Την περίοδο της μονοκρατορίας της οικογένειας Άσαντ, οι υπηρεσίες πληροφοριών και εσωτερικής ασφάλειας προκαλούσαν τρόμο στους Σύρους πολίτες, αποτελούσαν κατά κύριο λόγο όργανα σκληρής καταστολής.

«Ο μηχανισμός ασφαλείας θα αναμορφωθεί με τη διάλυση όλων των υπηρεσιών και την αναδιάρθρωσή τους κατά τρόπο που θα τιμά τον λαό μας», διαβεβαίωσε ο κ. Χάταμπ, δυο ημέρες αφού ονομάστηκε στη θέση από τις νέες de facto αρχές, που δημιούργησε η συμμαχία οργανώσεων ανταρτών υπό τη Χαγιάτ Ταχρίρ ας Σαμ (ΧΤΣ, άλλοτε ο συριακός βραχίονας της Αλ Κάιντα) μετά την ανατροπή του προέδρου Άσαντ την 8η Δεκεμβρίου.

Σε ανακοίνωσή του που μεταδόθηκε από το επίσημο συριακό πρακτορείο ειδήσεων SANA, υπογράμμισε τα δεινά που υπέστησαν οι Σύροι «υπό την καταπίεση και την τυραννία του παλιού καθεστώτος, μέσω των διαφόρων μηχανισμών ασφαλείας που έσπερναν τη διαφθορά και υπέβαλαν σε βασανιστήρια» πολίτες.

Μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ την 8η Δεκεμβρίου 2024, χιλιάδες κρατούμενοι των υπηρεσιών ασφαλείας αφέθηκαν ελεύθεροι, ιδίως στη Δαμασκό, εν μέσω φυγής των ανθρώπων που διηύθυναν κέντρα κράτησης ή ήταν δεσμοφύλακες του προηγούμενου καθεστώτος. Οι περισσότερες από τις εγκαταστάσεις αυτές πλέον φρουρούνται από ισλαμιστές μαχητές της ΧΤΣ.

Πως δρούσαν επί καθεστώτος Άσαντ

Έκτοτε, πολλοί Σύροι πάνε σε κέντρα των υπηρεσιών ασφαλείας στην πρωτεύουσα, με την ελπίδα πως θα τους δοθούν πληροφορίες για δικούς τους ανθρώπους που αγνοούνται.

«Οι υπηρεσίες ασφαλείας του παλιού καθεστώτος ήταν πολλές και διάφορες, είχαν διάφορα ονόματα και δεσμούς, όλες όμως είχαν κοινό στοιχείο πως επιβλήθηκαν στον λαό, που καταπιεζόταν για πέντε δεκαετίες», επέμεινε ο κ. Χάταμπ.

Η εξακρίβωση της τύχης δεκάδων χιλιάδων κρατουμένων και αγνοούμενων είναι και θα παραμείνει μια από τις πιο οδυνηρές διαστάσεις της συριακής τραγωδίας, καθώς ήδη τα 13 και πλέον χρόνια του καταστροφικού εμφυλίου πολέμου χάθηκαν πάνω από μισό εκατομμύριο ανθρώπινες ζωές.

Σύμφωνα με το Συριακό Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, πάνω από 100.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στις φυλακές και στα κέντρα κράτησης της χώρας αφότου ξέσπασε ο πόλεμος.

Την Πέμπτη (26.12.2024), δυνάμεις της νέας εξουσίας αιχμαλώτισαν στο δυτικό τμήμα της χώρας στρατηγό που φέρεται να ήταν επικεφαλής του στρατιωτικού συστήματος δικαιοσύνης του προηγούμενου καθεστώτος. Κατηγορείται πως ευθυνόταν για την καταδίκη σε θάνατο χιλιάδων κρατούμενων στη διαβόητη φυλακή Σεντνάγια.

Στην Ευρώπη, έχουν καταδικαστεί αρκετά πρώην υψηλόβαθμα στελέχη των συριακών υπηρεσιών ασφαλείας που αντιμετώπισαν κατηγορίες για βασανιστήρια και άλλες φρικαλεότητες μετά το 2022.

«Η νέα κατάσταση που δημιούργησε η συριακή επανάσταση έχει στρέψει την προσοχή του κόσμου εδώ. Ως αδελφή χώρα της Συρίας, βρισκόμαστε στη θέση της χώρας που διαβάζει καλύτερα τη νέα διαδικασία» σημείωσε ο Ταγίπ Ερντογάν, τονίζοντας ότι «θα παράσχουμε κάθε αναγκαία υποστήριξη στον συριακό λαό, ο οποίος κέρδισε τον πόλεμο ενάντια στο καταπιεστικό καθεστώς, ώστε να κατακτήσει και τη νίκη του και να καταστήσει μόνιμα τα επιτεύγματά του».

Ο πρόεδρος Ερντογάν αναφέρθηκε επίσης στην παρουσία της κουρδικής πολιτοφυλακής YPG στη βόρεια και τη ανατολική Συρία, την οποία η Άγκυρα ταυτίζει με την τρομοκρατία και την οργάνωση ΡΚΚ που δρα κατά της Τουρκίας. Συγκεκριμένα επανέλαβε την τουρκική θέση υπέρ της εξάλειψής της λέγοντας: «Θα απομακρύνουμε σίγουρα αυτές τις δολοφονικές ορδές, που δεν αναγνωρίζουν σε κανέναν το δικαίωμα στη ζωή και αποτελούν απειλή για την περιοχή μας».

Τόνισε πως «δεν υπάρχει θέση για καμία τρομοκρατική οργάνωση, συμπεριλαμβανομένων του Ισλαμικού Κράτους και του PKK, στο μέλλον της Συρίας και της περιοχής μας. Το PKK και οι προεκτάσεις του είτε θα διαλυθούν από μόνοι τους είτε θα εξοντωθούν».

«Είμαστε αποφασισμένοι να συνεχίσουμε τις στοχευμένες επιχειρήσεις μας κατά των στοιχείων της αυτονομιστικής τρομοκρατικής οργάνωσης στη Συρία με χειρουργική ακρίβεια, χωρίς να βλάψουμε τους αμάχους» προσέθεσε.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατηγόρησε το Ισραήλ για καιροσκοπισμό και κατοχή ξένων εδαφών, λέγοντας: «Παρά το γεγονός ότι το Ισραήλ συμπεριφέρεται καιροσκοπικά, αργά ή γρήγορα θα αποχωρήσει από τα εδάφη που κατέχει. Θα είναι υποχρεωμένο να το πράξει».

Υποστήριξε επίσης ότι «με την αυξανόμενη επιθετικότητά του, το Ισραήλ επιδιώκει να επισκιάσει την επανάσταση στη Συρία και να προκαλέσει ασφυξία στις ελπίδες του λαού της Συρίας».

Σπύρος Σιδέρης

Οι εικόνες, με ημερομηνία 10 Δεκεμβρίου, δεν έδειξαν σημάδια απόσυρσης του ρωσικού στρατού ούτε από τη ναυτική βάση της Ταρτούς ούτε από την αεροπορική βάση Χμεϊμίμ κοντά στη Λατάκια, που βρίσκεται στη δυτική ακτή της Συρίας, ανέφερε το δημοσίευμα.

Σημειώνεται ότι οι βάσεις αυτές χρησιμοποιούνται από τα ρωσικά στρατεύματα ως σημεία μεταφόρτωσης στη Μεσόγειο και την Αφρική.

Νωρίτερα, ο επικεφαλής της Επιτροπής Άμυνας της Κρατικής Δούμας Αντρέι Καρταπόλοφ δήλωσε ότι οι βάσεις των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων στη Συρία είναι στη θέση τους και εκτελούν τα καθήκοντά τους. Είναι πολύ νωρίς για να συζητηθεί η περαιτέρω τύχη τους, είπε.

Υπενθυμίζουμε ότι ο Σύρος πολιτικός Μοχάμεντ Αλλούς, ο οποίος ήταν επικεφαλής της αντιπροσωπείας της αντιπολίτευσης στις συνομιλίες για τη Συρία στη Γενεύη και την Αστάνα, δήλωσε ότι οι νέες συριακές αρχές θα εξετάσουν την τύχη των ρωσικών στρατιωτικών βάσεων στη χώρα, λαμβάνοντας υπόψη τα οφέλη του συριακού λαού και τα συμφέροντα της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Η HTS, η οποία έχει αποσχισθεί από την Αλ Κάιντα από το 2016, επιχειρεί να αποστασιοποιηθεί από το τζιχαντιστικό της παρελθόν, παρουσιάζοντας την επίθεση ως κοινή προσπάθεια ανταρτών ενάντια στο καθεστώς.

Η επιχείρηση, που ονομάζεται “Operation Repelling the Aggression”, έχει ήδη οδηγήσει στην κατάληψη του κάστρου του Χαλεπίου, ένα οχυρό-σύμβολο που κρατούσαν οι κυβερνητικές δυνάμεις από το 2015. Η ονομασία αυτή και οι επίσημες ανακοινώσεις της αποφεύγουν τη τζιχαντιστική γλώσσα και τις ισλαμιστικές αναφορές. Οι αντάρτες έχουν προωθηθεί επίσης προς την πόλη Χάμα, ενώ αναφέρεται ότι έχουν καταλάβει σημαντικά στρατιωτικά αποθέματα, όπως ελικόπτερα και εξοπλισμό.

Οι Σύροι γενικά απωθούνται από την ακραία θρησκευτική ρητορική. Καθώς οι τζιχαντιστικές ομάδες κυριάρχησαν στην εξέγερση μετά τη συντριβή των διαδηλώσεων υπέρ της δημοκρατίας μετά τον πρώτο περίπου χρόνο του πολέμου μετά το 2011, πολλοί Σύροι είτε παρέμειναν ουδέτεροι είτε τάχθηκαν απρόθυμα στο πλευρό του καθεστώτος επειδή φοβούνταν τη δολοφονική τζιχαντιστική ιδεολογία του Ισλαμικού Κράτους.

Εικόνες από τα κοινωνικά δίκτυα δείχνουν αντάρτες να περιφέρονται στις περιοχές που κατακτήθηκαν, ενώ εντύπωση προκαλεί η παρουσία μαχητών που κάνουν ουρά για φαγητό σε εστιατόρια του Χαλεπίου, σε μια ένδειξη προσωρινής ηρεμίας στην περιοχή.

Η ανασφάλεια του καθεστώτος και οι διεθνείς ανησυχίες

Παρά την κατάρρευση στρατηγικών σημείων, το καθεστώς Άσαντ και οι σύμμαχοί του, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, αναμένεται να αντιδράσουν.

Η Ρωσία έχει ήδη πραγματοποιήσει αεροπορικές επιδρομές εναντίον των ανταρτών, ενώ η ικανότητα των δυνάμεων του καθεστώτος να διατηρήσουν τον έλεγχο τίθεται υπό σοβαρή αμφισβήτηση. Παράλληλα, το Ιράν, βασικός σύμμαχος του Άσαντ, αντιμετωπίζει σοβαρά πλήγματα στην επιρροή του στην περιοχή, λόγω ισραηλινών επιθέσεων που έχουν αποδυναμώσει τη στρατιωτική του παρουσία.

Ο ΟΗΕ εξέφρασε έντονη ανησυχία για τις εξελίξεις. Ο Geir Pedersen, ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ στη Συρία, δήλωσε ότι οι τελευταίες συγκρούσεις «θέτουν σοβαρούς κινδύνους για τους πολίτες και έχουν σοβαρές επιπτώσεις για την περιφερειακή και διεθνή ασφάλεια». Υπενθύμισε επίσης τη συλλογική αποτυχία της διεθνούς κοινότητας να εφαρμόσει το Ψήφισμα 2254 του ΟΗΕ, που προβλέπει πολιτική λύση μέσω εκλογών και νέου συντάγματος.

Χωρίς αμφιβολία, το καθεστώς και οι σύμμαχοί του θα προσπαθήσουν να σταθεροποιηθούν και να αντεπιτεθούν, ιδίως με αεροπορική ισχύ. Οι αντάρτες δεν διαθέτουν πολεμική αεροπορία, αν και, σε μια άλλη ένδειξη του τρόπου με τον οποίο τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη φέρνουν επανάσταση στον πόλεμο, υπάρχουν αναφορές ότι χρησιμοποίησαν ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος για να σκοτώσουν έναν ανώτερο αξιωματούχο των μυστικών υπηρεσιών του καθεστώτος.

Ο στόχος ήταν ένα μέλλον που θα διαμορφωνόταν από ελεύθερες εκλογές και ένα νέο σύνταγμα. Αλλά αυτό σήμαινε ότι ο Άσαντ και η οικογένειά του θα εγκατέλειπαν μια χώρα που για χρόνια αντιμετώπιζαν ως προσωπικό τους φέουδο. Περισσότεροι από μισό εκατομμύριο νεκροί μαρτυρούν την αποφασιστικότητά τους να μην αφήσουν να συμβεί αυτό.

Είναι πολύ νωρίς για να ξεγράψουμε το καθεστώς Άσαντ. Έχει έναν πυρήνα γνήσιας υποστήριξης. Ορισμένοι Σύροι το βλέπουν ως τη λιγότερο κακή επιλογή – καλύτερη από τους τζιχαντιστές που κυριάρχησαν στην εξέγερση. Όμως, αν άλλες ομάδες κατά του Άσαντ – και είναι πολλές – ξεσηκωθούν, το καθεστώς του θα βρεθεί και πάλι σε θανάσιμο κίνδυνο.

Τοπικό και διεθνές τοπίο

Η επίθεση των ανταρτών αναδεικνύει τον κατακερματισμό της βόρειας Συρίας. Το βορειοανατολικό τμήμα ελέγχεται από τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), υπό κουρδική ηγεσία και με υποστήριξη των ΗΠΑ, που διατηρούν περίπου 900 στρατιώτες στην περιοχή.

Η Τουρκία ελέγχει συνοριακές περιοχές μέσω στρατευμάτων και υποστηριζόμενων πολιτοφυλακών, ενώ ομάδες που συνδέονται με το Ισλαμικό Κράτος συνεχίζουν να πραγματοποιούν επιθέσεις στην έρημο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η HTS προσπαθεί να αναδιαμορφώσει την εικόνα της, αποφεύγοντας θρησκευτικές αναφορές στην επικοινωνιακή της στρατηγική. Σύμφωνα με την ειδικό του BBC, Mina al-Lami, αυτή η αλλαγή γλώσσας στοχεύει στην αποστασιοποίηση από το τζιχαντιστικό παρελθόν και στην προσέλκυση ευρύτερης υποστήριξης.

Ο ηγέτης της HTS, Αμπού Μοχάμαντ αλ Τζαουλάνι, έχει μακρά ιστορία ως ηγέτης των τζιχαντιστών στο Ιράκ και τη Συρία. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, απομακρύνθηκε από την αυστηρή τζιχαντιστική ιδεολογία για να προσπαθήσει να διευρύνει την απήχηση της ομάδας του. Το rebranding χρησιμοποιείται επίσης για να προσελκύσει υποστήριξη για την επίθεση.

Το μέλλον της Συρίας

Η επανέναρξη των συγκρούσεων υπενθυμίζει ότι η σύγκρουση στη Συρία δεν έληξε ποτέ, αλλά απλώς πέρασε σε φάση «παγώματος» τα τελευταία χρόνια.

Το καθεστώς Άσαντ παραμένει αποδυναμωμένο και η ανικανότητά του να διατηρήσει τον έλεγχο καθιστά την κατάσταση ακόμη πιο ασταθή. Κατά τη διάρκεια μιας δεκαετίας πολέμου μετά το 2011, η κυριαρχία του Μπασάρ αλ Άσαντ επιβίωσε επειδή ήταν έτοιμος να διαλύσει τη Συρία για να σώσει το καθεστώς που κληρονόμησε από τον πατέρα του. Για να το πετύχει αυτό στηρίχθηκε σε ισχυρούς συμμάχους, τη Ρωσία, το Ιράν και τη λιβανέζικη Χεζμπολάχ. Αυτοί επενέβησαν στο πλευρό του εναντίον επαναστατικών ομάδων που αποτελούνταν από τζιχαντιστές εξτρεμιστές του Ισλαμικού Κράτους μέχρι πολιτοφυλακές που υποστηρίζονταν από τις ΗΠΑ και τις πλούσιες μοναρχίες του Κόλπου.

Ο Geir Pedersen επανέλαβε την ανάγκη για πολιτική λύση, αλλά η πορεία προς αυτήν φαίνεται μακρινή, καθώς η χώρα βυθίζεται ξανά στη βία.

Το καθεστώς Άσαντ δεν ανέκτησε ποτέ τη δύναμη που χρησιμοποιούσε για να ελέγχει τη Συρία πριν από το 2011, έτος των αραβικών εξεγέρσεων, αν και εξακολουθεί να διατηρεί στις φυλακές του ένα σωρό Σύρους κρατούμενους. Ακόμα κι έτσι, μέχρι τις τελευταίες ημέρες, το καθεστώς του προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ ήλεγχε τις μεγάλες πόλεις, τη γύρω ύπαιθρο τους και τους κύριους αυτοκινητόδρομους που τις συνέδεαν.

Η αναζωπύρωση του πολέμου θέτει σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον της περιοχής, καθώς και για τον ρόλο της διεθνούς κοινότητας στη σταθεροποίηση της Συρίας, που παραμένει μία από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές κρίσεις του αιώνα.

«Θα εξαπολύσουμε επιθέσεις σε κάθε προσπάθεια μεταφοράς όπλων από τη Συρία στη Χεζμπολάχ. Θα πλήξουμε επίσης όλες τις υποδομές στη Συρία που επιβεβαιώνουμε ότι χρησιμοποιούνται στην κατασκευή όπλων για τη Χεζμπολάχ», τόνισε.

Ο Χαγκάρι ανέφερε ότι οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις εξαπολύουν αεροπορικές επιδρομές από τα περίχωρα της Βηρυτού μέχρι τη Δαμασκό. Οι δηλώσεις του εκπροσώπου των IDF έγιναν λίγη ώρα αφότου το πρακτορείο ειδήσεων της Συρίας (SANA) μετέδωσε ότι σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή επλήγη γέφυρα στην περιοχή Κουσάιρ της επαρχίας Χομς, κοντά στα σύνορα με τον Λίβανο.

Το Ισραήλ «εξαπέλυσε αεροπορική επιδρομή και έπληξε στόχους που συνδέονται με το αρχηγείο της υπηρεσίας πληροφοριών της Χεζμπολάχ», αναφέρει η ανακοίνωση των IDF στην οποία διευκρινίζεται πως «εξοντώθηκε ο Μαχμούντ Μοχάμεντ Σαχίν, επικεφαλής του συριακού δικτύου πληροφοριών της Χεζμπολάχ» στο συγκεκριμένο πλήγμα που σημειώθηκε στα περίχωρα της πρωτεύουσας της Συρίας.

Το Ισραήλ έχει εξαπολύσει εκατοντάδες αεροπορικά πλήγματα στη Συρία από τότε που ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος στη γειτονική του χώρα, πριν από 13 χρόνια, βάζοντας συνήθως στο στόχαστρο δυνάμεις που υποστηρίζονται από το Ιράν και θέσεις του συριακού στρατού. Σπανίως σχολιάζει κατά περίπτωση τα πλήγματα στη Συρία, αλλά έχει τονίσει επανειλημμένως ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν – το οποίο υποστηρίζει την κυβέρνηση του προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ – να ενισχύσει την παρουσία του στη χώρα.