει αναλάβει να:

• Διερευνήσει τις παραβιάσεις κατά των αμάχων και να εντοπίσει τους υπεύθυνους.
• Εξετάσει τις επιθέσεις εναντίον δημόσιων ιδρυμάτων, του προσωπικού ασφαλείας και του στρατού.
• Εντοπίσει τους υπεύθυνους για τις βίαιες ενέργειες και τις ανθρώπινες απώλειες.